Finansal Araçlar Terimleri
Finansal Araçlar kategorisindeki 36 sermaye piyasası terimi. SPL sınavı için detaylı açıklamalar ve sınav ipuçları.
Tüm Finansal Araçlar Terimleri
Alfabetik sıraya göre 36 terim.
Bono
Vadesi 1 yıldan kısa olan borçlanma aracıdır. Genellikle iskontolu olarak ihraç edilir; yatırımcı vade sonunda nominal değeri alır. Hazine bonosu devlet, finansman bonosu özel sektör tarafından ihraç edilir.
Borçlanma Araçları
Borçlanma araçları, ihraççının yatırımcıya borçlandığını ve belirli bir vade sonunda anaparayı (genellikle faiziyle birlikte) ödemeyi taahhüt ettiği sermaye piyasası araçlarının genel adıdır. Sahibine, pay senedinden farklı olarak ortaklık değil alacaklılık hakkı verir. Tahvil, bono (hazine bonosu, finansman bonosu, banka bonosu) ve varlığa/ipoteğe dayalı menkul kıymetler bu grupta yer alır.
Borsa Yatırım Fonu (BYF)
Borsa Yatırım Fonu (BYF), katılma payları borsada işlem gören ve genellikle bir endeksi, emtiayı ya da varlık sepetini takip etmeyi amaçlayan kolektif yatırım kuruluşudur. Yatırımcı, fon payını klasik yatırım fonlarında olduğu gibi gün sonu fiyatından değil, borsada gün içinde oluşan piyasa fiyatından alıp satabilir. Uluslararası karşılığı ETF'tir (Exchange Traded Fund).
Dayanak Varlık
Dayanak varlık (underlying asset), bir türev aracın değerinin türetildiği temel finansal değer veya ekonomik göstergedir. Opsiyon, vadeli işlem (futures), forward ve swap gibi sözleşmelerin fiyatı, doğrudan bu dayanak varlığın piyasa değerine bağlı olarak değişir. Pay senedi, borsa endeksi, döviz kuru, emtia, faiz oranı ve kıymetli madenler en yaygın dayanak varlık türleridir.
Depo Sertifikası
Yabancı bir piyasada işlem gören payların yerel piyasada işlem görmesini sağlayan belgedir. Yatırımcılar yabancı şirket paylarına yerel borsada yatırım yapabilir.
Devlet Tahvili
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen, vadesi 1 yıldan uzun kamu borçlanma aracıdır. Sabit veya değişken kuponlu olabilir. DIBS (Devlet İç Borçlanma Senedi) olarak da bilinir.
Eurobond
Bir ülkenin kendi para birimi dışında yabancı para cinsinden uluslararası piyasalarda ihraç ettiği tahvildir. Türkiye Hazinesi dolar ve euro cinsinden eurobond ihraç eder.
Faizsiz Finans Araçları
İslami finans ilkelerine uygun olarak faiz yerine kar/zarar paylaşımı, kira geliri veya varlık alım-satımı esasına dayanan sermaye piyasası araçlarıdır. Kira sertifikaları bu kategorinin en yaygın örneğidir.
Finansman Bonosu
Özel sektör kuruluşlarının kısa vadeli borçlanma ihtiyaçlarını karşılamak için ihraç ettikleri borçlanma aracıdır. SPK düzenlemelerine tabi olup ihraç limiti ve koşulları belirlenmiştir.
Forward
İki tarafın belirli bir varlığı gelecekte belirli bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alıp satmayı taahhüt ettiği tezgahüstü (OTC) türev araçtır. Futures'dan farklı olarak standart değildir ve borsada işlem görmez.
Forward Fiyatı
Forward sözleşmesinde tarafların vade sonunda uygulanmak üzere bugünden anlaştıkları fiyat seviyesidir. Tezgahüstü yapıda belirlendiği için sözleşme koşulları tarafların ihtiyacına göre özelleştirilebilir.
Gayrimenkul Sertifikası
Belirli bir gayrimenkul projesinin finansmanı için ihraç edilen, sahibine projenin tamamlanması halinde konut veya ticari alan teslimi ya da nakit uzlaşma hakkı veren sermaye piyasası aracıdır.
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı (GYO)
Gayrimenkul yatırımlarına yönelik kurulmuş, payları borsada işlem gören sermaye piyasası kurumudur. Portföyünün belirli bir oranını gayrimenkullere yatırmak zorundadır ve kurumlar vergisi muafiyetinden yararlanır.
Hazine Bonosu
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen, vadesi 1 yıldan kısa kamu borçlanma aracıdır. Devlet garantisi taşıdığı için en düşük riskli yatırım araçlarından biridir.
İpoteğe Dayalı Menkul Kıymet
Konut veya ticari gayrimenkul kredilerinin teminat gösterilerek ihraç edilen borçlanma aracıdır. İDMK olarak kısaltılır. Konut finansmanı kuruluşları tarafından ihraç edilir.
Kamu Borçlanma Araçları
Devlet tarafından bütçe açıklarının finansmanı için ihraç edilen borçlanma araçlarının tamamıdır. Hazine bonosu, devlet tahvili, gelire endeksli senetler ve değişken faizli tahvilleri kapsar.
Kar Payı
Şirketlerin dönem karından ortaklarına dağıttığı tutardır. Temettü ile eş anlamlıdır. Nakit, pay senedi veya her iki şekilde dağıtılabilir.
Katılma Payı
Yatırım fonunun portföyündeki varlıklar üzerinde yatırımcının sahiplik payını temsil eden menkul kıymettir. Fon portföyünün değerine göre her gün fiyatı hesaplanır.
Kısa Pozisyon
Bir finansal aracı veya türev sözleşmeyi satarak fiyat düşüşünden kazanç bekleme durumudur. Vadeli işlemde kısa pozisyon alan taraf vade sonunda dayanak varlığı sözleşme fiyatından satma yükümlülüğünü üstlenir.
Kira Sertifikası
Faizsiz finans ilkelerine uygun olarak ihraç edilen, dayanak varlığın getirisini yatırımcıya aktaran sermaye piyasası aracıdır. Sukuk olarak da bilinir. Varlık kiralama şirketleri (VKŞ) tarafından ihraç edilir.
Kullanım Fiyatı
Opsiyon sahibinin dayanak varlığı alma veya satma hakkını kullanabileceği sözleşme fiyatıdır. Alım opsiyonunda dayanak fiyatı kullanım fiyatının üzerine çıktıkça, satım opsiyonunda ise altına indikçe opsiyonun içsel değeri oluşur.
Opsiyon
Sahibine belirli bir dayanak varlığı belirli bir tarihte veya tarihe kadar önceden belirlenen fiyattan alma (call) veya satma (put) hakkı veren türev araçtır. Alıcı prim öder, satıcı yükümlülük altına girer.
Opsiyon Primi
Opsiyon sözleşmesini satın alan tarafın, elde ettiği alım veya satım hakkı karşılığında opsiyon satıcısına ödediği bedeldir. Prim; dayanak varlık fiyatı, kullanım fiyatı, vade, volatilite, faiz ve temettü beklentilerinden etkilenir.
Repo
Bir menkul kıymetin belirli bir tarihte geri almak taahhüdüyle satılmasıdır. Kısa vadeli finansman sağlamak için kullanılır. Genellikle devlet tahvili ve hazine bonosu üzerinden yapılır.
Sertifika
Aracı kurumlar tarafından ihraç edilen, dayanak varlığın performansına katılım sağlayan menkul kıymetleştirilmiş türev araçtır. Yatırım kuruluşu sertifikaları ve turbo sertifikalar gibi çeşitleri bulunur.
Swap
İki tarafın belirli bir süre boyunca farklı nitelikteki nakit akışlarını değiştirmesine dayanan tezgahüstü türev araçtır. Faiz swabı, döviz swabı ve çapraz döviz swabı en yaygın türleridir.
Swap Oranı
Swap sözleşmesinde tarafların belirli dönemlerde takas edeceği faiz, döviz veya nakit akışı değişimini belirleyen orandır. Faiz swaplarında sabit faiz ile değişken faiz akışları bu oran üzerinden karşılaştırılır.
Tahvil
Tahvil, devlet veya özel sektör kuruluşlarının uzun vadeli (genellikle vadesi bir yıldan uzun) finansman sağlamak için ihraç ettiği borçlanma aracıdır. Sahibine, ihraççıya ortaklık değil alacaklılık hakkı verir; belirli dönemlerde kupon (faiz) ödemesi ve vade sonunda nominal değer üzerinden anapara geri ödemesi sağlar. Tahvilin piyasa fiyatı, gelecekteki kupon ve anapara ödemelerinin bugünkü değerine eşittir ve piyasa faiziyle ters yönde hareket eder.
Ters Repo
Bir menkul kıymetin belirli bir tarihte geri satmak taahhüdüyle satın alınmasıdır. Repo işleminin karşı tarafı konumundadır. Kısa vadeli yatırım aracı olarak kullanılır.
Türev Araç
Değeri başka bir varlığın (dayanak varlık) fiyatından türetilen finansal araçların genel adıdır. Vadeli işlem sözleşmeleri, opsiyonlar, swap ve forward başlıca türev araçlardır.
Uzun Pozisyon
Bir finansal aracı veya türev sözleşmeyi satın alarak fiyat artışından kazanç bekleme durumudur. Vadeli işlemde uzun pozisyon alan taraf vade sonunda dayanak varlığı sözleşme fiyatından alma yükümlülüğünü üstlenir.
Vadeli İşlem Sözleşmesi
İki tarafın belirli bir varlığı gelecekte belirli bir tarihte, bugünden belirlenen fiyattan alıp satmayı taahhüt ettiği standart borsada işlem gören türev araçtır. Futures olarak da bilinir.
Varant
Sahibine belirli bir dayanak varlığı önceden belirlenen fiyattan alma veya satma hakkı veren ancak yükümlülük doğurmayan menkul kıymetleştirilmiş opsiyon türüdür. Aracı kurumlar tarafından ihraç edilir.
Varlığa Dayalı Menkul Kıymet
Tüketici kredileri, konut kredileri veya ticari alacaklar gibi varlık havuzunun menkul kıymetleştirilmesiyle oluşturulan borçlanma aracıdır. VDMK olarak kısaltılır.
VİOP
Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, Borsa İstanbul bünyesinde vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin işlem gördüğü organize piyasadır. Endeks, pay, döviz, emtia ve faiz dayanaklı sözleşmelerde riskten korunma, spekülasyon ve arbitraj amaçlı işlem yapılabilir.
Yatırım Fonu
Tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığı toplanan paraların portföy yönetim şirketleri tarafından çeşitli sermaye piyasası araçlarına yatırılarak yönetildiği kolektif yatırım kuruluşudur. A ve B tipi ayrımı kaldırılmış, şemsiye fon yapısına geçilmiştir.
Finansal Araçlar Konularında Hazırlan
Bu kategorideki konulardan hemen soru çözmeye başlayın; anında geri bildirim ve detaylı açıklamalarla öğrenin.
Sıkça Sorulan Sorular
Finansal Araçlar kategorisi hakkında merak edilenler.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 7 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.