Hukuk Sözlüğü
HMGS’de en çok karşınıza çıkan hukuk terimlerini sade tanımlarla derledik. Yargılamadan borçlar hukukuna, cezadan idari yargıya temel kavramları hızlıca tarayın.
Yargılama ve Usul
Kanun yolları, dava şartları ve muhakeme kavramları.
İstinaf
İlk derece mahkemesi kararlarının, bölge adliye/idare mahkemesince hem maddi olay hem hukuki yön bakımından yeniden incelendiği kanun yoludur. Temyizden farklı olarak vakıa denetimi de yapılır.
Temyiz
İstinaf kararlarının yalnızca hukuka uygunluk yönünden Yargıtay veya Danıştay tarafından denetlendiği olağan kanun yoludur. Maddi olay yeniden incelenmez.
İtiraz
Bir karara veya işleme karşı, kararı veren mercie ya da bir üst mercie yapılan başvurudur. İcra hukukunda ayrıca borçlunun ödeme emrine karşı çıkmasını ifade eder.
İhtiyati Tedbir
Dava süresince uyuşmazlık konusu hak veya şey üzerinde geçici koruma sağlayan, telafisi güç zararları önlemeye yönelik geçici hukuki koruma kararıdır.
İhtiyati Haciz
Para alacaklarında, alacaklının alacağını güvence altına almak amacıyla borçlunun mallarına dava veya takipten önce ya da sırasında geçici olarak el konulmasıdır.
Derdestlik
Aynı konuda, aynı taraflar arasında görülmekte olan bir davanın var olmasıdır. Aynı dava ikinci kez açılırsa, dava şartı yokluğundan reddedilir.
Kesin Hüküm
Artık olağan kanun yollarına başvurulamayan, tarafları ve mahkemeyi bağlayan kesinleşmiş karardır. Aynı uyuşmazlığın yeniden dava edilmesini engeller.
Bozma
Yargıtay veya Danıştay’ın, temyiz incelemesinde hukuka aykırı bulduğu kararı ortadan kaldırıp dosyayı yeniden görülmek üzere ilgili mahkemeye göndermesidir.
Onama
Üst mahkemenin, temyiz edilen kararı hukuka uygun bularak aynen onaylamasıdır. Karar bu durumda kesinleşir.
Tefhim
Mahkeme kararının, duruşmada hazır bulunanlara sözlü olarak açıklanmasıdır. Süreler çoğu zaman tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Tebliğ
Bir işlem veya kararın, ilgilisine usulüne uygun olarak resmen bildirilmesidir. Usulsüz tebligat süre ve hak kayıplarına yol açabilir.
Feragat
Davacının, dava konusu talebinden kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Kesin hüküm sonucu doğurur ve aynı talep yeniden dava edilemez.
Kabul
Davalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen kabul etmesidir. Kabul edilen kısım bakımından yargılama sona erer.
Tavzih
Hükümde yer alan belirsizliğin veya çelişkinin, hükmü veren mahkemece açıklığa kavuşturulmasıdır. Hükmün özü değiştirilmeden yalnızca açıklanır.
Görev
Bir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
Yetki
Bir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
Husumet
Davanın doğru davalıya yöneltilmesini ifade eder; taraf sıfatıyla ilgilidir. Husumetin yanlış yöneltilmesi davanın reddine yol açabilir.
Dava Şartı Arabuluculuk
Belirli uyuşmazlıklarda (ticari, iş, tüketici vb.) dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olmasıdır. Başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
Medeni ve Borçlar Hukuku
Borç ilişkileri, ayni haklar ve temel medeni hukuk kavramları.
Muaccel / Müeccel
Muaccel borç, ifa zamanı gelmiş ve istenebilir borçtur; müeccel borç ise henüz vadesi gelmemiş borçtur. Temerrüt için borcun kural olarak muaccel olması gerekir.
Def’i
Borçlunun, borcu ortadan kaldırmadan ifadan kaçınmasını sağlayan haktır (örneğin zamanaşımı def’i). İtirazdan farklı olarak hâkim tarafından resen dikkate alınmaz.
Zamanaşımı
Belirli bir sürenin geçmesiyle alacağın dava veya talep edilebilirliğinin zayıflamasıdır. Borçluya ifadan kaçınma (def’i) hakkı verir; borcu kendiliğinden sona erdirmez.
Hak Düşürücü Süre
Geçmesiyle hakkın kendiliğinden sona erdiği süredir. Zamanaşımından farklı olarak durmaz, kesilmez ve hâkim tarafından resen dikkate alınır.
Temerrüt
Borçlunun muaccel borcu zamanında ifa etmemesi (borçlu temerrüdü) veya alacaklının haklı sebep olmadan ifayı kabulden kaçınmasıdır (alacaklı temerrüdü).
İfa
Borcun konusunun, borçlu tarafından gereği gibi yerine getirilmesidir. Usulüne uygun ifa, borç ilişkisini sona erdirir.
Müteselsil Sorumluluk
Birden çok borçlunun, alacaklıya karşı borcun tamamından ayrı ayrı sorumlu olmasıdır. Alacaklı, borcun tümünü dilediği borçludan isteyebilir.
Sebepsiz Zenginleşme
Haklı bir sebep olmaksızın başkası aleyhine mal varlığında artış sağlanmasıdır. Zenginleşen, elde ettiğini iade etmekle yükümlüdür.
Muvazaa
Tarafların, gerçek iradelerini gizleyerek görünürde farklı bir işlem yapmasıdır. Muvazaalı (görünürdeki) işlem geçersizdir.
İyiniyet
Bir hakkın kazanılmasında, kişinin durumu bilmemesi veya gereken özeni gösterse bile bilemeyecek olmasıdır. Kanunun aradığı hâllerde iyiniyet korunur (TMK m. 3).
Dürüstlük Kuralı
Herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüst davranması ilkesidir (TMK m. 2). Hakkın kötüye kullanılması hukuk düzenince korunmaz.
Ehliyet
Hak ehliyeti (hak ve borçlara sahip olabilme) ile fiil ehliyetini (kendi işlemleriyle hak kurup borç altına girebilme) kapsar. Fiil ehliyeti için ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmama aranır.
Ayni / Şahsi Hak
Ayni hak, eşya üzerinde herkese karşı ileri sürülebilen mutlak haktır (mülkiyet, rehin). Şahsi hak ise yalnızca belirli bir kişiye karşı ileri sürülebilen nispi bir alacak hakkıdır.
Zilyetlik
Bir şey üzerinde fiili hâkimiyettir. Mülkiyetten farklı olarak hukuki değil fiili bir durumu ifade eder; ancak kanunen çeşitli korumalardan yararlanır.
İpotek / Rehin
Bir alacağın teminatı olarak taşınmaz üzerinde kurulan sınırlı ayni hakka ipotek, taşınır üzerinde kurulana ise (taşınır) rehin denir.
İntifa Hakkı
Bir eşyadan tam olarak yararlanma; yani onu kullanma ve semerelerini (gelirlerini) toplama yetkisi veren sınırlı ayni haktır.
İrtifak Hakkı
Bir taşınmaz üzerinde, malikin bir şeye katlanmak veya bir şeyden kaçınmakla yükümlü olduğu sınırlı ayni haktır (örneğin geçit veya kaynak hakkı).
Ceza ve Ceza Muhakemesi
Suç, yaptırım, koruma tedbirleri ve muhakeme kurumları.
Kast / Taksir
Kast, suçun bilerek ve istenerek işlenmesidir. Taksir ise dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkla, öngörülebilir ama istenmeyen bir sonucun doğmasıdır.
Teşebbüs
Failin, suçun icrasına elverişli hareketlerle doğrudan doğruya başlaması ancak elde olmayan nedenlerle suçu tamamlayamamasıdır. Ceza indirilerek uygulanır.
İştirak
Bir suçun birden çok kişi tarafından birlikte işlenmesidir. Fail (müşterek/dolaylı fail), azmettiren ve yardım eden şeklinde ayrılır.
Meşru Müdafaa
Kendisine veya başkasına yönelik haksız bir saldırıyı, saldırıyla orantılı biçimde savuşturmaktır. Bir hukuka uygunluk nedeni olup cezalandırmayı ortadan kaldırır.
HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)
Belirli koşullar varsa, sanık hakkında kurulan hükmün açıklanmayıp belirli bir denetim süresine bağlanmasıdır. Denetim süresi sorunsuz geçerse dava düşer.
Erteleme
Koşulları varsa, hükmedilen hapis cezasının infazının belirli bir denetim süresiyle ertelenmesidir. HAGB’den farklı olarak hüküm açıklanır.
Adli Para Cezası
Belirli gün sayısının, bir günlük tutarla çarpımıyla hesaplanan para cezasıdır. Kısa süreli hapis cezaları koşulları varsa adli para cezasına çevrilebilir.
Uzlaşma
Kanunda sayılan belirli suçlarda, şüpheli/sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasıdır. Uzlaşma gerçekleşirse soruşturma veya kovuşturma sona erer.
Takipsizlik (Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı)
Savcılığın, yeterli şüphe bulunmadığı veya kovuşturma imkânı olmadığı gerekçesiyle kamu davası açmamasıdır.
İddianame
Savcının, yeterli şüpheye ulaştığında kamu davası açtığı; şüpheliyi, suçu ve delilleri gösterdiği belgedir. Mahkemece kabulüyle kovuşturma başlar.
Tutuklama / Adli Kontrol
Tutuklama, kuvvetli suç şüphesi ve bir tutuklama nedeni varsa uygulanan en ağır koruma tedbiridir. Adli kontrol ise tutuklama yerine uygulanan daha hafif tedbirlerdir.
Masumiyet Karinesi
Kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmadıkça herkesin suçsuz sayılması ilkesidir. Anayasal ve evrensel bir güvence olup ispat yükünü iddia makamına yükler.
İdare ve Anayasa Hukuku
İdari davalar, anayasa yargısı ve temel ilkeler.
Hukuk Devleti
Devletin tüm organlarının hukuka bağlı olduğu, işlemlerinin yargı denetimine tabi tutulduğu ve bireyin hukuki güvenlik içinde olduğu devlet anlayışıdır.
Kuvvetler Ayrılığı
Yasama, yürütme ve yargı erklerinin ayrı organlara verilmesi ve bu organların birbirini denetleyip dengelemesi ilkesidir.
İptal Davası
Bir idari işlemin; yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali için idari yargıda açılan davadır.
Tam Yargı Davası
Bir idari işlem veya eylem nedeniyle kişisel hakkı ihlal edilenin, uğradığı zararın tazminini istemek için idari yargıda açtığı davadır.
Yürütmenin Durdurulması
İptal davasında; telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık koşulları birlikte gerçekleştiğinde işlemin uygulanmasının geçici olarak durdurulmasıdır.
Bireysel Başvuru
Temel hak ve özgürlüğü kamu gücü tarafından ihlal edilen kişilerin, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine yaptığı başvurudur.
Norm Denetimi
Kanunların ve diğer düzenlemelerin Anayasa’ya uygunluğunun Anayasa Mahkemesince denetlenmesidir. Soyut (iptal davası) ve somut (itiraz yolu) olmak üzere ikiye ayrılır.
İcra ve Ticaret Hukuku
Takip yolları ve kıymetli evrak kavramları.
Haciz
Borçlunun mallarına, alacağın tahsili amacıyla icra dairesince el konulmasıdır. Haczedilen mallar sonrasında satılarak alacaklının alacağı karşılanır.
Konkordato
Borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesiyle karşılaşan borçlunun, alacaklılarıyla mahkeme denetiminde anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırmasıdır.
Kambiyo Senetleri
Poliçe, bono ve çekten oluşan; kanunda öngörülen özel ve hızlı takip yollarına tabi kıymetli evraklardır. Katı şekil şartlarına bağlıdır.
Sınav Terimleri
HMGS puanlamasına ve ilgili sınav kavramlarına ilişkin terimler.
Baraj Puanı
Bir sınavda başarılı sayılmak için gereken asgari puandır. HMGS’te bu eşik 100 üzerinden 70’tir.
Net
Doğru cevaplardan elde edilen puanı ifade eder. HMGS’te yanlış doğruyu götürmediği için net, doğrudan doğru sayısına eşittir.
İYÖS (İdari Yargı Ön Sınavı)
Hukuk fakültesi dışındaki programlardan mezun olanların idari yargı hâkim adaylığına başvurabilmek için girdiği, HMGS ile aynı format ve başarı ölçütüne sahip sınavdır.
Terimleri soru içinde çöz
Sözlükte gördüğünüz kavramları HMGS soruları içinde uygulayarak kalıcı hâle getirin.
HMGS Soru Çöz · Çıkmış · Konu Dağılımı
Sözlükteki kavramları HMGS hazırlığında soru çöz, çıkmış soru tarzı pratik ve deneme modlarıyla pekiştirin.
HMGS Soru Çöz
Ders bazlı online soru çöz ve anında geri bildirim al
HMGS Çıkmış Sorular
Çıkmış soru tarzı pratikle sınav dilini tanı
HMGS Benzer Sorular
Sınav formatına yakın özgün benzer sorular
HMGS Konu Anlatımı
Konu dağılımı ve konu anlatımıyla çalış
HMGS Deneme Sınavı
Gerçek sınav formatına yakın süreli deneme
HMGS Soru Bankası
Ders ve konu bazlı kapsamlı soru havuzu
HMGS Nedir
Sınav formatı, kapsam ve genel bilgi
HMGS için aranan konular ve sorular
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 7 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
