40 soru · LGS

LGS Sayısal Deneme 2 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

LGS Sayısal Deneme 2 cevap anahtarı ve 40 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir öğrenci (x−4)2−(2x+1)(2x−1)(x - 4)^2 - (2x + 1)(2x - 1) ifadesini cebirsel özdeşliklerle sadeleştirmek istiyor. Buna göre öğrencinin ulaşacağı en sade ifade aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    −3x2−8x+17-3x^2 - 8x + 17

    Doğru cevap
  2. B

    −3x2−15-3x^2 - 15

  3. C

    −3x2−8x+15-3x^2 - 8x + 15

  4. D

    −3x2+17-3x^2 + 17

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda (x−4)2(x - 4)^2 ifadesini (a−b)2=a2−2ab+b2(a - b)^2 = a^2 - 2ab + b^2 özdeşliğiyle açarız: x2−8x+16x^2 - 8x + 16 bulunur. İkinci adımda (2x+1)(2x−1)(2x + 1)(2x - 1) çarpımını iki kare farkı özdeşliğiyle açarız: (2x)2−12=4x2−1(2x)^2 - 1^2 = 4x^2 - 1 bulunur. Üçüncü adımda çıkarma işaretini parantezin tamamına dağıtırız: x2−8x+16−4x2+1x^2 - 8x + 16 - 4x^2 + 1. Dördüncü adımda benzer terimleri toplarız: x2−4x2=−3x2x^2 - 4x^2 = -3x^2 ve 16+1=1716 + 1 = 17 olur. Sonuç −3x2−8x+17-3x^2 - 8x + 17 çıkar.

Çeldiriciler: −3x2−8x+15-3x^2 - 8x + 15 değeri, 4x2−14x^2 - 1 parantezinin önündeki eksi işaretinin sabit terime dağıtılmamasından çıkar. −3x2−15-3x^2 - 15 değeri, (x−4)2(x - 4)^2 ifadesinin x2−16x^2 - 16 sanılarak açılmasından çıkar. −3x2+17-3x^2 + 17 değeri, (x−4)2(x - 4)^2 açılımındaki −8x-8x orta terimi unutulduğunda elde edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki işlemi üslü ifadelerin kurallarına ve işaretlere dikkat ederek hesaplayınız.

(−2)3−32+(−1)5+40+(−4)2(-2)^{3} - 3^{2} + (-1)^{5} + 4^{0} + (-4)^{2}

Buna göre işlemin sonucu kaçtır?

  1. A

    -2

  2. B

    -1

    Doğru cevap
  3. C

    1

  4. D

    17

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda her üslü ifadenin değeri ayrı ayrı bulunur. (−2)3(-2)^{3} parantezli negatif bir taban olduğundan (−2)⋅(−2)⋅(−2)=−8(-2)\cdot(-2)\cdot(-2) = -8 eder. 323^{2} parantez içinde olmadığı için önce üs alınır; ifade −32=−(3⋅3)=−9-3^{2} = -(3\cdot 3) = -9 olur. (−1)5(-1)^{5} tek üslü olduğundan −1-1, 404^{0} sıfırıncı kuvvet olduğundan 11 eder. (−4)2=(−4)⋅(−4)=16(-4)^{2} = (-4)\cdot(-4) = 16 olur.

İkinci adımda bu değerler işlem sırasına göre toplanır: −8−9−1+1+16=−1-8 - 9 - 1 + 1 + 16 = -1 bulunur. Buna göre işlemin sonucu −1-1 olur.

Çeldiriciler: −2-2 değeri, 404^{0} ifadesinin sıfır alınmasından gelir; bu durumda toplam bir birim küçük çıkar. 11 değeri, (−1)5(-1)^{5} ifadesinin pozitif sayı gibi alınmasıyla oluşur. 1717 değeri, −32-3^{2} ifadesinin (−3)2=9(-3)^{2} = 9 gibi okunup toplanmasından gelir; bu durumda işaret hatası yapılmış olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki işlemin sonucunu en sade biçimde bulunuz: √48 + √27 − √12

  1. A

    5√3

    Doğru cevap
  2. B

    3√7

  3. C

    9√3

  4. D

    17√3

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: √48 = √16·√3 = 4√3, √27 = √9·√3 = 3√3 ve √12 = √4·√3 = 2√3 olarak kök dışına çıkarılır. İkinci adım: 4√3 + 3√3 − 2√3 = 5√3 bulunur, çünkü kök içleri aynı olan terimlerin katsayıları toplanıp çıkarılır. Yanlış seçeneklerde kök içleri doğrudan toplanır (3√7), tam kare çarpan kök dışına çıkarılmaz (17√3) ya da çıkarma teriminin işareti toplama gibi alınır (9√3).

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir bahçeye, kenar uzunlukları kareköklü ifadelerle belirlenen üç kare biçimli fayans döşenecektir. Fayansların alanları şekilde cm² cinsinden verilmiştir: büyük fayansın alanı 18 cm², orta boy fayansın alanı 8 cm², küçük fayansın alanı ise 2 cm²'dir. Üç fayans, şekildeki gibi bitişik olarak yerleştirilmiştir.

Bahçenin etrafına, bu üç fayansın oluşturduğu şeklin dış çevresi kadar uzunlukta bir çit çekilecektir. Buna göre gereken çit uzunluğu kaç santimetredir?

Üç bitişik kare: büyük karenin alanı 18 cm², orta karenin alanı 8 cm², küçük karenin alanı 2 cm²; küçük kare orta karenin üst sol köşesine yerleşmiştir.
  1. A

    20220\sqrt{2} cm

  2. B

    152+615\sqrt{2} + \sqrt{6} cm

  3. C

    20 cm

  4. D

    16216\sqrt{2} cm

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda her karenin kenarı alanının karekökü olarak bulunur: 18=32\sqrt{18}=3\sqrt{2} cm, 8=22\sqrt{8}=2\sqrt{2} cm ve 2\sqrt{2} cm. İkinci adımda şeklin dış sınırı parça parça toplanır: alttaki kenar 32+22=523\sqrt{2}+2\sqrt{2}=5\sqrt{2} cm, orta karenin sağ kenarı 222\sqrt{2} cm, orta karenin üstünde kalan kısım 22−2=22\sqrt{2}-\sqrt{2}=\sqrt{2} cm, küçük karenin sağ ve üst kenarları 2\sqrt{2} cm'er, büyük karenin üst ve sol kenarları ise 323\sqrt{2} cm'erdir. Üçüncü adımda benzer kareköklü terimler toplanır: 5+2+1+1+1+3+3=165+2+1+1+1+3+3=16 olduğundan dış çevre 16216\sqrt{2} cm bulunur. Ortak kenarlar dış çevreye eklenmez. Büyük kareyi ve orta kareyi birbirine bağlayan kenar da çevreye girmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Basit olayların olma olasılığı
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir öğretmen, matematik etkinliği için on kart hazırlamış ve bu kartların her birinin üzerine bir doğal sayı yazmıştır. Kartların üzerindeki sayılar şekilde gösterilmiştir. Öğretmen kartları ters çevirip iyice karıştırdıktan sonra sınıftan bir öğrenciyi gözü kapalı olarak bir kart çekmeye çağırıyor. Çekilen kartın üzerindeki sayının çift sayı ya da 3'ün katı olması isteniyor. Buna göre rastgele çekilen bir kartın bu koşulu sağlama olasılığı kaçtır?

On kart; üzerlerinde sırasıyla 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 11, 12 ve 13 yazılıdır.
  1. A

    0,2

  2. B

    0,4

  3. C

    0,5

  4. D

    0,7

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Kartlardaki sayılar şekilden okunur: 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9, 11, 12 ve 13. Birinci adımda çift sayı olan kartlar sayılır: 2, 4, 6, 8 ve 12, toplam beş kart. İkinci adımda 3'ün katı olan kartlar sayılır: 3, 6, 9 ve 12, toplam dört kart. İkinci adımda iki grupta birden yer alan kartlar da bulunur: 6 ve 12. Üçüncü adımda koşulu sağlayan kart sayısı 5 + 4 - 2 = 7 olarak bulunur. Olasılık 710=0,7\frac{7}{10} = 0{,}7 sonucu verir.

Çeldiriciler: 0,2 iki koşulun ortak kartlarını (6 ve 12) yalnız sayan işlemin sonucudur. 0,4 yalnız 3'ün katı olan kartların olasılığıdır ve çift sayı kartlarını dışarıda bırakır. 0,5 yalnız çift sayı kartlarını sayar ve 3'ün katı olan tek sayıları (3 ve 9) hesaba katmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Dönüşüm geometrisi: öteleme ve yansıma
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir animasyon yazılımında bir karakterin köşe noktalarından biri şekildeki Q noktasıdır. Karakterin diğer köşeleri de aynı işlemlere tabi tutulmaktadır, ancak soru yalnızca Q köşesiyle ilgilidir. Animatör bu karakteri önce x eksenine göre yansıtıyor, elde ettiği yeni konumu ise 2 birim sola ve 5 birim yukarı ötelemeye devam ediyor. Oyun akışında bu karakterin son konumundaki Q köşesinin apsisi ile ordinatı toplandığında sonuç kaç olur?

Koordinat düzleminde köşeleri harfle gösterilen üç nokta; Q noktasının konumu ızgaradan okunur.
  1. A

    -4

  2. B

    0

  3. C

    3

  4. D

    6

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Q köşesi ızgaradan okunduğunda (4, 1)'dir. İkinci adım: x eksenine göre yansımada apsis değişmez, ordinatın işareti değişir; (4, -1) elde edilir. Üçüncü adım: 2 birim sola ve 5 birim yukarı ötelemede apsisten 2 çıkar, ordinata 5 eklenir; son konum (2, 4) olur. Son adım: 2 artı 4 eşittir 6.

Çeldiriciler: -4 değeri, öteleme önce uygulanıp yansıma sonra yapıldığında bulunur. 0 değeri, x ekseni yerine y eksenine göre yansıma yapıldığında elde edilir. 3 değeri, ötelemenin hiç uygulanmamasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir atölyede şekildeki gibi dikdörtgen biçimli bir levha kesilecektir. Levhanın kenar uzunlukları santimetre cinsinden olup şekilde verilmiştir ve x bir tam sayıdır. Levhanın çevresinin 42 cm'den küçük olması ve her kenarın pozitif uzunlukta olması istenmektedir. Buna göre x için alınabilecek en küçük tam sayı değeri kaçtır?

Dikdörtgen: yatay kenarı 2x - 1, düşey kenarı 5 santimetre.
  1. A

    0

  2. B

    1

    Doğru cevap
  3. C

    8

  4. D

    9

Doğru cevap: B

Çözüm

Şekildeki dikdörtgenin yatay kenarı 2x−12x - 1, düşey kenarı 55 santimetredir. Birinci adımda çevreyi yazarız: 2(2x−1+5)=4x+82(2x - 1 + 5) = 4x + 8. Çevrenin 42 cm'den küçük olma koşulu 4x+8<424x + 8 < 42 olup buradan x<8,5x < 8{,}5 bulunur. İkinci adımda yatay kenarın pozitif olma koşulunu yazarız: 2x−1>02x - 1 > 0, buradan x>12x > \frac{1}{2} çıkar. Üçüncü adımda iki koşulu birlikte alırız: 12<x<8,5\frac{1}{2} < x < 8{,}5. Bu aralıktaki en küçük tam sayı 11'dir.

Çeldiriciler: 8 değeri, istenen en küçük değer yerine aralıktaki en büyük tam sayının seçilmesinden çıkar. 0 değeri, 2x−12x - 1 kenarının işaretinin değiştirilip 2x+1>02x + 1 > 0 yazılmasından çıkar. 9 değeri, çevre koşulunun 4x+8>424x + 8 > 42 biçiminde ters okunmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem kurma ve çözme (denklemle çözülen problem dahil)
  • Zor
  • Şekilli soru

Eşit kollu bir terazinin sol kefesine özdeş iki kutu ve şekilde gösterilen bir ağırlık, sağ kefesine ise şekilde gösterilen başka bir ağırlık konulmuştur. Terazi dengede olduğuna göre aynı türden beş kutunun toplam kütlesi kaç kilogramdır?

Eşit kollu terazi dengede. Sol kefede iki özdeş kutu ve 2 kg'lık bir ağırlık; sağ kefede 8 kg'lık bir ağırlık.
  1. A

    15

    Doğru cevap
  2. B

    20

  3. C

    25

  4. D

    30

Doğru cevap: A

Çözüm

Sol kefedeki iki kutunun kütlesi 2x2x, şekildeki 2 kg'lık ağırlıkla birlikte sol kefenin toplamı 2x+22x+2'dir. Birinci adımda bu toplamı sağ kefedeki 8 kg'a eşitleriz: 2x+2=82x+2=8. İkinci adımda 2x=62x=6 ve buradan x=3x=3 buluruz. Son adımda beş kutunun toplam kütlesini 5x=155x=15 olarak hesaplarız. Çeldiriciler: 30 değeri, x+2=8x+2=8 kurulup kutu sayısının katsayı alınmamasıyla bulunan x=6x=6 değerinin beşle çarpılmasının sonucudur. 25 değeri, 2 kg'lık ağırlığın sağ kefeye taşınmasıyla kurulan 2x−2=82x-2=8 denkleminden (x=5x=5) çıkar. 20 değeri, sol kefedeki 2 kg'lık ağırlığın denklemde hiç yer almayıp 2x=82x=8 yazılmasının sonucudur (x=4x=4).

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir dil kursu, öğrencilerine iki ayrı paket sunmaktadır. Her paketin ücreti, aylık olarak bir kez alınan sabit ücret ile alınan her ders için ayrıca ödenen ders ücretinden oluşmaktadır. Paketlerin ücretleri tabloda verilmiştir.

Bir öğrenci, bir ay boyunca yalnızca tek bir paketi kullanacak ve ayda alacağı ders sayısı tam sayı olacaktır. Bu öğrenci, ödeyeceği toplam tutarın Q paketinde P paketine göre daha az olmasını istemektedir.

Buna göre öğrenci bir ayda en az kaç ders almalıdır?

Dil kursu paketleri tablosu: P paketinde aylık sabit ücret 150 TL, ders başına ücret 12 TL; Q paketinde aylık sabit ücret 330 TL, ders başına ücret 6 TL.
  1. A

    1

  2. B

    16

  3. C

    30

  4. D

    31

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: x ders için P paketinin toplam ücreti 150+12x150 + 12x, Q paketinin toplam ücreti 330+6x330 + 6x olur (değerler tablodan okunur). İkinci adım: Q paketinin daha ucuz olması için 330+6x<150+12x330 + 6x < 150 + 12x eşitsizliği kurulur. Üçüncü adım: Eşitsizlik düzenlenirse 180<6x180 < 6x yani x>30x > 30 bulunur. Dördüncü adım: Sınır değer olan 30 ders için iki paket eşit tutar verir; "daha az" koşulu sağlanmadığı için 30 olmaz. x tam sayı olduğundan en küçük değer 31'dir. Doğru cevap 31'dir.

Çeldiriciler: 30: eşit tutar çıkan sınır değeri "daha ucuz" saymaktır. 16: sabit ücret farkını yalnızca P paketinin ders ücretine bölüp sabit ve ders ücretlerini karıştırmaktır. 1: eşitsizliğin yönünü ters kurup büyük tarifeyi seçmektir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir araç kiralama firması müşterilerine iki farklı tarife sunmaktadır. Her iki tarifede de toplam ücret, bir sabit ücret ile kiralama süresi boyunca her saat için ödenen bedelin toplamından oluşur. Aşağıdaki koordinat düzleminde yatay eksen kiralama süresini (saat), dikey eksen ise bu süre sonunda ödenecek toplam ücreti (TL) göstermektedir. A ve B doğruları iki tarifenin ücret ilişkisini göstermektedir. Kiralama süresi için iki tarifede ödenecek toplam ücretler bir noktada eşit olmaktadır. Bu eşitliğin sağlandığı kiralama süresinde, her iki tarifeye göre ödenecek toplam ücret kaç TL'dir?

Koordinat düzleminde iki doğru, A ve B. Yatay eksen kiralama süresi (saat) olup 0 ile 5 arasındadır; dikey eksen toplam ücret (TL) olup 0 ile 30 arasındadır.
  1. A

    4 TL

  2. B

    20 TL

  3. C

    23 TL

  4. D

    24 TL

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: A doğrusu üzerindeki (0, 8) ve (4, 24) noktaları okunur. Eğim mA=24−84−0=4m_A = \frac{24-8}{4-0} = 4 ve denklem y=4x+8y = 4x + 8 olur. İkinci adım: B doğrusu üzerindeki (0, 20) ve (4, 24) noktaları okunur. Eğim mB=24−204−0=1m_B = \frac{24-20}{4-0} = 1 ve denklem y=x+20y = x + 20 olur. Üçüncü adım: Ücretler eşitlenir: 4x+8=x+204x + 8 = x + 20, buradan 3x=123x = 12 ve x=4x = 4 saat bulunur. Dördüncü adım: x=4x = 4 değeri A denkleminde yerine konur: y=4⋅4+8=24y = 4 \cdot 4 + 8 = 24 TL. B denkleminde de 4+20=244 + 20 = 24 TL çıkar; sonuç iki denklemde doğrulanmış olur. Çeldiriciler: 4 TL, eğimi dikey değişimi yatay değişime bölerek bulmanın sonucudur; bu yanlış eğimlerle kesişim x = −16 çıkar ve ücret 4 TL olur. 20 TL, kesişim noktasını y eksenini kestiği nokta sanmanın sonucudur; B doğrusunun y eksenindeki değeri 20'dir ama bu bir kesişim noktası değildir. 23 TL, grafikte 24 değerinin bir ızgara birimi yanlış okunmasıyla ortaya çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Çarpanlar ve katlar: asal çarpan, çarpan sayısı, EBOB-EKOK, aralarında asal
  • Orta
  • Şekilli soru

Aşağıdaki tabloda, bir doğal sayının asal çarpanlarına ayrılması için yapılan bölme işlemleri gösterilmiştir. Tabloda bazı bölüm değerleri A, B ve C harfleriyle gizlenmiştir.

Buna göre A, B ve C harflerinin toplamı kaçtır?

Asal çarpanlara ayırma tablosu: bölen sütunu 2, 2, 2, 3, 3, 5; bölünen sütunu 360, A, B, C, 15, 5; bölüm sütunu A, B, C, 15, 5, 1. A, B ve C gizlidir.
  1. A

    6

  2. B

    105

  3. C

    270

  4. D

    315

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Tablonun ilk satırında bölünen sayı 2'ye bölünmüş ve bölüm A olarak gösterilmiştir: A = 360 : 2 = 180. İkinci satırda A, 2'ye bölünerek B bulunur: B = 180 : 2 = 90. Üçüncü satırda B, 2'ye bölünerek C bulunur: C = 90 : 2 = 45. Dolayısıyla A + B + C = 180 + 90 + 45 = 315 olur. Tablonun kalan satırları bu zinciri doğrular. Çeldiriciler: 6, bölenlerin toplamı alınmış, bölümler yerine bölenler toplanmıştır. 105, ilk bölen 2 yerine asal olmayan 6 alınmış; A = 60, B = 30, C = 15 bulunup toplam 105 olmuştur. 270, üçüncü gizli değerin toplama katılmamasından çıkar; yalnız A ve B toplanmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Pisagor bağıntısı ve problemleri
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir boyacı, duvara yaslanmış merdivenin üstünde duvarın üst kısmını boyamaktadır. Merdivenin boyu ve ilk konumda alt ucunun duvar dibine uzaklığı şekilde verilmiştir. İlk konumda merdivenin üst ucu duvara değmektedir. Boyacı merdivenin alt ucunu duvardan uzaklaştırdığında üst uç 13 metre aşağı kayarak kesikli çizgiyle gösterilen ikinci konuma geliyor. Duvar ile zemin birbirine diktir ve her iki konumda da merdiven bu iki yüzeye yaslanmış kalmaktadır. Merdivenin boyu değişmemektedir. Buna göre merdivenin alt ucu duvar dibinden kaç metre daha uzaklaşmıştır?

Duvar ile zemin dik; 25 m uzunluğunda merdiven, alt ucu duvar dibinden 15 m uzakta, üst ucu duvarda. Kesikli çizgi ikinci konumu gösterir. Şekil ölçekli çizilmiştir.
  1. A

    3

  2. B

    8

  3. C

    9

    Doğru cevap
  4. D

    13

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda ilk konumda üst ucun yüksekliği bulunur: h12=252−152=625−225=400h_1^2 = 25^2 - 15^2 = 625 - 225 = 400, yani h1=20h_1 = 20 m. İkinci adımda üst uç 13 m indiği için ikinci konumda yükseklik h2=20−13=7h_2 = 20 - 13 = 7 m olur. Üçüncü adımda ikinci konumda alt ucun duvar dibinden uzaklığı d22=252−72=625−49=576d_2^2 = 25^2 - 7^2 = 625 - 49 = 576, yani d2=24d_2 = 24 m bulunur. Son olarak alt ucun kaydığı mesafe d2−d1=24−15=9d_2 - d_1 = 24 - 15 = 9 m olur.

Çeldiriciler: 13: üst ucun indiği mesafe sorulmuştur. 8: yükseklik ile uzaklık karıştırılıp h2−d1h_2 - d_1 alınmıştır. 3: ikinci uzaklık 25−7=1825 - 7 = 18 alınıp kareler kullanılmadan 18−1518 - 15 yapılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir atölyede kenar uzunluğu 13 cm olan kare biçimindeki bir karton levhanın bir köşesinden kenar uzunluğu 5 cm olan kare biçiminde bir parça kesiliyor. Kesilen kısım şekilde kesikli çizgiyle gösterilmiştir.

Kalan parça, kenarları yatay ve dikey olan iki dikdörtgen parçaya ayrılıyor. Bu parçalar boşluk bırakılmadan ve üst üste gelmeden yan yana birleştirilerek tek bir dikdörtgen elde ediliyor.

Buna göre elde edilen dikdörtgenin çevresi kaç santimetredir?

Kenarı 13 cm olan kare karton levhanın bir köşesinden kenarı 5 cm olan kare kesilmiş; kalan L biçimli parça taranmıştır.
  1. A

    26

  2. B

    32

  3. C

    36

  4. D

    52

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Büyük karenin alanı 132=16913^2 = 169 cm², kesilen karenin alanı 52=255^2 = 25 cm² olduğundan kalan parçanın alanı 169−25=144169 - 25 = 144 cm²dir.

İkinci adım: Bu alan iki kare farkı özdeşliğiyle a2−b2=(a−b)(a+b)a^2 - b^2 = (a - b)(a + b) biçiminde yazılır. a=13a = 13 ve b=5b = 5 alındığında (13−5)(13+5)=8⋅18=144(13 - 5)(13 + 5) = 8 \cdot 18 = 144 bulunur.

Üçüncü adım: Kenarları 8 cm olan iki dikdörtgen kenar boyunca yan yana eklendiğinde kenarları 8 cm ve 18 cm olan tek bir dikdörtgen oluşur.

Dördüncü adım: Bu dikdörtgenin çevresi 2(8+18)=522(8 + 18) = 52 cm'dir.

Çeldiriciler: 26 yalnızca yarım çevredir (8+188 + 18). 32, kalan alanı (a−b)2=64(a - b)^2 = 64 sanıp kenarı 8 cm olan kare kabul etmenin çevresidir. 36, dikdörtgenin kenarlarını 13 cm ve 5 cm almanın sonucu olan 2(13+5)2(13 + 5) değeridir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir mozaik sanatçısı, kenar uzunluğu 343^4 cm olan kare biçimli bir pano üzerinde çalışmaktadır. Panonun zemini, kenar uzunluğu 33 cm olan aynı büyüklükte kare karolarla hiç boşluk bırakılmadan ve üst üste gelmeden kaplanacaktır. Sanatçı, karoların kenarlarını panonun kenarlarıyla hizalayarak döşeme işlemine başlamadan önce panonun alanını ve bir karonun alanını hesaplayarak gereken malzeme miktarını planlamak istemektedir.

Buna göre panonun tamamını kaplamak için gereken karo sayısı kaçtır?

Kare biçimli bir pano; alt kenarında 3⁴ cm ölçüsü yazılı; sağ üst köşesinde kenarı 3 cm olan küçük bir kare karo gösterilmiş.
  1. A

    27

  2. B

    81

  3. C

    243

  4. D

    729

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Panonun kenarı 343^4 cm olduğundan panonun alanı (34)2=38(3^4)^2 = 3^8 cm² olur. Üssün üssü alınırken üsler çarpılır: 4⋅2=84 \cdot 2 = 8. İkinci adım: Karonun kenarı 33 cm olduğundan bir karonun alanı 32=93^2 = 9 cm² olur. Üçüncü adım: Karo sayısı, panonun alanının karonun alanına bölümüdür: 38:323^8 : 3^2. Tabanlar aynı olduğundan üsler çıkarılır: 38−2=36=7293^{8-2} = 3^6 = 729 bulunur. Karolar boşluk bırakılmadan döşendiği için bu sayı gereken karo sayısıdır.

Çeldiriciler 27: Panonun kenar oranı 34:3=33=273^4 : 3 = 3^3 = 27 alınmıştır; alan oranı yerine kenar oranı karo sayısı sanılmıştır. 81: Üsler bölünmüştür: 8:2=48 : 2 = 4 alınıp 34=813^4 = 81 yazılmıştır; bölmede üsler çıkarılmak yerine bölünmüştür. 243: Karonun alanı 31+2=273^{1+2} = 27 cm² sanılmış, 38:33=35=2433^8 : 3^3 = 3^5 = 243 bulunmuştur; üssün üssünde üsler toplanmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Eşlik ve benzerlik, benzerlik oranı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir öğrenci, 20 cm genişliğinde ve 30 cm uzunluğundaki bir fotoğrafın büyütülmüş afişini hazırlatacaktır. Afişin kısa kenarı 80 cm olacak ve afişin kenar oranı korunarak fotoğrafa benzer kalacaktır. Afişin dört kenarına çerçeve takılacak ve çerçeve için metre başına 25 TL ödenecektir. Buna göre çerçeve için ödenecek toplam tutar kaç TL'dir?

  1. A

    80

  2. B

    85

  3. C

    100

    Doğru cevap
  4. D

    400

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: fotoğrafın kısa kenarı 20 cm, afişin kısa kenarı 80 cm olduğundan ölçek 80/20 = 4'tür. İkinci adım: afişin uzun kenarı 30 · 4 = 120 cm'dir. Üçüncü adım: afişin çevresi 2 · (80 + 120) = 400 cm = 4 m'dir. Dördüncü adım: çerçeve maliyeti 4 · 25 = 100 TL'dir. Çeldiriciler: 80 değeri, uzun kenarı kısa kenarla eşleyip ölçeklemenin sonucudur. 85 değeri, uzun kenara ölçek yerine farkı (30 + (80 − 20) = 90 cm) eklemenin sonucudur. 400 değeri, alan ölçeğinin karesini (16) çevreye uygulayıp sonucu metreye çevirmenin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Üçgenler: kenar-açı ilişkisi, üçgen eşitsizliği, kenarortay/açıortay/yükseklik, üçgen çizimi
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir öğrenci, dört çubukla dört köşeli bir robot çerçevesi yapmaktadır. Köşeleri A, B, C ve D olarak adlandırılan çerçevenin kenarlarının uzunlukları şekilde verilmiştir. Çerçeveyi sağlamlaştırmak için A ile C köşelerini birleştiren ölçüsüz bir çapraz çubuk eklenecektir.

Çapraz çubuğun uzunluğu santimetre cinsinden tam sayı olabilir; ancak çerçeve, ABC ve ACD üçgenlerinin ikisi de gerçek bir üçgen olacak biçimde kurulabilmelidir.

Buna göre çapraz çubuk için kaç farklı tam sayı uzunluk seçilebilir?

ABCD dört köşeli çerçeve; AB 4 cm, BC 10 cm, CD 6 cm, DA 12 cm. AC çapraz çubuğunun uzunluğu yazılmamıştır. Şekil ölçekli değildir.
  1. A

    7

    Doğru cevap
  2. B

    9

  3. C

    11

  4. D

    13

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda ABC üçgeninde AB = 4 cm ve BC = 10 cm olduğundan çapraz çubuk uzunluğu xx için 10−4<x<10+410 - 4 < x < 10 + 4, yani 6<x<146 < x < 14 aralığı bulunur. İkinci adımda ACD üçgeninde CD = 6 cm ve DA = 12 cm olduğundan 12−6<x<12+612 - 6 < x < 12 + 6, yani 6<x<186 < x < 18 bulunur. Üçüncü adımda iki aralık kesiştirilir ve 6<x<146 < x < 14 elde edilir. Bu aralıktaki tam sayılar 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 olup 7 değerdir.

Çeldiriciler: 9 değeri, sınır değerler 6 ve 14 dahil edilerek elde edilir. 11 değeri, yalnızca ACD üçgeninin aralığının (6<x<186 < x < 18) kullanılmasından doğar. 13 değeri, alt sınır 6 yerine 0 alınmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir çiftlikteki su deposuna pompa ile su aktarılmaktadır. Pompanın su debisi ölçümler boyunca değişmemektedir. Pompa çalıştırılmadan önce depoda bir miktar su bulunmaktadır. Pompa çalışmaya başladıktan sonra geçen süre ile depodaki su miktarı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Her ölçüm anında depodaki su miktarı kayda alınmıştır.

Buna göre, depodaki su miktarı 70 litre olduğunda pompa çalışmaya başladıktan kaç dakika geçmiş olur?

Tablo: Su deposu ölçümleri. Süre 2, 4, 6 ve 8 dakika; su miktarı sırasıyla 16, 22, 28 ve 34 litre.
  1. A

    11

  2. B

    18

  3. C

    20

    Doğru cevap
  4. D

    220

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Tablodaki ardışık iki satır arasında süre 2 dakika artarken su miktarı 22−16=622 - 16 = 6 litre artmaktadır. Buna göre her dakikada 6:2=36 : 2 = 3 litre su eklenmektedir; doğrusal ilişkinin eğimi m=3m = 3 tür.

İkinci adım: Süre 2 dakikayken su miktarı 16 litredir. y=mx+ny = mx + n biçiminde 16=3⋅2+n16 = 3 \cdot 2 + n olduğundan n=10n = 10 bulunur; bu değer, ölçüm başlamadan önceki (sıfırıncı dakikadaki) su miktarıdır.

Üçüncü adım: İlişki y=3x+10y = 3x + 10 olarak yazılır; burada xx dakikayı, yy litre cinsinden su miktarını göstermektedir.

Dördüncü adım: Su miktarı 70 litre olduğunda 70=3x+1070 = 3x + 10 olur. Buradan 3x=603x = 60 ve x=20x = 20 bulunur.

Çeldiriciler: 11 sonucu, satır aralığındaki değişimi 2 ye bölmeyi unutup 6 değerini eğim sanmanın sonucudur: 6x+4=706x + 4 = 70 denkleminden x=11x = 11 çıkar. 18 sonucu, ilk satırdaki 16 litreyi sıfırıncı dakikadaki su miktarı sanmanın sonucudur: 3x+16=703x + 16 = 70 denkleminden x=18x = 18 çıkar. 220 sonucu, bağımlı ve bağımsız değişkenin yer değiştirmesidir: 70 litre dakika yerine konularak 3⋅70+10=2203 \cdot 70 + 10 = 220 bulunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Karekök kavramı: tam kare, iki doğal sayı arasında olma, ondalık ifadelerin karekökü
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir okul bahçesinin bir bölümü, kenarları birer metre olan kare karolarla döşenmiştir. Döşenen bölgenin şekli şekildeki gibi dikdörtgendir ve alanı şekilde verilmiştir.

Bahçe yönetimi, bu bölümü de dahil ederek bütün zemini kenar uzunluğu tam sayı metre olan bir kare biçiminde tamamlamak istemektedir. Bu amaçla mevcut döşemeye en az kaç metrekare daha karo eklenmelidir?

Dikdörtgen biçiminde döşenmiş bölge. Bölgenin alanı 40 metrekaredir; karolar kenarı birer metre olan karelerdir.
  1. A

    4

  2. B

    7

  3. C

    8

  4. D

    9

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda döşenmiş alanı şekilden okuruz: 8⋅5=408 \cdot 5 = 40 metrekare. İkinci adımda 40'a en yakın büyük tam kareyi buluruz: 62=36<40<49=726^2 = 36 < 40 < 49 = 7^2; bu nedenle tam kare 4949'dur ve kenarı 49=7\sqrt{49} = 7 metredir. Üçüncü adımda eklenecek alanı hesaplarız: 49−40=949 - 40 = 9 metrekare. Sonuç dokuz metrekaredir.

Çeldiriciler: 4, döşenmiş alanın en yakın küçük tam kare olan 36'ya göre hesaplanmasıyla bulunur. 7, kenarı 7 metre olan karenin alanı yerine kenar uzunluğunun eklenmesiyle elde edilir. 8, tamamlanacak alanın bir eksik sayılmasıyla bulunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Basit olayların olma olasılığı
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kırmızı misket çekilme olasılığı, ekleme sonrasında artmıştır.

  2. II.

    Yeşil misket çekilme olasılığı, ekleme sonrasında değişmemiştir.

  3. III.

    Sarı misket çekilme olasılığı sıfırdan farklıdır.

Bir kavanozun içinde yalnızca kırmızı ve yeşil renkte misketler bulunmaktadır. Şekil 1'de kavanozun ekleme yapılmadan önceki durumu, Şekil 2'de ise kavanoza yalnızca kırmızı misket eklendikten sonraki durumu gösterilmektedir.

Kavanozdan gözü kapalı olarak rastgele bir misket çekildiğinde, çekilen misketin renginin olasılığı ekleme öncesi ve sonrası için karşılaştırılmaktadır. Misketler her durumda kavanozun içinde iyice karıştırılmıştır.

Buna göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Şekil 1: kavanozda 4 kırmızı ve 6 yeşil misket. Şekil 2: kavanozda 6 kırmızı ve 6 yeşil misket.
  1. A

    I ve III

  2. B

    Yalnız I

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve II

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Ekleme öncesinde kavanozda 4 kırmızı ve 6 yeşil misket vardır; toplam 10 misketten kırmızı çekilme olasılığı 410\frac{4}{10} olur.

İkinci adım: Ekleme sonrasında kırmızı misket sayısı 6 olur ve toplam 12 misket olur. Kırmızı çekilme olasılığı 612=12\frac{6}{12}=\frac{1}{2} olur; 410\frac{4}{10} değerinden büyük olduğu için I. yargı doğrudur.

Üçüncü adım: Yeşil misket sayısı 6 olarak kalmıştır, ancak toplam 12 olduğundan yeşil çekilme olasılığı 612=12\frac{6}{12}=\frac{1}{2} olur; 610\frac{6}{10} değerinden küçüktür. Yeşil olasılığı değiştiği için II. yargı yanlıştır.

Dördüncü adım: Kavanozda sarı misket yoktur; sarı misket çekilme olasılığı 00'dır. III. yargı yanlıştır.

Çeldiriciler

I ve II: Eklenen misketin toplama katılmadığı varsayılmış, yeşil olasılığı aynı kalmış gibi okunmuştur.

I ve III: Hiç bulunmayan sarı rengin olasılığı sıfırdan farklı sayılmıştır; imkânsız olayın olasılığı sıfırdır.

II ve III: Hem toplamın değişmediği hem de imkânsız olayın olasılığının sıfırdan farklı olduğu varsayılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Veri analizi: sütun/çizgi/daire grafiği yorumlama ve oluşturma
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir şirketin dört şubesinin Mart ve Nisan aylarındaki satış miktarları (bin TL) gruplu sütun grafiğinde gösterilmiştir. Her şubede iki aya ait satış miktarı ayrı sütunlarla verilmiş ve dikey eksen satış miktarını göstermektedir. Şubelerin tümünde satışlar Mart ayından Nisan ayına artmıştır.

Mart ayından Nisan ayına satış artış oranı en küçük olan şubenin bu artış oranı yüzde kaçtır? (Artış oranı, artış miktarının Mart ayındaki satış miktarına oranıdır.)

Gruplu sütun grafiği: dört şubenin Mart ve Nisan satış miktarları (bin TL). Kadıköy 100 ve 160, Beşiktaş 90 ve 135, Üsküdar 120 ve 150, Şişli 200 ve 280.
  1. A

    20

  2. B

    25

    Doğru cevap
  3. C

    30

  4. D

    60

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, değerleri okumaktır: Kadıköy 100 ve 160, Beşiktaş 90 ve 135, Üsküdar 120 ve 150, Şişli 200 ve 280. İkinci adım, artış miktarlarını bulmaktır: 60, 45, 30 ve 80. Üçüncü adım, her artışı Mart değerine oranlamaktır: Kadıköy 60100=60%\frac{60}{100} = 60\%, Beşiktaş 4590=50%\frac{45}{90} = 50\%, Üsküdar 30120=25%\frac{30}{120} = 25\%, Şişli 80200=40%\frac{80}{200} = 40\%. En küçük artış oranı Üsküdar'dadır: %25.

Çeldiriciler: 20, artış miktarının Nisan değerine bölünmesiyle bulunmuştur (30150\frac{30}{150}). 30, Üsküdar'ın artış miktarıdır; oran istenmektedir. 60, en büyük artış oranını veren Kadıköy'ün oranıdır; soru en küçüğünü istemektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • DNA ve genetik kod: nükleotid, gen, kromozom, DNA yapısı ve eşlenmesi
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekildeki DNA parçasında sol ipliğin bazları verilmiştir; sağ ipliğin bazları ise A-T ve G-C eşleşmesine göre belirlenir. Bir öğrenci her iki ipliğin de nükleotitlerde bir şeker, bir fosfat ve bir baz bulunduğunu hatırlayarak adenin sayılarını karşılaştırmak istemektedir. Buna göre sol ipliğin adenin sayısı ile sağ ipliğin adenin sayısının toplamı kaçtır?

Çift sarmal DNA parçası: sol ipliğin bazları soldan sağa T, T, A, C, G, G, A, T, C, A; sağ ipliğin bazları A-T ve G-C eşleşmesiyle karşısında yer alır.
  1. A

    3

  2. B

    5

  3. C

    6

    Doğru cevap
  4. D

    7

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Sol ipliğin bazları T, T, A, C, G, G, A, T, C, A olarak okunur. İkinci adım: Sol ipliğin adenin sayısı 3'tür. Sağ ipliğin adenin sayısı, sol ipliğin timin sayısına eşittir ve bu sayı da 3'tür. Üçüncü adım: İki ipliğin adenin sayıları toplamı 3 + 3 = 6'dır. Çeldiriciler: 3 yalnızca sol ipliğin adeninin sayılmasının sonucudur. 5, sol ipliğin adenin ve guanin sayılarının toplanmasının sonucudur. 7, sitozin ve guanin sayılarının adenin sayısına eklenmesinin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • CARRY-OVER: ekosistem, canlıların sınıflandırılması, bitki-hayvan yapıları, canlı-çevre ilişkisi (5-7. sınıf)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir öğrenci çölde yaşayan bir kertenkele türünü incelemiştir. Kertenkelenin derisi, vücuttan su kaybını azaltan sert pullarla kaplıdır ve bu yapı canlının sıcak ve kurak ortamda hayatta kalmasına yardımcı olmaktadır. Öğrenci, kutupta yaşayan bir tavşan türünde kışın beyaz tüylü bir örtü olduğunu da öğrenmiş ve bu iki canlının özelliklerini yaşadıkları çevreyle ilişkilendirmeye çalışmıştır. Buna göre, kertenkelenin derisindeki pulların bu canlı için rolüyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A

    Bu yapı, kertenkelenin yaşamı boyunca çölde kazandığı geçici bir özelliktir ve yavrularına geçmez.

  2. B

    Bu yapı bir organ değil, organların birlikte çalıştığı sistem düzeyinde bir özelliktir.

  3. C

    Bu yapı, çevreye uyumdur ve yavrulara kalıtsal olarak geçebilir.

    Doğru cevap
  4. D

    Bu yapı, deri dokusu basamağını atlayarak doğrudan organ düzeyinde oluşur.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda pulların kurak çölde su kaybını azalttığı, yani canlının çevresine uyum sağladığı belirlenir. İkinci adımda uyumun canlının yaşamı boyunca kazanılan geçici bir değişim olmadığı, nesillere aktarılan kalıtsal bir özellik olduğu uygulanır. Üçüncü adımda deri bir organdır ve pullar bu organın yapısının parçasıdır; hücre, doku, organ, sistem sırası korunur. Bu nedenle doğru yargı üçüncü seçenekte, yani uyumun çevreye uyum olduğunu ve kalıtsal olarak geçebileceğini söyleyen ifadededir. Çeldiriciler: geçici özellik diyen ifade uyumun kalıtsal olduğunu yanlış okur; sistem düzeyi diyen ifade deriyi bir organ yerine sistem sanarak organ ile sistemi karıştırır; doku basamağını atlayan ifade hücre-doku-organ sırasını bozar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir tarım fuarında, bir ziraat mühendisi ziyaretçilere tarımda kullanılan dört uygulamayı anlatmaktadır. Bu uygulamaların bir kısmı canlıların genleriyle doğrudan çalışılarak geliştirilmektedir; bir kısmı ise istenen özelliklerdeki bitkileri seçerek çoğaltmaya dayanmaktadır. Bir ziyaretçi, anlatılan uygulamalardan hangisinin biyoteknoloji uygulaması olmadığını sormuştur. Buna göre aşağıdakilerden hangisi biyoteknoloji uygulaması değildir?

  1. A

    Seçilerek çoğaltılan iri meyveli domates ırkının elde edilmesi

    Doğru cevap
  2. B

    Dayanıklılık geni aktarılmış mısır tohumunun üretilmesi

  3. C

    Genetiği değiştirilmiş soya çeşidinin geliştirilmesi ve ekimi

  4. D

    Tohum partilerinin DNA testiyle kimlik kontrolünden geçirilmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda her uygulamanın yönteminin ne olduğunu belirleriz. Dayanıklılık geni aktarılan mısırda gen doğrudan değiştirildiği için bu biyoteknolojidir. Genetiği değiştirilmiş soya genetik mühendisliğiyle elde edilen bir üründür ve biyoteknoloji kapsamındadır. Tohum partilerinin DNA testiyle kontrol edilmesi, DNA üzerinde çalışan bir biyoteknoloji uygulamasıdır. İkinci adımda, iri meyveli domatesin seçilerek çoğaltılmasının genlerle doğrudan çalışılmadan, klasik ıslah yoluyla elde edildiğini görürüz. Bu nedenle biyoteknoloji olmayan uygulama seçilerek çoğaltılan domates ırkıdır.

Çeldiriciler: Dayanıklılık geni aktarılmış mısır tohumunun üretilmesi seçeneği, gen aktarılmış ürünü klasik ıslah saymanın sonucudur. Genetiği değiştirilmiş soya çeşidinin geliştirilmesi ve ekimi seçeneği, GDO üretimini biyoteknoloji dışı saymanın sonucudur. Tohum partilerinin DNA testiyle kimlik kontrolünden geçirilmesi seçeneği ise DNA testini biyoteknoloji dışı saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Mutasyon ve modifikasyon
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir bitkinin aynı genetik yapıya sahip çeliklerinden dört grup oluşturulmuş ve bu gruplar günlük ışık süreleri bakımından farklı ortamlarda yetiştirilmiştir. Her grubun ortalama yaprak boyu şekildeki grafikte gösterilmiştir. Bu bitkilerin gen yapıları birbirinin aynıdır ve yetiştirme ortamından başka bir koşul değiştirilmemiştir.

Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çubuk grafik: ışık süresine göre ortalama yaprak boyu. 8 saat 4,2 cm; 12 saat 6,8 cm; 16 saat 9,1 cm; 20 saat 9,3 cm. Değer ekseni 0-12 cm.
  1. A

    Işık süresi uzadıkça yaprak boyu artmıştır; bu değişim gen yapısı değişmeden ortama bağlı bir modifikasyondur ve ortam eski haline dönünce geri dönebilir.

    Doğru cevap
  2. B

    Uzun ışık süresinde gelişen yaprak boyu özelliği kazanılmış bir özelliktir; ortam eski haline dönse bile yavrulara aynı oranda geçer.

  3. C

    Yaprak boyundaki artış, gen yapısında oluşan kalıcı bir mutasyonu gösterir; bu nedenle ortam değişse bile özellik korunur ve yavrulara geçer.

  4. D

    Işık süresi uzadıkça yaprak boyu artmıştır; bu değişim ortam eski haline dönse de kalıcı kalır ve bitkiler eski boylarına dönmez.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, grafikteki çubukların boyunu okumaktır. Işık süresi 8 saatten 16 saate çıktığında ortalama yaprak boyu 4,2 cm'den 9,1 cm'ye yükselmiş, 20 saatte ise değer 9,3 cm olmuştur. İkinci adım, gruplardaki gen yapısının aynı olduğunu hatırlamak ve farkın yalnızca ortam koşulundan kaynaklandığını görmektir. Gen yapısını değiştirmeden ortama bağlı oluşan bu değişime modifikasyon denir. Üçüncü adım, ortam eski haline döndüğünde bu özelliğin geri dönebileceğini değerlendirmektir; modifikasyon gen yapısına işlemediği için yavrulara geçmez. Doğru ifade, yaprak boyu artışını doğru okuyan ve bunu modifikasyon olarak adlandıran ifadedir.

Çeldiriciler: „Gen yapısında oluşan kalıcı bir mutasyon” ifadesi, gen yapısı değişmeden oluşan bir değişimi mutasyon saymaktadır. „Kazanılmış bir özellik ve yavrulara aynı oranda geçen özellik” ifadesi, ortam etkisiyle oluşan değişimin kalıtsal olduğunu varsaymaktadır. „Ortam eski haline dönse de kalıcı kalır” ifadesi, ortama bağlı değişimin ortam değişince kalıcı olacağını yanlış söylemektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Besin zinciri, besin ağı, enerji akışı, ayrıştırıcılar
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir bataklık ekosistemindeki beslenme ilişkileri şekildeki besin ağıyla gösterilmiştir. Şekildeki oklar, yenen canlıdan onu yiyen canlıya doğru çizilmiştir.

Bir salgın hastalık nedeniyle bataklıktaki kunduzlar tamamen ortadan kalkmıştır. Salgından sonra bataklığa yeni bir kunduz getirilmemiş ve ağdaki hiçbir canlı bölgeyi terk etmemiştir. Bu gelişmeye dayanarak şekildeki besin ağına göre yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi kesin olarak doğrudur?

Bataklık besin ağı: kamış ve su zambağı üreticidir; su böceği, kunduz, ördek ve vaşak tüketicidir. Oklar yenenden yiyene doğrudur.
  1. A

    Ördek sayısında kesin bir düşüş beklenir.

  2. B

    Vaşak nüfusu kesin olarak gerileyecektir.

    Doğru cevap
  3. C

    Kamış bitkisinin miktarı kesin olarak azalır.

  4. D

    Vaşak nüfusunun kesin olarak artması beklenir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Kunduz yalnızca kamışla beslenir ve yalnızca vaşak tarafından yenir. Kunduzlar ortadan kalktığında vaşağın tek besin kaynağı kalmaz. İkinci adım: Şekilde vaşağa giden tek ok kunduzdan gelir; vaşağın başka bir avı yoktur. Bu nedenle vaşağın sayısı kesin olarak azalır. Üçüncü adım: Kamışın tek tüketicisi kunduz olduğu için kamış daha az yenir; kamışın azaldığı çıkarımı yanlıştır. Dördüncü adım: Ördek su böceği ve su zambağıyla beslenir; ikisi de kunduzla bağlantılı değildir, bu yüzden ördeklerin sayısının kesin azalacağı söylenemez. Vaşağın tek avı yok olduğundan sayısının artması da mümkün değildir. Doğru seçenek, vaşak nüfusunun kesin olarak gerileyeceğini belirtendir.

Çeldiriciler: Ördek sayısında kesin düşüş beklenmesi, birden çok besin kaynağı olan canlının kesin azalacağını söylemekten doğar. Kamış bitkisinin kesin azalması, avcı azalınca avın da azaldığını sanmaktan doğar. Vaşak nüfusunun kesin artması ise yalnızca doğrudan bağlı canlıların etkilendiğini sanıp vaşağın avının yok olmasının sonucunu yanlış değerlendirmekten doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Fotosentez (hızı etkileyen faktörler) ve solunum
  • Zor
  • Şekilli soru

Eşit büyüklükte ve aynı su bitkisinden alınmış dört özdeş örnek, aynı süre boyunca farklı renkte ışık altında tutulmuştur. Her örnekte bir saat içinde açığa çıkan oksijen miktarı ölçülmüş ve sonuçlar sütun grafiğinde gösterilmiştir.

Grafiğe göre, kırmızı ve mavi ışıkta açığa çıkan oksijen miktarlarının toplamı, yeşil ve sarı ışıkta açığa çıkan oksijen miktarlarının toplamının kaç katıdır?

Sütun grafiği: ışık rengine göre bir saatte açığa çıkan oksijen miktarı (mL). Kırmızı 30, Mavi 24, Yeşil 6, Sarı 12.
  1. A

    2

  2. B

    3

    Doğru cevap
  3. C

    4

  4. D

    5

Doğru cevap: B

Çözüm

Grafiğe göre kırmızı ışıkta 30 mL, mavi ışıkta 24 mL, yeşil ışıkta 6 mL ve sarı ışıkta 12 mL oksijen açığa çıkmıştır. Birinci adımda kırmızı ve mavi ışıktaki değerler toplanır: 30 + 24 = 54. İkinci adımda yeşil ve sarı ışıktaki değerler toplanır: 6 + 12 = 18. Son adımda iki toplam oranlanır: 54 / 18 = 3. Doğru cevap 3'tür.

Çeldiriciler: 2 değeri sarı ve yeşil sütunlarının oranıdır (12 / 6). 4 değeri mavi ve yeşil sütunlarının oranıdır (24 / 6). 5 değeri en yüksek ve en düşük sütunların oranıdır (30 / 6). Bu üç değer de istenen iki toplamın oranı değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Mutasyon ve modifikasyon
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir sağlık köşesi panosunda albinizm, Down sendromu, renk körlüğü ve güneşle koyulaşan deri örnekleri yer almaktadır. Panodaki bilgilere göre bu durumlardan üçü gen ya da kromozom yapısındaki kalıtsal bir değişikliğe bağlıdır. Buna göre aşağıdaki örneklerden hangisi mutasyon sonucu oluşmamıştır?

  1. A

    Albinizm hastalığı

  2. B

    Down sendromu

  3. C

    Güneşle koyulaşan deri

    Doğru cevap
  4. D

    Renk körlüğü

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, mutasyonun gen ya da kromozom yapısındaki kalıtsal değişiklik olduğunu hatırlamaktır. İkinci adım, albinizm ve renk körlüğünün gen düzeyinde, Down sendromunun ise kromozom sayısındaki değişiklik düzeyinde mutasyon olduğunu belirlemektir. Üçüncü adım, güneşle koyulaşan derinin gen yapısı değişmeden ışığa tepki olarak oluştuğunu ve yavrulara geçmediğini görmektir. Bu nedenle mutasyon sonucu oluşmayan örnek güneşle koyulaşan deridir; bu bir modifikasyondur.

Çeldiriciler: „Albinizm hastalığı” seçeneği, albinizmi çevre etkisiyle oluşmuş saymanın yanlışlığını sınamaktadır. „Down sendromu” seçeneği, kromozom sayısındaki değişikliği modifikasyon saymanın yanlışlığını sınamaktadır. „Renk körlüğü” seçeneği, kalıtsal bir gen değişikliğini ortam etkisi saymanın yanlışlığını sınamaktadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Sürdürülebilir kalkınma, tasarruf, geri dönüşüm
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir aile, evdeki kaynak tüketimini azaltmak ve ekolojik ayak izini küçültmek amacıyla bir aile toplantısı yapmıştır. Toplantıda evde ve dışarıda uygulanabilecek birkaç davranış ele alınmış, aile bireyleri bu davranışların doğal kaynaklara ve enerji tüketimine etkisini konuşmuştur. Aile bireyleri, bu davranışların her gün tekrarlandığında doğuracağı etkiyi de göz önünde bulundurmuştur. Aile, konuşmanın sonunda gerçekten ayak izini küçülten davranışları ayırt etmek istemektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi ekolojik ayak izini küçültmez?

  1. A

    Kısa mesafelere özel araçla gitmek

    Doğru cevap
  2. B

    Kâğıdın iki yüzünü kullanmak

  3. C

    Kısa süreli duş almak

  4. D

    Toplu taşıma araçlarını kullanmak

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, her seçeneğin ekolojik ayak izine etkisini değerlendirmektir. Kısa süreli duş, hem suyun hem de suyu ısıtmak için harcanan enerjinin azalmasını sağlar; ayak izini küçültür. Kâğıdın iki yüzünü kullanmak, kâğıt tüketimini azaltarak doğal kaynak kullanımını düşürür. Toplu taşıma araçlarını kullanmak, tek kişilik özel araç sayısını azaltarak yakıt tüketimini düşürür. İkinci adım, kısa mesafelere özel araçla gitmenin etkisini düşünmektir: her yolculukta yakıt harcanması ve çok araç kullanılması ekolojik ayak izini büyütür. Sonuç olarak ayak izini küçültmeyen davranış, kısa mesafelere özel araçla gitmektir.

Çeldiriciler: Kısa süreli duş almak: Duşun ayak izini etkilemediği sanılmıştır; oysa kısa duş su ve ısıtma enerjisinden tasarruf sağlar. Kâğıdın iki yüzünü kullanmak: Bu davranışın etkisiz olduğu sanılmıştır; oysa kâğıt tüketimini ve doğal kaynak kullanımını azaltır. Toplu taşıma araçlarını kullanmak: Toplu taşımanın ayak izini büyüten bir davranış olduğu sanılmıştır; oysa tek kişilik özel araç sayısını azaltır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Mevsimlerin oluşumu (Dünyanın eğikliği, Güneş ışınlarının geliş açısı)
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir öğrenci, aynı el fenerini bir karton yüzeyine farklı açılarda tutarak model bir deney yapıyor. Her denemede fenerin karta olan uzaklığı, fenerin açık kalma süresi ve kartonun malzemesi aynı tutulmaktadır. Her denemenin sonunda kartonun üzerinde ışığın aydınlattığı alan ölçülüyor ve kartonun altındaki termometrede sıcaklık artışı kaydediliyor. Öğrencinin üç denemeden elde ettiği sonuçlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Feneri veren kaynağın her denemede karta aynı toplam enerjiyi verdiği kabul edilmektedir.

Tablodaki verilere göre, 90 derecelik denemede birim alana düşen ışık enerjisi, 30 derecelik denemedekinin kaç katıdır?

Tablo: üç denemenin geliş açısı, aydınlanan alan ve sıcaklık artışı. Deneme 1: 90 derece, 25 cm², 6 °C. Deneme 2: 60 derece, 29 cm², 5 °C. Deneme 3: 30 derece, 50 cm², 3 °C.
  1. A

    2 kat

    Doğru cevap
  2. B

    3 kat

  3. C

    1 kat

  4. D

    4 kat

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: tablodan 90 derecelik denemede aydınlanan alanın 25 cm², 30 derecelik denemede 50 cm² olduğu okunur.

İkinci adım: kaynağın kartona verdiği toplam enerji her denemede aynıdır. Bu enerji ne kadar geniş bir alana yayılırsa birim alana düşen enerji o kadar azalır; yani birim alana düşen enerji aydınlanan alanla ters orantılıdır.

Üçüncü adım: 90 derecedeki alan 25, 30 derecedeki alan 50 cm² olduğundan, 90 derecedeki birim alan enerjisi 50 / 25 = 2 katıdır.

Çeldiriciler: 1 kat seçeneği alanların değiştiğini göz ardı eder; oysa alanlar farklıdır. 3 kat seçeneği sıcaklık artışları arasındaki farkı oran gibi okur; oysa soru enerjinin oranını sorar. 4 kat seçeneği alan oranının karesini alır; birim alan enerjisi alanla karesel değil ters orantılı değişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Katı basıncı
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekildeki türdeş dikdörtgenler prizma biçimli blok, yatay bir zemin üzerinde durmakta ve ağırlığı G'dir. Bu blok iki ayrı yolla eşit iki parçaya ayrılmak isteniyor. I. yolda blok, zemine dik bir düzlemle ve uzun kenarına paralel olarak düşey biçimde kesiliyor. II. yolda ise blok, zemine paralel bir düzlemle yatay olarak kesiliyor. Kesimlerden sonra parçalar kendi alt yüzeyleriyle zemine yerleştiriliyor ve her iki yolda da zemine değen parçaların zemine uyguladığı basınçlar karşılaştırılıyor. Buna göre, I. ve II. yollardaki basınçlar için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yatay zemin üzerinde duran türdeş dikdörtgenler prizma biçimli blok; ağırlığı G aşağı, zemin tepkisi N yukarı gösterilmiştir.
  1. A

    I. yolda basınç değişmez, II. yolda basınç yarıya iner

    Doğru cevap
  2. B

    I. yolda basınç yarıya iner, II. yolda basınç değişmez

  3. C

    I. yolda basınç iki katına çıkar, II. yolda basınç değişmez

  4. D

    I. yolda basınç yarıya iner, II. yolda basınç iki katına çıkar

Doğru cevap: A

Çözüm

Basınç, zemine değen parçanın ağırlığının zemine temas eden yüzey alanına oranıdır. Birinci adım: I. yolda her parçanın ağırlığı G/2, zemine temas eden alanı ise A/2 olur; oran (G/2) / (A/2) = G/A olduğu için basınç değişmez. İkinci adım: II. yolda zemine değen alttaki parçanın ağırlığı G/2'dir, temas alanı ise bloğun tam alt yüzeyi olan A kalır; basınç (G/2) / A olur ve ilk basıncın yarısına iner. Üçüncü adım: bu iki sonuç seçeneklerle karşılaştırılır; yalnız ilk seçenekte I. yolda basınç değişmez, II. yolda yarıya iner. Çeldiriciler: I. yolda basınç yarıya iner, II. yolda basınç değişmez: düşey kesimde ağırlığın azaldığını ama alanın değişmediğini sanmak. I. yolda basınç iki katına çıkar, II. yolda basınç değişmez: düşey kesimde temas alanının iki katına çıktığını sanmak. I. yolda basınç yarıya iner, II. yolda basınç iki katına çıkar: kesimlerin basınç üzerindeki etkisini ters okumak.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Sıvı basıncı
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1 ve 2 numaralı denemeler, sıvı türü sabit tutulup yalnızca delik derinliği değiştirilerek derinliğin fışkırma uzaklığına etkisini sınamaktadır.

  2. II.

    2 ve 3 numaralı denemelerde sıvı türü ve delik derinliği birlikte değiştiği için bu çiftten sonuç çıkarılamaz.

  3. III.

    3 ve 4 numaralı denemeler, sıvı türü sabit tutulup delik derinliği değiştirildiği için derinliğin etkisini sınamaktadır.

Bir öğrenci, kenarlarında farklı yüksekliklerde birer delik bulunan plastik kaplara su ve tuzlu su koyarak bir deney yapıyor. Deliklerden fışkıran suyun yatay uzaklığını ölçen öğrenci, her denemede değiştirdiği koşulları ve ölçümlerini tabloya kaydediyor. Öğrenci, denemelerde tek bir koşulu değiştirmenin sonuçlara nasıl etki ettiğini incelemeyi planlıyor. Fışkırma uzaklığının deliğin bulunduğu noktadaki sıvı basıncını gösterdiğini düşünen öğrenci, sonuçları bu bilgiye göre yorumlamak istiyor. Tablodaki deneme sonuçlarına göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Tablo: dört deneme; sıvı türü, delik derinliği ve fışkırma uzaklığı. Deneme 1: su, 4 cm, 16 cm. Deneme 2: su, 8 cm, 32 cm. Deneme 3: tuzlu su, 8 cm, 36 cm. Deneme 4: tuzlu su, 4 cm, 18 cm.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda tek değişkenli deneme çiftleri bulunur. 1 ve 2 numaralı denemelerde sıvı su olarak sabittir, derinlik 4 cm'den 8 cm'ye çıkmıştır. 2 ve 3 numaralı denemelerde derinlik 8 cm'de sabittir, sıvı sudan tuzlu suya değişmiştir. 3 ve 4 numaralı denemelerde sıvı tuzlu su olarak sabittir, derinlik 8 cm'den 4 cm'ye inmiştir.

İkinci adımda fışkırma uzaklığı basıncın göstergesi olarak okunur. Bağımsız değişken öğrencinin değiştirdiği koşul, bağımlı değişken fışkırma uzaklığıdır.

Üçüncü adımda I. yargı doğrudur; derinlik iki katına çıktığında uzaklık 16 cm'den 32 cm'ye çıkmıştır. III. yargı doğrudur; derinlik azalınca uzaklık 36 cm'den 18 cm'ye düşmüştür. II. yargı yanlıştır; 2 ve 3 numaralı denemelerde derinlik sabit kalmış, yalnız sıvı değişmiştir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği III'ün derinlik etkisini gözden kaçırır. 'I ve II' seçeneği, sıvı türü değiştiğinde iki değişkenin birlikte değiştiğini sanmaktan doğar. 'II ve III' seçeneği ise I'in yanlış okunmasından kaynaklanır: 1 ve 2 numaralı denemelerde sıvı türünün de değiştiği varsayılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kuvvet kazancı 2'dir; bu nedenle düzenek kuvvetten kazanç sağlar.

  2. II.

    Kuvvet kolu yük kolundan uzun olduğu için düzenek hem kuvvetten hem yoldan kazanç sağlar.

  3. III.

    Destek noktası iki kolun arasında olduğu için kaldıraç çift taraflıdır.

Bir öğrenci, şekildeki çubuğu O noktasından destekleyerek yatay dengeye getirmiştir. Çubuğun sol tarafında, O noktasına 1,5 m uzaklıkta 4 kg kütleli bir yük asılıdır. Sağ tarafta ise O noktasına 3 m uzaklıkta 2 kg kütleli bir kütle asılıdır. Sağ taraftaki kütle, sol taraftaki yükü kaldırmak için kuvvet olarak kullanılmaktadır. Çubuğun ağırlığı ve sürtünmeler ihmal edilmektedir. Öğrenci, dengeyi bozmadan yalnızca destek noktasının yerini ve kolların uzunluklarını karşılaştırarak düzeneği değerlendirmektedir. Bu düzenekle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

8 m uzunluğunda yatay kaldıraç, sol uçtan 2 m uzaktaki O dayanak noktasında dengelenmiştir. O noktasına 1,5 m uzaklıkta sol kolda 4 kg, 3 m uzaklıkta sağ kolda 2 kg kütle asılıdır.
  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I, II ve III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda kolları okuyoruz: yük kolu 1,5 m, kuvvet kolu 3 m'dir.

İkinci adımda denge koşulunu yazıyoruz: kuvvet x kuvvet kolu = yük x yük kolu. Sol taraftaki yükün momenti 4 x 1,5 = 6, sağ taraftaki kütlenin momenti 2 x 3 = 6'dır; düzenek bu nedenle dengededir.

Üçüncü adımda kuvvet kazancını buluyoruz: yük / kuvvet = 4 / 2 = 2. Değer 1'den büyük olduğu için kuvvetten kazanç vardır; I doğrudur.

Dördüncü adımda II. yargıyı sınıyoruz: kuvvet kolu yük kolundan uzun olduğunda kuvvetten kazanç vardır, ama yoldan kayıp olur. Yoldan kazanç yoktur; II yanlıştır.

Beşinci adımda destek noktasının konumuna bakıyoruz: destek iki kolun arasındadır, bu yüzden kaldıraç çift taraflıdır; III doğrudur.

Doğru yargılar I ve III olduğundan cevap C'dir. A seçeneğinde kuvvet kazancı ters oranla 0,5 alınmış ve I yanlış sanılmıştır. B seçeneğinde II yargısındaki yoldan kazancın doğru olduğu düşünülmüştür. D seçeneğinde kolların uzunlukları uçlardan ölçülmüş ve kazanç doğru hesaplanamamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Kalıtım: kavramlar, tek karakter çaprazlama, akraba evliliği
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1 ve 2 numaralı bireylerin genotipi aynıdır.

  2. II.

    İkinci kuşakta özelliği gösteren 3 numaralı bireyin genotipi kesin olarak aa'dır.

  3. III.

    Üçüncü kuşaktaki bireylerin tamamı taşıyıcıdır.

Şekilde, bir özelliğin üç kuşaktaki kalıtımı bir soyağacıyla gösterilmiştir. Soyağacında kuşaklar üst üste sıralanmış, evlilik bağları ve çocuklar çizgilerle belirtilmiştir. Bireylerin genotipleri ve özelliği gösterip göstermedikleri soyağacı üzerinde verilmiştir. Bireyler şekilde numaralandırılmıştır. Bir inceleme yapan öğrenci, soyağacındaki her bireyin genotipini ve özellik durumunu tek tek okumak zorundadır. Bu okuma, hangi bireylerin hangi kesinlikle belirlenebildiğini ortaya koyar. Şekilde belirtilen kalıtım biçimi ve bu bilgilere dayanarak aşağıdaki yargıların doğruluğu incelenmektedir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Üç kuşaklı soyağacı. I. kuşak: iki taşıyıcı (Aa). II. kuşak: özellik gösteren kız (aa), normal erkek (AA) ve taşıyıcı kız (Aa). III. kuşak: taşıyıcı erkek (Aa) ve normal kız (AA).
  1. A

    Yalnız III

  2. B

    Yalnız I

  3. C

    I ve III

  4. D

    I ve II

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Soyağacında birinci kuşaktaki iki bireyin de özelliği göstermediği, buna karşın ikisinden özelliği gösteren bir çocuk doğduğu görülür. Birinci adım: özelliği göstermeyen ebeveynlerden özelliği gösteren çocuk doğduğuna göre özellik çekinik bir alelle kalıtılır ve özelliği gösteren birey yalnız iki çekinik alel taşır. İkinci adım: I. yargı doğrudur; 1 ve 2 numaralı iki ebeveyn de taşıyıcı olduğundan genotipleri aynı, Aa'dır. II. yargı doğrudur; ikinci kuşaktaki özelliği gösteren 3 numaralı birey aa genotiplidir. III. yargı yanlıştır; üçüncü kuşakta özelliği göstermeyen ve AA genotipli bir birey bulunur, tamamı taşıyıcı değildir. Buna göre doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: Yalnız III, yanlış olan III. yargının doğru sanılmasıdır. Yalnız I, II. yargıdaki kesin genotipin gözden kaçırılmasının sonucudur. I ve III, III. yargının taşıyıcı bireylerin varlığı unutularak doğru sanılmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Elektrik yüklü cisimler: yüklü/nötr sınıflandırma, elektroskop, topraklama
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir öğretmen, elektriklenme konusunu somutlaştırmak için üç özdeş, küçük metal küreyi ince yalıtkan iplerle tavana asmıştır. Küreler birbirine değmeyecek biçimde yerleştirilmiş ve serbest bırakılmıştır. Her küre, bağlı olduğu ipin ucundan tek bir noktayla tutulmakta ve dengede kalabilmek için kendi ağırlığı ile iplerin gerilmesi arasında denge kurmaktadır. K küresinin pozitif yüklü olduğu bilinmektedir. Sistem dengeye geldiğinde küreler şekildeki gibi sapmıştır. Şekilde her ipin düşeyle yaptığı sapma yönü gösterilmiştir. Öğrenciler, küreler arasındaki itme ve çekme etkileşimlerinin bu sapmalardan okunabileceğini belirtmişlerdir. Buna göre, L ve M küreleri için hangi yük işaretleri söylenebilir?

Üç ipli küre. K küresi ile L küresi birbirinden uzaklaşacak yönde sapmış; L küresi ile M küresi birbirine doğru sapmıştır. Küreler K, L ve M harfleriyle adlandırılmıştır.
  1. A

    L pozitif, M negatif

    Doğru cevap
  2. B

    L negatif, M pozitif

  3. C

    L pozitif, M pozitif

  4. D

    L nötr, M negatif

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda K ile L arasındaki sapmalara bakılır. K ve L birbirinden uzaklaşacak yönde sapmıştır; birbirini iten iki cisim aynı işaretlidir. K pozitif olduğundan L de pozitiftir. İkinci adımda L ile M arasındaki sapmalara bakılır. L ve M birbirine doğru sapmıştır; bu durum çekmeye işaret eder. L pozitif olduğundan birbirini çeken M cismi negatiftir. Çeldiriciler: L negatif, M pozitif seçeneği iki ilişkiyi de ters okur. L pozitif, M pozitif seçeneği birbirine doğru sapan iki kürenin aynı işaretli olabileceğini düşünür. L nötr, M negatif seçeneği ise L'nin sapmasını nötr bir cisimle açıklar, oysa L, K tarafından itilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Elektrik yükleri ve elektriklenme çeşitleri (sürtünme, dokunma, etki), yüklerin etkileşimi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ile L birbirini çeker.

  2. II.

    M ile K arasında itme kuvveti oluşur.

  3. III.

    L cisminin proton sayısı sürtünme sırasında azalmıştır.

Bir öğrenci, birbirine sürttüğü K ve L cisimlerinin yanı sıra sürtülmeyen M cismini de aynı deneye katmıştır. Başlangıçta üç cisim de yüksüzdür. Sürtme sırasında yalnızca K ile L arasında yük alışverişi olmuş, M cismi bu işleme hiç katılmamıştır. Öğrenci, deneyin öncesinde ve sonrasında üç cismin atomlarındaki toplam proton ve elektron sayılarını tabloya yazmıştır. Öğretmeni, tablodaki verileri yorumlayarak cisimlerin yük işaretleri ve elektriksel etkileşimleri hakkında doğru sonuçlara ulaşmasını istemiştir. Tablodaki sayılar, üç cismin her birinin tamamındaki parçacıkları göstermektedir ve ölçümler aynı koşullarda yapılmıştır. Buna göre, öğrencinin ulaşabileceği aşağıdaki yargılardan hangileri kesinlikle doğrudur?

Tablo: K cismi 6 proton, 6 elektron iken sürtünmeden sonra 6 proton, 9 elektron; L 10 ve 10 iken 10 ve 7; M 8 ve 8 iken 8 ve 8 bulunmaktadır.
  1. A

    Yalnız III

  2. B

    Yalnız I

    Doğru cevap
  3. C

    I ve II

  4. D

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda tablodan K'nin elektron sayısının 6'dan 9'a, L'nin elektron sayısının 10'dan 7'ye değiştiği, M'nin sayılarının aynı kaldığı okunur. İkinci adımda K'de elektron fazlalığı olduğundan K'nin negatif, L'de proton fazlalığı olduğundan L'nin pozitif, M'nin ise proton ve elektron sayıları eşit olduğundan nötr olduğu belirlenir. Üçüncü adımda zıt yüklü K ile L'nin birbirini çektiği için I doğrudur. Nötr M ile yüklü K arasında itme kuvveti oluşmaz, II yanlıştır. Sürtünmede yalnızca elektron alışverişi olur, L'nin proton sayısı değişmemiştir, III yanlıştır. Çeldiriciler: II ve III seçenekleri nötr cismin yüklü cismi ittiği ve pozitif yüklenen cismin proton kaybettiği yanılgılarından gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Periyodik sistem: grup, periyot, metal/yarımetal/ametal
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir fen bilimleri öğretmeni, periyodik tablodaki yerleri tartışmak için dört atomun bilgilerini sınıfa tablo hâlinde hazırlamıştır. Tablodaki harfler dört farklı atomu göstermekte olup her satırda atom numarası ile elektron dağılımı verilmiştir.

Tabloda verilen atomlardan son katmanında yedi elektron bulunanla aynı periyotta yer alan atomun atom numarası kaçtır?

Tablo: dört atomun atom numarası ve K-L-M-N katmanlarındaki elektron dağılımı. Q: 17, 2-8-7; R: 19, 2-8-8-1; S: 20, 2-8-8-2; T: 18, 2-8-8.
  1. A

    17

  2. B

    18

    Doğru cevap
  3. C

    19

  4. D

    20

Doğru cevap: B

Çözüm

Bir atomun periyodu elektron katman sayısına eşittir.

Birinci adım: son katmanında yedi elektron bulunan atom Q'dur (2-8-7); üç katmanlı olduğundan üçüncü periyottadır.

İkinci adım: üçüncü periyotta yer alan diğer atom T'dir (2-8-8); üç katmanlıdır. R ve S dört katmanlı olduğundan dördüncü periyottadır.

Üçüncü adım: T'nin atom numarası 18'dir; doğru cevap budur.

Çeldiriciler: 17 sorgulanan atomun kendisidir; aynı periyotta başka bir atom aranmalıdır. 19 dördüncü periyottaki R'dir; R'nin son katmanında yalnızca bir elektron vardır ve periyodu sorgulanan atomla aynı değildir. 20 de dördüncü periyottaki S'dir; katman sayısı okunmadan atom numarası büyük olan dört katmanlı atom seçilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Fiziksel ve kimyasal değişimler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K tüpünde tuzun suda çözünmesi, tuzun kimyasal yapısının değiştiği bir kimyasal değişimdir.

  2. II.

    L tüpündeki katı oluşumu, iki sıvının birleşerek yeni bir madde oluşturduğunu gösterir.

  3. III.

    M tüpündeki gaz çıkışı, bu tüpte kimyasal bir tepkimenin gerçekleştiğini gösterir.

Şekildeki K, L ve M deney tüplerinin her birine farklı bir madde eklenmiştir. K tüpünde suya tuz eklenmiş ve tuz suda tamamen çözünmüştür. L tüpünde iki sıvı karıştırıldığında katı bir madde çökmüştür. M tüpünde kireç taşı üzerine sirke damlatılmış ve tüpte gaz çıkışı gözlenmiştir. Bu deneylerle ilgili aşağıdaki öncüller verilmiştir.

I. K tüpünde tuzun suda çözünmesi, tuzun kimyasal yapısının değiştiği bir kimyasal değişimdir. II. L tüpündeki katı oluşumu, iki sıvının birleşerek yeni bir madde oluşturduğunu gösterir. III. M tüpündeki gaz çıkışı, bu tüpte kimyasal bir tepkimenin gerçekleştiğini gösterir.

Buna göre hangi öncüller doğrudur?

Sehpada üç deney tüpü, K, L ve M etiketli; her tüpte farklı seviyede sıvı görünmektedir.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    II ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: K tüpünde tuz suda çözünmüştür; tuzun kimyasal yapısı aynı kalır ve yeni madde oluşmaz. Bu nedenle I. öncül yanlıştır. İkinci adım: L tüpünde çökelti oluşması, iki sıvının birleşip katı oluşturduğunu gösterir ve bir kimyasal tepkime gözlemidir; II. öncül doğrudur. Üçüncü adım: M tüpünde kireç taşı ile sirke tepkimeye girerek yeni bir madde olan gazı oluşturur; III. öncül doğrudur. Doğru öncüller II ve III olduğundan doğru seçenek 'II ve III' şıkkıdır.

Çeldiriciler: Yalnız I, çökelti ve gaz çıkışını fiziksel değişim sayan yanılgının sonucudur. I ve II, tuzun çözünmesini kimyasal değişim sayan yanılgıdan çıkar. I, II ve III, I. öncülü doğru kabul eden yanılgıdan çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Asitler ve bazlar, pH, ayraçlar, asit yağmurları
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir öğrenci, dört farklı çözeltinin pH değerini ölçmüş; her çözeltiye kırmızı turnusol kâğıdı batırmış ve ayrı bir örneğe fenolftalein damlatmıştır. Öğrencinin kaydettiği sonuçlar tabloda verilmiştir; her ölçüm oda sıcaklığında ve aynı koşullarda yapılmıştır. Çözeltiler birbirine karıştırılmamış, her gözlem yeni bir örnekle tekrarlanmıştır. Öğrenci, bu sonuçlara göre çözeltilerin asit ya da baz özelliğini sınıflandırmış ve her çözelti için bir yorum yazmıştır.

Buna göre öğrencinin yorumlarından hangisi yanlıştır?

Tablo: çözelti, pH, kırmızı turnusol ve fenolftalein sonuçları. U: pH 2, kırmızı, renksiz; V: pH 9, mavi, pembe; Y: pH 7, kırmızı, renksiz; Z: pH 13, mavi, pembe.
  1. A

    U çözeltisi asittir; H⁺ iyonu derişimi OH⁻ iyonu derişiminden büyüktür.

  2. B

    Z çözeltisi V çözeltisinden daha az baziktir; çünkü pH değeri daha büyüktür.

    Doğru cevap
  3. C

    Y çözeltisi nötrdür; ne asit ne de baz özelliği gösterir.

  4. D

    V ve Z çözeltileri baz özelliği gösterir; ikisi de kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: tablodan her çözeltinin pH değerini ve gözlemini okuruz; U ve Y kırmızı turnusolde renk değişimi yoktur ve fenolftaleinde renksizdir, V ve Z çözeltilerinde kırmızı turnusol maviye dönmüş ve fenolftalein pembe olmuştur. İkinci adım: pH 7'den büyük çözeltiler baz, küçük olanlar asit, 7 olan nötrdür. pH değeri büyüdükçe bazlık artar. Üçüncü adım: Z çözeltisinin pH değeri V çözeltisinin pH değerinden büyüktür; Z, V'den daha fazla baziktir. Dolayısıyla Z çözeltisinin daha az bazik olduğunu söyleyen yorum yanlıştır. Çeldiriciler: U çözeltisinin asit olduğunu ve H⁺ iyonu derişiminin fazla olduğunu söyleyen yorum doğrudur; renkleri ters eşleyen bir öğrenci bunu yanlış sanabilir. V ve Z çözeltilerinin baz olduğunu ve kırmızı turnusolü maviye çevirdiğini söyleyen yorum doğrudur. Y çözeltisinin pH değeri 7'dir ve nötr olduğunu söyleyen yorum doğrudur; nötrü asit ya da baz saymak hatadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kolonya buharlaşırken elden ısı alır.

  2. II.

    Isı, sıcaklığı yüksek olan elden kolonyaya doğru akar.

  3. III.

    Cam yüzeyinde damlacıklar oluşurken su buharı ortama ısı alarak yoğunlaşır.

Bir öğrenci elindeki kolonyayı avuç içine döktüğünde, kolonya buharlaşırken elinde serin bir his oluştuğunu fark etmektedir. Daha sonra buzdolabından çıkardığı soğuk bir camın yüzeyinde su damlacıklarının belirdiğini gözlemlemektedir. Öğrenci bu iki olayla ilgili aşağıdaki öncülleri yazmıştır. Buna göre öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Buharlaşma, sıvının yüzeyinden tanecikler ayrılarak gaz hâline geçmesidir ve bu süreçte sıvı ısı alır. İkinci adım: Kolonya buharlaşırken çevresinden, yani elden ısı aldığı için el soğur ve serinlik hissedilir; birinci öncül doğrudur. İkinci adım devamı: Isı her zaman sıcaklığı yüksek cisimden düşük cisme akar; el kolonyadan sıcak olduğu için ısı elden kolonyaya akar; ikinci öncül doğrudur. Üçüncü adım: Yoğunlaşma, gazın sıvıya dönüşmesidir ve bu süreçte madde ısı verir; soğuk camda su buharı ısı verdiği için damlacıklar oluşur. Üçüncü öncül ısı alındığını söylediği için yanlıştır. Çeldiriciler: Yalnız III seçeneği, yanlış olan üçüncü öncülü doğru sayar. I ve III seçeneği, yanlış olan üçüncü öncülü birinci öncülle birlikte kabul eder. II ve III seçeneği, buharlaşma ısı alma öncülünü reddeder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Suyun kütlesi arttıkça, aynı süre ısıtıldığında sıcaklık artışı azalır.

  2. II.

    Su yerine başka bir sıvı kullanılarak, sıvının cinsinin sıcaklık artışına etkisi bu düzenekle sınanabilir.

  3. III.

    Isıtma süresinin sıcaklık artışına etkisi, iki beherdeki sürelerin farklı tutulmasıyla bu düzenekte sınanabilir.

Bir öğrenci, şekildeki düzenekte özdeş iki Bunsen bekiyle iki beherdeki suyu ısıtmaktadır. Birinci beherde 100 gram, ikinci beherde 200 gram su bulunmaktadır. İki su da aynı başlangıç sıcaklığındadır ve iki ısıtıcı da aynı süre boyunca çalıştırılmaktadır. Öğrenci sıcaklık artışlarını karşılaştırmayı planlamaktadır. Bir arkadaşı ise bu düzenekle sınanabilecek ya da sınanamayacak bazı öncüller ileri sürmektedir. Buna göre, bu düzenekle sınanabilen öncüller hangileridir?

İki özdeş Bunsen beki ve her birinin üzerinde destekle tutulan birer beher; birinci beherdeki su seviyesi daha düşük, ikinci beherdeki su seviyesi daha yüksektir.
  1. A

    I ve III

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    Yalnız I

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Düzenekte değişen nicelik su kütlesidir; ısıtıcılar, ısıtma süresi ve başlangıç sıcaklığı sabit tutulmuştur. İkinci adım: Bağımlı değişken sıcaklık artışıdır. Üçüncü adım: Birinci öncül, kütleyi değiştirip sıcaklık artışını ölçerek sınanabilir; bu yüzden sınanabilir. İkinci öncül yalnız su ile yapılan bu düzenekte madde cinsi değişmediği için sınanamaz. Üçüncü öncül ise iki beherde süre farklı tutulmadığı için sınanamaz. Sonuç: Yalnız birinci öncül bu düzenekle sınanabilir. Çeldiriciler: I ve III seçeneği, süre farkının bu düzenekte sınanabileceğini varsayar. Yalnız II seçeneği, madde cinsinin sınanabileceğini varsayar. II ve III seçeneği, iki sınanamayan öncülü birlikte sınanabilir sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

İstersen uygulamada da çözebilirsin

Aynı soruları süre tutarak benzersor uygulamasında çözebilir, sonuçlarını sonra inceleyebilirsin.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

Uygulamayı incele

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by