Dayanak Varlık
Dayanak varlık (underlying asset), bir türev aracın değerinin türetildiği temel finansal değer veya ekonomik göstergedir. Opsiyon, vadeli işlem (futures), forward ve swap gibi sözleşmelerin fiyatı, doğrudan bu dayanak varlığın piyasa değerine bağlı olarak değişir. Pay senedi, borsa endeksi, döviz kuru, emtia, faiz oranı ve kıymetli madenler en yaygın dayanak varlık türleridir.
Tanım
Dayanak varlık (underlying asset), bir türev aracın değerinin türetildiği temel finansal değer veya ekonomik göstergedir. Opsiyon, vadeli işlem (futures), forward ve swap gibi sözleşmelerin fiyatı, doğrudan bu dayanak varlığın piyasa değerine bağlı olarak değişir. Pay senedi, borsa endeksi, döviz kuru, emtia, faiz oranı ve kıymetli madenler en yaygın dayanak varlık türleridir.
Detaylı Açıklama
Türev araçlar kendi başlarına bir değer taşımaz; değerleri her zaman bir başka varlığa, yani dayanak varlığa bağlıdır. Bu nedenle türev sözleşmeler "türetilmiş" araçlar olarak adlandırılır. Örneğin bir pay opsiyonunun dayanak varlığı ilgili pay senedi, BIST 30 endeks vadeli işlem sözleşmesinin dayanak varlığı ise BIST 30 endeksidir.
Dayanak varlık fiyatındaki hareket, türev sözleşmenin getirisini doğrudan belirler. Alım opsiyonu sahibi dayanak varlık fiyatı yükseldiğinde kazanç sağlarken, satım opsiyonu sahibi fiyat düştüğünde kazanır. Vadeli işlem ve forward sözleşmelerinde ise pozisyon, dayanak varlığın vadedeki spot fiyatı ile sözleşme fiyatı arasındaki farka göre kar veya zarar üretir.
Sözleşmenin vade sonundaki uzlaşması da dayanak varlığa göre belirlenir: dayanak varlığın fiziki teslimine dayanan sözleşmeler (fiziki uzlaşma) ya da fiyat farkının nakit olarak ödendiği sözleşmeler (nakdi uzlaşma) söz konusu olabilir. Endeks gibi fiziki teslimi mümkün olmayan dayanaklarda nakdi uzlaşma kullanılır.
Örnek
Örnek
Bir yatırımcı, dayanak varlığı X payı olan bir alım opsiyonu satın aldığında, opsiyonun değeri X payının piyasa fiyatına bağlı olarak değişir. X payı yükseldikçe alım opsiyonunun değeri artar; düştükçe azalır. Burada X payı dayanak varlık, opsiyon ise türev araçtır.
SPL Sınavında Bu Konu
Dayanak varlık kavramı türev araç tanımlarının, fiyatlama mantığının ve uzlaşma (nakdi/fiziki) sorularının temelini oluşturur. Bir türev sözleşmenin hangi dayanak varlığa bağlı olduğunu ve dayanak varlık fiyatındaki değişimin sözleşme değerini nasıl etkilediğini ayırt etmek SP Araçları ve Finansal Piyasalar derslerinde sık sorulur.
Hangi Derslerde Geçer?
Bu terim aşağıdaki SPL dersleri kapsamında yer almaktadır.
Bu Konuda SPL Soru Çöz
Dayanak Varlık konusundan hemen SPL soru çözmeye başlayın. Anında geri bildirim ve detaylı açıklamalar ile öğrenin.
Sıkça Sorulan Sorular
Dayanak Varlık hakkında merak edilenler.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 7 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.