90 soru · LGS

LGS Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

LGS Deneme 3 cevap anahtarı ve 90 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Paragraf yapısı: cümle sıralama, boşluk/parça tamamlama, cümle çıkarma/yerleştirme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

I. Bitkilerin yok edildiği kıyılarda ise kum tepeleri birkaç mevsimde ilerleyerek yerleşim alanlarına ulaşır. II. Deniz kenarındaki kum tepeleri, rüzgârın taşıdığı kumla yıllar içinde şekil değiştirir. III. Örneğin, bazı belediyeler kum tepelerinin üzerine diktikleri çalılarla bu ilerlemeyi durdurmuştur. IV. Bu nedenle kıyı bitkilerini korumak, yerleşim alanlarını kumdan korumanın en ucuz yoludur. V. Bu değişim, kıyıdaki bitki örtüsünün kökleriyle kumu tutmasıyla yavaşlar.

Bu cümleler anlamlı bir paragraf oluşturacak biçimde nasıl sıralanmalıdır?

  1. A

    V-II-I-III-IV

  2. B

    II-V-III-I-IV

  3. C

    II-V-IV-I-III

  4. D

    II-V-I-III-IV

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Doğru sıralama II-V-I-III-IV'tür. II, kum tepelerinin yıllar içinde şekil değiştirdiğini genel olarak söyleyerek konuyu açar. V, 'bu değişim' ifadesiyle II'deki değişimi yeniden ele alır ve bitki köklerinin kumu tutarak bu değişimi yavaşlattığını bildirir. I, 'ise' bağlacıyla V'deki durumun tersini anlatır: bitkilerin yok olduğu kıyılarda kum çok daha hızlı ilerler. III, 'örneğin' ile I'de anlatılan ilerlemeyi durdurma örneğini verir. IV ise 'bu nedenle' ifadesiyle örnekten çıkan sonucu bildirerek paragrafı tamamlar. 'V-II-I-III-IV' sıralaması, 'bu değişim' ifadesiyle başlayan cümleyi başa aldığı için yanlıştır; bu değişimi anlatan cümle, değişimin genel olarak anlatıldığı cümleden sonra gelmelidir. 'II-V-III-I-IV' sıralaması örneği, ilerlemenin hızlandığını anlatan cümleden önce getirdiği için bozulur; örnek, önce anlatılan duruma gönderme yapmalıdır. 'II-V-IV-I-III' sıralaması sonuç cümlesini ortaya yerleştirir; sonuç, örnekten sonra gelmelidir, bu yüzden bu sıralama da yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Sözcükte anlam: gerçek/mecaz/terim anlam, çok anlamlılık, eş/zıt/yakın anlam, bağlama göre anlam
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kütüphane duyurusunda şu cümleler yer almaktadır: Kütüphanemizde (I) yüksek sesle konuşmak yasaktır. Yeni okuma salonunun (II) yüksek tavanı ferah bir hava verir. Okurlardan (III) yüksek bir sorumluluk bekliyoruz. Kitaplar (IV) yüksek raflarda tutulur. Buna göre, numaralı sözcüklerden hangisi "ses bakımından şiddetli" anlamında kullanılmıştır?

  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız IV

  3. C

    Yalnız I

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Sözcüğün anlamı, cümledeki kullanıma bakılarak belirlenir. "Yüksek sesle konuşmak" kullanımında "yüksek", sesin şiddetli olduğunu anlatır; verilen anlam budur, bu yüzden doğru eşleşme bu kullanımdır. Diğer üç kullanımda aynı sözcük farklı anlam taşır: "yüksek tavan" yükseklik anlamındadır, "yüksek raflarda" konumu, "yüksek bir sorumluluk" ise derecenin büyüklüğünü bildirir. "Yüksek tavan" kullanımı sözcüğün en temel anlamını taşıdığı için dikkat çeker, ancak ses ile bir ilgisi yoktur. "Yüksek bir sorumluluk" mecaz bir kullanımdır ve ses şiddetini karşılamaz; "yüksek raflar" ise yukarıda bulunma anlamına gelir, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Cümlede anlam: neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul, karşılaştırma, öznel/nesnel, anlamca birleştirme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Okulun kütüphanesinde görevli bir öğretmen, yeni dönemde uygulanacak kuralları öğrencilere anlatıyor. Konuşması boyunca kütüphaneyle ilgili birkaç cümle kuruyor ve bu cümlelerin her biri ayrı bir durumu bildiriyor. Konuşmanın sonunda öğrencilerin bu kuralları ilk haftadan itibaren dikkate alması gerektiğini de belirtiyor. Bu cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

  1. A

    Kart yenilenmediği için bazı öğrenciler ödünç kitap alamadı.

  2. B

    Geçen hafta kütüphanenin elektrikleri kesildiğinden okuma salonu kapatıldı.

  3. C

    Ödünç kitap alabilmek için kart çıkarıldı.

    Doğru cevap
  4. D

    Kart süresi dolarsa ödünç işlemi yapılamayacaktır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Cümlede, eylemin yapılmadan önce ulaşılmak istenen sonucu bildiren "alabilmek için" yapısı vardır; kart, ödünç kitap alınabilsin diye önceden çıkarılmıştır, yani yapılış nedeni değil hedeflenen sonuç söylenmiştir. "İçin" sözcüğü neden de bildirebildiğinden yalnız bu sözcüğe bakmak yetmez; "yenilenmediği için" ve "kesildiğinden" yapılarında olay geçmişte gerçekleşmiş bir gerekçe olarak verilmiştir ve sonuç o gerekçeden doğar. Koşul cümlesinde ise gerçekleşmesi belirsiz bir durum "dolarsa" şartıyla bağlanmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Cümlede anlam: neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul, karşılaştırma, öznel/nesnel, anlamca birleştirme
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki dört cümlenin her biri günlük yaşamdan kısa bir durumu anlatmaktadır. Cümlelerin her birinde bir yargı ile bu yargıya bağlanan ifade bulunmaktadır. Bu cümlelerden hangisinde neden-sonuç ilişkisi kurulmuştur?

  1. A

    Hava çok sıcak olduğu için pikniğe gidilmedi.

    Doğru cevap
  2. B

    Pikniğe gidebilmek için erken yattım.

  3. C

    Hava güzel olursa pikniğe gideceğiz.

  4. D

    Bu yıl piknik, geçen yıla göre daha kalabalık geçti.

Doğru cevap: A

Çözüm

"Hava çok sıcak olduğu için" ifadesinde pikniğe gidilmemesinin gerekçesi bildirilmiştir; sonuç bu gerekçeden doğduğu için neden-sonuç ilişkisi vardır. "Gidebilmek için" yapısı eylemin önceden hedeflendiğini gösterir ve amaç-sonuç kurar; "olursa" ile kurulan cümle ise gerçekleşmesi belirsiz bir koşula bağlıdır. Karşılaştırma cümlesinde iki yıl kıyaslanır, bir neden aranmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Anlatım bozuklukları
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dün öğretmenimiz, sınıfımızdaki herkesin projesini değerlendirdi ve birkaç öğrenciye ek ödev.

  2. II.

    Kütüphanedeki yeni kitaplar, öğrencilerin ilgisini büyük ölçüde çekti.

  3. III.

    Sınıftaki öğrenciler, sınav sonuçlarını öğrenince çok sevindik.

  4. IV.

    Bahçedeki çiçekler, bu sabahki yağmurdan sonra daha canlı göründü.

Yazılı anlatım çalışmasında, bir öğrencinin taslağından alınan dört cümle tahtaya yazılmış ve sınıftan bu cümlelerin dil bilgisi kurallarına uygunluğunu tartışmaları istenmiştir. Numaralanmış cümlelerden hangilerinde anlatım bozukluğu vardır?

  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    I, II ve III

  4. D

    III ve IV

Doğru cevap: B

Çözüm

Önce her cümlenin yüklemi ve ortak kullanılan ögesi belirlenir; ardından ortak öge her yüklemle uyumlu mu diye bakılır. Birinci cümlede 'değerlendirdi' yüklemi vardır, ancak 've' ile bağlanan ikinci kısımda 'birkaç öğrenciye ek ödev' ifadesini tamamlayan bir yüklem yoktur. Bu yüzden yüklem eksikliği vardır ve cümle anlatım bozukluğu taşır. İkinci cümlede özne 'kitaplar' ile yüklem 'çekti' uyumludur ve yapı tamdır. Üçüncü cümlede özne 'öğrenciler' üçüncü kişidir, yüklem 'sevindik' ise birinci çoğul kişi çekimindedir; özne ile yüklem uyuşmadığı için bu cümle de anlatım bozukluğu taşır. Dördüncü cümlede özne ile yüklem uyumludur ve yapı tamdır. Bozuk cümleler I. ve III. cümlelerdir. 'I ve II' seçeneği doğru bir cümle olan II.'yi ekleyip bozuk III.'ü dışarıda bıraktığı için yanlıştır. 'I, II ve III' seçeneği de doğru olan II.'yi listeye eklediği için yanlıştır. 'III ve IV' seçeneği ise yüklem eksikliği olan I.'i dışarıda bırakıp doğru olan IV.'ü listelediği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Deyim, atasözü, özdeyiş ve metne katkısı
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Projesini hayallerle değil, rakamlarla hazırlayan Deniz, her toplantıda “ayağı yere basan” bir yönetici izlenimi bıraktı.

  2. II.

    Kayganlaşan yokuşta “ayağı yere basmakta” zorlanan yaşlı adam, bastonuna tutunarak yavaş yavaş indi.

  3. III.

    Kriz döneminde bile ekonomik hedeflerini gerçekçi tutan Ayşe, “ayağı yere basan” kararlarıyla şirketi ayakta tuttu.

Türkçede bir söz grubu, kelimelerinin gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir mecaz anlam kazandığında deyim olur. Buna göre aşağıdaki numaralı cümlelerden hangilerinde tırnak içindeki söz grubu deyim olarak kullanılmıştır? Söz grubunun hangi anlamda kullanıldığı, cümlenin bütünündeki anlamdan çıkarılmalıdır.

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

I numaralı cümlede “ayağı yere basan” söz grubu, bir yöneticinin gerçekçi ve sağlam düşündüğünü anlatır. Burada sözcüklerin gerçek anlamı değil, bu anlamdan soyutlanmış mecaz anlam geçerlidir. III numaralı cümlede aynı söz grubu, kriz döneminde gerçekçi kararlar alan bir kişinin tutumunu anlatmak için mecaz anlamda kullanılmıştır. II numaralı cümlede ise yokuşta yaşlı adamın ayağının yere sağlam basamaması fiziksel bir durumu anlatır; söz grubu gerçek anlamıyla kullanıldığı için deyim sayılmaz. Bu nedenle deyim olarak kullanılan cümleler I ve III'tür.

Çeldiriciler: “Yalnız I” seçeneği, deyimli kullanımın III numaralı cümlede de bulunduğunu gözden kaçırır. “II ve III” seçeneği, deyimli olan I numaralı cümleyi dışarıda bırakır. “I, II ve III” seçeneği ise gerçek anlamıyla kullanılan II numaralı cümleyi de deyim saymaktadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Paragraf: çıkarım, yorum, karşılaştırma, tutarlılık, gerçek-kurgu, metnin işlevi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Öğrenci: Kitap okumaya vaktim olmuyor. Kütüphaneci: Her gün aynı saatte küçük bir bölüm okumak yeter. Bu düzen birkaç haftada alışkanlığa dönüşür. Öğrenci: Kitabı bitirmem kaç ay sürer? Kütüphaneci: Önemli olan bitirmek değil, okumayı sürdürebilmektir.

Kütüphaneci hangi görüşü savunmaktadır?

  1. A

    Okumanın tamamlanmasından çok, düzenli sürdürülmesinin önemli olduğu

    Doğru cevap
  2. B

    Okuma hızının, kitabı anlamanın en güvenilir ölçüsü olduğu

  3. C

    Kitap okumak için uzun ve kesintisiz boş zamanların ayrılması gerektiği

  4. D

    Okul kütüphanesinin açılış saatlerinin uzatılması gerektiği

Doğru cevap: A

Çözüm

Kütüphaneci, kısa ama düzenli okumanın birkaç haftada bir alışkanlığa dönüştüğünü söyler. Öğrencinin bitirme süresini sormasına karşılık, önemli olanın kitabın ne kadar sürede bitirildiği değil okumanın sürdürülmesi olduğunu belirtir; doğru görüş bu noktaya dayanır. Çeldiriciler: Uzun ve kesintisiz boş zaman ayırma görüşü öğrencinin vakit sorunudur; kütüphaneci tam tersine kısa ve düzenli okumayı önerir. Okuma hızını anlamanın ölçüsü saymak konuşmada geçmeyen bir genellemedir, çünkü kütüphaneci hızdan değil sürekliliğten söz eder. Kütüphanenin açılış saatlerinin uzatılması ise konuşmada hiç ele alınmamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Paragraf: çıkarım, yorum, karşılaştırma, tutarlılık, gerçek-kurgu, metnin işlevi
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Köyün meydanındaki çeşme, yıllarca her sabah ilk güneşle birlikte akmıştı. Bir kış sabahı musluğun contası çatladı ve su yavaş yavaş damlamaya başladı. Komşular önce bunu fark etmedi; zamanla çevredeki taşlar kaygan bir çamur tabakasıyla kaplandı. Sonunda çeşmenin yanından geçen bir çocuk, ihtiyar bir çiftçinin uyarısıyla sorunu görüp haber verdi.

Bu parçanın yazılış amacı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Köy meydanındaki çeşmenin tarihçesini ayrıntılı biçimde tanıtmak

  2. B

    Küçük bir ihmalin zamanla büyüyebileceğini bir olay üzerinden göstermek

    Doğru cevap
  3. C

    Halkı çeşme bakımına ayırdığı zamanı artırmaya ikna etmek

  4. D

    Bir çatlağın su kaybına yol açtığı fiziksel durumu açıklamak

Doğru cevap: B

Çözüm

Parça bir olay anlatır: küçük bir arıza önce kimsenin önemsemediği bir damlayla başlar, zamanla çamur ve kaygan zemin gibi sonuçlara dönüşür. Anlatıcı bu süreci olay sırasıyla sunduğu için amaç, bir olayın gelişimi üzerinden bir düşünceyi göstermektir; bu yüzden doğru seçenek, küçük bir ihmalin büyümesini göstermeyi amaçlar. Çeldiriciler: Çeşmenin tarihçesini tanıtma seçeneği, parçada anlatılmayan bir konuyu amaç gibi sunduğu için yanlıştır; parçada çeşmenin yapım tarihi yoktur. Halkı bakıma ikna etme seçeneği, parçanın bir çağrı değil bir olay anlatısı olması nedeniyle yanlıştır. Bir çatlağın su kaybına yol açtığı fiziksel durum yalnız tek bir cümlenin işlevidir; parçanın bütününün amacını karşılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Metin türleri ve hikâye unsurları (şiir, hikâye, anı, makale, fıkra, mektup, tiyatro; olay-kişi-mekân-zaman)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Çocukluğumun geçtiği köy evinin bahçesinde her yaz sonunda kuru üzüm serilirdi. Babaannem, güneş tepeye çıkmadan önce tepsilerin nasıl çevrileceğini bana öğretirdi. O yıllarda bunu bir angarya sayıyordum; bugün ise o bahçede geçirdiğim saatlerin bana neler kazandırdığını daha iyi anlıyorum. Bu satırları, o bahçeyi artık göremeyeceğimi bildiğim bir zamanda yazıyorum.

Bu metin aşağıdaki türlerden hangisinin özelliklerini taşır?

  1. A

    Anı

    Doğru cevap
  2. B

    Makale

  3. C

    Hikâye

  4. D

    Fıkra

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda metnin yazarın kendi yaşantısına dayandığı görülür: köy evi, babaanne ve yaz sonundaki bahçe işi doğrudan yazarın hayatından alınmış bir hatıradır. İkinci adımda bu hatıranın bugünden geriye bakılarak, geçmişte yaşanan bir olayın üzerine düşünülerek anlatıldığı belirlenir. Geçmişteki angarya algısının bugünkü anlayışla karşılaştırılması, anının ayırt edici özelliğidir ve türü bu nedenle anı yapar.

Çeldiriciler: 'Hikâye' seçeneği olay ve zaman unsurları taşıdığı için seçilebilir; ancak hikâyede olay kurmaca olur, bir çatışma ve sonuca doğru ilerler. Bu metin ise gerçek bir yaşantıyı anlatır ve bir olay örgüsü kurmaz. 'Makale' seçeneği düşünce bildirdiği için cazip gelebilir; ancak makale bir konuyu genel bir çerçevede açıklar, bu metin ise tek bir yaşantıyı kişisel olarak aktarır. 'Fıkra' seçeneği kısa olması nedeniyle düşünülebilir; fakat fıkranın amacı güldürmektir ve bu metinde mizahi bir öge yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Paragraf: konu, ana düşünce/duygu, yardımcı düşünce, başlık, özet
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Yaz tatilinin son haftasında babaannemin köyüne gitmiştim. Sabah bahçeye indiğimde, geçen yıl diktiğimiz fasulyelerde yeni filizler görmek beni heyecanlandırdı. Bir an kuruduğunu sanıp üzüldüm; oysa kökler canlanmış, yapraklar açmıştı. Öğleye kadar sırıkların arasında dolaşıp her dala ayrı ayrı baktım, içim kıpır kıpırdı. Babaannem gülümseyerek bana baktı ve yanağımı okşadı.

Bu paragrafta ağır basan duygu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    keder

  2. B

    özlem

  3. C

    sevinç

    Doğru cevap
  4. D

    üzüntü

Doğru cevap: C

Çözüm

Anlatıcının yaşadığı durum, geçen yıl ekilen fasulyelerin yeniden filizlenmesini görmesidir. Duygu bildiren ifadeler metin boyunca olumlu bir yöne işaret eder: filizler anlatıcıyı heyecanlandırmış, içi kıpır kıpır olmuş ve her dala ayrı ayrı bakmıştır. Doğru seçenek sevinçtir, çünkü bu ifadelerin tamamı aynı duygunun farklı yüzleridir. 'Üzüntü' yalnızca kuruduğunu sanıp üzüldüğü tek bir anda geçer ve hemen ardından gelen canlanma bu üzüntünün yerini aldığı için ağır basan duygu olamaz. 'Özlem' yanlıştır, çünkü metinde bir uzaklık ya da bir yokluk işareti yoktur; geçen yıl ekilmiş olmak tek başına özlem anlamı taşımaz. 'Keder' ise tam karşıtıdır: metin bir kayıptan ya da acıdan değil, canlanan bir bahçeden söz eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Paragraf: çıkarım, yorum, karşılaştırma, tutarlılık, gerçek-kurgu, metnin işlevi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Çoğu insan, şehirlerde yaşayanların doğayla bağını kaybettiğini düşünür ve bunun kaçınılmaz olduğunu kabul eder. Oysa bir saksı çiçeği, bir balkon bahçesi ya da mahalledeki küçük bir ağaçlık insanlara mevsimleri ve canlılığı hatırlatabilir. Bu yüzden doğayla bağ kurmak için uzak yerlere gitmek şart değildir. Bana göre asıl eksik olan olanak değil, bu küçük alanlara dikkat etme isteğidir.

Paragrafta yazarın savunduğu görüş aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Şehirde yaşayanların doğayla bağını kaybetmesi kaçınılmaz bir durumdur

  2. B

    Yeşil alanlara özen göstermek, şehir yaşamının sorunlarının çoğunu çözer

  3. C

    Balkon bahçelerinde yetiştirilen sebzelerin besin değeri yüksek olur

  4. D

    Doğayla bağ, yakındaki küçük yeşil alanlara gösterilen ilgiyle sürdürülebilir

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Yazar önce yaygın kanıyı aktarır: şehirde doğayla bağın kopmasının kaçınılmaz olduğu. Sonra bu kanıya karşı çıkar; bağ için uzak yerlere gitmenin gerekmediğini, küçük alanların yeterli olduğunu ve eksik olanın dikkat isteği olduğunu gerekçeleriyle söyler. Yazarın savunduğu yargı, bu gerekçelerin toplamına karşılık gelen seçenektir. Çeldiriciler: Şehirde bağın kaçınılmaz olarak koptuğu görüşü, yazarın aktardığı ama reddettiği yaygın kanıdır. Yeşil alanların şehir sorunlarının çoğunu çözmesi, yazarın yalnız doğayla bağ hakkında söylediği bir yargının aşırı genellenmesidir. Balkon bahçelerindeki sebzenin besin değeri ise paragrafta tutum bildirilmeyen bir konudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Paragraf: çıkarım, yorum, karşılaştırma, tutarlılık, gerçek-kurgu, metnin işlevi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Göçmen kuşlar uçuş sırasında yıldızların konumundan ve dünyanın manyetik alanından yararlanır. Genç kuşlar ise bu yolu büyük yaştaki bireylerle birlikte uçarak öğrenir. Sürüde yaşlı bireyler bulunmazsa, genç kuşların rotayı belirlemekte güçlük çekebileceği anlaşılır. Dolayısıyla göç yolu bilgisi, kuşaktan kuşağa aktarılan bir birikimdir.

Bu paragraftan çıkarılabilecek sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Deneyimli bireylerden yoksun bir sürü göç rotasını bulmada zorlanabilir

    Doğru cevap
  2. B

    Göçmen kuşlar kış aylarında sıcak bölgelere doğru uçarlar

  3. C

    Yıldızların konumu, genç kuşların ilk uçuşlarını başlatan etkendir

  4. D

    Dünyanın manyetik alanı, göç rotasının belirlenmesinde ana etkendir

Doğru cevap: A

Çözüm

Paragrafta genç kuşların yolu yaşlı bireylerle uçarak öğrendiği ve yaşlı bireyler bulunmazsa rotayı bulmakta güçlük çekebileceği söylenir. Bu iki cümlenin birleşimi, deneyimli bireylerden yoksun bir sürünün rota bulmada zorlanabileceği sonucunu verir; doğru seçenek bu çıkarımdır. Çeldiriciler: Kış aylarında sıcak bölgelere uçuş, paragrafta geçmeyen bir dünya bilgisidir. Yıldızların ilk uçuşu başlatması, metindeki yıldız sözcüğünün tekrarına dayanır; metin yıldızların yönlendirme için kullanıldığını söyler, ilk uçuşu başlattığını değil. Manyetik alanın ana etken olduğu yargısı, metnin iki yönlendirme aracını anlattığı bilgiyi aşırı genelleyen bir iddiadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Okul kütüphaneleri yalnızca ödünç kitap verilen yerler sayılmamalıdır. Bir okulda yapılan ankete göre öğrencilerin yüzde 68'i kütüphaneye ders saatleri dışında da gelmek istemektedir. Okul kütüphanecisi bu talebi şöyle dile getirir: “Her ödünç kitabın arkasında bir merak vardır.” Bu nedenle kütüphanelerin akşama kadar açık tutulmasını savunuyorum.

Bu parçada ağır basan anlatım biçimi ile yazarın başvurduğu düşünceyi geliştirme yolu, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

  1. A

    Öyküleyici anlatım – sayısal veri

  2. B

    Tartışmacı anlatım – benzetme

  3. C

    Tartışmacı anlatım – sayısal veri

    Doğru cevap
  4. D

    Açıklayıcı anlatım – tanık gösterme

Doğru cevap: C

Çözüm

Paragrafta yazar, okul kütüphanelerinin ders saatleri dışında da açık tutulması gerektiğini savunmakta ve bu görüşünü dayanaklarla destekleyerek okuyucuyu bir sonuca çağırmaktadır. Bu özelliği nedeniyle ağır basan anlatım biçimi tartışmacı anlatımdır. Düşünceyi geliştirmek için yazar yüzde 68 oranını bir ankete dayandırarak sayısal veriye başvurmuştur; okul kütüphanecisinin sözüyle de bir tanığın görüşünü aktarmıştır. Ancak doğru eşleşme, ağır basan anlatım biçimiyle kullanılan yolu birlikte veren seçenektir. Benzetme seçeneği yanlıştır, çünkü paragrafta iki varlık arasında “gibi” ya da benzeri bir karşılaştırma kurulmamıştır. Öyküleyici seçeneği yanlıştır, çünkü paragrafta bir olay zinciri anlatılmamakta, bir görüş savunulmaktadır. Açıklayıcı seçeneği yanlıştır, çünkü tanık gösterme paragrafta bulunsa da paragrafın ağır basan anlatım biçimi açıklayıcı değil tartışmacıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Görsel, grafik, tablo, afiş/medya metni, bilgi kaynağı yorumlama
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir ortaokulun rehberlik servisi, 8. sınıf öğrencilerinin Mart ve Nisan aylarında dört kulüpteki katılım sayılarını karşılaştırmak için çubuk grafiği hazırladı. Grafikte her kulüp için iki ayın değeri yan yana gösterilmektedir. Değerler, kulüp koordinatörlerinin her ayın sonunda tuttuğu kayıt defterinden alınmıştır. Servis, katılımdaki değişimi öğrencilere duyurmadan önce verilerin doğru okunup okunmadığını kontrol etmek istemektedir. Kulüpler arasındaki sıralamanın ve ay ay değişimin dikkatle okunması bu kontrolün temelidir.

Şekildeki grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Çubuk grafik: kulüplere göre Mart ve Nisan katılım sayısı. Satranç: Mart 14, Nisan 20. Drama: Mart 22, Nisan 16. Robotik: Mart 9, Nisan 18. Fotoğraf: Mart 11, Nisan 11. Değer ekseni 0-25 adet.
  1. A

    Mart'tan Nisan'a katılımı en fazla sayıda öğrenci artan kulüp Robotik kulübüdür.

    Doğru cevap
  2. B

    Satranç kulübünde Nisan katılımı Mart'a göre altı kat artmıştır.

  3. C

    Mayıs ayında Robotik kulübüne katılım, Nisan ayındakinden fazla olmuştur.

  4. D

    Drama kulübüne Nisan ayında Mart ayından daha fazla öğrenci katılmıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Robotik kulübünün katılımı Mart ayında 9, Nisan ayında 18'dir; artış 18 − 9 = 9 öğrencidir. Satranç 14'ten 20'ye, yani 6 öğrenci artmış; Fotoğraf kulübü her iki ayda da 11 ile değişmemiş; Drama ise 22'den 16'ya düşmüştür. Bu nedenle Mart'tan Nisan'a en fazla sayıda öğrenci artışı Robotik kulübündedir. Mayıs ayı grafikte yer almadığı için o aya ilişkin bir karşılaştırma grafikten çıkarılamaz. 'Altı kat' ifadesi 6 öğrencilik farkın oran olarak yorumlanmasından doğar; Satranç'ta oran 20 / 14 ≈ 1,43 kattır, yani yaklaşık %43 artış vardır. Drama için Nisan değeri Mart'ın altındadır, bu yüzden artış yargısı yanlıştır; sıranın ters okunması bu hatayı verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Sözel mantık / kural uygulama (yeni nesil): verilen kurallara göre çıkarım, şifre-kadran-çark, sıralama/eşleştirme bulmacası, kurala uyan tablo/grafik/afişi seçme
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir okulun rehberlik kulübü, Pazartesi’den Perşembe’ye kadar dört gün boyunca her gün bir öğrenciye nöbet tutturmaktadır. Her öğrenci yalnız bir gün nöbet tutar ve her gün yalnız bir öğrenci nöbetçi olur. Şekildeki tabloda, dört öğrencinin hangi günlerde nöbet tutabileceği gösterilmiştir. Nöbet planı için şu iki bilgi de bilinmektedir: Berk, Ceren’in nöbet tuttuğu günden hemen sonraki güne nöbet tutmaktadır. Deniz’in nöbet günü, Ali’nin nöbet gününden sonradır.

Bu bilgilere ve tabloya göre, aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Nöbet uygunluk tablosu. Uygun günler: Ali Pazartesi, Çarşamba, Perşembe; Berk Salı, Perşembe; Ceren Pazartesi, Salı, Çarşamba; Deniz Çarşamba, Perşembe. Diğer günler uygun değil.
  1. A

    Ali Pazartesi günü nöbet tutar.

  2. B

    Ceren Salı günü nöbet tutar.

  3. C

    Deniz Perşembe günü nöbet tutar.

    Doğru cevap
  4. D

    Berk Çarşamba günü nöbet tutar.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekildeki tabloda Berk’in Pazartesi ve Çarşamba hücreleri “Değil” olduğundan Berk yalnız Salı ya da Perşembe’de nöbet tutabilir. Ceren Perşembe’de, Deniz ise Pazartesi ve Salı günlerinde nöbet tutamaz; Deniz için Çarşamba ya da Perşembe kalır. İkinci adım: Berk Perşembe olursa Ceren ondan bir önceki gün olan Çarşamba’da nöbet tutar; bu durumda Deniz’in iki olası günü de dolar ve Deniz’in Ali’den sonra olma koşulu karşılanamaz. Bu yüzden Berk Salı’da, Ceren Pazartesi’de nöbet tutar. Üçüncü adım: Pazartesi Ceren’e ayrıldığına göre Ali Çarşamba ya da Perşembe’ye yerleşir. Ali Perşembe olursa Deniz ondan sonra gelemeyeceğinden Ali Çarşamba, Deniz Perşembe nöbet tutar. Çeldiriciler: “Ali Pazartesi günü nöbet tutar” yargısı, tabloda Ali’nin Pazartesi hücresinin uygun görünmesinden doğar; ancak Pazartesi nöbeti Ceren’e ayrıldığı için yanlıştır. “Ceren Salı günü nöbet tutar” yargısı, Ceren’in Pazartesi hücresinin bir gün kaydırılarak okunmasından çıkar; Ceren’in gerçek günü Pazartesi’dir. “Berk Çarşamba günü nöbet tutar” yargısı, tablodaki “Değil” işaretinin “Uygun” sanılmasından çıkar; Berk Çarşamba’da tutamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Sözel mantık / kural uygulama (yeni nesil): verilen kurallara göre çıkarım, şifre-kadran-çark, sıralama/eşleştirme bulmacası, kurala uyan tablo/grafik/afişi seçme
  • Orta
  • Şekilli soru

Okulun kültür kulübü, Kasım ayında “Mini Müze Atölyesi” adıyla bir etkinlik düzenleyecektir. Atölyeye katılacak öğrencilerin uyması gereken koşullar kulübün hazırladığı afişte duyurulmuştur. Katılımcı sayısı sınırlı olduğu için bu koşullar eksiksiz uygulanacaktır. Atölyede öğrenciler, müze koleksiyonlarını yakından inceleyerek kendi sergi metinlerini yazacaklardır. Etkinliğin ilk günü tanışma oturumu yapılacaktır. Kayıt işlemleri kulüp danışmanının denetiminde okul kütüphanesinde yapılacaktır. Bir öğrencinin katılabilmesi için yaşının, kaydını yaptırma tarihinin uygun olması ve ayırabildiği tutarın kişi başı katılım ücretini karşılaması gerekmektedir.

Melis, 14 yaşındadır ve atölye için 55 TL ayırabilmektedir. Kaydını 18 Kasım’da yaptırmayı planlamaktadır.

Emre, 12 yaşındadır ve 65 TL ayırabilmektedir. Kaydını 15 Kasım’da yaptırmayı düşünmektedir.

Selin, 15 yaşındadır ve 70 TL ayırabilmektedir. Kaydını 21 Kasım’da yaptırmak istemektedir.

Kaan, 13 yaşındadır ve atölye için 45 TL ayırabilmektedir. Kaydını 17 Kasım’da yaptırmayı planlamaktadır.

Bu bilgilere ve şekildeki afişte yer alan koşullara göre, atölyeye katılabilecek öğrencinin ayırabildiği tutar kaç TL’dir?

Mini Müze Atölyesi katılım koşulları afişi: en küçük katılım yaşı 13, en büyük katılım yaşı 15, kişi başı katılım ücreti 50 TL, kayıt son günü 20 Kasım.
  1. A

    45

  2. B

    55

    Doğru cevap
  3. C

    65

  4. D

    70

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Afişteki üç koşul şunlardır: katılımcının yaşı en az 13, en çok 15 olmalıdır; kişi başı katılım ücreti 50 TL’dir; kayıt en geç 20 Kasım’da yapılmalıdır. İkinci adım: Öğrencinin ayırdığı tutar ücreti karşılamalıdır, yani 50 TL’den az olmamalıdır. Her öğrenci yaş, tutar ve tarih ölçütleriyle tek tek sınanır. Üçüncü adım: Melis 14 yaşındadır, 55 TL ayırabilir ve 18 Kasım’da kaydolur; üç ölçütü birlikte sağlayan tek öğrenci Melis’tir. Bu nedenle doğru yanıt 55’tir. Çeldiriciler: 45, Kaan’ın ayırdığı tutardır; bu tutar ücreti karşılamadığı için katılım sağlanamaz, ancak yaş ve tarih koşullarını sağlaması bu tutarı yanıltıcı kılar. 65, Emre’nin ayırdığı tutardır; tutar yeterli olsa da 12 yaşında olduğu için yaş aralığının dışında kalır. 70, Selin’in ayırdığı tutardır; yaşı ve tutarı uygundur, ancak 21 Kasım’da kaydolduğu için son kayıt tarihi geçmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Yazım kuralları ve noktalama işaretleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki duyuru okul panosunda yayımlanmıştır.

I. Ramazan Bayramı'nda okulumuzda bir kermes düzenlenecektir. II. Kermes Gül Ortaokulu'nun spor salonunda ve bahçesinde yapılacaktır. III. Bu etkinlikte sahne alacak öğrenciler kimler olacak. IV. Gelirin hangi amaçla kullanılacağını merak ediyor musunuz?

Bu duyurunun cümlelerinden hangisinde yazım ya da noktalama yanlışı yapılmıştır?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

    Doğru cevap
  4. D

    IV

Doğru cevap: C

Çözüm

Yazım ve noktalama kuralları her cümlede ayrı ayrı denetlenir. III numaralı cümle "Bu etkinlikte sahne alacak öğrenciler kimler olacak" diye soran bir cümledir; soru cümleleri soru işaretiyle biter, nokta yalnızca bildirme cümlelerinin sonunda kullanılır. Bu cümle nokta ile bittiği için noktalama yanlışı vardır ve doğru yazım, cümlenin sonuna soru işareti konmasıdır.

Çeldiriciler: I numaralı cümlede "Ramazan Bayramı" bir bayram adıdır ve her sözcüğü büyük harfle başlamıştır; bayram adlarının büyük harfle yazıldığını bilmeyen öğrenci bu doğru cümleyi yanlış sanabilir. II numaralı cümlede yer adına gelen ek "Ortaokulu'nun" biçiminde kesme işaretiyle ayrılmıştır, bu kullanım doğrudur. IV numaralı cümle bir soru olduğu için sonuna soru işareti konmuş ve doğru biçimde yazılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Yazım kuralları ve noktalama işaretleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir okul bülteninden alınan dört cümle aşağıdadır.

I. Kitap okuma etkinliği 12 Mart'ta Çamlık Ortaokulu kütüphanesinde başlar. II. Duyuruda şu not yer alıyor: Katılım ücretsizdir. III. Kulüp üyeleri okudukları kitapları sınıf panosuna asacak. IV. Kitap takasına katılacak öğrencilerin listesi henüz Kesinleşmedi.

Hangisinde büyük harf yazım yanlışı yapılmıştır?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

  4. D

    IV

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Büyük harf, özel adların, kurum adlarının ve tam bir cümlenin başında kullanılır; cins isimler cümle ortasında küçük harfle yazılır. IV numaralı cümlede "Kesinleşmedi" sözcüğü cümlenin ortasında yer alan bir fiildir ve büyük harfle başlamaması gerekir. Bu nedenle bu cümlede yazım yanlışı vardır, doğru yazım "kesinleşmedi" biçimindedir.

Çeldiriciler: I numaralı cümlede "Çamlık Ortaokulu" bir kurum adıdır ve her sözcüğü büyük harfle yazılmıştır, bu doğrudur. II numaralı cümlede iki noktadan sonra tam bir cümle geldiği için "Katılım" sözcüğünün büyük harfle başlaması doğrudur. III numaralı cümlede büyük harf yalnızca cümlenin başındaki "Kulüp" sözcüğünde kullanılmış, "kitapları" ve "panosuna" gibi cins isimler küçük harfle yazılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Fiillerde çatı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kışın ilk karı yağdığı sabah köyün çocukları heyecanla bahçeye koştu.

(I) Babaları bahçedeki yolu kürekle açtı. (II) Okul yolu da kısa sürede temizlendi. (III) Akşama kadar çatıdaki karı kürekle boşalttılar. (IV) Annesi sıcak çorbayı küçük kaplara doldurdu.

Bu parçadaki numaralanmış fiillerden hangisi, hem öznesine hem de nesnesine göre diğerlerinden ayrılmaktadır?

  1. A

    I

  2. B

    II

    Doğru cevap
  3. C

    III

  4. D

    IV

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, fiillerin öznesine bakmaktır. 'Açtı', 'boşalttılar' ve 'doldurdu' fiillerinde işi yapan bellidir ya da çekimden anlaşılır: babaları, gizli özne olan 'onlar' ve annesidir. Bu nedenle bu üç fiil etken çatılıdır. 'Temizlendi' fiilinde ise işi yapan belirtilmemiştir ve eylemden etkilenen öge 'okul yolu'dur; bu fiil edilgen çatılıdır.

İkinci adım, fiillerin nesnesine bakmaktır. 'Açtı' fiilinin nesnesi 'yolu', 'boşalttılar' fiilinin nesnesi 'karı', 'doldurdu' fiilinin nesnesi 'çorbayı' sorusuyla bulunur; bu üç fiil geçişlidir. 'Temizlendi' fiilinin ise nesnesi yoktur ve edilgen fiiller nesne almaz; bu fiil geçişsizdir.

Sonuç olarak yalnız 'temizlendi' fiili hem öznesine göre hem de nesnesine göre diğer üç fiilden ayrılır. Aranan fiil bu nedenle 'temizlendi'dir ve bu fiili içeren seçenek doğru yanıttır.

Çeldiriciler: 'açtı' fiili öznesi açık, nesnesi belli bir etken geçişli fiildir; ötekilerle aynı çatıdadır, bu yüzden ayrılmaz. 'boşalttılar' fiilinin öznesi yazılmadığı için edilgen sanılabilir, ama çekim işi yapan bir öznenin varlığını gösterir; etken çatılıdır. 'doldurdu' fiili de öznesi açık ve nesnesi bulunan etken geçişli bir fiildir, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Cümlenin ögeleri ve cümle türleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki parçada bir köy okulunun bahçesindeki kış sabahı anlatılmaktadır.

(1) Kışın ilk karında okul bahçesinin her köşesi bembeyaz bir örtüyle kaplanmıştı. (2) Kapının önünde durup gökyüzüne uzun uzun baktı küçük kız. (3) Bahçenin en yüksek ağacı, yaşlı bir çınardır. (4) Bu soğukta bahçeye kim çıkmış olabilir?

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi kurallı değildir?

  1. A

    1

  2. B

    2

    Doğru cevap
  3. C

    3

  4. D

    4

Doğru cevap: B

Çözüm

Kurallı cümlede yüklem cümlenin sonunda yer alır; yüklemi sonda olmayan cümle devriktir ve kurallı değildir. Birinci adımda her numaralı cümlenin yüklemi bulunur: 1 numaralı cümlede kaplanmıştı, 3 numaralı cümlede çınardır, 4 numaralı cümlede çıkmış olabilir, 2 numaralı cümlede ise baktı. İkinci adımda bu yüklemlerin cümle sonunda olup olmadığına bakılır: 1, 3 ve 4 numaralı cümlelerde yüklem sondadır, 2 numaralı cümlede ise yüklem baktı sözcüğüdür ve özne küçük kız cümle sonuna kaymıştır. Bu nedenle kurallı olmayan cümle 2 numaralı cümledir.

Çeldiriciler: 1 numaralı cümle uzun olmasına karşın yüklemi sonda (kaplanmıştı) taşıdığı için kurallıdır. 3 numaralı cümlenin yüklemi isim yapısındadır (çınardır), ama bu yüklem de cümle sonundadır, bu yüzden cümle kurallıdır. 4 numaralı cümle soru biçiminde olsa da yüklemi (çıkmış olabilir) sonda taşıdığı için kurallıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Bir Kahraman Doğuyor: Osmanlı 20. yy başı, M. Kemal çocukluk/öğrenim/askerlik
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir sınıfta öğrencilerin hazırladığı sözlükte şu madde yer almaktadır:

Meşrutiyet: Monarşi ile yönetilen ülkelerde, padişahın yanında bir meclisin bulunduğu ve yönetimin anayasaya dayandığı hükümet biçimi.

Bu tanıma göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Yönetim, anayasaya dayanarak sürdürülür.

  2. B

    Yasama işi bir meclis eliyle yürütülür.

  3. C

    Monarşi yönetimi ile birlikte görülebilir.

  4. D

    Padişahın yetkileri ortadan kalkar.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Tanıma göre meşrutiyette padişah yönetimin bir parçası olarak kalır; meclis ve anayasa onun yanında yer alır. Bu nedenle padişahın yetkilerinin ortadan kalktığı sonucu tanımdan çıkarılamaz. Yönetimin anayasaya dayanması, yasama işinin meclis eliyle yürütülmesi ve monarşi ile yönetilen ülkelerde görülmesi ise tanımdaki unsurlardan doğrudan çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Millî Mücadele hazırlık: kongreler, Misakımilli, TBMM, ayaklanmalar, Sevr
  • Orta
  • Şekilli soru

Milli Mücadele'nin hazırlık döneminde Anadolu'da art arda yapılan toplantılar, direniş hareketinin örgütlenmesinde önemli rol oynamıştır. Aşağıdaki tabloda bu dönemdeki dört toplantı, tarihleri ve öne çıkan özellikleriyle verilmiştir; öne çıkan özellik sütunundaki bir hücre soru işaretiyle bırakılmıştır. Tabloda öne çıkan özelliği gizlenen toplantı, Erzurum Kongresi'nden sonra yapılan ilk kongredir. Bu toplantının öne çıkan özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Tablo: Toplantı, Tarih ve Öne çıkan özellik sütunları. Erzurum Kongresi 23 Temmuz–7 Ağustos 1919; Sivas Kongresi 4 Eylül 1919, özellik hücresi soru işaretli; Amasya Görüşmeleri 20–22 Ekim 1919; Son Osmanlı Meclisi 28 Ocak 1920.
  1. A

    Ulusal bir nitelik taşıması

    Doğru cevap
  2. B

    Amasya Protokolü'nün imzalanması

  3. C

    İlk kez milli sınırlardan söz edilmesi

  4. D

    Milli sınırlara son ve kesin şekil verilmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda tablodaki Sivas Kongresi satırı bulunur: Erzurum Kongresi'nden sonra gelen kongre olduğu ve tarihinin 4 Eylül 1919 olduğu görülür. İkinci adımda bu satırın öne çıkan özellik hücresinin soru işaretiyle bırakıldığı, diğer üç satırdaki özelliklerin ise milli sınırların anıldığı Erzurum Kongresi, Amasya Protokolü'nün imzalandığı Amasya Görüşmeleri ve sınırların kesinleştiği Son Osmanlı Meclisi kararlarına ait olduğu anlaşılır. Sivas Kongresi'nin en önemli özelliği her yönüyle ulusal bir nitelik taşımasıdır, bu nedenle doğru yargı budur.

Yanlış seçenekler: "İlk kez milli sınırlardan söz edilmesi" Erzurum Kongresi'nin özelliğidir, Sivas satırına ait değildir. "Amasya Protokolü'nün imzalanması" Amasya Görüşmeleri'nin sonucudur ve tarihi Ekim 1919'dur. "Milli sınırlara son ve kesin şekil verilmesi" ise 28 Ocak 1920'de alınan Misak-ı Milli kararlarına aittir, Eylül 1919'daki Sivas Kongresi'ne değil.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • I. Dünya Savaşı, Osmanlı durumu, Mondros, Kuvâ-yı Millîye
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Müzemizin Milli Mücadele salonunda yer alan bu bölüm, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda imzalanan bir ateşkes belgesini anlatmaktadır. Antlaşma 30 Ekim 1918'de Mondros Limanı'ndaki Agamemnon zırhlısında imzalanmıştır. Osmanlı Devleti adına Bahriye Nazırı Rauf Bey'in başkanlığındaki bir heyet belgeyi imzalamıştır. Metnin bir maddesi, İtilaf Devletleri'nin güvenliklerini tehlikede gördükleri stratejik bir noktayı işgal edebileceklerini öngörmektedir. Müzenin bu bölümünde belgenin kopyası ile dönemin gazete haberleri sergilenmektedir.

Bu metne göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Antlaşmanın imzalandığı yer, Mondros Limanı'nda bulunan bir savaş gemisidir.

  2. B

    Osmanlı heyetinin başkanı, deniz işlerinden sorumlu bir bakandır.

  3. C

    Stratejik bir noktanın İtilaf Devletleri tarafından işgal edilebileceği hükmü antlaşmadadır.

  4. D

    Ege adalarının Yunanistan'a bırakılacağı belgede açıkça yazılmıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Metinde imza yerinin Mondros Limanı'ndaki Agamemnon zırhlısı olduğu yazılıdır, dolayısıyla imzanın bir savaş gemisi üzerinde atıldığı yargısı metinden çıkarılabilir. Heyetin başkanı Bahriye Nazırı Rauf Bey olarak verildiğinden, bu görevin deniz işlerinden sorumlu bakanlık anlamına geldiği ve başkanın bu bakan olduğu sonucuna varılır. Metinde Ege adalarına ilişkin bir hüküm yer almadığı için Ege adalarının Yunanistan'a bırakılacağı yargısına metinden ulaşılamaz ve doğru cevap budur. Çeldiriciler: imza yerinin bir savaş gemisi olması ve stratejik bir noktanın işgal edilebilmesi metinde açıkça geçtiği için ulaşılabilir bilgilerdir; heyet başkanının deniz işlerinden sorumlu bakan olması ise Bahriye Nazırı bilgisinden çıkan bir sonuçtur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • I. Dünya Savaşı, Osmanlı durumu, Mondros, Kuvâ-yı Millîye
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti'ne birçok yükümlülük getirmiştir. Maddelerden biri Çanakkale ve İstanbul Boğazları'nın açılmasını öngörürken bir diğeri Osmanlı ordusunun terhis edilmesini kararlaştırmaktadır. Antlaşma ayrıca bütün savaş gemilerine ve ordunun araç, gereç, silah ve cephanesine el konulmasını da öngörmektedir. Bu bölümde maddelerin birbirleriyle ilişkisini ele alacağım.

Bu maddelerin ortak sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Osmanlı Devleti'nin hem savunma gücünü hem de egemenlik haklarını sınırlamıştır.

    Doğru cevap
  2. B

    Ordunun yeniden düzenlenmesine yönelik askerî bir düzenleme niteliğindedir.

  3. C

    Boğazların açılması, Osmanlı Devleti'nin deniz kuvvetlerini güçlendirmiştir.

  4. D

    Sevr Antlaşması ile topraklarının büyük bölümünü kaybetmesine yol açmıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Maddeler birlikte okunduğunda Boğazların açılması devletin egemenlik hakkını, ordunun terhis edilmesi ve savaş gemilerine ile silahlara el konulması ise savunma gücünü sınırlamaktadır. Bu nedenle ortak sonuç hem savunma hem egemenlik açısından bir kısıtlamadır; iki yönün birlikte düşünülmesi gerekir. Çeldiriciler: ordunun yeniden düzenlenmesi yorumu maddelerin askerî yönünü görür, ama Boğazların açılması egemenlik hakkını da kısıtladığı için eksik kalır. Deniz kuvvetlerinin güçlendiği yorumu tek bir maddenin sonucunu ortak sonuç sanır; metin donanmanın güçlendiğini değil, gemilere el konulduğunu söyler. Sevr Antlaşması'nın toprak kaybı ise bu maddelerde yer almayan ayrı bir belgenin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Doğu, Güney ve Batı cepheleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Yerel tarih dergisinin bu sayısındaki yazıda Güney Cephesi'ndeki direniş anlatılıyor.

Fransız işgalinin ardından Güney Cephesi'nde Kuvayı Milliye birlikleri kuruldu. Maraş'ta Sütçü İmam, Antep'te Üsteğmen Şahin Bey ve Urfa'da Yüzbaşı Ali Saip Bey, kentlerindeki halkı silahlandırarak birliklerin başına geçti. Bu kentlerdeki mücadele, Kuvayı Milliye'nin en etkili olduğu cephe olarak Güney Cephesi'ni öne çıkardı.

Bu metinden aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Güney Cephesi'ndeki direniş, yerel halkın kendi kentlerinde kurduğu birliklerle yürütülmüştür.

    Doğru cevap
  2. B

    Antep'teki birliklere Sütçü İmam öncülük etmiştir.

  3. C

    Güney Cephesi'ndeki direniş, Yunanlılara karşı başlatılmıştır.

  4. D

    Güney Cephesi'ndeki direniş, TBMM'nin düzenli ordusu tarafından yürütülmüştür.

Doğru cevap: A

Çözüm

Metinde Güney Cephesi'nde birliklerin kurulduğu ve her kentte liderlerin halkı silahlandırarak birliklerin başına geçtiği anlatılır. Bu bilgiler birlikte okunduğunda direnişi yürütenlerin kendi kentlerinin halkı ve bu halkın önderleri olduğu sonucu çıkar; yani 'yerel halkın kendi kentlerinde kurduğu birliklerle yürütülmüştür' seçeneği metinden ulaşılabilir bir yargıdır.

Çeldiriciler: 'Yunanlılara karşı başlatılmıştır' ifadesi yanlıştır, çünkü işgali başlatan taraf yazıda Fransızlar olarak geçer. 'TBMM'nin düzenli ordusu tarafından yürütülmüştür' ifadesi de yanlıştır, çünkü birlikler halkın silahlandırılmasıyla kurulmuştur ve düzenli orduya bağlanmaz. 'Antep'teki birliklere Sütçü İmam öncülük etmiştir' ifadesi ise kentlerin liderlerinin karıştırılmasının sonucudur: Antep'in birlikleri Üsteğmen Şahin Bey'e, Sütçü İmam ise Maraş'a bağlıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Atatürk ilkeleri ve temel esaslar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir okulun öğrenci meclisi yeni dönem için şu kararı aldı: Kulüp başkanlarını seçen oylamada her öğrencinin oyu aynı değerde sayılacak, sınıf başkanlarının oyu diğer öğrencilerinkinden üstün tutulmayacak ve kulüp yönetimine aday olma hakkı öğrencilere tanınacak. Kararın gerekçesi, öğrencilerin okul yönetimine eşit biçimde katılabilmesi olarak açıklandı.

Bu karara dayanan uygulamayla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Her öğrencinin oyu eşit değerde sayılarak yönetime katılımda eşitlik gözetilmiştir.

  2. B

    Sınıf başkanlarının oy üstünlüğü önlenerek öğrencilere eşit söz hakkı tanınmıştır.

  3. C

    Kararla öğrencilere ekonomik eşitlik sağlanmış, harç ve masraflarda ayrıcalık kaldırılmıştır.

    Doğru cevap
  4. D

    Kulüp yönetimine aday olma hakkı öğrencilere tanınarak ayrıcalık ortadan kaldırılmıştır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Halkçılık ilkesi, toplumu oluşturan bireyler arasındaki ayrıcalıkların ortadan kaldırılması, herkesin kanun önünde eşit olması ve halkın devlet yönetimine eşit katılımının sağlanması anlamına gelir. Karardaki düzenlemeler oyların eşit değerde sayılması, sınıf başkanlarının üstünlüğünün önlenmesi ve adaylık hakkının öğrencilere tanınmasıyla bu anlamın yönetime katılım boyutunu karşılar; bu nedenle yönetime katılımla ilgili yargılar karara dayanarak doğrudur. Kararda harç, masraf ya da ekonomik bir düzenleme yer almadığından ekonomik eşitliğin sağlandığı yargısına bu uygulamadan ulaşılamaz. Halkçılığı yalnız ekonomik eşitlik sanmak bu yanılgıya yol açar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Atatürk ilkeleri ve temel esaslar
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Milliyetçilik, din birliği yerine ulusların eşitliği temeline dayanır.

  2. II.

    Ulusal bağımsızlığı temel alan milliyetçilik, başka ülkelerin topraklarına göz dikmeyi de içerir.

  3. III.

    Kendini Türk sayan kişi, dil, mezhep ya da din farkı gözetilmeksizin Türk kabul edilir.

Tarih dersinde hazırlanan bir sunumda milliyetçilik ilkesi şöyle açıklanıyor: Bu anlayış bir ırkın üstünlüğüne ya da bir dinin birliğine dayanmaz; temelinde birlikte yaşama isteği vardır. Ulusların eşitliği esastır ve milliyetçilik başka toplumlara egemen olma amacı taşımaz. Ulusal bağımsızlık, her milletin kendi geleceğini belirleyebilmesinin koşuludur. Dil, mezhep ya da din ayrımı yapılmaksızın kendini Türk sayan herkes Türk kabul edilir.

Bu açıklamaya göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız II

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Açıklamada milliyetçiliğin ırk ya da din birliğine değil, ulusların eşitliği ve birlikte yaşama isteğine dayandığı söylenir; bu nedenle I. öncül doğrudur. Dil, mezhep ya da din ayrımı gözetilmeksizin kendini Türk sayanların Türk kabul edildiği de açıklamada yer aldığından III. öncül de doğrudur. II. öncül ise ulusal bağımsızlığın başka toplumlara egemen olma anlamına geldiği yanılgısına dayanır: açıklama milliyetçiliğin başka toplumlara egemen olma amacı taşımadığını ve ulusal bağımsızlığın her milletin kendi geleceğini belirlemesi anlamına geldiğini belirtir, bu yüzden II. öncül açıklamadan çıkarılamaz. 'Yalnız II' ve 'I ve II' seçenekleri II. öncülü doğru saydıkları için, 'II ve III' seçeneği ise aynı yanılgıyı taşıdığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • İnkılaplar: siyasi, hukuk, eğitim-kültür, toplumsal, ekonomi, sağlık; Cumhuriyetin kazanımları
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Halifelik makamı kaldırılmıştır.

  2. II.

    Türk Medeni Kanunu kabul edilmiştir.

  3. III.

    Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir.

Bir ortaokulun Cumhuriyet'in ilk yıllarını anlatan sınıf panosunda, kurumsal alandaki değişikliklerle ilgili üç gelişme sıralanmıştır. Panoyu inceleyen bir grup, bu gelişmelerin takvimdeki yerini kontrol etmek istemektedir. Buna göre numaralanmış gelişmelerden hangileri 3 Mart 1924 tarihinde gerçekleşmiştir?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    I, II ve III

  4. D

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Halifeliğin kaldırılması 3 Mart 1924 tarihli kanunla gerçekleşmiştir; I numaralı gelişme bu güne uymaktadır. Aynı gün kabul edilen Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmış, III numaralı gelişme de bu tarihe uymaktadır. Türk Medeni Kanunu ise 17 Şubat 1926'da kabul edilmiştir; II numaralı gelişme bu yüzden 3 Mart 1924'te gerçekleşmemiştir. 'I, II ve III' seçeneği Medeni Kanunu aynı güne taşıdığı için yanlıştır. 'Yalnız I' seçeneği Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nu başka bir tarihe bağlayıp dışarıda bıraktığı için, 'II ve III' seçeneği ise halifeliğin kaldırılmasını dışarıda bırakıp Medeni Kanunu aynı güne yerleştirdiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Demokratikleşme çabaları (çok partili denemeler, suikast, tehditler)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir gazetenin siyaset köşesinde 1930 yılında yaşanan bir gelişme şöyle anlatılmaktadır. Cumhuriyetin kurucusu Mustafa Kemal'in önerisiyle, Fethi Okyar önderliğinde Serbest Cumhuriyet Fırkası adıyla yeni bir siyasi parti kuruldu. Dönemin yönetimi, partinin yasal çerçevede faaliyet göstermesine izin verdi ve parti geniş bir ilgi uyandırdı. Kısa süre sonra cumhuriyet karşıtı bazı grupların partiye katılması üzerine Okyar, partiyi feshetmek zorunda kaldı. Köşe yazarı, partinin kuruluş ve kapanış sürecini ülkenin o dönemdeki siyasal yaşamının bir parçası olarak ele almıştır. Bu gelişme aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

  1. A

    Muhalefetin baskısıyla iktidarın geri adım attığının

  2. B

    Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın yeniden açıldığının

  3. C

    Tek parti yönetimini güçlendirme niyetinin

  4. D

    Çok partili siyasal yaşama geçiş isteğinin

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda, partinin Cumhuriyetin kurucusunun önerisiyle ve Fethi Okyar önderliğinde Serbest Cumhuriyet Fırkası adıyla kurulduğu, yönetimin de partinin faaliyet göstermesine izin verdiği belirtilmiştir. İkinci adımda, tek partili yapının yanında birden fazla partinin serbestçe yarıştığı bir siyasal hayata geçişin denenmek istendiği sonucu çıkar; bu da çok partili siyasal yaşama geçiş isteğinin göstergesidir. Çeldiriciler: 'Muhalefetin baskısıyla' ifadesi yanlıştır, çünkü parti iktidarın öncülüğünde kurulmuştur ve muhalefetin baskısı bu gelişmenin nedeni olarak verilmemiştir. 'Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın yeniden açıldığı' ifadesi yanlıştır, çünkü bu, 1924'te kurulup 1925'te kapatılan başka bir partidir. 'Tek parti yönetimini güçlendirme' ifadesi yanlıştır, çünkü yönetim kendisine rakip olabilecek bir partinin faaliyetine izin vermiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Atatürk dönemi dış politika, Hatay
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir müze arşivindeki bir notta Musul meselesiyle ilgili şu bilgiler yer almaktadır:

Musul sorunu, 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Antlaşması ile sonuçlandırılmıştır. Antlaşma uyarınca Musul, İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakılmıştır. Türkiye, bölgedeki petrol hakkından 500 bin İngiliz sterlini karşılığında vazgeçmiştir.

Notun yazarı, bu olayların Atatürk dönemi dış politikasının barış ilkesine dayalı yaklaşımını gösterdiğini vurgulamaktadır.

Bu nota göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Musul sorununun 5 Haziran 1926'da bir antlaşmayla sonuçlandığına

  2. B

    Türkiye'nin Musul'daki petrol hakkından vazgeçtiğine

  3. C

    Musul'un Türkiye sınırlarına katıldığına

    Doğru cevap
  4. D

    Musul'un İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakıldığına

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda notun ilk cümlesinden Musul sorununun 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Antlaşması ile çözüldüğü okunur. İkinci adımda antlaşmanın Musul'u İngiliz mandası altındaki Irak'a bıraktığı ve Türkiye'nin petrol hakkından 500 bin İngiliz sterlini karşılığında vazgeçtiği belirlenir. Üçüncü adımda bu bilgilerin hiçbirinin Musul'un Türkiye sınırlarına katıldığını göstermediği, aksine notun Musul'u Irak'a bıraktığını bildirdiği görülür; bu nedenle istenen yargıya nottan ulaşılamaz. Çeldiriciler: 'Musul sorununun 5 Haziran 1926'da bir antlaşmayla sonuçlandığına' ve 'Türkiye'nin Musul'daki petrol hakkından vazgeçtiğine' ifadeleri nottaki bilgilerle birebir örtüştüğü için ulaşılabilir yargılardır; tarihi ya da petrol bilgisini notta bulunmadığını sanan öğrenci bunları yanlışlıkla ulaşılamaz sanabilir. 'Musul'un İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakıldığına' ifadesi ise notun doğrudan söylediği bir bilgidir; bu yargıyı ulaşılamaz saymak, antlaşmanın sonucunu yanlış okumak demektir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Paylaşma ve yardımlaşma, zekât ve sadaka
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Mahallesindeki yaşlı bir komşusuna her hafta sıcak yemek götüren bir kişi, yemeği kapısına bırakıp kimseye haber vermeden ayrılıyor. Aynı kişi sınava hazırlanan bir arkadaşına ücretsiz ders anlatıyor ve mahalle kütüphanesinde gönüllü olarak çalışıyor. Ona neden bu kadar çok yardım ettiği sorulduğunda, "Elimdeki imkânı paylaşmak bana düşer" diye cevap veriyor.

Bu kişinin yaptığı yardımlarla uyumlu olan ilke aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Yardım, alanın onurunu koruyarak ve gösterişten uzak biçimde yapılmalıdır.

    Doğru cevap
  2. B

    Yardım, çevrede takdir görmek için gösterişle yapılabilir.

  3. C

    Sadaka, para ile yapılan yardımlara verilen addır.

  4. D

    Yardımın sevabı, verilen mal miktarıyla doğru orantılı olarak artar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Sahnedeki yemek, ders anlatma ve gönüllü çalışma birlikte düşünüldüğünde hem maddi hem manevi iyilik oldukları görülür; sadaka kavramı bu iyiliklerin tamamını kapsar. Birinci adım, her yardımın maddi ya da manevi yönünü belirlemektir: yemek maddi, ders ve gönüllülük manevi bir katkıdır. İkinci adım, yardımın yapılış biçimine bakmaktır: yemek kapıya bırakılmış ve kimseye haber verilmemiştir. Bu durum, yardım alan kişinin onurunun korunduğunu ve yardımın gösteriş amacı taşımadığını gösterir. Dinî ilkelere göre yardım edilen kişi incitilmez ve haklarına saygı gösterilir; bu yüzden onur gözeten ve gösterişten uzak yardım ilkesi sahnedeki davranışla uyumludur. Çeldiriciler: 'Para ile yapılan yardımlara verilen ad' tanımı yanlıştır, çünkü sadaka ders anlatmak gibi manevi iyilikleri de kapsar. 'Gösterişle yapılabilir' ifadesi yanlıştır, çünkü sahnedeki yardım kimseye duyurulmadan yapılmıştır ve gösteriş Allah rızası amacıyla bağdaşmaz. 'Sevabın miktarla orantılı arttığı' yargısı yanlıştır; sevabın ölçüsü miktar olsaydı, para harcamayan ders ve gönüllü çalışmanın değeri sıfır olurdu.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Kader ve kaza inancı, irade-sorumluluk, kavramlar, yanlış anlayışlar
  • Kolay
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kader, geçmişte ve gelecekte gerçekleşecek her olayın Allah tarafından önceden bilinmesi ve belirlenmiş olmasıdır.

  2. II.

    Kaza, Allah'ın önceden bildiği bir olayın zamanı geldiğinde gerçekleşmesidir.

  3. III.

    Külli irade, insanın kendi seçimlerini özgürce yapabilme gücüdür.

Bir din kültürü dersinde öğretmen, kader inancına ilişkin üç ifadeyi tahtaya numaralandırarak yazmıştır. Ders sonunda yapılacak tartışmada öğrenciler, ifadelerin doğruluğunu kendi bilgileriyle sınayacaktır. Öğrencilerden bu ifadelerin hangilerinin doğru olduğunu belirlemeleri istenmektedir. Bu ifadelerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

I. ifade doğrudur: kader, Allah'ın geçmiş ve gelecekteki her olayı önceden bilmesi ve takdir etmesidir. II. ifade de doğrudur: kaza, önceden bilinen ve takdir edilen şeyin zamanı geldiğinde meydana gelmesidir. III. ifade yanlıştır, çünkü külli irade Allah'a ait sınırsız iradedir; insanın seçme gücü ise cüzi iradedir. Doğru olan ifadelerin tamamını içeren kombinasyon bu nedenle I ve II'dir. Çeldiriciler: Yalnızca ilk ifadenin doğru sayılması, kaza tanımını dışarıda bıraktığı için eksik bir yargıdır. Külli iradeyi insanın seçme gücü saymak yaygın bir karışıklıktır ve III. ifadeyi doğru gösterir. Üç ifadenin hepsinin doğru sayılması ise III. ifadedeki yanlış tanımı kabul etmek anlamına gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Kader ve kaza inancı, irade-sorumluluk, kavramlar, yanlış anlayışlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir din kültürü ödevinde üç olay ele alınmıştır: birincisinde suyun içindeki bir cisme yukarı yönde kaldırma etkisi uygulaması, ikincisinde bir fidanın ışığa doğru yönelerek büyümesi, üçüncüsünde ise adaletli bir yönetimin toplumu huzura ve refaha ulaştırması anlatılmaktadır. Bu üç olay, Allah'ın koyduğu yasaların türlerine göre sırasıyla hangi seçenekte doğru biçimde sınıflandırılmıştır?

  1. A

    Biyolojik, fiziksel, toplumsal

  2. B

    Toplumsal, biyolojik, fiziksel

  3. C

    Fiziksel, toplumsal, biyolojik

  4. D

    Fiziksel, biyolojik, toplumsal

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Suyun cisme uyguladığı kaldırma etkisi, maddelerin ve enerjinin hareketini düzenleyen fiziksel bir yasanın sonucudur. Fidanın ışığa doğru yönelmesi, canlının yaşam süreçleriyle ilgili biyolojik bir yasanın işleyişidir. Adaletin toplumu huzura ve refaha ulaştırması ise toplumların yükselmesini ve değişimini belirleyen toplumsal bir yasaya işaret eder. Bu nedenle doğru sıra fiziksel, biyolojik, toplumsal biçimindedir. Çeldiriciler: Bitkinin büyümesini fiziksel yasaya bağlamak, ilk iki olayın yasa türünü karıştırmaktır. İkinci ile üçüncü olayın yasa türlerinin yer değiştirmesi, toplumsal yasayı canlı yasasıyla karıştırmak anlamına gelir. Birinci ile üçüncü olayın türlerinin tersine çevrilmesi ise suyun kaldırma etkisini toplumsal yasaya bağlamaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Paylaşma ve yardımlaşma, zekât ve sadaka
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir mahallede, geçim sıkıntısı çeken öğrencilere kitap ve kırtasiye desteği için bir kampanya başlatıldı. Esnafın büyük bağışlarının yanında küçük katkılar da kabul edildi. Kampanya sonunda desteğe ihtiyacı olan her öğrenciye ulaşıldı ve bağışçılar isimlerinin duyurulmasını istemedi.

Bu anlatıdan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

  1. A

    Kampanya, mahalledeki maddi ayrılıkları ortadan kaldırıp herkesi eşitlemiştir.

  2. B

    Yardımlaşma, maddi imkânı farklı kişiler arasında denge kurulmasına katkı sağlar.

    Doğru cevap
  3. C

    Zekât, verenin malını eksiltmeyip bereketlendirdiği bir ibadettir.

  4. D

    Kampanyanın getirdiği fayda, bağış yapanların ahiret ödülü kazanmasıyla sınırlı kalmıştır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Anlatıda büyük bağışların yanında küçük katkıların da kabul edildiği, bu katkıların bir araya gelerek öğrencilere ulaştığı görülür. Birinci adım, farklı büyüklükteki bağışların aynı amaca hizmet ettiğini fark etmektir; ikinci adım, bu bağışların desteğe ihtiyacı olan herkese ulaşmasının imkânı farklı kişiler arasında bir dayanışma kurduğunu görmektir. Bu iki adımdan, yardımlaşmanın maddi imkânı farklı kişiler arasında denge kurmaya katkı sağladığı sonucu çıkarılabilir. Çeldiriciler: 'Maddi ayrılıkları ortadan kaldırıp herkesi eşitlemiştir' yargısı abartılıdır; anlatı yalnızca desteğin öğrencilere ulaştığını söyler, mal varlığının eşitlendiğini söylemez. 'Zekât, malı eksiltmeyip bereketlendirir' yargısı doğrudur, ancak anlatıdan çıkarılamaz. 'Ahiret ödülü kazanmakla sınırlı kalmıştır' yargısı yanlıştır, çünkü anlatıdaki somut fayda öğrencilerin ihtiyacının karşılanmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Din, birey ve toplum; dinin temel gayesi (can, nesil, akıl, mal, din emniyeti)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Namaz, kişinin iç huzuruna katkı sağlar.

  2. II.

    Cemaatle yapılan ibadet, toplumda birlik ve dayanışmayı güçlendirir.

  3. III.

    Dinin temel gayesi, insanı bu dünyada rahat bir hayata ulaştırmaktır.

Bayram namazının ardından mahallenin camisinde cemaatle kılınan bu namaz, her yıl mahalle halkını aynı saatte ve aynı safta bir araya getiriyor. Namazdan sonra birbirinden küsmüş iki aile barışıyor, yardıma ihtiyacı olanlar için bağışlar toplanıyor. Babam, cemaatle kılınan namazın insanın içini ferahlattığını söylüyor; ben de her secdeden sonra kendimi daha dingin hissediyorum ve bu huzuru gün boyu taşıyorum.

Bu metne göre aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

  1. A

    I, II ve III

  2. B

    I

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Babamın namazın insanın içini ferahlattığını söylemesi ve anlatıcının secdeden sonra dingin hissetmesi, namazın bireyin iç huzuruna katkı sağladığını gösterir; bu yüzden birinci yargıya ulaşılır. Cemaatle kılınan namazdan sonra küsmüş ailelerin barışması ve yardım için bağış toplanması, ibadetin mahalle birliğini ve dayanışmayı güçlendirdiğini gösterir; dolayısıyla ikinci yargı da metinden çıkarılır. Üçüncü yargı ise dinin gayesini bu dünyadaki rahat hayata indirger; metin dinin gayesi hakkında böyle bir bilgi vermediği için bu yargıya dayanak yoktur.

Çeldiriciler: 'I, II ve III' seçeneği, dayanağı olmayan üçüncü yargıyı da kabul ettiği için yanlıştır. 'I' seçeneği toplumsal birlik ve dayanışma boyutunu atlar; 'II ve III' seçeneği ise iç huzur etkisini dışarıda bırakıp üçüncü yargıyı ekler.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Kader ve kaza inancı, irade-sorumluluk, kavramlar, yanlış anlayışlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hastalanan dedesinin ilacını her gün düzenli olarak veren bir gencin, doktorun önerdiği tedaviyi aksatmadan sürdürdüğü anlatılıyor. Arkadaşları, hastalığın Allah'ın takdiri olduğunu söyleyerek tedaviye gerek olmadığını savunduğunda genç, ilacını almaya ve doktor kontrolüne gitmeye devam ediyor.

Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

  1. A

    Hastalık için tedbir almak, kadere inanmakla çelişmez.

    Doğru cevap
  2. B

    Şifa Allah'tan geldiğine göre doktora başvurmaya gerek yoktur.

  3. C

    Hastalıkta tedaviye başvurmak, kadere karşı gelmek anlamına gelir.

  4. D

    Ecel vaktini bilen insan, hastalığa karşı tedbir almak zorunda değildir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçadaki genç, tedaviyi sürdürerek hem kadere inancını hem de sorumluluğunu birlikte yaşamaktadır. Kader inancında insan, Allah'ın takdirini kabul ederken akıl ve iradesiyle yapması gereken tedbirleri almakla yükümlüdür; bu yüzden tedbir almak kadere aykırı sayılmaz. Tevekkül de tedbirden vazgeçmek değil, çabayı gösterip sonucu Allah'a bırakmaktır. Çeldiriciler: Tedaviye başvurmanın kadere karşı gelmek olduğu düşüncesi, tedbiri kadere karşı saymak bir yanlış anlayıştır. Doktora gitmeye gerek olmadığı yargısı, şifanın Allah'tan olmasını tedbirsizliğe bahane yapmaktır. Ecel vaktini bilen insanın tedbir almak zorunda olmadığı yargısı ise insanın ecelini bilemeyeceği gerçeğini tersine çevirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Hz. Muhammedin örnekliği: doğruluk, merhamet, istişare, cesaret, hak gözetme, insana değer, hikmetli sözler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed’e yıllarca hizmet eden bir genç ağır biçimde hastalanmıştır. Hz. Muhammed, gencin başucuna giderek hâlini hatırını sormuş ve iyileşmesi için dua etmiştir.

Bu anlatımda Hz. Muhammed’in davranışında öne çıkan değer aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Tevekkül

  2. B

    Cömertlik

  3. C

    Merhamet

    Doğru cevap
  4. D

    Minnettarlık

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda, Hz. Muhammed’in hasta olan gence yaptığı davranış belirlenir: gencin yanına gider, hâlini sorar ve iyileşmesi için dua eder. İkinci adımda bu davranış, başkasının sıkıntısını hissedip ona yardım etme isteği olan merhametle eşleştirilir; sahnede gencin sıkıntısına duyarlı olunduğu ve bu duyarlılığın somut bir ilgiye dönüştüğü açıkça görülür. Bu yüzden öne çıkan değer merhamettir.

Çeldiriciler: Tevekkül, Allah’a güvenip sonucu O’na bırakmak anlamına gelir; sahnede bir işin sonucunun Allah’a bırakılması değil, doğrudan bir ilgi davranışı vardır. Cömertlik, maddi ya da ayni yardımı anlatır; sahnede mal ya da para verilmez, yalnızca hâl hatır sorulur ve dua edilir. Minnettarlık, yardım gören kişinin tutumudur; soru Hz. Muhammed’in davranışını istediği için bu seçenek yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Hz. Muhammedin örnekliği: doğruluk, merhamet, istişare, cesaret, hak gözetme, insana değer, hikmetli sözler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed, peygamberlik öncesinde de çevresindeki insanlar arasında “Güvenilir Muhammed” olarak tanınıyordu. Mekke’de bazı müşrikler bile en değerli eşyalarını ona emanet ediyordu. Düşmanları dahi onun doğruluğuna tanıklık etmiştir.

Bu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Çevresindeki insanlar onu güvenilir biri olarak tanıyordu.

  2. B

    Düşmanları bile onun doğruluğuna tanıklık etmiştir.

  3. C

    Müşrikler en değerli eşyalarını ona emanet etmiştir.

  4. D

    Yetimlerin haklarını gözetmeye özel önem vermiştir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda parçadaki üç bilgi toplanır: peygamberlik öncesinde güvenilir olarak anılması, düşmanlarının bile doğruluğuna tanıklık etmesi ve müşriklerin değerli eşyalarını ona emanet etmesi. İkinci adımda bu bilgilerin hiçbirinin yetimlere verilen önemle ilgili olmadığı kontrol edilir; parça yalnızca güven ve doğruluk üzerine kuruludur. Bu nedenle metinden ulaşılamayan yargı, yetimlerin haklarını gözetmeye verilen özel önemdir.

Çeldiriciler: Çevrenin onu güvenilir biri olarak tanıması parçada açıkça anlatılır, bu yüzden ulaşılabilir bir yargıdır; onu ulaşılamaz sanmak metindeki bilgiyi yanlış okumaktır. Düşmanlarının doğruluğuna tanıklık etmesi de parçada doğrudan yer alır. Müşriklerin en değerli eşyalarını emanet etmesi, güvenin somut bir göstergesi olarak parçada geçer ve bu da ulaşılabilir bir yargıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Din, birey ve toplum; dinin temel gayesi (can, nesil, akıl, mal, din emniyeti)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Dedesinden duyduğu bir inanışın dinî bir kaynağı olup olmadığını araştıran öğrenci, ödevi için kütüphaneden kitaplar ve kaynakları taradı. Kaynakları dikkatle okuduktan sonra bu inanışın Kur’an ve Sünnette bir dayanağı bulunmadığını gördü. Öğretmeni ise dinin asıl kaynaklarına bağlı kalmanın önemini vurgulayarak bu tür anlatıların ayırt edilmesi gerektiğini söyledi.

Bu metinden aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Öğretmen, dinin asıl kaynaklarına bağlılığın önemini vurgulamıştır.

  2. B

    Öğrenci, incelediği inanışın Kur’an ve Sünnette dayanağı olmadığını görmüştür.

  3. C

    Dedesinin inancı, ailede kuşaktan kuşağa aktarıldığı için dinî bir hüküm taşır.

    Doğru cevap
  4. D

    Öğrenci, ödevi için kaynakları inceleyerek araştırma yapmıştır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Metinde öğrencinin kaynaklarda inanışın dayanağını bulamadığı ve öğretmenin asıl kaynaklara bağlılığı vurguladığı açıkça anlatılır; bu nedenle bu iki bilgiye ulaşılabilir. Dedesinden kuşaktan kuşağa aktarılan bir inancın ailede yaşatılmış olması, onun dinî bir hüküm taşıdığını göstermez, çünkü dinî hükmün dayanağı kaynaktır. Metin bu aktarımın dinî bir değer taşıdığını söylemediği için aranan olumsuz yargı budur.

Çeldiriciler: Öğretmenin vurgusu ve öğrencinin dayanak bulamaması açıkça geçtiği için ulaşılamaz sanılabilecek bilgilerdir, ama ikisi de metinde yer alır. Öğrencinin kaynakları taraması da metinde anlatıldığı için ulaşılabilir bir yargıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • İslamın kaynakları, Kuran ın ana konuları ve temel özellikleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Din Kültürü dersinde öğretmen, sınıfa şu okuma notunu dağıtıyor: “Allah, müminlere namazı düzenli kılmalarını, zekât vermelerini ve rükû edenlerle birlikte rükû etmelerini emretmiştir (Bakara, 43).”

Dersin sonunda öğrencilerden, bu notun Kur’an’ın ana konularından hangisine dayandığını belirlemeleri istenmiştir.

Bu metinde Kur’an’ın hangi konusu öne çıkmaktadır?

  1. A

    Ahlaki davranışların temel ilkeleri

  2. B

    Allah’a karşı yerine getirilen ibadet hükümleri

    Doğru cevap
  3. C

    Vahyin Arapça dille indirilmiş olması

  4. D

    Ticaret ilişkilerinin ibadet kurallarıyla düzenlenmesi

Doğru cevap: B

Çözüm

Verilen ayette müminlere namazı düzenli kılmaları, zekât vermeleri ve rükû etmeleri emredilmektedir. Bu emirler, insanın Allah’a karşı yerine getirdiği kulluk görevleri olan ibadet hükümlerine girer; bu nedenle metinde öne çıkan konu ibadettir. “Ahlaki davranışların temel ilkeleri” seçeneği, ibadetle birlikte anılan dürüstlük ya da iyilik gibi ahlaki sonuçlarla karıştırılabilir; ancak ayet bu sonuçları değil, doğrudan Allah’a yönelik görevleri bildirir. Ticaret ve alışveriş ilişkilerinin düzenlenmesi muamelat konusuna girer ve ibadet kurallarıyla açıklanamaz; Arapça dille indirilmiş olmak ise Kur’an’ın doğru bir özelliğidir, fakat bu ayetin vurguladığı konu değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 41

  • Friendship (E8.1): describing friends, qualities, accepting/refusing invitations, personal traits
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Ali: Hi Ceren! Are you free this weekend? We are going bowling downtown on Saturday. Ceren: That sounds fun, but I have to help my mom at the shop all day. Ali: Oh, that's a pity. How about Sunday afternoon? Ceren: ______ Ali: Great! I'll tell the others. Let's meet at two o'clock at the bus stop.

Which sentence best completes the blank in the dialogue?

  1. A

    I'm sorry, but I can't make it on Sunday either.

  2. B

    Which day did you say we are going bowling?

  3. C

    Would you like to come to my house on Sunday instead?

  4. D

    Sunday works for me, and I would love to join you.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Ali, Ceren'in cumartesi gelemeyeceğini öğrenince pazar öğleden sonrasını önerir. Boşluktan sonra Ali 'Great! I'll tell the others.' diyerek Ceren'in katılacağını varsayar; bu yüzden boşluk daveti kabul eden ve katılmak istediğini söyleyen bir cümleyle doldurulmalıdır. 'Sunday works for me, and I would love to join you.' cümlesi hem kabul işlevini hem de pazar günü buluşmayı taşıdığı için doğru cevaptır.

Çeldiriciler: 'I'm sorry, but I can't make it on Sunday either.' cümlesi reddeder ve Ali'nin sevinçli tepkisiyle çelişir. 'Which day did you say we are going bowling?' sorusu gün bilgisini zaten verilmiş olan Cumartesi üzerinden tekrar sorar. 'Would you like to come to my house on Sunday instead?' cümlesi bir davettir; Ali'nin teklifine verilmiş bir cevap olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 42

  • Friendship (E8.1): describing friends, qualities, accepting/refusing invitations, personal traits
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

My friend Selin never repeats what I tell her in private. When I was upset about my grades, she did not tell anybody, not even her sister. She also lends me her notes before every exam.

Which word best describes how Selin treats the things she is told in private?

  1. A

    generous

  2. B

    disloyal

  3. C

    sneaky

  4. D

    loyal

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Bu kısa notta Selin, arkadaşının özel olarak anlattığı şeyleri kimseye aktarmıyor ve sırları koruyor. Bu davranış, bağlılığı ve güveni ifade eden 'loyal' (sadık) sözcüğüyle tam olarak örtüşür; doğru cevap bu yüzden 'loyal' olur.

Çeldiriciler: 'generous' sözcüğü yalnızca notlarını paylaşma davranışına uyar, sırların korunmasıyla ilgisi yoktur. 'disloyal' sözcüğü sadakatin tam tersini anlatır ve Selin'in davranışıyla ters düşer. 'sneaky' sözcüğü, 'in private' ve 'did not tell anybody' ifadelerini gizlilik yerine sinsilik olarak okuyan dikkatsiz bir okumanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 43

  • In The Kitchen (E8.3): recipes, cooking verbs, quantities, food preparation steps
  • Zor
  • Şekilli soru

The three pictures show the steps a cook follows to prepare potatoes for a meal, but they are shown out of sequence. Read the speech bubbles, and use the temperature shown on the thermometer in the third picture to identify the step. Which option lists the steps in the correct order?

Üç çizgi roman karesi, her birinde bir aşçı ve balon var. Birinci karede kovadaki su boşaltılıyor; ikinci karede patateslerin kabukları soyulmuş; üçüncü karede patatesler 100 °C gösteren termometrenin yanında kaynar suya konuyor.
  1. A

    Boil the potatoes, peel them, then drain them.

  2. B

    Peel the potatoes, boil them in water, then drain them.

    Doğru cevap
  3. C

    Drain the potatoes, boil them, then peel them.

  4. D

    Grate the potatoes, boil them, then drain them.

Doğru cevap: B

Çözüm

Resimlerdeki balonlara ve üçüncü karedeki termometre okumasına bakılır. Birinci adım, ikinci karedeki balonun patateslerin kabuklarının tamamen soyulduğunu söylediği adımdır; ilk sırada soyma yer alır. İkinci adımda üçüncü karedeki patatesler termometrenin gösterdiği 100 °C'lik kaynar suya konur; bu kaynatma işlemidir. Üçüncü ve son adımda birinci karedeki kovadaki su tamamen boşaltılır ve patatesler süzülür. Doğru sıra soymak, kaynatmak ve süzmektir.

Çeldiriciler: 'Kaynatmak, soymak, süzmek' sırası, kabukları henüz soyulmamış patatesin kaynatılmasını ve sonra soyulmasını öngörür; balonlardaki sıraya uymaz. 'Önce süzmek, sonra kaynatmak' sırası, suyun patatesler kaynadıktan sonra boşaltıldığı için yanlıştır. 'Rendelemek, kaynatmak, süzmek' sırası ise patateslerin soyulmadan rendelendiğini söyler; soyma adımı yerine rendeleme yanlış fiildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 44

  • Teen Life (E8.2): teenage routines, hobbies, popularity, school life, social media for teens
  • Zor
  • Şekilli soru

Four friends are talking about what to do on Saturday. The picture shows each friend's words in its own panel. Read every message carefully, because each friend's preference and reason are given there. Which friend prefers shopping to skating, and what reason does that friend give?

Four panels of teenage friends talking. Can says they are fond of skating, Deniz says skating is boring and suggests shopping, Elif agrees if the group leaves early, and Ece mentions shopping last week.
  1. A

    Can, who is fond of skating

  2. B

    Deniz, who says skating is boring

    Doğru cevap
  3. C

    Ece, who describes a past shopping trip

  4. D

    Elif, who will skate if the group leaves early

Doğru cevap: B

Çözüm

Deniz'in mesajı hem tercihini hem gerekçesini verir: 'Let's shop!' ile alışverişi tercih ettiğini, 'Skating's boring.' ile de paten kaymanın sıkıcı bulunduğunu söyler. Soru hem tercihi hem gerekçeyi istediğinden önce alışverişi tercih eden kişi bulunmalı, sonra bu tercihin gerekçesi aynı kişide eşleştirilmelidir. 'Can' paten kaymayı sevdiğini bildirdiği için tercih yönü tersidir; 'Elif' grup erken ayrılırsa paten yapmayı kabul ettiği için alışverişi tercih ettiği anlaşılmaz; 'Ece' ise geçen haftaki alışveriş gezisini anlattığı için bir tercih bildirmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 45

  • On The Phone (E8.4): phone calls, messages, making/changing plans, reasons
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Ayşe calls a dental clinic to make an appointment for her brother. The receptionist answers, but the doctor is busy with another patient, so Ayşe has to decide what to do next.

Receptionist: Good morning, Greenlake Dental Clinic. How can I help you? Ayşe: Hello. I'd like to make an appointment for my brother, please. Receptionist: I'm sorry, Dr. Kaya is with a patient at the moment. Ayşe: ____________________ Receptionist: Of course. Please stay on the line, and I will update you in a moment.

Which sentence best fits the blank in the dialogue?

  1. A

    Could I hold on until she is free, please?

    Doğru cevap
  2. B

    Thank you, that is all. Goodbye.

  3. C

    Could I leave a message for her, please?

  4. D

    I'll let Dr. Kaya know you called.

Doğru cevap: A

Çözüm

Resepsiyonist boşluktan sonra Ayşe'ye hatta kalmasını ve kısa süre içinde bilgi verileceğini söyler. Bu, Ayşe'nin bir önceki repliğinde bekleme isteğinde bulunduğunu ya da beklemeyi kabul ettiğini gösterir. 'Could I hold on until she is free, please?' cümlesi doktor boşalana kadar bekleyebilir miyim anlamındadır ve sonraki 'Of course' yanıtına tam olarak uyar. 'Could I leave a message for her, please?' bir mesaj bırakma talebidir; bu da sonraki repliğin hatta kalma çağrısıyla bağdaşmaz, çünkü konuşma bekleme yerine mesaj iletme yönüne kayar. 'Thank you, that is all. Goodbye.' telefonu kapatmak anlamına gelir (hang up) ve konuşmayı keser; ardından gelen 'stay on the line' ifadesi bu kapanışla çelişir. 'I'll let Dr. Kaya know you called.' resepsiyonistin ağzından çıkabilecek bir cümledir; boşluk ise Ayşe'nin söyleyeceği bir replik olmak zorundadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 46

  • Adventures (E8.6): extreme sports, past experiences, outdoor activities
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Mert and Zeynep are talking about their weekend.

Mert: Did you do anything exciting this weekend, Zeynep? Zeynep: Yes! My cousin and I went bungee jumping from a bridge. Mert: That sounds amazing. ______________________ Zeynep: Honestly, I was shaking before I jumped, but the feeling afterwards was incredible.

Which sentence best fills the blank?

  1. A

    Are you going to bungee jump again next weekend?

  2. B

    Why did you choose the bridge instead of a mountain?

  3. C

    Were you nervous before you jumped?

    Doğru cevap
  4. D

    I was fearless, so the jump felt easy for me.

Doğru cevap: C

Çözüm

Boşluktan önceki cümle bir macerayı duyurup heyecanını paylaşıyor; Zeynep'in yanıtı ise atlamadan önceki duygusunu, yani titrediğini anlatıyor. Bu yüzden boşluğa, geçmişteki bir duyguyu soran bir soru gelmelidir. Birinci adım, konuşmanın geçmiş zamanda olduğunu görmek; ikinci adım, boşluğun bir duyguyu sorması gerektiğini fark etmektir. 'Atlamadan önce gergin miydin?' cümlesi ikisini de karşılar, çünkü 'nervous' sözcüğü gergin ve kaygılı anlamına gelir ve Zeynep'in 'titriyordum' sözüne doğrudan cevap verir.

Çeldiriciler: 'Bu hafta sonu yeniden bungee jumping yapacak mısın?' cümlesi gelecek zamanlı bir plan sorar; konuşma ise geçmişe bakıyor, bu yüzden boşluğa uymaz. 'Köprüyü dağa tercih etmenin nedeni neydi?' cümlesi konuyla ilgilidir ama Zeynep'in yanıtı mekân seçimini değil korkuyu anlatır. 'Korkusuzdum, bu yüzden atlayış çok kolay geldi.' cümlesi korkusuz (fearless) ile gergin (nervous) olmayı aynı şey sanır; Zeynep'in 'titriyordum' sözü bu iddiayı doğrudan çürütür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 47

  • Science (E8.9): scientists, inventions, experiments, discoveries
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Every morning, an employee of a university laboratory puts on a white coat and checks the dishes of bacteria and fungi that grew overnight. She records how each culture has spread, examines samples under a microscope and labels the slides. Last week she also measured the roots of wheat plants grown in dry soil. Her written reports are read by farmers and doctors.

Which word best describes this person's job?

  1. A

    Chemist

  2. B

    Chemistry

  3. C

    Biologist

    Doğru cevap
  4. D

    Doctor

Doğru cevap: C

Çözüm

Anlatılanlarda kişi bakteri ve mantar kültürlerini inceliyor, mikroskopta örnek bakıyor ve bitki köklerini ölçüyor. Bu faaliyetlerin tamamı canlıları konu alan bir bilim dalına aittir; bu alanda çalışan kişinin mesleği biyologdur, dolayısıyla doğru cevap 'Biologist' (biyolog) seçeneğidir. Çeldiriciler: 'Chemist' (kimyager) yakın bir bilim dalının mesleğidir, ancak kimyasal tepkimelerle uğraşır; burada anlatılan iş canlılarla ilgilidir, bu yüzden yanlıştır. 'Chemistry' (kimya) bir meslek değil bilim dalının adıdır; soru kişinin mesleğini sorduğu için yanlıştır. 'Doctor' (doktor) yalnızca raporların doktorlar tarafından okunduğu cümleye uyar; kişinin hasta tedavi ettiği anlatılmaz, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 48

  • Chores (E8.8): household chores, responsibilities, fairness at home
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Every evening after dinner, a teenager fills the sink with hot water and a little soap. She scrubs the plates, glasses and pans one by one, then rinses off the soap under the tap.

Her mother always says the kitchen looks better once she has finished.

Which phrase names the chore the teenager does after dinner?

  1. A

    tidying the kitchen cupboards

  2. B

    drying the dishes

  3. C

    sweeping the garden path

  4. D

    washing the dishes

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Anlatılan kişi yemekten sonra sıcak suyla ve sabunla lavaboyu doldurup tabakları, bardakları ve tencereleri tek tek ovuyor, ardından sabun musluk altında durulanıyor. Bu eylemler bulaşıkları yıkamanın tanımıdır, bu yüzden 'bulaşıkları yıkamak' doğru cevaptır. 'Bulaşıkları kurulamak' aynı nesneleri konu alır ama kurulama eylemi anlatılmaz; anlatılan iş ıslak bulaşığı yıkamaktır, bu yüzden yanlıştır. 'Mutfak dolaplarını düzenlemek' aynı mekânda yapılan başka bir iştir, ama anlatılan eylemler dolap düzenlemeye ait değildir. 'Bahçe yolunu süpürmek' ise dışarıda yapılan bir iştir ve metindeki işin yapıldığı yer mutfaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 49

  • Tourism (E8.7): travel, holidays, hotels, tourist attractions, directions
  • Orta
  • Şekilli soru

A traveller is planning a holiday with her friends. She has a limited budget and wants to pay no more than 1,500 TL per person for the whole trip. She does not want to cook during the holiday, so all meals must be included in the price. She wants to travel in the summer, when the weather is warm. Look at the holiday offers on the travel agency board. Which offer should she choose?

Sunny Trails board, per person: Blue Sea Cruise, summer, meals, 1650 TL; Pine Forest Camp, summer, no meals, 380 TL; Desert Safari, summer, meals, 1250 TL; Snowy Lodge, winter, meals, 900 TL.
  1. A

    Blue Sea Cruise

  2. B

    Pine Forest Camp

  3. C

    Desert Safari

    Doğru cevap
  4. D

    Snowy Lodge

Doğru cevap: C

Çözüm

Traveller'ın üç koşulu vardır: kişi başı en fazla 1.500 TL, yemeklerin fiyata dahil olması ve yaz mevsimi. Panodaki teklifler bu üç koşula tek tek bakılarak sınanır. Yalnızca Desert Safari üç koşulun hepsini sağlar: yaz mevsiminde yapılır, yemekler dahildir ve kişi başı 1.250 TL ile bütçe sınırının altındadır. Bu nedenle doğru cevap bu tekliftir.

Çeldiriciler: Blue Sea Cruise yaz ve yemek koşuluna uyar, ancak 1.650 TL ile bütçe sınırını aştığı için uygun değildir. Pine Forest Camp bütçeye uyar ve yaz mevsiminde yapılır, fakat yemekler dahil değildir; yolcunun yemek pişirmek istemediği düşünülürse bu teklif de uygun değildir. Snowy Lodge bütçeye ve yemek koşuluna uyar, ancak kış teklifi olduğu için yaz tatili isteğini karşılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 50

  • The Internet (E8.5): online activities, safety, advantages/disadvantages, social media
  • Zor
  • Şekilli soru

The person in the figure shared a photo taken with classmates on a social media account. Shortly afterwards, the comments, notifications and replies that came to the phone are shown in the figure. Based on the figure, which of the following is true?

Bir telefon ekranında Sınıf Fotoğrafı adlı sohbet görülür. Beş satırda yorum, bildirim ve yanıtlar sırayla yer alır; en üstteki satır en eski etkileşimdir. Ece'nin yazdığı satırlar sağa hizalıdır.
  1. A

    Ali's comment was the last message Ece answered.

  2. B

    Ece's last message thanks Zeynep for sharing the photo.

    Doğru cevap
  3. C

    Mert sent Ece a friend request before anyone commented on the photo.

  4. D

    Ece replied to Ali, who had only shared the photo.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Şekildeki sohbet satırlarını yukarıdan aşağıya okuyun. Ali fotoğrafa yorum yazmış, Ece ona "Thanks, Ali!" diye yanıt vermiştir. Ardından Mert'in Ece'yi takip etmeye başladığı bildirimi gelmiş, Zeynep fotoğrafı paylaşmıştır.

İkinci adım: Satırlar sırayla incelendiğinde Ece'nin yazdığı en son mesajın "Thanks, Zeynep!" olduğu görülür; yani son yanıtını Zeynep'in paylaşımına vermiştir. Bu nedenle doğru seçenek, Ece'nin son mesajının Zeynep'e fotoğrafı paylaştığı için teşekkür ettiğini söyleyen cümledir.

Çeldiriciler: "Ali's comment was the last message Ece answered." seçeneği, ilk yorumu son yanıt gibi gösterir. Ece Ali'ye ilk yanıtı vermiştir, son yanıtını ise Zeynep'e vermiştir. "Mert sent Ece a friend request before anyone commented on the photo." seçeneği takip bildirimini arkadaşlık isteği gibi okur ve takibi ilk yorumdan önce gösterir; oysa takip bildirimi Ali'nin yorumundan sonra gelmiştir. "Ece replied to Ali, who had only shared the photo." seçeneğinde Ece'nin Ali'ye yanıt verdiği doğrudur, ancak Ali yalnızca yorum yazmıştır; fotoğrafı paylaşan Zeynep'tir. Bu seçenek yorum ile paylaşımın karıştırılmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 51

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki cebirsel ifadeyi en sade biçiminde yazdığımızda elde edilen sonuç hangisidir?

(x−4)(x+4)−(x−3)2(x-4)(x+4)-(x-3)^2

  1. A

    −25-25

  2. B

    −6x−7-6x - 7

  3. C

    6x−256x - 25

    Doğru cevap
  4. D

    6x+76x + 7

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda (x−4)(x+4)(x-4)(x+4) çarpımını iki kare farkı özdeşliğiyle x2−16x^2-16 olarak açarız. İkinci adımda (x−3)2(x-3)^2 ifadesini tam kare özdeşliğiyle x2−6x+9x^2-6x+9 olarak yazarız. Üçüncü adımda birinci ifadeden ikincisini çıkarırız; çıkarılan parantezin tamamının işaretini değiştirmek gerekir: x2−16−x2+6x−9x^2-16-x^2+6x-9. Benzer terimleri topladığımızda x2x^2 terimleri birbirini götürür ve 6x−256x-25 kalır. Çeldiriciler: '-25' seçeneği, (x−3)2(x-3)^2 yerine x2+9x^2+9 yazıldığında, yani ortadaki −6x-6x terimi unutulduğunda çıkar. '-6x-7' seçeneği, çıkarılan parantezin yalnızca ilk teriminin işaretinin değiştirildiği durumdur. '6x+7' seçeneği ise iki kare farkında −16-16 yerine +16+16 alındığında çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 52

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ilaç partisinin toplam kütlesi 4 × 10² gramdır. Partideki her bir tabletin kütlesi ise 5 × 10⁻¹ gramdır.

Partinin toplam kütlesinin bir tabletin kütlesine oranı kaçtır?

  1. A

    0,008

  2. B

    8

  3. C

    80

  4. D

    800

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Partinin toplam kütlesinin bir tabletin kütlesine oranı, iki sayının bölümüdür. Birinci adım: bölünen 4×1024 \times 10^{2} ve bölen 5×10−15 \times 10^{-1} olduğundan oran 4×1025×10−1\frac{4 \times 10^{2}}{5 \times 10^{-1}} biçiminde yazılır. İkinci adım: katsayılar ve on kuvvetleri ayrı ayrı bölünür; 4÷5=0,84 \div 5 = 0{,}8, bölmede üsler çıkarılır ve 2−(−1)=32 - (-1) = 3 olduğundan 0,8×1030{,}8 \times 10^{3} elde edilir. Üçüncü adım: katsayı 1 ile 10 arasında olmalıdır, bu yüzden 0,8=8×10−10{,}8 = 8 \times 10^{-1} yazılır ve üsler toplanır: 8×10−1×103=8×102=8008 \times 10^{-1} \times 10^{3} = 8 \times 10^{2} = 800 bulunur.

Çeldiriciler: 0,008 sonucu, üsler çıkarılmak yerine çarpılıp 2×(−1)=−22 \times (-1) = -2 alındığında çıkar; oysa bölmede üsler çıkarılır. 8 sonucu, bölenin üssündeki eksi işaret yok sayılıp −1-1 yerine +1+1 alındığında çıkar; bu durumda bölen 5×101=505 \times 10^{1} = 50 olur ve 400÷50=8400 \div 50 = 8 bulunur. 80 sonucu, 0,8×1030{,}8 \times 10^{3} sayısı 8×1018 \times 10^{1} olarak yazıldığında çıkar; katsayının 8 olması için üs yalnızca bir basamak azaltılmalıdır, iki basamak azaltılırsa sonuç on kat küçük çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 53

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

72−18+50\sqrt{72}-\sqrt{18}+\sqrt{50} toplamının sadeleştirilmiş hâli k2k\sqrt{2} olduğuna göre kk kaçtır?

  1. A

    8

    Doğru cevap
  2. B

    13

  3. C

    14

  4. D

    52

Doğru cevap: A

Çözüm

Önce her köklü terimi kök içindeki en büyük tam kare çarpanı dışarı çıkararak yazarız. 72=36⋅2=62\sqrt{72}=\sqrt{36\cdot 2}=6\sqrt{2} olur. Benzer biçimde 18=9⋅2=32\sqrt{18}=\sqrt{9\cdot 2}=3\sqrt{2} ve 50=25⋅2=52\sqrt{50}=\sqrt{25\cdot 2}=5\sqrt{2} bulunur. Artık kök içleri aynı olan terimler vardır; katsayılar işaretleriyle birlikte toplanır: 62−32+52=826\sqrt{2}-3\sqrt{2}+5\sqrt{2}=8\sqrt{2}, buradan k=8k=8 çıkar. Çeldiriciler: '14' değeri, −32-3\sqrt{2} teriminin işaretinin +32+3\sqrt{2} alınmasıyla çıkar. '13' değeri, 50\sqrt{50} için kök dışındaki 5 yerine 10 yazılmasıyla bulunur; 50=25⋅250=25\cdot 2 olduğundan kök dışındaki çarpan 5'tir. '52' değeri, kök dışına çıkan 6, 3 ve 5 çarpanlarının karesi alınarak, yani 3636, 99 ve 2525 yazılarak bulunur; bu çarpanların karekökü alınmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 54

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir marangoz, alanları şekilde verilen üç kare kesiti alt kenarları aynı doğru üzerinde kalacak ve aralarında boşluk bırakmayacak biçimde yan yana ekleyerek tek bir yüzey oluşturuyor. Kesitlerin alanları soldan sağa şekilde gösterilmiştir. Oluşan yüzeyin dış çevresi kaç santimetredir? Sonucu virgülden sonra iki basamağa yuvarlayınız.

Yan yana duran üç kare levha; alt kenarları aynı doğru üzerinde ve aralarında boşluk yok. Alanları soldan sağa 8 cm², 18 cm² ve 32 cm².
  1. A

    26,55

  2. B

    29,70

  3. C

    33,94

  4. D

    36,77

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: her karenin kenarı alanının karekökü olduğundan kenarlar 8=22\sqrt{8}=2\sqrt{2}, 18=32\sqrt{18}=3\sqrt{2} ve 32=42\sqrt{32}=4\sqrt{2} santimetre bulunur. İkinci adım: dış çevre; alt kenar, sağ kenar, üst kenarlar, basamaklardaki düşey kenarlar ve sol kenardan oluşur. Alt kenar 22+32+42=922\sqrt{2}+3\sqrt{2}+4\sqrt{2}=9\sqrt{2}, sağ kenar 424\sqrt{2}, üst kenarların toplamı 42+32+22=924\sqrt{2}+3\sqrt{2}+2\sqrt{2}=9\sqrt{2}, basamak düşey kenarları 2+2=22\sqrt{2}+\sqrt{2}=2\sqrt{2} ve sol kenar 222\sqrt{2} santimetredir. Toplam 92+42+92+22+22=262≈36,779\sqrt{2}+4\sqrt{2}+9\sqrt{2}+2\sqrt{2}+2\sqrt{2}=26\sqrt{2}\approx 36{,}77 santimetre olur. Çeldiriciler: '26,55' değeri (yaklaşık 258+822\sqrt{58}+8\sqrt{2}), alt ve üst kenar toplamlarında kök içlerinin toplanıp 58\sqrt{58} yazılmasının sonucudur; kök içleri toplanamaz. '29,70' değeri, levhalar arasında ortak kalan iç kenarların (22+32=522\sqrt{2}+3\sqrt{2}=5\sqrt{2} santimetre) dış çevreden bir kez daha çıkarılmasıyla bulunur; ortak kenarlar dış çevrenin parçası değildir. '33,94' değeri, basamakların düşey kenarlarının (222\sqrt{2} santimetre) dış çevreye hiç eklenmemesiyle çıkar; bu kenarlar çevrenin parçasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 55

  • Basit olayların olma olasılığı
  • Orta
  • Şekilli soru

Birim karelerden oluşan aşağıdaki pano, sınıfta yapılacak bir olasılık etkinliği için hazırlanmıştır. Panodaki kareler birbiriyle aynı büyüklüktedir; bazıları renkli, bazıları gri olarak boyanmış, kalan kareler ise beyaz bırakılmıştır. Etkinlikte, panodan tek bir kare seçilecek ve seçilen karenin rengi kaydedilecektir.

Panodaki karelerden biri, her kare aynı olasılıkla seçilecek biçimde rastgele seçiliyor. Buna göre seçilen karenin renkli olma olasılığı kaçtır?

Birim karelerden oluşan 5 sütunlu, 4 satırlı pano; 4 kare renkli, 6 kare gri boyalı, kalan kareler beyaz.
  1. A

    0,2

    Doğru cevap
  2. B

    0,25

  3. C

    0,5

  4. D

    0,8

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda pano 5 sütun ve 4 satırdan oluştuğu için toplam kare sayısı 5 · 4 = 20 bulunur. İkinci adımda renkli olan karelerin sayısı 4 olarak sayılır. Olasılık, istenen durumların sayısının tüm durumların sayısına oranı olduğundan P=420=15=0,2P = \frac{4}{20} = \frac{1}{5} = 0{,}2 elde edilir. '0,25' değeri, renkli karelerin sayısını tüm karelerden değil boyasız karelerden (20 − 4 = 16) bölmenin sonucudur; bu, istenen durumla diğer durumların oranını verir ve olasılık değildir. '0,5' değeri renkli ve gri karelerin birlikte sayılmasıyla çıkar, oysa soru yalnız renkli kareleri sormaktadır. '0,8' değeri, toplam kare sayısı yerine bir kenardaki sütun sayısı 5 alındığında çıkan değerdir; toplam kare sayısı ise 20'dir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 56

  • Dönüşüm geometrisi: öteleme ve yansıma
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir tasarımcı, kareli bir pano üzerindeki üçgen çıkartmayı döndürmeden ve ters çevirmeden yalnızca kaydırarak taşıyor. Şekilde üçgenin ilk konumu ABC, son konumu A'B'C' olarak gösterilmiştir. Aynı kaydırma, kare çıkartmanın P köşesini de yeni konumuna taşıyor.

Buna göre P köşesinin yeni konumundaki x ve y koordinatlarının toplamı kaçtır?

Kareli koordinat düzleminde ABC üçgeni: A(-5, 3), B(-3, 3), C(-5, 5). Üçgenin son konumu A'B'C': A'(2, -5), B'(4, -5), C'(2, -3). Kare: P(-5, -4), Q(-3, -4), R(-3, -2), S(-5, -2).
  1. A

    -10

    Doğru cevap
  2. B

    -9

  3. C

    -2

  4. D

    6

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, eşleşen köşeleri bulmaktır: şekilde A köşesi A' köşesine taşınmıştır. Koordinat düzleminde A(−5,3)(-5, 3) ve A'(2,−5)(2, -5) noktaları okunur.

İkinci adım, kaymayı ızgaradan saymaktır: x koordinatı 2−(−5)=72 - (-5) = 7 birim artmış, y koordinatı −5−3=−8-5 - 3 = -8 birim azalmıştır. Yani üçgen 7 birim sağa ve 8 birim aşağı kaymıştır. B ve C köşelerinin görüntüleri de aynı kaymayla eşleşir: (−3,3)(-3, 3) noktası (4,−5)(4, -5) noktasına, (−5,5)(-5, 5) noktası (2,−3)(2, -3) noktasına gider.

Üçüncü adım, aynı kaymayı kare çıkartmanın P(−5,−4)(-5, -4) köşesine uygulamaktır: P′=(−5+7,  −4−8)=(2,−12)P' = (-5 + 7,\; -4 - 8) = (2, -12). Bu noktanın koordinatlarının toplamı 2+(−12)=−102 + (-12) = -10 olarak bulunur.

Çeldiriciler: '6' değeri, dikey kaymanın işaretinin ters alınmasından çıkar; o durumda nokta (2,4)(2, 4) olur ve toplam 6 eder. '-2' değeri, karenin önce x eksenine göre yansıtılıp sonra kaydırılmasından çıkar; oysa hareket yalnızca kaydırmadır, yansıtma yoktur. '-9' değeri, yatay kaymanın bir birim fazla sayılmasından çıkar; o durumda nokta (3,−12)(3, -12) olur ve toplam -9 eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 57

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Kenar uzunlukları aşağıdaki şekilde verilen bir dörtgen, bir kenarı 9 santimetre olan dikdörtgendir. Öbür kenarın uzunluğu (4x − 3) santimetre olarak ifade edilmektedir. Hem kenar uzunluklarının pozitif olması hem de çevrenin 50 santimetreyi aşması istenmektedir. Bu koşulları sağlayan x değerleri arasında en küçük tam sayı kaçtır?

Dikdörtgen; alt kenarı 9 cm uzunluğunda. Şekil ölçekli değildir.
  1. A

    5

    Doğru cevap
  2. B

    6

  3. C

    9

  4. D

    12

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, çevreyi kenarlarla yazmaktır: şekildeki kenar 9 santimetre, öbür kenar (4x − 3) olduğundan çevre 2 × (9 + 4x − 3) = 2 × (4x + 6) = 8x + 12 santimetre eder. İkinci adım, çevre koşulunu eşitsizliğe çevirmektir: 8x + 12 > 50 olduğundan 8x > 38 ve buradan x > 4,75 çıkar. Üçüncü adım, kenarların pozitif olma koşulunu denetlemektir: 4x − 3 > 0 için x > 3/4 gerekir; bu, 4,75'ten küçük olduğundan sonucu değiştirmez. Böylece x, 4,75'ten büyük tam sayılardan biridir ve en küçük değer 5'tir.

Çeldiriciler: 6 değeri, iki kenardan yalnız birinin çevrede bir kez sayılmasından çıkar; bu durumda 8x + 3 > 50 olur ve x > 5,875 bulunur. 9 değeri, çarpan 2'nin yalnız 9 santimetrelik kenara uygulanmasının sonucudur; bu durumda 4x + 15 > 50 olur ve x > 8,75 çıkar. 12 değeri ise çevre yerine yarı çevrenin kullanılmasından çıkar; bu durumda 4x + 6 > 50 olur ve x > 11 bulunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 58

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem kurma ve çözme (denklemle çözülen problem dahil)
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekildeki eşit kollu terazi dengededir. Terazinin kolları ile kefelerinin kütlesi ihmal edilmektedir ve kefelere yalnızca şekilde gösterilen cisimler konulmuştur. Sol kefede özdeş iki kutu ile şekilde kütlesi verilen bir ağırlık, sağ kefede özdeş bir kutu ile şekilde kütlesi verilen başka bir ağırlık bulunmaktadır. Terazi kolları yatay durumda olup denge, iki kefedeki toplam kütlelerin eşitliğiyle sağlanmıştır. Kutuların her biri aynı kütleye sahip olduğuna göre, sol kefedeki kutuların toplam kütlesi kaç kilogramdır?

Eşit kollu terazi dengededir. Sol kefede iki özdeş kutu ve 3 kg kütleli bir ağırlık, sağ kefede bir özdeş kutu ve 9 kg kütleli bir ağırlık bulunur.
  1. A

    6

  2. B

    8

  3. C

    12

    Doğru cevap
  4. D

    24

Doğru cevap: C

Çözüm

Terazi dengede olduğundan iki kefedeki toplam kütleler eşittir. Bir kutunun kütlesi xx kilogram olsun. Birinci adım: sol kefenin toplam kütlesi 2x+32x + 3, sağ kefenin toplam kütlesi x+9x + 9 kilogramdır; denge koşulundan 2x+3=x+92x + 3 = x + 9 denklemi kurulur. İkinci adım: xx terimleri sol tarafta, sabitler sağ tarafta toplanarak x=9−3=6x = 9 - 3 = 6 bulunur. Üçüncü adım: sorulan sol kefedeki kutuların toplam kütlesi 2x=2⋅6=122x = 2 \cdot 6 = 12 kilogramdır. Çeldiriciler: 24 değeri, 3 kilogramlık ağırlık yanlış kefeye yazılıp 2x−3=x+92x - 3 = x + 9 denklemi kurulduğunda çıkan x=12x = 12 değerinin iki katıdır. 8 değeri, kutu sayısı katsayı olarak alınmak yerine xx'e eklenen bir sayı gibi okunduğunda oluşan 6+26 + 2 toplamıdır. 6 değeri, x=9÷3=3x = 9 \div 3 = 3 işleminde çıkarma yerine bölme yapıldığında elde edilen xx'in iki katıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 59

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir ölçüm düzeneğinde girdi ayarı t, aşağıdaki sayı doğrusunda işaretli aralıktan seçilebilmektedir. Seçilen her t değeri için düzeneğin ürettiği çıktı y, y = 2t + 3 kuralıyla hesaplanmakta ve elde edilen tüm y değerleri bir küme oluşturmaktadır. Ayarın seçilebileceği aralığın uçlarının dahil olup olmadığı, bu kümenin hangi tam sayıları içerdiğini belirler. Araştırmacılar, kümenin tam sayı elemanları arasında en büyük olanını raporlarına yazmak istemektedir. Raporda yazılacak bu değer kaçtır?

0 ile 10 arasında sayı doğrusu; 1 ile 8 arasında işaretli aralık: 1 dahil, 8 dahil değil.
  1. A

    1

  2. B

    10

  3. C

    15

  4. D

    18

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, sayı doğrusundan t'nin aralığını okumaktır: 1 değeri dahildir, 8 değeri dahil değildir; yani 1 ≤ t < 8 olur. İkinci adım, bu aralığı y = 2t + 3 bağıntısından geçirmektir: bağıntı artan olduğundan t = 1 için y = 5 bulunur ve bu uç dahildir; t = 8 için y = 19 bulunur ve bu uç dahil değildir. Böylece y değerleri 5 ≤ y < 19 aralığında kalır. Üçüncü adım, bu aralıktaki en büyük tam sayıyı bulmaktır: 19 kümeye girmediğinden en büyük tam sayı 18'dir.

Çeldiriciler: 1 değeri, bağıntının ters yönde (3 − 2t) okunmasından çıkar; bu durumda en büyük değer t = 1 için 1 olur. 10 değeri, 2t teriminin t olarak okunmasının sonucudur; bu durumda y = t + 3 olur ve açık uç 8 için en büyük tam sayı 10 bulunur. 15 değeri ise sabit terim 3'ün atlanmasından çıkar; bu durumda y = 2t olur ve t = 8 ucu açık olduğundan en büyük tam sayı 15 çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 60

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Zor
  • Şekilli soru

Koordinat düzleminde, eksenlerdeki bölmeler birer birimi göstermek üzere iki doğrunun grafiği çizilmiştir. Bu doğrular, ızgaranın tam kesişim noktalarından geçecek biçimde yerleştirilmiştir ve d1, d2 olarak adlandırılmıştır. Doğrular birbirini tek bir noktada kesmektedir. Kesişim noktası ızgara üzerinde ayrıca işaretlenmemiştir.

Buna göre, d1 ve d2 doğrularının kesişim noktasının ordinatı ile d2 doğrusu üzerinde apsisi 6 olan noktanın ordinatı arasındaki fark kaç birimdir?

Koordinat düzleminde iki doğru: d1, (0, 1) ve (1, 3) noktalarından geçer; d2, (0, 7) ve (1, 6) noktalarından geçer.
  1. A

    1

  2. B

    2

  3. C

    4

    Doğru cevap
  4. D

    6

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: d1 doğrusunun (0, 1) ve (1, 3) noktalarından eğimi (3 - 1) / (1 - 0) = 2 olur, denklemi y = 2x + 1 biçimindedir. İkinci adım: d2 doğrusunun (0, 7) ve (1, 6) noktalarından eğimi (6 - 7) / (1 - 0) = -1 olur, denklemi y = -x + 7 biçimindedir. Üçüncü adım: iki ifade eşitlenerek 2x + 1 = -x + 7 denklemi çözülür, x = 2 ve buradan y = 5 bulunur; kesişim noktasının ordinatı 5'tir. Dördüncü adım: d2 üzerinde apsisi 6 olan noktanın ordinatı -6 + 7 = 1 olur. İstenen fark 5 - 1 = 4 birimdir.

Çeldiriciler: '1' değeri, kesişim noktasının ordinatı yerine apsisi olan 2 alınıp d2 ordinatı 1 ile farkı yazıldığında çıkar. '2' değeri, d1 eğiminin ters alınmasıyla y = x/2 + 1 yazıldığında kesişim ordinatının 3 çıkması ve 3 - 1 = 2 hesabından doğar. '6' değeri, iki doğrunun başlangıç değerinin sıfır kabul edilmesiyle kesişim noktası orijine düştüğünde ve d2 üzerinde apsisi 6 olan noktanın ordinatı -6 alındığında elde edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 61

  • Çarpanlar ve katlar: asal çarpan, çarpan sayısı, EBOB-EKOK, aralarında asal
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir okul kulübü, kampanya için 48 adet kırmızı ve 72 adet mavi boya kalemini paketleyecektir. Bütün paketler birbirinin aynısı olacak; her pakette belirli sayıda kırmızı ve belirli sayıda mavi kalem bulunacak ve hiçbir kalem artmayacaktır. Kırmızı ve mavi kalemlerin her ikisi de her pakette yer almak zorundadır. Hazırlanabilecek paket sayısı mümkün olan en fazla olacak şekilde paketleme yapıldığında, bir paketteki toplam boya kalemi sayısı kaçtır?

  1. A

    5

    Doğru cevap
  2. B

    15

  3. C

    24

  4. D

    144

Doğru cevap: A

Çözüm

Paketler birbirinin aynısı olduğundan ve hiçbir kalem artmadığından paket sayısı hem 48'i hem 72'yi tam bölmelidir; paket sayısı en fazla olacaksa ortak bölenlerin en büyüğü alınır. Birinci adımda 48 = 24⋅32^4 \cdot 3 ve 72 = 23⋅322^3 \cdot 3^2 olduğundan EBOB(48, 72) = 23⋅32^3 \cdot 3 = 24 bulunur, yani en fazla 24 paket hazırlanabilir. İkinci adımda her pakette kırmızı kalem sayısı 48 : 24 = 2, mavi kalem sayısı 72 : 24 = 3 olur. Üçüncü adımda bir paketteki toplam kalem sayısı 2 + 3 = 5 olarak bulunur.

Çeldiriciler: 24 seçeneği paket sayısının kendisidir; bir paketteki toplam kalem sayısı istendiğinde bu değer yanlıştır. 15 seçeneği ortak bölen olarak 8 alındığında çıkar (120 : 8 = 15); 8 en büyük ortak bölen olmadığı için paket sayısı en fazla olmaz. 144 seçeneği EBOB yerine EKOK alındığında ortaya çıkan değerdir; ortak kat kalemlerin ortak katını verir, paketleme sayısını vermez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 62

  • Pisagor bağıntısı ve problemleri
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir okul bahçesinde, uzunluğu 250 santimetre olan bir merdiven, üst ucu duvara dayanacak biçimde yere dik duran bir duvara yaslanmıştır. Merdivenin alt ucu, şekildeki ilk konumdan ikinci konuma duvardan uzaklaşacak biçimde kaydırılıyor. Alt ucun duvara olan uzaklığı iki konumda da şekilde verilmiştir. Merdiven her konumda duvara dayalı kalmakta ve üst ucu duvar üzerinde kaymaktadır.

Merdivenin üst ucu, alt ucu ilk konumdan ikinci konuma getirildiğinde duvar üzerinde kaç santimetre aşağı iner?

Yere dik bir duvar; duvar dibinden 70 cm ve 150 cm uzaklıktaki iki konumda duvara yaslanmış merdiven. İlk konum düz, ikinci konum kesikli çizgiyle gösterilmiştir.
  1. A

    40 cm

    Doğru cevap
  2. B

    80 cm

  3. C

    17600 cm²

  4. D

    97600 cm²

Doğru cevap: A

Çözüm

Merdiven, duvar ve yer ile bir dik üçgen oluşturur; merdiven bu üçgenin hipotenüsüdür. Birinci adım: ilk konumda duvar üzerindeki yükseklik h1=2502−702=57600=240h_1=\sqrt{250^2-70^2}=\sqrt{57600}=240 santimetredir. İkinci adım: ikinci konumda yükseklik h2=2502−1502=40000=200h_2=\sqrt{250^2-150^2}=\sqrt{40000}=200 santimetredir. Üçüncü adım: üst ucun inen miktarı h1−h2=240−200=40h_1-h_2=240-200=40 santimetredir.

Çeldiriciler: '80 cm' seçeneği alt uçların yer üzerindeki uzaklık farkıdır; sorulan ise üst ucun duvar üzerindeki yükseklik farkıdır. '17600 cm²' seçeneği, kök alınmadan 2402−2002240^2-200^2 işleminin sonucudur; hem değer hem birim yanlıştır. '97600 cm²' seçeneği yüksekliklerin karelerinin toplanmasıyla bulunur; oysa dik kenar, hipotenüsün karesinden taban karesi çıkarılarak hesaplanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 63

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Orta
  • Şekilli soru

Aşağıdaki şekilde kenar uzunlukları üzerlerinde yazılı olan kare biçimli bir bütün, iç çizgilerle dört parçaya ayrılmıştır. Parçalardan birinin bir kenarı x, diğer kenar uzunlukları ise şekilde verilen sayılardır. Bu bütünün tüm alanını gösteren ifadenin x cinsinden açık (çarpımsız) biçimi hangisidir?

Kare biçiminde bütün; alt ve üst kenarlarında x ve 3, sol ve sağ kenarlarında x ve 3 uzunlukları yazılı. İç çizgilerle x kenarlı kare, iki x çarpı 3 dikdörtgen ve 3 kenarlı kare olmak üzere dört parça.
  1. A

    x2−6x+9x^2 - 6x + 9

  2. B

    x2+6x+9x^2 + 6x + 9

    Doğru cevap
  3. C

    4x+124x + 12

  4. D

    x2+3x+9x^2 + 3x + 9

Doğru cevap: B

Çözüm

Şekildeki bütünün bir kenarı x+3x+3 olduğundan tüm alan (x+3)2(x+3)^2 eder; ancak açık biçimi bulmak için parçaları ayrı ayrı toplamak gerekir. Sol alttaki kare x⋅x=x2x \cdot x = x^2 alanındadır. Kenarları xx ve 33 olan iki dikdörtgenin her biri 3x3x alanındadır. Sağ üstteki kare ise 3⋅3=93 \cdot 3 = 9 alanındadır. Parçaların toplamı x2+3x+3x+9=x2+6x+9x^2+3x+3x+9 = x^2+6x+9 olur; bu, (x+3)2(x+3)^2 tam kare özdeşliğinin açılımıyla aynıdır. Çeldiriciler: 'x^2-6x+9' seçeneği (x−3)2(x-3)^2 açılımının yazılmasıdır; (a+b)2(a+b)^2 ile (a−b)2(a-b)^2 özdeşlikleri karıştırılmıştır. '4x+12' seçeneği alanı çevre gibi hesaplamaktır; dış kenarların toplamı 4(x+3)=4x+124(x+3) = 4x+12 çevreyi verir, alan ise bir kenarın karesidir. 'x^2+3x+9' seçeneği iki dikdörtgenden yalnızca birinin hesaba katılmasıyla oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 64

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir okulun koridorundaki duvara, şekildeki gibi kare biçiminde bir pano yapılacaktır. Panonun tamamı, şekilde bir kenarı gösterilen kare biçimli karolarla kaplanacaktır. Karolar kesilmeden, aralarında boşluk bırakılmadan ve kenarları birbirine tam oturacak biçimde yan yana dizilecektir. Panonun bir kenarı ile karonun bir kenarı şekilde verilmiştir. Pano ve karoların tüm kenarları düz çizgilerle sınırlandığından kaplama düzenli bir biçimde ilerler.

Panoyu tamamen kaplamak için kaç karo gerekir?

Kare biçimli pano; bir kenarı 3⁶ cm. Panonun içinde, bir kenarı 3² cm olan kare karo gösterilmiştir. Şekil ölçekli değildir.
  1. A

    27 karo

  2. B

    81 karo

  3. C

    729 karo

  4. D

    6561 karo

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Pano ve karo kare olduğundan, bir kenara sığan karo sayısı pano kenarının karo kenarına bölümüdür. Birinci adım: 36÷32=34=813^{6} \div 3^{2} = 3^{4} = 81 karo bir kenara sığar. İkinci adım: pano kare olduğundan toplam karo sayısı bir kenardaki sayının karesidir: 812=(34)2=38=656181^{2} = (3^{4})^{2} = 3^{8} = 6561. Bu sonuç, panonun alanının karonun alanına bölümüyle de doğrulanır: 312÷34=383^{12} \div 3^{4} = 3^{8}.

Çeldiriciler: 27 karo sonucu, alan oranında üslerin bölünmesiyle çıkar: 12÷4=312 \div 4 = 3. Oysa tabanlar aynı olduğunda üsler çıkarılır, bölünmez. 81 karo sonucu yalnızca bir kenara sığan karo sayısıdır; panonun toplam karo sayısı yerine kenar sayısı alınmıştır. 729 karo sonucu (34)2(3^{4})^{2} hesabında üsleri 4+24 + 2 biçiminde toplamanın sonucudur; oysa üssün üssü alınırken üsler çarpılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 65

  • Eşlik ve benzerlik, benzerlik oranı
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir kırtasiye, aynı şekle sahip dikdörtgen iki afiş hazırlamıştır: Dar afiş, Geniş afişin küçültülmüş bir kopyasıdır; dolayısıyla afişlerin karşılık gelen kenarları orantılıdır. Kenar uzunlukları santimetre cinsinden aşağıdaki tabloda verilmiş, okunamayan bir değer soru işaretiyle bırakılmıştır.

Buna göre Geniş afişin yüzey alanı kaç santimetrekaredir?

Afiş ölçüleri tablosu (cm): Dar afiş kısa kenar 4, uzun kenar 6; Geniş afiş kısa kenar 10, uzun kenarı soru işaretli.
  1. A

    24

  2. B

    60

  3. C

    120

  4. D

    150

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, benzerlik oranını bulmaktır. Dar afişin kısa kenarı 4 cm, Geniş afişin kısa kenarı 10 cm olduğundan oran 10÷4=2,510 \div 4 = 2{,}5 olur. İkinci adım, eksik uzun kenarı bulmaktır: Dar afişin uzun kenarı 6 cm olduğundan Geniş afişin uzun kenarı 6⋅2,5=156 \cdot 2{,}5 = 15 cm'dir. Üçüncü adım, alanı hesaplamaktır: 10⋅15=15010 \cdot 15 = 150 cm² bulunur. Bu değer, Dar afişin alanı 4⋅6=244 \cdot 6 = 24 cm² ile alan oranı olan 2,52=6,252{,}5^2 = 6{,}25 çarpımına da eşittir (24⋅6,25=15024 \cdot 6{,}25 = 150).

Çeldiriciler: 24, oran ters kurulup uzun kenar 6÷2,5=2,46 \div 2{,}5 = 2{,}4 cm bulunduğunda çıkan alandır; bu hesapta kısa kenar büyürken uzun kenar küçülür, oysa iki kenar aynı oranla değişmelidir. 60, alan istenirken oranın karesi alınmayıp yalnız 2,52{,}5 ile çarpıldığında elde edilir; alanlar kenar oranının karesiyle değiştiği için yanlıştır. 120, uzun kenara oran yerine kısa kenarlar arasındaki fark eklendiğinde çıkar: 6+(10−4)=126 + (10 - 4) = 12 ve 10⋅12=12010 \cdot 12 = 120 bulunur; kenarlar orantılı büyür, fark eklenmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 66

  • Üçgenler: kenar-açı ilişkisi, üçgen eşitsizliği, kenarortay/açıortay/yükseklik, üçgen çizimi
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir robotik kulübünde öğrenciler, üç çubuktan oluşan dört takım (K, L, M, N) hazırlamıştır. Her takımdaki üç çubuğun uzunlukları aşağıdaki tabloda santimetre cinsinden verilmiştir. Öğrenciler, çubukların aynı kalınlıkta ve boyalı olduğunu, bu nedenle yalnızca uzunluklarının dikkate alınacağını belirtmiştir. Bir takımın üç çubuğu kenar olarak kullanılarak bir üçgen çizilebiliyorsa o takım üçgen takım olarak adlandırılmaktadır. Öğrenciler her takımı ayrı ayrı inceleyecek ve üçgen oluşturamayan takımları listeden çıkaracaktır.

Tablodaki takımlardan üçgen takım olanların çubuklarının uzunlukları toplamı kaç santimetredir?

Çubuk takımlarının uzunlukları (santimetre): K takımı 4, 6 ve 9; L takımı 3, 5 ve 8; M takımı 7, 12 ve 4; N takımı 10, 6 ve 15.
  1. A

    19

  2. B

    50

    Doğru cevap
  3. C

    66

  4. D

    73

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda her takımda en uzun çubuğu bulup diğer iki çubuğun toplamını onunla karşılaştırıyoruz. K takımında en uzun çubuk 9 cm'dir ve 4 + 6 = 10 > 9 olduğundan bu takımla üçgen çizilir; çevresi 4 + 6 + 9 = 19 cm'dir. L takımında en uzun çubuk 8 cm'dir ve 3 + 5 = 8 olduğundan üçgen çizilemez, çünkü üç çubuk düz bir doğru parçası oluşturur ve üçgen kapanmaz. M takımında en uzun çubuk 12 cm'dir ve 4 + 7 = 11 < 12 olduğundan üçgen çizilemez. N takımında en uzun çubuk 15 cm'dir ve 10 + 6 = 16 > 15 olduğundan üçgen çizilir; çevresi 10 + 6 + 15 = 31 cm'dir. İkinci adımda üçgen takımların çevrelerini topluyoruz: 19 + 31 = 50 cm bulunur.

Çeldiriciler: 19 cm yalnız K takımının çevresidir; ikinci üçgen takım olan N takımı eklenmemiştir. 66 cm, L takımının kenarlarını üçgen saymanın sonucudur; eşitlik durumunda üç çubuk bir üçgen oluşturmaz. 73 cm, M takımında yalnız ilk iki çubuğun toplamını (7 + 12 = 19) üçüncü çubukla karşılaştırıp en uzun çubuğu denetlememenin sonucudur; bu hatayla M takımının çevresi olan 23 cm de eklenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 67

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir atölyede, kenar uzunluğu şekilde gösterilen özdeş kare karolar tek sıra hâlinde yan yana eklenerek bir bordür oluşturuluyor. İlk şekil tek karodan oluşmakta, her yeni şekle ise bir karo daha eklenmektedir. Bordürler, aynı düzende hazırlanan bir ürün kataloğunda adım adım tanıtılmaktadır. Bordürün çevresi, adım numarasına bağlı olarak her adımda aynı miktarda artmaktadır. Adım numarası n olan bordürün çevresi, karonun kenar uzunluğu kullanılarak hesaplanabilir.

Buna göre, çevresi 40 cm olan bordür kaçıncı adımda oluşmuştur?

Kenar uzunluğu 2 cm olan kare karoların tek sıra hâlinde dizilmiş üç şekli: ilk şekil bir karo, ikinci şekil iki karo, üçüncü şekil üç karo.
  1. A

    5

  2. B

    8

  3. C

    9

    Doğru cevap
  4. D

    10

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: İlk şekil tek bir kareden oluşur ve her kenarı 2 cm olduğundan çevresi 4 · 2 = 8 cm'dir. İkinci adım: Her yeni adımda bir kare daha yan yana eklenir; yeni karonun üst ve alt kenarları toplam 2 + 2 = 4 cm ek çevre sağlar, dikey uç kenarlar değişmez. Bu nedenle çevre her adımda 4 cm artar ve adım numarası n olan bordürün çevresi 8 + 4(n - 1) = 4n + 4 cm olur. Üçüncü adım: 4n + 4 = 40 eşitliğinden 4n = 36 ve n = 9 bulunur.

Çeldiriciler: '5' değeri, her karonun dört kenarının tamamı çevreye sayıldığında ve ortak kenarlar da dahil edildiğinde 8n = 40 denkleminden çıkar. '8' değeri, adım numarası bir kaydırılarak 4(n + 1) + 4 = 40 yazıldığında, yani şekil sayısı ile adım numarası karıştırıldığında elde edilir. '10' değeri, çevre formülündeki sabit 4 terimi unutulduğunda 4n = 40 denkleminden çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 68

  • Karekök kavramı: tam kare, iki doğal sayı arasında olma, ondalık ifadelerin karekökü
  • Orta
  • Şekilli soru

Aşağıdaki şekilde iki kare çizilmiştir. Kareler yan yana durmakta, aralarında boşluk bulunmamakta ve alt kenarları aynı doğru üzerinde yer almaktadır. Karelerin alanları şekil üzerinde santimetrekare cinsinden verilmiştir; kenar uzunlukları ise şekilde yazılı değildir. Her karenin kenar uzunluğu santimetre cinsinden ayrı ayrı belirlenecek ve bu uzunluklar en yakın tam sayıya yuvarlanacaktır. Yuvarlanan iki tam sayı toplanarak tek bir sonuç elde edilecektir. Çizimler ölçeklidir ve kenar uzunlukları, alanlarına uygun olarak çizilmiştir. Buna göre yuvarlanmış iki kenar uzunluğunun toplamı kaç santimetredir?

Alt kenarları aynı doğru üzerinde, yan yana iki kare. Soldaki karenin alanı 49 cm², sağdaki karenin alanı 75 cm²; kareler arasında boşluk yoktur.
  1. A

    15

  2. B

    16

    Doğru cevap
  3. C

    17

  4. D

    82

Doğru cevap: B

Çözüm

Soldaki karenin alanı 49 cm² olduğundan kenarı 49=7\sqrt{49} = 7 cm'dir ve tam sayıdır. Sağdaki karenin alanı 75 cm²'dir; 82=64<75<81=928^2 = 64 < 75 < 81 = 9^2 olduğundan kenarı 8 cm ile 9 cm arasındadır. Hangi tam sayıya yakın olduğunu bulmak için 8,52=72,25<758{,}5^2 = 72{,}25 < 75 karşılaştırması yapılır: kenar 8,5 cm'den uzundur, bu nedenle en yakın tam sayı 9 cm'dir. Yuvarlanmış iki kenar uzunluğu toplanınca 7+9=167 + 9 = 16 bulunur.

Çeldiriciler: '15' sonucu, sağdaki karenin kenarının 8 cm alınıp alt tam sayıya yuvarlanmasından çıkar; kenar 8,5 cm'den büyük olduğu için bu yuvarlama yanlıştır. '17' sonucu, 75 cm²'nin 64 ile 100 arasında olduğu düşünülüp kenarın 10 cm alınmasından çıkar; 10 cm, 75 cm² alanlı karenin kenarı için fazla büyüktür. '82' sonucu, sağdaki karenin alanının 75 cm² değerinin doğrudan kenar uzunluğu sanılmasından çıkar; alan ile uzunluk farklı nicelikler olduğundan bu eşleşme yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 69

  • Dik dairesel silindir: elemanlar, açınım, yüzey alanı, hacim
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir laboratuvarda dik dairesel silindir biçiminde cam bir kap kullanılmaktadır. Kap, şekilde gösterildiği gibi taban üzerinde dik durmaktadır ve üst kenarı açıktır. Kabın taban çapı ve yüksekliği şekil üzerinde verilmiştir. Deney öncesinde kabın boş hâli incelenmiş ve kap üzerinde herhangi bir hasar bulunmadığı görülmüştür. Kapta, yüksekliğinin beşte birini kaplayacak kadar sıvı bulunmaktadır. Kabın iç yüzeyi düzgündür, kap dik tutulduğunda cidar kalınlığı ihmal edilmektedir. Sıvının yoğunluğu ve sıcaklığı deney boyunca değişmemekte, dökülme ya da buharlaşma olmamaktadır. Deney sırasında sıvının kabın üst kenarına kadar tamamen doldurulması istenmektedir. Hesaplamalarda π yerine 3 alınacaktır. Buna göre kaba eklenmesi gereken sıvı hacmi kaç cm³'tür?

Taban çapı 2 cm, yüksekliği 20 cm olan dik dairesel silindir biçiminde cam kap.
  1. A

    48 cm³

    Doğru cevap
  2. B

    60 cm³

  3. C

    96 cm³

  4. D

    192 cm³

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda şekildeki çap 2 cm olduğundan yarıçap bunun yarısı, yani 1 cm'dir. İkinci adımda kabın tam hacmi π · r² · h = 3 · 1² · 20 = 60 cm³ olarak bulunur. Üçüncü adımda sıvı yüksekliği kap yüksekliğinin beşte biri olduğundan mevcut sıvı hacmi 60 · 1/5 = 12 cm³'tür. Üst kenara kadar doldurmak için eklenmesi gereken sıvı, tam hacimden mevcut sıvının çıkarılmasıyla 60 − 12 = 48 cm³ bulunur. Çeldiriciler: '60 cm³' seçeneği kabın tam hacmini verir; kapta zaten sıvı bulunduğu için bu değer eklenecek sıvıyı değil toplam kapasiteyi gösterir. '96 cm³' seçeneği, taban alanında r² yerine 2r yazılmasının sonucudur; bu durumda tam hacim 3 · 2 · 20 = 120 cm³ olur ve eklenecek sıvı 120 · 4/5 = 96 cm³ çıkar, oysa taban alanı yarıçapın karesiyle hesaplanır. '192 cm³' seçeneği çapın yarıçap yerine kullanılmasından doğar; bu durumda tam hacim 3 · 2² · 20 = 240 cm³ olur ve eklenecek sıvı 240 · 4/5 = 192 cm³ çıkar, oysa yarıçap çapın yarısıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 70

  • Veri analizi: sütun/çizgi/daire grafiği yorumlama ve oluşturma
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Servis ile gelen öğrenci sayısı, 2. dönemde 1. döneme göre artmıştır.

  2. II.

    Bisikletle gelen öğrenci sayısı, 1. döneme göre yüzde 50 artmıştır.

  3. III.

    Yürüyerek gelen öğrenci sayısındaki azalma, 1. dönemde yürüyerek gelen öğrenci sayısının yüzde 37,5'idir.

Bir okulda öğrenciler okula gidiş-geliş için kullandıkları ulaşım türüne göre sayılmış ve 1. ve 2. dönemdeki sayılar, şekildeki sütun grafikte gösterilmiştir. Grafikte her ulaşım türü için iki dönemin öğrenci sayısı yan yana verilmiştir. Okul yönetimi bu sayıları dönemler arasında karşılaştırmak için derlemiş; ulaşım türlerindeki değişimin büyüklüğünü ve yönünü incelemek istemiştir. Sayımlar her dönemin ilk ayında, sabah derslerinin başladığı saatte yapılmıştır. Yoklama sonuçları ulaşım türü başına toplanarak okul panosunda paylaşılmıştır.

Bu öncüllerden hangileri doğrudur?

Gruplu sütun grafik: okula ulaşım türüne göre 1. ve 2. dönem öğrenci sayıları. Yürüyüş 40 ve 25; bisiklet 15 ve 30; servis 30 ve 35; toplu taşıma 25 ve 20. Değer ekseni 0-45 öğrenci, bölme 5 öğrenci.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda grafikten iki dönemin değerleri okunur: yürüyerek gelenler 40'tan 25'e, bisikletle gelenler 15'ten 30'a, servis ile gelenler 30'dan 35'e ulaşmıştır. İkinci adımda her öncül ayrı ayrı sınanır. I. öncülde servis sayısı 30'dan 35'e çıkmıştır; bu bir artıştır ve öncül doğrudur. III. öncülde yürüyerek gelenlerin sayısı 40'tan 25'e düşmüş, azalma 15 olmuştur. 15 / 40 = 0,375 olduğundan azalma, 1. dönemdeki sayının yüzde 37,5'idir ve öncül doğrudur. II. öncülde bisikletle gelenlerin sayısı 15'ten 30'a çıkmış, artış 15 olmuştur. Artış 1. dönem değeri olan 15'e bölündüğünde 1 bulunur, yani artış yüzde 100'dür; öncül yüzde 50 dediği için yanlıştır. Doğru öncüller I ve III olduğundan cevap 'I ve III' seçeneğidir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, III. öncülün sınanmadan bırakılmasının sonucudur. 'I ve II' seçeneği, artış miktarının 2. dönem değerine bölünmesiyle ortaya çıkar: 15 / 30 hesabı yüzde 50 verir, oysa oran 1. dönem değerine göre alınmalıdır. 'I, II ve III' seçeneği ise hiçbir öncülü sınamadan hepsini doğru saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 71

  • DNA ve genetik kod: nükleotid, gen, kromozom, DNA yapısı ve eşlenmesi
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki tabloda bir DNA parçasının iki zincirindeki bazlar verilmiştir. I. zincirin bazları harflerle yazılmış, II. zincirin bazları ise '?' ile gösterilmiştir. Bu DNA parçasının iki zincirindeki toplam adenin sayısı ile toplam guanin sayısı arasındaki fark kaçtır?

Tablo: 9 nükleotit için I. zincirin bazları sırasıyla A, C, A, T, C, G, T, A, C; II. zincirin bazları her satırda ? ile gösterilmiştir.
  1. A

    0

  2. B

    1

    Doğru cevap
  3. C

    2

  4. D

    4

Doğru cevap: B

Çözüm

Tabloda I. zincirin bazları harflerle verilmiştir: 3 adenin, 2 timin, 1 guanin ve 3 sitozin vardır. Baz eşlenmesine göre adenin karşısına timin, timin karşısına adenin, guanin karşısına sitozin, sitozin karşısına guanin gelir; bu yüzden II. zincirde 2 adenin, 3 timin, 3 guanin ve 1 sitozin bulunur. Toplam adenin 3 + 2 = 5, toplam guanin 1 + 3 = 4 olduğundan fark 5 − 4 = 1 bulunur. '0' adenin ile guaninin eşleştirilmesinden, '2' yalnız I. zincirdeki adenin ve guanin farkından, '4' ise II. zincirde aynı bazın tekrarlandığı varsayımından çıkan yanlış sonuçtur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 72

  • Kalıtım: kavramlar, tek karakter çaprazlama, akraba evliliği
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir bitki türünde yaprak kenarı düz ve dişli olmak üzere iki biçimde görülmektedir. Dişli kenarlı iki bitkinin çaprazlanmasından oluşan yavruların dörtte biri düz, dörtte üçü dişli kenarlıdır.

Bu dişli kenarlı yavrulardan rastgele seçilen bir bitki, düz kenarlı bir bitki ile çaprazlanıyor. Bu çaprazlamadan oluşan yavrulardan birinin düz kenarlı olma olasılığı kaçtır?

  1. A

    1/4

  2. B

    1/3

    Doğru cevap
  3. C

    1/2

  4. D

    2/3

Doğru cevap: B

Çözüm

Dişli kenarlı iki bitkinin çaprazlanmasında düz kenarlı yavrular çıktığına göre düz özellik çekiniktir ve dişli özellik baskındır; bu nedenle dişli yavruların genotipi DD ya da Dd olabilir. Dd × Dd çaprazlamasında yavruların %25'i DD, %50'si Dd, %25'i dd çıkar; dişli yavrular (DD ve Dd) %75 olduğundan dişli yavrular içinde DD payı (1/4) ÷ (3/4) = 1/3, Dd payı ise 2/3 olur. DD bitki düz (dd) bitki ile çaprazlandığında bütün yavrular Dd ve dişli olur, yani düz yavru çıkmaz; Dd bitki ile çaprazlandığında ise yavruların yarısı düz çıkar. Toplam olasılık (1/3) × 0 + (2/3) × (1/2) = 1/3 bulunur. '1/4' seçeneği, dişli yavrular arasındaki dağılım yerine tüm yavru kuşağındaki düz oranının alınmasından, '1/2' seçeneği ise dişli yavruların hepsinin Dd sanılmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 73

  • Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir tarım fuarında dört çalışma tanıtılmaktadır:

I. Kurağa dayanıklı bir mısır çeşidi için başka bir bakteri türünden alınan bir gen, mısır bitkisinin hücrelerine aktarılmıştır. II. Bir hastalığa yatkınlığı belirlemek amacıyla bireyden alınan bir DNA örneği analiz edilmiştir. III. İri meyveli bir domates çeşidi elde etmek için her nesilde en iri meyveli bitkilerin tohumları seçilerek ekilmiştir. IV. İnsülin üretmek için insan geni bir bakteri hücresine aktarılmış ve bakteriler çoğaltılarak hormon elde edilmiştir.

Bu çalışmalardan hangisi biyoteknoloji uygulaması değildir?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

    Doğru cevap
  4. D

    IV

Doğru cevap: C

Çözüm

Biyoteknoloji, canlıların genlerini ya da DNA'sını doğrudan kullanarak ürün veya hizmet elde edilmesini kapsar. Birinci adım: I numaralı çalışmada başka bir bakterinin geni mısır bitkisine aktarılmıştır, bu bir gen aktarımıdır. İkinci adım: IV numaralı çalışmada insan geni bakteriye aktarılıp insülin üretildiği için bu da genetik mühendisliği uygulamasıdır. Üçüncü adım: III numaralı çalışmada hiçbir gen değiştirilmez; yalnızca istenen özelliğe sahip bitkilerin tohumları seçilip ekilerek özellik nesiller boyunca birikir. Bu yapay seçilim (klasik ıslah) yöntemidir ve biyoteknoloji uygulaması değildir; doğru cevap III numaralı çalışmadır. Çeldiriciler: I numaralı çalışmada gen aktarımıyla elde edilen bitki GDO üretimidir ve biyoteknolojinin parçasıdır. II numaralı DNA analizi bir genetik tanı yöntemidir, bu yüzden biyoteknoloji dışı sayılamaz. IV numaralı insülin üretimi, gen aktarılmış bakterilerle yapılan ilaç üretimidir ve biyoteknoloji uygulamasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 74

  • Mutasyon ve modifikasyon
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir bireyin vücut hücresinden alınan DNA parçası şekilde birinci dizi, aynı bireyin üreme hücresinden alınan karşılık gelen DNA parçası ise ikinci dizi olarak gösterilmiştir. Bu iki dizi aynı bölgeye aittir ve yalnızca tek bir noktada farklılık gösterir. Şekildeki iki dizi arasındaki bu farka dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Birinci dizi ATGCCGTA, ikinci dizi ATGCAGTA. İki DNA parçası yan yana; her birinin üstünde adını gösteren bir ölçü çizgisi var.
  1. A

    Çevre etkisiyle oluşan bir modifikasyondur, bu yüzden kalıtılamaz

  2. B

    Vücut hücresinde oluştuğu için yavrulara geçer

  3. C

    Mutasyondur ve üreme hücresinde oluştuğu için yavrulara geçebilir

    Doğru cevap
  4. D

    Mutasyondur, zararlı olduğu için yavrularda görülmez

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: iki dizi harf harf karşılaştırıldığında yalnızca bir yerde fark görülür; diğer bütün bazlar aynıdır. Yani değişim, tek bir bazın başka bir bazla yer değiştirmesidir. İkinci adım: DNA'nın baz dizisindeki bu değişim kalıtsal maddenin kendisinde gerçekleşmiştir, bu yüzden modifikasyon değil mutasyondur. Çevre koşullarıyla oluşan ve DNA dizisine dokunmayan değişiklikler modifikasyondur. Üçüncü adım: bir mutasyonun yavrulara geçebilmesi için üreme hücresinde (gamet oluşumu sırasında) meydana gelmiş olması gerekir. İkinci dizi üreme hücresinden alındığı için bu değişim kalıtılabilir; üç adımın birlikte verdiği yargı budur.

Çeldiriciler: 'Çevre etkisiyle oluşan bir modifikasyondur, bu yüzden kalıtılamaz' yanlıştır, çünkü değişim DNA'nın baz dizisindedir ve modifikasyon kalıtsal maddeyi değiştirmez. 'Vücut hücresinde oluştuğu için yavrulara geçer' yanlıştır, çünkü vücut hücresinde oluşan değişimler üreme hücrelerine geçmediği sürece yavrulara aktarılmaz. 'Mutasyondur, zararlı olduğu için yavrularda görülmez' yanlıştır, çünkü zararlı olmak bir değişimin kalıtılmasını engellemez; üreme hücresindeki mutasyon zararlı da olsa yavrulara geçebilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 75

  • Besin zinciri, besin ağı, enerji akışı, ayrıştırıcılar
  • Zor
  • Şekilli soru

Bu ormanda tilkilerin başlıca besini tavşanlardır. Aşağıdaki çizgi grafik, bu iki popülasyonun birey sayılarının 1. aydan 6. aya kadar nasıl değiştiğini göstermektedir.

Grafiğe göre, bu altı ay içinde popülasyonlardaki değişim incelendiğinde aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Çizgi grafik: 1. aydan 6. aya tavşan birey sayıları 120, 160, 210, 180, 110, 90; tilki birey sayıları 30, 35, 50, 70, 65, 45.
  1. A

    Tavşan sayısının en yüksek olduğu ay, tilki sayısının en yüksek olduğu aydan sonradır.

  2. B

    Tilki ve tavşan sayıları altı ay boyunca aynı yönde değişmiştir.

  3. C

    Tilki sayısı, tavşan sayısının en yüksek olduğu ayda tavşanlardan fazla olmuştur.

  4. D

    Tilki sayısının en yüksek olduğu ay, tavşan sayısının en yüksek olduğu aydan sonradır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda tavşan sayısının en yüksek olduğu ayı bulmak gerekir: tavşan sayısı 3. ayda 210 ile en yüksek değerine ulaşmıştır. İkinci adımda tilki sayısının en yüksek olduğu ayı bulmak gerekir: tilki sayısı 4. ayda 70 ile en yüksek değerine ulaşmıştır. Tilki sayısı en yüksek değerine tavşan sayısından sonra ulaştığından doğru yargı bu sıralamayı verir. Tavşan sayısı 3. aydan 4. aya kadar düşerken tilki sayısının artması, avcı popülasyonunun avdaki azalmayı izleyerek bir gecikmeyle arttığını gösterir.

Çeldiriciler: 'Tavşan sayısının en yüksek olduğu ay, tilki sayısının en yüksek olduğu aydan sonradır' yargısı av ile avcının rollerini ters eşler; grafikte tavşan en yüksek değerine 3. ayda, tilki 4. ayda ulaşır, bu yüzden yanlıştır. 'Tilki ve tavşan sayıları altı ay boyunca aynı yönde değişmiştir' yargısı 3. ile 4. ay arasındaki zıt yönlü değişimi göz ardı eder; tavşan 210'dan 180'e düşerken tilki 50'den 70'e çıkmıştır. 'Tilki sayısı, tavşan sayısının en yüksek olduğu ayda tavşanlardan fazla olmuştur' yargısı enerjinin üst basamağa tamamen aktarıldığı yanlış varsayımından doğar; 3. ayda tilki sayısı 50 iken tavşan sayısı 210'dur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 76

  • Fotosentez (hızı etkileyen faktörler) ve solunum
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir yaprağın alt yüzeyindeki açık bir gözenekten gerçekleşen gaz alışverişi şekilde çizilmiştir. Şekildeki ortam koşulu da dikkate alınırsa X ve Y maddeleri için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Işık bulunmayan bir ortamda, alt yüzeyindeki gözeneği açık bir yaprak. Gözenekten içeri giren X oku ve gözenekten dışarı çıkan Y oku gösterilmiştir.
  1. A

    Bu olay solunumdur; X oksijendir ve yaprağa girer, Y karbondioksittir ve yapraktan çıkar.

    Doğru cevap
  2. B

    Bu olay solunumdur; X karbondioksittir ve yaprağa girer, Y oksijendir ve yapraktan çıkar.

  3. C

    Bu olay fotosentezdir; X oksijendir ve yaprağa girer, Y karbondioksittir ve yapraktan çıkar.

  4. D

    Bu olay solunumdur; X glikozdur ve yaprağa girer, Y karbondioksittir ve yapraktan çıkar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Şekilde ortamda ışık bulunmadığı gösterilmiştir. Fotosentez ışık enerjisi gerektirdiği için bu koşulda yapılamaz; gözenekten yapılan gaz alışverişi solunum ile açıklanır. Solunum, canlının besin maddelerini oksijenle yakarak karbondioksit ve su açığa çıkardığı olaydır.

İkinci adım: Solunumda oksijen girdi, karbondioksit ise ürün olarak çıkar. Buna göre gözenekten içeri giren X oksijen, dışarı çıkan Y karbondioksittir. Glikoz oda koşullarında gaz olmadığından gözenekten gaz olarak geçmez; glikoz solunumun girdisi, fotosentezin ürünüdür.

Çeldiriciler: "X karbondioksittir ve yaprağa girer" ifadesi gaz yönlerinin ters okunmasından doğar; solunumda oksijen içeri girer. "Bu olay fotosentezdir" ifadesi, açık gözeneğin fotosentez anlamına geldiğinin sanılmasından doğar; ancak ışık yokken fotosentez yapılamaz. "X glikozdur" ifadesi, glikozun gaz olarak yaprağa girdiğinin sanılmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 77

  • Madde döngüleri (su, karbon, azot, oksijen), çevre sorunları, küresel iklim değişikliği
  • Orta
  • Şekilli soru

Aşağıdaki şekil, bir ekosistemde azotlu maddelerin toprak, bitki, hayvan ve bakteri arasındaki geçişlerini göstermektedir. Şekildeki numaralı oklar bu geçişlerin her birini temsil etmektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi şekle uygundur?

Dört kutu: Toprak, Bitki, Hayvan ve Bakteri. Numaralı oklar: 1 Bakteri'den Toprak'a, 2 Toprak'tan Bitki'ye, 3 Bitki'den Hayvan'a, 4 Hayvan'dan Bakteri'ye.
  1. A

    Bitkiler, azotu havadan doğrudan alarak 2 numaralı okla gösterilen geçişi sağlar.

  2. B

    Yıldırımla azotun bağlanması, canlı kaynaklı bir adım olarak 4 numaralı okla gösterilir.

  3. C

    Bakteriler üretici olduğundan 3 numaralı okla gösterilen geçişi başlatır.

  4. D

    Bakteriler, 1 numaralı okla gösterilen geçişte azotlu bileşikleri toprağa kazandırır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Şekilde 1 numaralı ok bakteri kutusundan toprak kutusuna gider; bu geçişi bakteriler gerçekleştirir ve azotlu bileşikleri toprağa geri kazandırır. Ayrıştırıcı bakteriler ölü madde ve atıklardaki azotu toprağa geri verdiği için bu ok, ayrıştırıcının rolünü gösterir. Bu nedenle doğru yargı: bakteriler 1 numaralı geçişi gerçekleştirir. Çeldiriciler: 'Bitkiler, azotu havadan doğrudan alarak...' yargısı yanlıştır, çünkü şekilde havadan bitkiye bir ok yoktur; 2 numaralı ok toprak kutusundan bitki kutusuna gider, bitkiler azotu topraktan alır. 'Bakteriler üretici olduğundan...' yargısı yanlıştır, çünkü bakteriler üretici değil ayrıştırıcıdır ve 3 numaralı ok bitki kutusundan hayvan kutusuna gider. 'Yıldırımla azotun bağlanması...' yargısı yanlıştır, çünkü şekilde yıldırım yer almaz ve 4 numaralı ok hayvan kutusundan bakteri kutusuna gider; bu ok canlı kalıntısının ayrıştırılmasını gösterir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 78

  • Sürdürülebilir kalkınma, tasarruf, geri dönüşüm
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ilçe belediyesi, doğal kaynakların bugünkü ihtiyaçları karşılarken gelecek kuşaklara da aktarılmasını hedefleyen bir plan hazırlıyor. Plan kapsamında bir uygulama seçilecek ve seçim, kaynakların uzun vadede korunmasına en çok katkı sağlayan uygulamaya göre yapılacaktır. Uzmanlar, her adayın hangi kaynağı nasıl etkilediğini ayrı ayrı inceleyecektir. Değerlendirmede, uygulamanın hangi kaynağı koruduğu dikkate alınacak, ardından bu korumanın gelecek kuşaklara etkisi ayrıca düşünülecektir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi seçilmelidir?

  1. A

    Bu yıl harcamayı azaltmak için park sulama sisteminin kapatılması

  2. B

    Güneş enerjisinin yenilenemez sayılıp çatılara panel kurulmasından vazgeçilmesi

  3. C

    Kullanılmış cam şişelerin eritilerek yeni cam ürünlerde hammadde olarak kullanılması

    Doğru cevap
  4. D

    Kullanılmış cam şişelerin ayrıştırılmadan çöpe atılması, çünkü cam atığın doğada kendiliğinden yeni hammaddeye dönüştüğü varsayılır

Doğru cevap: C

Çözüm

Sürdürülebilirlik, kaynakların bugünkü ihtiyaçlar için kullanılırken gelecek kuşakların da o kaynağa erişebilmesi ilkesidir. Kullanılmış cam şişelerin eritilip yeni cam ürünlerde hammadde olarak kullanılması, doğadan yeni hammadde çıkarılmasını azaltır ve atığı yeniden girdiye çevirir; bu nedenle ilkeyle en uyumlu uygulama budur. Park sulama sisteminin kapatılması yalnızca bu yılki harcamayı düşürür, kaynağı uzun vadede korumaz. Güneş enerjisinin yenilenemez sayılması, yenilenebilir bir kaynağın yanlış sınıflandırılması olduğu için yanlıştır; cam atığın ayrıştırılmadan çöpe atılmasının kaynağı kendiliğinden yenilediğini düşünmek de bir yanılgıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 79

  • Mevsimlerin oluşumu (Dünyanın eğikliği, Güneş ışınlarının geliş açısı)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir astronomi kulübünde Dünya'nın dönme ekseni tartışılıyor. Öğrenciler, dönme ekseninin yörünge düzlemine dik olduğu varsayımsal bir durumu inceliyor. Bu durumda Dünya'nın yörüngesi Güneş etrafında yaklaşık daire biçimini koruyor. Bu koşullarda, bir yerdeki öğle vaktinde Güneş ışınlarının geliş açısı ve gece-gündüz süreleri yıl boyunca nasıl değişirdi?

  1. A

    Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşması sürer, bu nedenle mevsimler yıl boyunca değişmeye devam ederdi.

  2. B

    Gece ve gündüz süreleri yıllık harekete bağlı olarak değişir, bu değişim mevsimlerin nedenidir.

  3. C

    Işınların geliş açısı ve gündüz süresi yıl boyunca aynı kalır, mevsim farkı oluşmazdı.

    Doğru cevap
  4. D

    Eksen dik olsa da ışınlar yıl boyunca farklı açılarla geldiği için mevsimler oluşmaya devam ederdi.

Doğru cevap: C

Çözüm

Mevsimlerin oluşmasının temel nedeni, Dünya'nın dönme ekseninin yörünge düzlemine dik olmayıp yaklaşık 23,5° eğik olmasıdır. Birinci adımda, eğiklik sıfır olduğunda Güneş'in bir yerdeki öğle vaktindeki yüksekliğinin yalnızca enleme bağlı kaldığını ve yıl boyunca değişmediğini görürüz. İkinci adımda, gece-gündüz süresinin de aynı eğiklik tarafından belirlendiğini düşünürsek eğiklik sıfır olduğunda her yerde gece ile gündüzün yaklaşık 12 saat sürdüğünü buluruz. Bu iki büyüklük yıl boyunca sabit kaldığı için ısınma etkisi de gün ışığı süresi de değişmez ve mevsim farkı oluşmaz. 'Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşması' seçeneği yanlıştır, çünkü yörünge yaklaşık daire olduğundan uzaklık değişimi mevsimleri açıklayamaz. 'Eksen dik olsa da mevsimler oluşur' seçeneği, eğiklik ortadan kalktığında ışınların açısının da sabit kaldığını göz ardı eder. 'Gece ve gündüz yıllık harekete bağlanır' seçeneği ise süreleri belirleyen eğikliği yanlış bir hareketle açıklamaya çalışır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 80

  • Katı basıncı
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir fen bilimleri laboratuvarında öğrenciler, katıların yüzeye uyguladığı basıncın hangi değişkenlere bağlı olduğunu incelemek için özdeş süngerler ve özdeş tuğlalar kullanarak bir deney tasarlamıştır. Her düzenekte aynı cins ve aynı yükseklikte bir sünger yatay bir masanın üzerine konmuş, sünger üzerine de tuğla dengeli biçimde bırakılmıştır. Her bir tuğlanın kütlesi diğerlerine eşittir ve deney boyunca süngerler aynı ortam koşullarında tutulmuştur. Şekil I'de tuğla dik konumdadır, Şekil II'de tuğla yatay konumdadır. Şekil III'te ise iki tuğla üst üste ve yatay konumda dengelenmiştir. Her düzenekte tuğlalar bırakıldıktan sonra süngerin batma derinliği h ile ölçülmüş ve şekilde gösterilmiştir. Şekillerdeki h değerleri birlikte incelendiğinde bu deneyden hangi sonuca ulaşılır?

Üç düzenek. Şekil I: sünger üzerinde dik duran tuğla, sünger h = 3 cm. Şekil II: sünger üzerinde yatay duran tuğla, sünger h = 1 cm. Şekil III: sünger üzerinde üst üste iki yatay tuğla, sünger h = 2 cm.
  1. A

    Temas yüzey alanı arttıkça batma derinliği artar

  2. B

    Temas yüzey alanı arttıkça batma derinliği azalır

    Doğru cevap
  3. C

    Tuğlanın kütlesi arttıkça batma derinliği azalır

  4. D

    Batma derinliği, sünger kalınlığından bağımsızdır

Doğru cevap: B

Çözüm

Bu soruda karşılaştırılan düzenekler arasındaki batma derinliklerinin yönüne bakılmalıdır. Birinci adım: Şekil I ve Şekil II'de tuğlalar özdeştir, dolayısıyla süngere uyguladıkları ağırlık eşittir; değişen tek şey tuğlanın süngerle temas eden yüzeyinin alanıdır. İkinci adım: Şekilde dik konumdaki tuğlanın h değeri yatay konumdakinden belirgin biçimde büyük okunur. Aynı ağırlık küçük bir alana yayıldığında sünger daha fazla batar. Demek ki temas alanı arttıkça batma derinliği azalır. Çeldiriciler: Temas alanı arttıkça batmanın artması, şekilde okunan sonucun tersidir ve alanın basınca etkisini ters yorumlamaktan doğar. Tuğlanın kütlesinin artmasının batmayı azalttığı yanlıştır; Şekil III'teki ağırlığı iki katına çıkan düzenekte h değeri daha büyük okunur. Batma derinliğinin sünger kalınlığından bağımsız olduğu iddiası, deneyde sabit tutulan bir koşulu sonuç gibi sunduğu için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 81

  • Sıvı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    P noktasındaki sıvı basıncı, R noktasındaki sıvı basıncından küçüktür.

  2. II.

    R ve T noktalarındaki sıvı basınçları birbirine eşittir.

  3. III.

    Kabın daha geniş olması nedeniyle T noktasındaki sıvı basıncı, R noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

Bir laboratuvarda aynı sıvıyla doldurulmuş iki farklı biçimli cam kabın sıvı yüzeyleri aynı yatay düzleme getirilmiştir. Şekilde sol kapta P ve R, sağ kapta T noktaları işaretlenmiştir; bu noktaların sıvı yüzeyinden derinlikleri şekilde verilmiştir. Bu noktaların sıvı basınçlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sol kapta P ve R, sağ kapta T noktaları vardır; üç kapta da aynı sıvı, yüzeyleri aynı yatay düzlemdedir. P noktasının sıvı yüzeyinden derinliği 3 cm, R ve T noktalarının derinliği 6 cm'dir.
  1. A

    II ve III

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Bir sıvının herhangi bir noktasındaki basınç P = d·g·h bağıntısıyla bulunur; burada d sıvının yoğunluğu, h ise noktanın sıvı yüzeyinden derinliğidir. Kabın biçimi ya da genişliği bu bağıntıda yer almaz. Birinci adımda şekilden P'nin derinliğinin 3 cm, R ve T'nin derinliğinin 6 cm olduğu okunur ve üç nokta da aynı sıvıdadır. İkinci adımda P'nin daha sığ olduğu için basıncının R'den küçük olduğu, R ve T'nin aynı derinlikte olduğu için basınçlarının eşit olduğu bulunur; bu nedenle I ve II doğrudur. Çeldiriciler: III yanlıştır, çünkü T noktası geniş kapta olsa da derinliği dar kaptaki R ile aynıdır. 'II ve III' ve 'I ve III' seçenekleri, kap genişliğinin basıncı artırdığı yanılgısından doğar; oysa basınç yalnızca yoğunluğa ve derinliğe bağlıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 82

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Sağ koldaki cismin kütlesi 2 kg'dır.

  2. II.

    Sağ koldaki cismin kütlesi, sol koldaki cismin kütlesinden büyüktür.

  3. III.

    Sağ koldaki cisim 4 kg olsaydı, dengenin korunması için bu cisim O noktasına 1,2 m uzaklıkta asılı olmalıydı.

Sol kolda asılı 4 kg kütleli bir cisim ile sağ kolda asılı m kütleli bir cisim, yatay bir kaldıracı O destek noktası etrafında dengede tutmaktadır. Kol uzunlukları ve cisimlerin O noktasına uzaklıkları şekilde gösterilmiştir. Kaldıraç yatay dengede olduğuna göre, numaralanmış ifadelerden hangileri doğrudur?

Sol kolda 4 kg kütleli cisim O noktasının 1,2 m solunda, sağ kolda m kütleli cisim O noktasının 2,4 m sağında asılıdır. Kaldıraç yatay dengededir.
  1. A

    I ve II

  2. B

    II ve III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Kaldıraç yatay dengede olduğuna göre iki yandaki momentler eşittir. Sol kolda 4 kg × 1,2 m = 4,8 kg·m yerinde bir moment vardır; sağ kolda ise m × 2,4 m olmalıdır. Bu eşitlikten m × 2,4 = 4,8 ve buradan m = 2 kg bulunur, yani I doğrudur. Sağ koldaki cisim sol koldakinden hafiftir, çünkü O noktasına daha uzak asılmıştır: uzaklık arttıkça aynı moment için gereken kütle azalır; bu yüzden II yanlıştır. Sağ kola 4 kg kütleli cisim asılsaydı 4 kg × d = 4,8 kg·m eşitliğinden d = 1,2 m çıkardı; III doğrudur. Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, uzak kolda daha ağır bir cisim olacağı sanısından doğar; II yanlış olduğu için elenir. 'II ve III' seçeneği de II'nin doğru sanılmasından doğar ve yanlıştır. 'I, II ve III' seçeneği yine II'yi doğru kabul ettiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 83

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Uzun eğik düzlemde cismi çıkarmak için uygulanan kuvvet, kısa eğik düzlemdekinin yarısıdır.

  2. II.

    Cisim her iki düzlemde de aynı yüksekliğe çıkarıldığı için iki durumda yapılan iş eşittir.

  3. III.

    Kısa eğik düzlemde kuvvet daha büyük olduğundan, bu düzlemde yapılan iş uzun düzlemdekinden fazladır.

Şekildeki iki eğik düzlemin yükseklikleri ve uzunlukları şekil üzerinde verilmiştir. Kütlesi 6 kg olan bir cisim, sürtünmesiz her iki düzlemin tabanından üst yüksekliğe sabit hızla çıkarılmak isteniyor; yerçekimi ivmesi 10 m/s² alınacaktır. Bu duruma göre, numaralanmış ifadelerden hangileri doğrudur?

Yerde iki eğik düzlem yan yana durmaktadır. Soldaki düzlemin uzunluğu L = 2 m, sağdaki düzlemin uzunluğu L = 4 m; iki düzlemin yüksekliği h = 1 m'dir. Her iki düzlemin üstünde 6 kg kütleli bir cisim vardır.
  1. A

    I ve III

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Sürtünmesiz düzlemde cismi sabit hızla çıkarmak için gereken kuvvet, ağırlığın eğik düzlem doğrultusundaki bileşenine eşittir ve F = G × h / L ile bulunur; G = 6 × 10 = 60 N'dur. Kısa düzlemde (L = 2 m) F = 60 × 1 / 2 = 30 N, uzun düzlemde (L = 4 m) F = 60 × 1 / 4 = 15 N çıkar; I doğrudur. İş W = F × L olduğundan kısa düzlemde 30 N × 2 m = 60 J, uzun düzlemde 15 N × 4 m = 60 J bulunur; işler eşit olduğu için II doğrudur. Kısa düzlemde kuvvet büyüktür, ama yol kısadır; kuvvette kazanılan kısım yolda kaybedilir, bu yüzden III yanlıştır. Çeldiriciler: 'I ve III' seçeneği, kuvvetteki kazancın işte de kazanç sanılmasından doğar; II'nin yanlış okunmasıyla çıkar ve elenir. 'II ve III' seçeneği, uzun düzlemde daha fazla kuvvet gerektiği sanısından doğar; I yanlış okunduğu için elenir. 'I, II ve III' seçeneği, III'ün doğru kabul edilmesinden doğar ve yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 84

  • Elektrik yüklü cisimler: yüklü/nötr sınıflandırma, elektroskop, topraklama
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ve L küreleri aynı cins yüklüdür.

  2. II.

    L ve M küreleri zıt cins yüklüdür.

  3. III.

    M küresi nötr olabilir.

Sınıfta yapılan bir deneyde yalıtkan iplerle tavana asılmış üç özdeş küre kullanılmıştır. Küreler K, L ve M adlarıyla anılmaktadır; birbirlerine değmeyecek kadar aralıklıdırlar ve deney sırasında dışarıdan başka bir cisimle temas ettirilmemişlerdir. Dengeye gelmiş hâlde ipleri şekilde gösterilen yönlerde sapmıştır. Deneyde yalnızca bu üç küre arasındaki etkileşimler gözlenmiştir. Bu düzeneğe göre aşağıdaki öncüllerden hangileri kesinlikle doğrudur?

Tavana yalıtkan iplerle asılmış üç küre. K küresi düşeyden sola, L küresi sağa, M küresi sola doğru sapmıştır.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: şekilde K ile L'nin birbirinden uzaklaşacak biçimde sapmış olması, aralarında itme olduğunu gösterir. Yalnızca aynı cins yüklü cisimler birbirini iter; nötr bir cisim itilemez. Bu nedenle K ve L aynı cins yüklüdür ve I. öncül doğrudur.

İkinci adım: L ile M'nin birbirine doğru sapması çekmeyi gösterir. Çekme zıt cins yüklü cisimler arasında olabileceği gibi, yüklü bir cisim ile nötr bir cisim arasında da etki ile elektriklenme sonucu görülür. M'nin yükü ve işareti bilinmediği için zıt cins yüklü olduğu kesin değildir; II. öncül doğru değildir.

Üçüncü adım: M nötr olsaydı, yüklü L küresi onu etki ile elektriklenme yoluyla kendine çekerdi ve şekildeki gibi bir sapma oluşurdu. Bu nedenle M'nin nötr olması mümkündür ve III. öncül doğrudur.

Yanlış seçenekler: 'Yalnız I' seçeneği, nötr bir cismin de çekilebileceği gözden kaçırıldığı için III. öncülü yanlış saymıştır. 'II ve III' seçeneği, itmeyi zıt yükle eşleyerek I. öncülü yanlış kabul etmiş; çekmeyi zıt yük kanıtı sayarak II. öncülü doğru görmüştür. 'I, II ve III' seçeneği, çekmenin her zaman zıt yük anlamına geldiği yanılgısıyla II. öncülü doğru sanmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 85

  • Elektrik yükleri ve elektriklenme çeşitleri (sürtünme, dokunma, etki), yüklerin etkileşimi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K küresinin son yükü +1,5q'dur.

  2. II.

    L küresinin son yükü +q'dur.

  3. III.

    M küresinin son yükü +q'dur.

Özdeş iletken K, L ve M küreleri yalıtkan ayaklar üzerinde, birbirinden yalıtılmış hâlde duruyor ve yükleri şekildeki gibidir. Küreler üzerinde şu dokundurma işlemleri sırayla yapılıyor: önce K ve L birbirine dokundurulup ayrılıyor; ardından L ve M dokundurulup ayrılıyor; son olarak M ve K dokundurulup ayrılıyor. Her dokundurmada iki kürenin o anki toplam yükü eşit olarak paylaşılıyor. İşlemler yalnızca bu üç küre arasında yapılmakta ve küreler dışarıdaki yüklerden etkilenmemektedir.

Buna göre, üç dokundurma işlemi tamamlandıktan sonra aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Yalıtkan ayaklar üzerinde üç özdeş iletken küre. K küresinin üzerinde +6q, L küresinin üzerinde −2q, M küresinin üzerinde 0 yazılıdır. Küreler K, L ve M harfleriyle adlandırılmıştır.
  1. A

    Hiçbiri

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Üç küre arasındaki toplam yük dokundurmalarla değişmez: başlangıçtaki toplam +6q + (−2q) + 0 = +4q'dur.

Birinci adım: K ile L dokundurulduğunda toplam +4q olur ve özdeş iletken küreler yükü eşit paylaşır; K ve L'nin her biri +2q olur, M yüksüz kalır.

İkinci adım: L ile M dokundurulduğunda toplam +2q + 0 = +2q olur; L ve M'nin her biri +q olur, K ise +2q'da kalır.

Üçüncü adım: M ile K dokundurulduğunda toplam +q + 2q = +3q olur; M ve K'nin her biri +1,5q olur, L ise +q'da kalır.

Son durumda K = +1,5q, L = +q ve M = +1,5q'dur. Bu nedenle birinci ve ikinci yargı doğrudur. Üçüncü yargı yanlıştır, çünkü M'nin son yükü +1,5q'dur, +q değil.

Yanlış seçenekler: 'Hiçbiri' seçeneği, dokundurmalarda yüklerin işaretlerinin yok sayılıp yalnızca büyüklüklerin toplanmasından çıkar; bu yolla K = 3q, L = 2q, M = 3q bulunur ve hiçbir yargı doğru görülmez. 'II ve III' seçeneği üçüncü dokundurmanın atlanmasından çıkar; bu durumda K +2q'da kalır, M'nin +q olduğu sonucuna varılarak üçüncü yargı doğru sanılır. 'I, II ve III' seçeneği, M'nin ikinci dokundurmadaki +q değerinin son değer sanılmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 86

  • Periyodik sistem: grup, periyot, metal/yarımetal/ametal
  • Zor
  • Şekilli soru

Aşağıdaki tabloda X, Y, Z ve T elementlerinin atomlarındaki elektronların katmanlara göre dağılımı verilmiştir. Bu harfler elementlerin gerçek sembolleri değildir.

Buna göre tablodaki elementlerden kaç tanesi metaldir?

Elementlerin katman elektron dağılımları: X elementinde 2, 1; Y elementinde 2, 8, 2; Z elementinde 2, 7; T elementinde 2, 8, 8 elektron bulunur.
  1. A

    1

  2. B

    2

    Doğru cevap
  3. C

    3

  4. D

    4

Doğru cevap: B

Çözüm

Metal olup olmadığına, son katmandaki elektron sayısından bulunan grup numarasına bakılarak karar verilir. Birinci adımda her elementin son katmanındaki elektron sayısı okunur: X'te 1, Y'de 2, Z'de 7 ve T'de 8 elektron vardır. İkinci adımda bu sayılar grup numaralarına çevrilir: 1 elektronlu X 1A, 2 elektronlu Y 2A grubundadır; bu iki grup metallerden oluşur. Z 7A grubunda bir ametal, T ise 8A grubunda bir soygazdır ve metal değildir. Buna göre metal olan element sayısı 2'dir.

Çeldiriciler: 1: yalnızca 1A grubunu metal sayıp 2A grubunu dışarıda bırakmanın sonucudur; oysa Y 2A grubunda bir metaldir. 3: son katmanında sekiz elektron bulunan T'yi metal saymanın sonucudur; T bir soygazdır ve metal değildir. 4: her elementin katman sayısını grup numarası sanıp hepsini metal saymanın sonucudur; oysa grup numarası son katmandaki elektron sayısından bulunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 87

  • Fiziksel ve kimyasal değişimler
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir öğrenci aynı deney tüpü sehpasına dört ayrı deney yerleştirmiştir. Her tüpte farklı bir madde ya da işlem kullanılmış, işlem bittikten sonra tüplerin son durumu şekildeki gibi kaydedilmiştir. Öğrenci, bu gözlemlerin fiziksel ya da kimyasal değişim olup olmadığını ayırt etmek istemektedir. Öğrenci her gözlemi defterine ayrı bir başlık altında yazarak sınıf arkadaşlarıyla paylaşmayı planlamıştır. Tüplerin numaralarını da kayda geçirmiştir. Şekildeki gözlemlere göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Dört deney tüpü: 1 numaralı tüpte tuz tamamen çözünmüş; 2 numaralı tüpte sıvının bir kısmı buharlaşmış; 3 numaralı tüpte mavi renk kaybolmuş ve beyaz katı çökmüş; 4 numaralı tüpte gaz kabarcıkları çıkmaktadır.
  1. A

    1 numaralı tüpteki olay, maddenin yapısını değiştiren bir kimyasal tepkimedir.

  2. B

    2 numaralı tüpteki sıvı kaybı, maddenin kimliğini değiştiren kimyasal bir olaydır.

  3. C

    3 numaralı tüpte renk değiştiği için bu olay fiziksel bir değişimdir.

  4. D

    4 numaralı tüpteki değişim, maddenin yeni bir maddeye dönüşmesi olduğundan kimyasal değişimdir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Her tüpteki gözlem şekilden okunur ve değişimin türü, maddenin kimliğinin korunup korunmadığına göre belirlenir. Fiziksel değişimde madde yeni bir madde oluşmadan şekil ya da hâl değiştirir; kimyasal değişimde ise yeni bir madde oluşur ve bunun işaretleri çökelti, gaz çıkışı ya da renk değişimi gibi gözlemlerdir. Birinci adımda 1 numaralı tüpte tuzun suda tamamen çözündüğü görülür; çözünen tuz hâlâ tuzdur, bu nedenle bu fiziksel bir değişimdir. İkinci adımda 2 numaralı tüpte sıvının bir kısmının buharlaştığı görülür; buhar hâlindeki su da yine sudur, bu nedenle bu da fiziksel bir değişimdir. Üçüncü adımda 4 numaralı tüpte gaz kabarcıklarının çıktığı görülür; gaz, tepkimeyle oluşan yeni bir maddedir, bu nedenle bu değişim kimyasaldır. Doğru yargı budur.

Çeldiriciler: '1 numaralı tüpteki olay, maddenin yapısını değiştiren bir kimyasal tepkimedir' yargısı çözünmeyi kimyasal tepkime saymanın sonucudur; çözünmede maddenin kimliği korunur. '2 numaralı tüpteki sıvı kaybı, maddenin kimliğini değiştiren kimyasal bir olaydır' yargısı hâl değişimini kimyasal değişim saymanın sonucudur. '3 numaralı tüpte renk değiştiği için bu olay fiziksel bir değişimdir' yargısı renk değişimini her durumda fiziksel saymanın sonucudur; bu tüpte renk değişimi yeni bir katının oluşmasıyla birlikte gerçekleştiği için kimyasal değişimin kanıtıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 88

  • Asitler ve bazlar, pH, ayraçlar, asit yağmurları
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir laboratuvarda pH değerleri birbirinden farklı dört sulu çözelti (K, L, M ve N) turnusol kâğıdı ve fenolftalein ile test edilmiş; sonuçlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Çözeltiler, pH değeri 7'nin altında olanlar birinci kaba, 7'nin üstünde olanlar ikinci kaba gelecek biçimde ayrılıyor. Kaplara yerleştirme yapılırken çözeltilerin renk sonuçlarına bakılmamış, yalnızca ölçülen pH değerleri esas alınmıştır. Buna göre iki kaptaki çözeltilerin test sonuçlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Test sonuçları tablosu: K çözeltisi pH 2, turnusol kırmızı, fenolftalein renksiz; L pH 4, turnusol kırmızı, fenolftalein renksiz; M pH 10, turnusol mavi, fenolftalein pembe; N pH 12, turnusol mavi, fenolftalein pembe.
  1. A

    Birinci kaptaki çözeltiler turnusol kâğıdını maviye çevirir.

  2. B

    İkinci kaptaki çözeltiler fenolftaleini pembeye boyar.

    Doğru cevap
  3. C

    Birinci kaptaki çözeltiler fenolftaleini pembeye boyar.

  4. D

    İkinci kaptaki çözeltiler pH değeri büyüdükçe daha asidik olur.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Tablodaki pH değerlerine bakıldığında K (pH 2) ve L (pH 4) 7'nin altında olduğundan birinci kaptadır; M (pH 10) ve N (pH 12) 7'nin üstünde olduğundan ikinci kaptadır. İkinci adım: Fenolftalein bazik ortamda pembe renk verir ve ikinci kaptaki M ve N çözeltilerinin ikisinde de bu renk gözlenmiştir; bu nedenle ikinci kaptaki çözeltiler fenolftaleini pembeye boyar ve bu ifade doğrudur. Çeldiriciler: 'Birinci kaptaki çözeltiler turnusol kâğıdını maviye çevirir' ifadesi yanlıştır, çünkü asidik çözeltilerde turnusol kırmızı kalır. 'Birinci kaptaki çözeltiler fenolftaleini pembeye boyar' ifadesi yanlıştır, çünkü asidik ortamda fenolftalein renksiz kalır. 'İkinci kaptaki çözeltiler pH değeri büyüdükçe daha asidik olur' ifadesi yanlıştır, çünkü pH büyüdükçe ortam daha bazik olur ve asitlik azalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 89

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Suyun donması sırasında su, çevresine ısı verir.

  2. II.

    Buzun erimesi sırasında buz, çevresinden ısı alır ve sıcaklığı değişmeden kalır.

  3. III.

    Buzun erimesi sırasında sıcaklık artar, çünkü alınan ısı sıcaklığı yükseltir.

Buzdolabında bulunan 200 gramlık bir miktar su, bir kaba konularak dondurucuya kaldırılıyor ve donuncaya kadar bekletiliyor. Dondurucudan çıkarılan bu katı, oda sıcaklığındaki bir mutfak tezgâhına bırakılarak eriyinceye kadar gözlemleniyor. Gözlemler sırasında hem sıcaklığın hem de madde ile çevresi arasındaki ısı alışverişinin nasıl değiştiği ayrıca not ediliyor. Suyun ve buzun saf madde olduğu, basıncın sabit kaldığı kabul edilmektedir. Suyun donması ve buzun erimesi, maddenin hâl değişimi olarak ayrı ayrı değerlendirilecek; her olayda ısının alınıp alınmadığı ve sıcaklığın nasıl davrandığı dikkate alınacaktır. Bu süreçte gerçekleşen olaylar hakkında aşağıdaki yargılar ortaya konuluyor.

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Su donarken çevresine ısı verir; sıvının katılaşması bir hâl değişimidir ve I. yargı doğrudur. Saf bir katı erirken dışarıdan ısı alır, ancak bu ısı sıcaklığı yükseltmek yerine hâl değişimine harcanır ve sıcaklık erime süresince sabit kalır; II. yargı da doğrudur. 'Yalnız I' seçeneği erimede ısı alındığını ve sıcaklığın sabit kaldığını kaçırır. 'II ve III' ve 'I, II ve III' seçenekleri ise erime sırasında sıcaklığın arttığını varsayan III. yargıyı doğru kabul ettikleri için yanlıştır, çünkü erimede alınan ısı sıcaklık yerine hâl değişimine gider.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 90

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ile L arasında madde ortama ısı vermiştir.

  2. II.

    L ile M arasında madde ısı almasına rağmen sıcaklığı sabit kalmıştır.

  3. III.

    Maddenin erimeye başladığı sıcaklık, L noktasındaki termometrede okunan değerdir.

Saf bir katı maddenin kütlesi eşit olan özdeş bir kapta, bir ısıtıcıyla eşit sürelerde ısıtılması sırasında sıcaklık ölçümleri alınıyor. Ölçümler sırayla K, L, M, N ve P noktalarında yapılmış; her noktadaki termometre o andaki sıcaklığı göstermektedir. Termometrelerin ölçekleri santigrat derece (°C) cinsindendir ve ısıtıcının verdiği ısı her ölçüm aralığında eşit kabul edilmektedir. Şekildeki ölçümlere göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Beş termometre K, L, M, N ve P noktalarında okunan sıcaklık düzeylerini gösterir; ölçekler santigrat derecedir.
  1. A

    I ve III

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    II ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

K ile L arasında termometredeki değer 20'den 50'ye çıktığından madde bu aralıkta ısı almıştır; ısı verdiğini söyleyen I. yargı yanlıştır. L ile M arasında değer 50'de kalırken ısıtma sürdüğüne göre madde aldığı ısıyı hâl değişimine harcamaktadır, bu da erimenin sürdüğünü gösterir ve II. yargı doğrudur. Sıcaklığın sabit kalmaya başladığı ilk ölçüm L noktasında okunduğu için erimenin başladığı değer L'deki 50'dir; III. yargı da doğrudur. 'I ve III' seçeneği, ısı verme yanılgısını taşıdığı için yanlıştır; 'Yalnız II' seçeneği ise erimenin başlangıç sıcaklığını göz ardı eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

İstersen uygulamada da çözebilirsin

Aynı soruları süre tutarak benzersor uygulamasında çözebilir, sonuçlarını sonra inceleyebilirsin.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

Uygulamayı incele

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by