20 soru · LGS

LGS Fen Deneme 4 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

LGS Fen Deneme 4 cevap anahtarı ve 20 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • DNA ve genetik kod: nükleotid, gen, kromozom, DNA yapısı ve eşlenmesi
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekilde çift iplikli bir DNA parçasının iki ipliği yan yana çizilmiştir. İpliklerden birindeki bütün bazlar harflerle yazılmış, diğerindeki bazlardan bazıları ise '?' ile boş bırakılmıştır. Bu DNA parçasında toplam kaç adet adenin ve timin bazı bulunur?

Çift iplikli DNA parçası; soldaki ipliğin bazları sırasıyla A, T, G, C, A, A, G, T, sağdaki karşı ipliğin bazları sırasıyla T, ?, C, ?, T, T, ?, A.
  1. A

    5

  2. B

    6

  3. C

    8

  4. D

    10

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Bütün bazları harflerle yazılmış olan iplik sırayla A, T, G, C, A, A, G, T'dir. Bu ipliğinde 3 adenin ve 2 timin vardır, yani bu ipliğinde 5 adet A ya da T bazı bulunur. İkinci adım: Çift iplikli DNA'da adenin yalnızca timinle, timin yalnızca adeninle eşleşir. Her A-T çiftinde bir adenin ve bir timin bulunduğundan, harflerle yazılmış ipliğindeki her A ya da T karşı ipliğinde bir A-T çiftinin parçası olur ve toplam A ve T sayısı 2 × 5 = 10 olur. Karşı ipliğin boş bazlarını tek tek bulmaya gerek yoktur, çünkü toplam bu eşleşmeden doğar. Çeldiriciler: '5' değeri yalnızca tek bir ipliğin A ve T bazlarının sayılmasıyla çıkar, çift iplikli yapının ikinci ipliği atlanmış olur. '6' değeri G ve C bazlarının toplam sayısıdır ve A-T sayısıyla karıştırılmıştır. '8' değeri adeninin guanin, timinin sitozin ile eşleştiği yanlış varsayımından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Kalıtım: kavramlar, tek karakter çaprazlama, akraba evliliği
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Evlenen iki kuzenin her biri bu gen bakımından Aa genotipine sahiptir.

  2. II.

    Hastalıklı olarak doğan çocuğun genotipi aa'dır.

  3. III.

    Akraba evliliğinde doğan her çocuk hastalıklı olur.

Bir ailede kalıtsal bir hastalık görülmektedir. Bu hastalık, baskın A ve çekinik a alellerinden oluşan bir gen çifti ile belirlenmektedir; hastalık yalnızca her iki alel de a olduğunda ortaya çıkar, yalnızca bir tane a taşıyan bireyler hastalık belirtisi göstermez. Hastalık belirtisi göstermeyen iki kuzen evlenmiş ve bu evlilikten doğan ilk çocukta hastalık görülmüştür. Ailenin bu özellik bakımından başka hastalıklı bireyi bulunmamaktadır.

Bu bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Hastalık yalnızca iki alelinin de a olduğu bireylerde görüldüğünden hastalıklı çocuğun genotipi aa'dır; bu, birinci adımdır. Bu çocuk anne ve babasının her birinden birer a aleli almıştır. Ebeveynler hastalık belirtisi göstermediğinden her birinde en az bir baskın A aleli bulunmalıdır; dolayısıyla iki kuzenin de genotipi Aa'dır, bu da ikinci adımdır. Bu nedenle I ve II yargıları doğrudur. III yargısı yanlıştır: akraba evliliği çekinik alelin iki kopyasını birden taşıma ihtimalini artırır, ancak her çocuğun hastalanması zorunlu değildir; iki a aleli almayan çocuklar hastalanmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir fen kulübü, çevresindeki uygulamaları inceleyip dört çalışma hazırlamıştır. Birinci çalışmada bakteriye insan geni aktarılarak insülin üretilmektedir. İkinci çalışmada bir bitkiye yabancı bir gen eklenerek böceklere dayanıklı hâle getirilmiştir. Üçüncü çalışmada bir hayvanın DNA örneği analiz edilerek soyu belirlenmektedir. Dördüncü çalışmada ise verimi yüksek bir buğday elde etmek için iki bitki çaprazlanmış ve istenen özelliği taşıyan bireyler seçilerek çoğaltılmıştır.

Bu dört çalışmadan hangisi biyoteknoloji uygulaması sayılmaz?

  1. A

    Çaprazlanan bitkilerden istenen özellikli bireylerin seçilip çoğaltılması

    Doğru cevap
  2. B

    Yabancı gen eklenerek böceğe dayanıklı bitki elde edilmesi

  3. C

    Bakteri aracılığıyla insülin üretimi

  4. D

    DNA örneğiyle hayvanın soy bağının belirlenmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

Biyoteknoloji, canlıların genetik yapısına doğrudan müdahale eden ya da DNA'yı inceleyen uygulamaları kapsar. Bakteriye insan geni aktarılarak insülin üretilmesi ve bitkiye yabancı gen eklenmesi gen aktarımı olduğu için biyoteknoloji sayılır. DNA örneğiyle soy belirlenmesi de doğrudan DNA analizi yapıldığı için bu kapsamdadır. İstenen özellikteki bireylerin çaprazlanıp seçilerek çoğaltılması ise genlere müdahale edilmeden yapılan yapay seçilimdir, yani klasik ıslahtır ve biyoteknoloji sayılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Mutasyon ve modifikasyon
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir bitki türünde iki bireyin mutasyon geçirdiği bilinmektedir: birincinin eşey hücrelerinde, ikincinin ise yalnızca yaprağındaki vücut hücrelerinde bir mutasyon oluşmuştur. Her bireyin normal bir bireyle çaprazlanmasından 30 yavru elde edilmiş ve yavrulardan mutasyon taşıyanların sayısı şekildeki sütun grafiğinde gösterilmiştir.

Bu sonuçlara göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sütun grafiği: eşey hücresi mutasyonlu ebeveynin 30 yavrusundan 24 tanesinde mutasyon görülürken vücut hücresi mutasyonlu ebeveynin yavrularının hiçbirinde görülmemiştir.
  1. A

    Her iki ebeveynin yavrularında mutasyonlu birey sayısı, mutasyonun bütün vücuda yayılması nedeniyle eşittir.

  2. B

    Vücut hücresi mutasyonlu ebeveynin yavrularında da mutasyon görülür, çünkü her hücredeki değişiklik kalıtılır.

  3. C

    Eşey hücresi mutasyonlu ebeveynin yavrularında mutasyon görülmez, çünkü bu hücredeki değişim döllenmeden önce geri döner.

  4. D

    Eşey hücresi mutasyonlu ebeveynin 24 yavrusunda mutasyon görülürken vücut hücresi mutasyonlu ebeveynin yavrularında görülmez.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda grafik okunur: eşey hücresi mutasyonlu ebeveynin 30 yavrusunun 24 tanesinde mutasyon vardır; vücut hücresi mutasyonlu ebeveynin yavrularının ise hiçbirinde mutasyon yoktur. İkinci adımda bu farkın nedeni belirlenir: eşey hücresindeki bir mutasyon üreme hücresiyle birlikte döllenmeye katılır ve yavrunun genotipine geçer; vücut hücresindeki mutasyon ise eşey hücrelerine ulaşmadığı için sonraki kuşağa aktarılmaz.

Çeldiriciler: 'Her iki ebeveynin yavrularında mutasyonlu birey sayısı eşittir' yanlıştır, çünkü mutasyon bireyin bütün vücuduna yayılmaz; hangi hücrede oluştuğu hangi yavrulara geçeceğini belirler. 'Vücut hücresi mutasyonlu ebeveynin yavrularında da mutasyon görülür' yanlıştır, çünkü vücut hücresindeki değişiklik eşeyli üremede yavrulara geçmez. 'Eşey hücresi mutasyonlu ebeveynin yavrularında mutasyon görülmez' yanlıştır, çünkü eşey hücresindeki mutasyon döllenmeyle yavruya ulaşır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Besin zinciri, besin ağı, enerji akışı, ayrıştırıcılar
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir gölet ekosisteminde yosunlar ve nilüferler, ekosistemdeki canlıların enerji kaynağını oluşturmaktadır. Son yıllarda göletin kirlenmesi nedeniyle su pirelerinin tamamı ortadan kalkmış ve bu durum ekosistemde gözlemlenmiştir. Bölgedeki canlılar üzerindeki etkiyi incelemek isteyen bir araştırmacı, göletin besin ilişkilerini şekildeki besin ağı üzerinden değerlendirmektedir. Bu bilgilere ve şekildeki besin ağına göre, su pirelerinin ortadan kalkmasının sonucu için aşağıdakilerden hangisi kesin olarak doğrudur?

Gölet besin ağı: yosun ve nilüfer üreticidir; su piresi ile salyangoz birincil, küçük balık ile kurbağa ikincil, yılan ile karabatak üçüncül tüketicidir. Oklar yenenden yiyene doğrudur.
  1. A

    Küçük balığın tek besin kaynağı su pireleri olduğundan bu canlının besin kaynağı ortadan kalkar

    Doğru cevap
  2. B

    Küçük balık ve kurbağa, su pireleri yok olur olmaz hemen yok olur

  3. C

    Değişim, su pirelerini doğrudan yiyen canlılarla sınırlı kalır ve besin ağının diğer kısımlarına yayılmaz

  4. D

    Karabatak iki farklı besin kaynağına sahip olduğundan sayısı azalır

Doğru cevap: A

Çözüm

Şekildeki oklar, besinin yenenden yiyene doğru yönünü gösterir. Birinci adımda küçük balığa gelen tek okun su pireleri kutusundan çıktığı görülür; bu nedenle bu canlının tek besin kaynağı su pireleridir. İkinci adımda su pirelerinin tamamen ortadan kalkmasıyla küçük balığın besin kaynağı kalmaz ve bu canlının besin kaynağının ortadan kalkacağı kesin olarak söylenebilir.

Çeldiriciler: 'Değişim, su pirelerini doğrudan yiyen canlılarla sınırlı kalır ve besin ağının diğer kısımlarına yayılmaz' ifadesi yanlıştır, çünkü su pirelerinin azalması kurbağa üzerinden yılana kadar uzanan bir zincirle diğer canlılara da ulaşabilir. 'Küçük balık ve kurbağa, su pireleri yok olur olmaz hemen yok olur' ifadesi yanlıştır, çünkü bir canlı besin kaynağını kaybettiğinde sayısı zamanla azalır; kurbağa salyangozla da beslendiği için sayısı hemen sıfıra inmez. 'Karabatak iki farklı besin kaynağına sahip olduğundan sayısı azalır' ifadesi yanlıştır, çünkü karabatak küçük balık ve kurbağa ile beslendiği için sayısındaki değişim bu bilgiyle kesinleşmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Fotosentez (hızı etkileyen faktörler) ve solunum
  • Orta
  • Şekilli soru

Yeterli su ve mineral verilen, sıcaklığı bu bitki için uygun tutulan bir ortamda bir bitkinin fotosentez yapma hızı, ortamın aydınlatması kademeli olarak artırılarak ölçülmüştür. Ölçüm sonuçları şekildeki grafikte gösterilmiştir.

Grafikte tepe değeri olarak işaretlenen düzeye ulaşıldıktan sonra da aydınlatma artırılmaya devam edildiğinde, hızı sınırlayan etken aşağıdakilerden hangisidir?

Aydınlatma düzeyi 1'den 6'ya kadar artırılırken fotosentez hızı sırasıyla 3, 6, 9, 12, 12 ve 12 olarak ölçülmüştür. Grafikte tepe değeri 12 olarak işaretlenmiştir.
  1. A

    Işık şiddeti

  2. B

    Bitkinin su miktarı

  3. C

    Ortam sıcaklığı

  4. D

    Karbondioksit miktarı

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, grafikten hızın sabitlendiği düzeyi bulmaktır: aydınlatma düzeyi 4 olduğunda hız 12 değerine ulaşmakta, 5 ve 6 düzeylerinde de 12 olarak kalmaktadır. İkinci adım, bu aralıkta aydınlatmanın artık sınırlayıcı olmadığını görmektir; hız aydınlatma arttıkça değişmemektedir. Bitkinin suyu ve mineral ihtiyacı yeterli olduğundan, sıcaklık da bu bitki için uygun tutulduğundan bunlar sınırlayıcı olamaz. Fotosentezin girdilerinden geriye karbondioksit kalır; bu aralıkta hızı sınırlayan etken karbondioksit miktarıdır.

Çeldiriciler: 'Işık şiddeti' seçeneği, ışık arttıkça hızın hep arttığı varsayımından doğar; grafikte hız 4 düzeyinden sonra değişmemektedir. 'Ortam sıcaklığı' seçeneği, sıcaklık arttıkça hızın sınırsız arttığı sanılırsa seçilir; sıcaklık bu bitki için uygun aralıkta tutulmuştur. 'Bitkinin su miktarı' seçeneği yeterli su verildiği için sınırlayıcı bir etken değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Madde döngüleri (su, karbon, azot, oksijen), çevre sorunları, küresel iklim değişikliği
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir gün boyunca kapalı bir cam kavanozda bir bitki ve toprak birlikte tutulmuş, kavanozdaki karbondioksit (CO₂) miktarı düzenli aralıklarla ölçülmüştür. Ölçümlerle çizilen grafik şekildedir. Grafiğe göre CO₂ miktarının azaldığı dönem ve bu azalmanın nedeni hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Çizgi grafik: kapalı ortamdaki gaz yoğunluğu (ppm), 06:00 ile 24:00 arasında. 06:00 470, 09:00 440, 12:00 410, 15:00 395, 18:00 380, 21:00 430, 24:00 470 ppm.
  1. A

    Gün ışığı alınan dönemde CO₂ azalır, çünkü bitkiler fotosentezle CO₂ kullanır.

    Doğru cevap
  2. B

    Gün ışığı alınan dönemde CO₂ azalır, çünkü bitkiler bu dönemde CO₂ vermez.

  3. C

    Gece boyunca CO₂ azalır, çünkü fotosentez karanlıkta da sürer.

  4. D

    Gün ışığı alınan dönemde CO₂ artar, çünkü fosil yakıtların yanması CO₂'yi azaltır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Grafikte CO₂ miktarı gün ışığı alınan dönemde düşmektedir; bu dönemde bitkiler ışık altında fotosentez yaparak ortamdaki CO₂'yi kullanır, bu yüzden miktar azalır. Gece boyunca miktar yükselir, çünkü fotosentez durur ve bitkiler ile toprak solunumla CO₂ verir. Fotosentezin karanlıkta sürdüğü düşüncesi bu yükselişi açıklayamaz, bu yüzden 'gece boyunca azalır' yorumu yanlıştır. Bitkilerin CO₂ vermediğini varsaymak da yanlıştır, çünkü bitkiler solunumla her zaman CO₂ verir; gündüz azalmanın nedeni fotosentezin solunumdan daha hızlı CO₂ tüketmesidir. Fosil yakıtların yanması CO₂ üretir, azaltmaz; ayrıca grafik bu dönemde miktarın arttığını değil azaldığını gösterir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Sürdürülebilir kalkınma, tasarruf, geri dönüşüm
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ilçede belediye, okullarla birlikte sürdürülebilir kalkınma projesi başlatıyor. Projede dört öneri yer alıyor: atıkların kağıt, plastik ve cam olarak tek kutuda toplanması, okul çatısına güneş panelleri kurulması, kantinde tek kullanımlık ürünlerin tercih edilmeye devam edilmesi ve koridor lambalarının gün boyu açık bırakılması. Projenin amacı doğal kaynakları korumak, gelecek kuşaklara yaşanabilir bir çevre bırakmak ve ekolojik ayak izini azaltmaktır. Bu önerilerle ilgili hangi değerlendirme doğrudur?

  1. A

    Tek kutuda toplanan atıklar da geri dönüştürülebildiği için ayrıştırmaya gerek yoktur.

  2. B

    Tek kullanımlık ürünlerin tercih edilmeye devam etmesi tasarruf hedefine katkı sağlar.

  3. C

    Gün boyu açık kalan lambalar ayak izini etkilemez, çünkü tüketilen elektrik ayak izine dahil edilmez.

  4. D

    Güneş panelleri fosil yakıt kullanımını azaltarak ekolojik ayak izini küçültür.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, her önerinin hangi kaynağa dokunduğunu belirlemektir: güneş panelleri elektriği fosil yakıt yerine güneş enerjisinden üretir. İkinci adım, bu değişimin ekolojik ayak izine yansımasını düşünmektir: fosil yakıt tüketimi azaldıkça karbon salımı ve doğal kaynak baskısı da azalır. Üçüncü adım, diğer önerileri aynı ölçütle sınamaktır. Doğru değerlendirme, güneş panellerinin ayak izini küçülttüğüdür. 'Tek kutuda toplanan atıklar da geri dönüştürülebildiği için ayrıştırmaya gerek yoktur' ifadesi yanlıştır, çünkü geri dönüşüm için atıkların kaynağında ayrılması gerekir; karışık atık geri kazanılamaz. 'Tek kullanımlık ürünlerin tercih edilmeye devam etmesi tasarruf hedefine katkı sağlar' ifadesi yanlıştır, çünkü tek kullanımlık ürünlerin çok kullanılması kaynak israfını artırır. 'Gün boyu açık kalan lambalar ayak izini etkilemez' ifadesi yanlıştır, çünkü harcanan elektrik de ayak izinin bir parçasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Mevsimlerin oluşumu (Dünyanın eğikliği, Güneş ışınlarının geliş açısı)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir bilim kulübü, Dünya'nın dönme ekseninin yörünge düzlemine dik olduğu varsayımsal bir dünyayı tartışıyor. Bu dünyada eksen eğikliği sıfırdır; buna karşılık Dünya Güneş etrafında gerçek yörüngesinde dolanmayı sürdürmektedir. Kulüp üyeleri, orta enlemdeki bir şehirde zemine dik saplanmış düşey bir çubuğun öğle saatindeki gölge boyunu bir yıl boyunca ölçmeyi planlıyor. Bu varsayım altında yapılacak ölçümlerin sonucu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Gölge boyu yıl boyunca değişmez, çünkü öğle güneşinin açısını belirleyen eksen eğikliği sıfırdır.

    Doğru cevap
  2. B

    Eksen dik olsa da mevsimler oluştuğu için gölge boyu yılın belirli dönemlerinde değişir.

  3. C

    Gölge boyu Dünya Güneş'e yaklaştıkça kısalır, uzaklaştıkça uzar.

  4. D

    Gölge boyu gündüz süresiyle birlikte değişir, çünkü gündüz ve gece süreleri yıllık harekete bağlıdır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Bir çubuğun öğle saatindeki gölge boyu, Güneş'in o anki yüksekliğine bağlıdır; yükseklik ise Güneş'in dik geldiği enlemin konumuyla belirlenir. Birinci adımda varsayımda eksen eğikliğinin sıfır olduğu belirlenir; bu durumda Güneş'in dik geldiği enlem yıl boyunca ekvator üzerinde kalır. İkinci adımda mevsimlerin asıl nedeninin eksen eğikliği olduğu hatırlanır; eğiklik ortadan kalkınca Güneş'in öğle yüksekliğindeki yıllık değişim de ortadan kalkar. Üçüncü adımda orta enlemdeki öğle yüksekliği sabit kaldığından çubuğun gölge boyunun da yıl boyunca aynı kalacağı sonucuna varılır. Bu nedenle doğru ifade, gölge boyunun değişmediğini söyler.

Çeldiriciler: Gölge boyunun Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasıyla değiştiği fikri, mevsimlerin uzaklıktan değil eğiklikten doğduğunu göz ardı ettiği için yanlıştır; yörüngedeki mesafe değişimi ışın şiddetini hafifçe etkiler ama öğle açısını belirlemez. Eksen dik olsa bile mevsimlerin oluşacağı düşüncesi, mevsimlerin kaynağının eğiklik olduğu bilgisiyle çelişir. Gölge boyunun gündüz süresiyle birlikte değiştiği fikri ise eğiklik sıfırken gün ve gecenin her yerde yaklaşık 12 saat eşit kaldığı gerçeğini atladığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Katı basıncı
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir fen bilimleri laboratuvarında özdeş malzemeden yapılmış, ağırlığı 12 N olan bir blok yumuşak bir sünger üzerine üç farklı konumdan biriyle yerleştiriliyor. Şekilde I numaralı konumda blok en geniş yüzeyi süngere değecek biçimde, II numaralı konumda orta yüzeyi, III numaralı konumda ise en dar yüzeyi süngere değecek biçimde gösterilmiştir. Her konumda blok sünger üzerinde dengededir ve yalnız alt yüzeyi süngere temas eder. Bloğun I, II ve III konumlarında süngere uyguladığı basınçların büyükten küçüğe doğru sıralanışı hangisidir?

Üç konumda aynı blok, her biri bir sünger üzerinde. I konumunda blok kenarları 4 cm, 2 cm ve 1 cm; II konumunda 4 cm, 1 cm ve 2 cm; III konumunda 2 cm, 1 cm ve 4 cm olarak yazılıdır.
  1. A

    I > II > III

  2. B

    I = II = III

  3. C

    III > II > I

    Doğru cevap
  4. D

    III > I = II

Doğru cevap: C

Çözüm

Basınç, kuvvetin temas ettiği yüzey alanına bölünmesiyle bulunur: p = F / A. Bloğun ağırlığı 12 N olup her konumda süngere uyguladığı kuvvet aynıdır; değişen tek şey süngere değen alt yüzeyin alanıdır. Birinci adımda şekildeki kenar uzunluklarından her konumdaki temas alanını buluruz: I konumunda 4 cm × 2 cm = 8 cm², II konumunda 4 cm × 1 cm = 4 cm², III konumunda 2 cm × 1 cm = 2 cm²'dir. İkinci adımda basınçları hesaplarız: I konumunda 12 / 8 = 1,5 N/cm², II konumunda 12 / 4 = 3 N/cm², III konumunda 12 / 2 = 6 N/cm²'dir. Doğru sıralama III > II > I'dir, çünkü temas alanı küçüldükçe aynı kuvvet daha küçük bir yüzeye yoğunlaşır ve basınç artar.

Çeldiriciler: 'I > II > III' seçeneği, geniş yüzeyde basıncın daha büyük olduğunu sanmanın sonucudur; oysa geniş yüzeyde kuvvet daha geniş bir alana yayılır ve basınç küçülür. 'I = II = III' seçeneği ağırlık aynı olduğu için basıncın da değişmeyeceğini varsayar; basınç ise kuvvetin alana oranıdır, alan değişince basınç da değişir. 'III > I = II' seçeneği temas alanı yerine tek bir kenar uzunluğunu kullanmanın sonucudur; I ve II konumlarında uzun kenar 4 cm olduğu için bu yolla iki alan eşit sanılır, ama alan iki kenarın çarpımıdır ve I ile II farklı alanlara sahiptir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Sıvı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1 ve 2 numaralı denemeler karşılaştırıldığında, kap genişliği sabitken su derinliği iki katına çıktığında taban basıncı da iki katına çıkmıştır.

  2. II.

    2 ve 3 numaralı denemeler karşılaştırıldığında, kap genişledikçe taban basıncının arttığı sonucu çıkarılabilir.

  3. III.

    1 ve 4 numaralı denemeler karşılaştırıldığında, kap genişliği farklı olsa da taban basıncındaki artışın su derinliğindeki artıştan kaynaklandığı sonucu çıkarılabilir.

Bir fen bilimleri öğretmeni, sıvı basıncını incelemek için dört deney kabı hazırlamıştır. Kaplar şekilde gösterildiği gibi farklı genişliklerdedir ve tabanları yataydır. Her kaba aynı sıvıdan, şekilde belirtilen yükseklikte su konmuştur. Kapların tabanına yerleştirilen basınç sensörleri, her denemedeki taban basıncını paskal (Pa) birimiyle ölçüp tabloya kaydetmiştir. Deneylerde sıcaklık ve sıvı türü bütün kaplarda aynı tutulmuştur. Ölçüm sonuçları düzenli biçimde kayda geçirilmiş, her denemenin değerleri tabloda eksiksiz yazılmıştır. Deneyler aynı öğrenci grubu tarafından ve aynı ölçüm cihazıyla tekrarlanmıştır. Öğrenciler, kabın genişliğinin ve su derinliğinin taban basıncına ayrı ayrı nasıl etki ettiğini görmek için verileri karşılaştırmaktadır. Öğretmen, öğrencilerden bu verileri dikkatle yorumlamalarını ve aşağıdaki yargılardan hangilerinin doğru olduğunu belirlemelerini istemiştir.

Şekil ve tablodaki verilere göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Dört kap yan yana. 1 ve 2 numaralı kaplar dar, 3 ve 4 numaralı kaplar geniştir. Su yükseklikleri sırasıyla 10, 20, 20 ve 40 cm'dir. Tabloda taban basınçları 1000, 2000, 2000 ve 4000 Pa'dır.
  1. A

    I ve III

    Doğru cevap
  2. B

    I ve II

  3. C

    II ve III

  4. D

    Yalnız II

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda kap genişliği aynı olan (dar) 1 ve 2 numaralı denemeler karşılaştırılır. Yalnız su derinliği değişmektedir: 10 cm'den 20 cm'ye, yani iki katına çıkarken taban basıncı 1000 Pa'dan 2000 Pa'ya, yani iki katına çıkmıştır. Sıvı basıncı derinlikle doğru orantılı arttığı için I yargısı doğrudur.

İkinci adımda su derinliği aynı olan 2 ve 3 numaralı denemeler karşılaştırılır. İkisinde de su 20 cm'dir ve taban basıncı 2000 Pa olarak ölçülmüştür; kap dar olsa da geniş olsa da değer değişmemiştir. Kap genişliği basıncı değiştirmediğinden kap genişledikçe basıncın arttığı sonucu çıkarılamaz; II yargısı yanlıştır.

Üçüncü adımda 1 ve 4 numaralı denemeler karşılaştırılır. Kaplar farklı genişliktedir, ancak ikinci adımda görüldüğü gibi genişlik basıncı değiştirmez. Derinlik 10 cm'den 40 cm'ye, yani dört katına çıkarken basınç 1000 Pa'dan 4000 Pa'ya, yani dört katına çıkmıştır. Basınçtaki bu artış derinlikten kaynaklandığı için III yargısı doğrudur.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, geniş kabın tabanına daha fazla basınç yaptığı yanılgısından doğar; oysa 2 ve 3 numaralı denemelerde taban basıncı eşittir. 'II ve III' seçeneği, I yargısının yanlış sanılması ile II yargısının doğru sanılmasının birleşmesinden doğar. 'Yalnız II' seçeneği ise basıncın kap genişliğine bağlı olduğu ve su derinliğinin etkisinin göz ardı edilebileceği yanılgısından doğar; bu durumda 1 ve 2 numaralı denemelerdeki iki katlık artış açıklanamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kuvvet kazancı 1'den büyüktür.

  2. II.

    Kuvvet, yükten büyüktür.

  3. III.

    Kuvvet 20 N'dan büyüktür.

Bir ortaokul fen laboratuvarında öğrenciler, eşit aralıklı bölmelere ayrılmış homojen bir çubuğu kullanarak basit bir kaldıraç düzeneği kurmuşlardır. Çubuk, şekildeki üçgen destek üzerinde yatay olarak dengededir. Çubuğun sol tarafına bir yük asılmış, sağ tarafına ise aşağı yönlü F kuvveti uygulanmıştır. Yükün ve kuvvetin uygulama noktaları ile destek noktasının konumu şekilde gösterilmiştir. Çubuğun ağırlığı ihmal edilmekte ve sürtünme bulunmamaktadır. Kuvvet kazancı, yükün büyüklüğünün kuvvetin büyüklüğüne oranı olarak tanımlanmaktadır.

Düzenek dengede olduğuna göre, şekildeki bilgiler kullanılarak aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Eşit bölmeli yatay çubuk; üçgen destek, sol uçtan 4 bölme uzakta. Destekten 3 bölme solda 30 N ağırlıklı yük asılıdır. Destekten 5 bölme sağda aşağı yönlü F kuvveti vardır.
  1. A

    I ve III

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    Yalnız I

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Çubuk dengede olduğundan destek noktasına göre momentler eşittir. Yük kolu 3 bölme, kuvvet kolu 5 bölmedir: 30 N × 3 = F × 5 olduğundan F = 18 N bulunur. İkinci adım: Kuvvet kazancı yük / kuvvet = 30 / 18 = 5/3 olup 1'den büyüktür; birinci öncül doğrudur. Üçüncü adım: Kuvvet 18 N olduğundan yükten (30 N) küçüktür ve 20 N'dan da küçüktür; ikinci ve üçüncü öncüller yanlıştır. Doğru olan yalnız birinci öncüldür. Çeldiriciler: 'I ve III' seçeneği, kuvvet kolunu 4 bölme alıp kuvveti 22,5 N bulmaktan kaynaklanır; bu değerde üçüncü öncül doğru görünür. 'Yalnız III' seçeneği, kuvvet kazancını 1 sanıp kuvveti yüke eşit almaktan doğar. 'II ve III' seçeneği, kol uzunluklarının oranını ters alıp kuvveti 50 N bulmaktan kaynaklanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Sistemde bir sabit ve bir hareketli makara bulunur.

  2. II.

    Serbest uca uygulanması gereken kuvvet, yükten büyüktür.

  3. III.

    İp ucu 2 m çekilirse yük 1 m yükselir.

Bir fizik deneyinde öğrenciler, bir sabit ve bir hareketli makaradan oluşan bir palanga düzeneği kurmuşlardır. Deneyin amacı, makara sisteminin yükü taşıma biçimini ve ipin hareketini karşılaştırmaktır. Düzenekte ip, tavana bağlı bir noktadan başlayıp hareketli makaranın etrafından dolanmakta ve serbest ucu sabit makaranın üzerinden aşağı sarkıtılmaktadır. Yükün asıldığı hareketli makara ile yük şekilde gösterilmiştir. Sürtünmeler, makaraların ve ipin kütlesi ihmal edilmektedir. Öğrenciler, serbest ucu şekildeki F yönünde çekerek sistemi dengede tutmuştur.

Düzenekteki makaraların türleri ve ipin hareketi şekildeki bilgiler kullanılarak incelendiğinde, aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Tavana bağlı sabit makara ve altında hareketli makara. Hareketli makaraya asılı yükün ağırlığı 180 N'dur. İp tavandan başlayıp hareketli makaranın etrafından dolanır, sabit makaranın üzerinden geçer; serbest ucunda aşağı yönlü F kuvveti vardır.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Sabit makara yalnız kuvvetin yönünü değiştirir; hareketli makara ise yükü iki ip bölümü ile taşır. Bu nedenle sistemde bir sabit ve bir hareketli makara bulunur ve birinci öncül doğrudur. İkinci adım: Makaraların ve ipin kütlesi ihmal edildiğinden yük iki ip bölümüne eşit paylaşılır, F = 180 / 2 = 90 N olur. Bu değer yükten (180 N) küçüktür; yükten büyük olduğunu söyleyen ikinci öncül yanlıştır. Üçüncü adım: Serbest uç 2 m çekildiğinde iki ip bölümünün her biri 1 m kısalır, yük 1 m yükselir ve üçüncü öncül doğrudur. Doğru öncüller birinci ile üçüncüdür. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, ipin 2 m çekilmesinde yükün 2 m yükseldiğini sanmaktan doğar. 'Yalnız III' seçeneği, sabit ve hareketli makara türlerini karıştırıp birinci öncülü yanlış saymaktan doğar. 'I, II ve III' seçeneği, hareketli makaranın kuvveti iki katına çıkardığını sanıp F = 360 N bulmaktan doğar; bu değerde ikinci öncül doğru görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Elektrik yüklü cisimler: yüklü/nötr sınıflandırma, elektroskop, topraklama
  • Zor
  • Şekilli soru

İletken olmayan iplerle tavana asılmış üç küre, şekildeki gibi dengededir. Küreler birbirine dokunmamakta, her biri kendi ipinin ucunda serbestçe sallanabilmektedir. İplerin ağırlığı ve hava sürtünmesi ihmal edilmekte, sapmaların yalnızca küreler arasındaki elektriksel kuvvetlerden kaynaklandığı kabul edilmektedir. Bu küreler yalnızca birbirleriyle elektriksel olarak etkileşmektedir; iplerin düşeyden sapma yönleri şekilde gösterilmiştir. Şekilde yükünün işareti belirtilen tek küre K'dir. Yüklü iki cisim birbirini hem çekebilir hem itebilir; yüksüz bir cisim ise yüklü bir cisim tarafından çekilebilir. Bu bilgilere ve şekle göre, şekildeki M küresinin elektrik yükü hakkında hangisi kesin olarak söylenebilir?

Tavandan iplerle asılı üç küre: K küresinin üzerinde artı (+) işareti vardır; K ile L birbirine doğru, L ile M birbirinden uzağa doğru sapmıştır.
  1. A

    M küresi nötrdür

  2. B

    M küresi pozitif yüklüdür

  3. C

    M küresi negatif yüklüdür

    Doğru cevap
  4. D

    M küresinin yükü L küresinin yükünün zıt işaretlisidir

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: K ile L arasındaki iplerin birbirine doğru eğildiği görülüyor; iki küre birbirini çekmektedir. Yüksüz bir cisim de yüklü bir cisim tarafından çekilebildiğinden bu çekim tek başına L'nin yüklü olduğunu göstermez.

İkinci adım: L ile M arasındaki iplerin birbirinden uzağa eğildiği görülüyor; iki küre birbirini itmektedir. İtme yalnızca iki cisim de yüklüyse ve yükleri aynı işaretliyse görülür. Bu nedenle L ve M yüklüdür ve ikisinin yükü aynı işaretlidir.

Üçüncü adım: L yüklü olduğu ve K ile çekiştiği için yükleri zıt işaretli olmalıdır. K pozitif olduğundan L negatiftir. L ile M'nin yükleri aynı işaretli olduğundan M de negatiftir.

Çeldiriciler: 'M küresi nötrdür' seçeneği, itme gören bir cismin yüksüz olabileceğini varsayar; oysa yüksüz bir cisim itme yapamaz. 'M küresi pozitif yüklüdür' seçeneği M'yi K ile aynı işarette saymaktan doğar; M'nin yükü L'nin yüküyle aynıdır ve L, K'nin zıttıdır. 'M küresinin yükü L küresinin yükünün zıt işaretlisidir' seçeneği itmeyi zıt yük sanmaktan doğar; yüklü iki cisim zıt işaretle çeker, aynı işaretle iter.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Elektrik yükleri ve elektriklenme çeşitleri (sürtünme, dokunma, etki), yüklerin etkileşimi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Çubuk yaklaştırılmışken, başlıkta çubuğun yükünün zıt işaretli, yapraklarda ise aynı işaretli bir yük bulunur.

  2. II.

    Çubuk başlığa dokunmadığı hâlde başlıktan yapraklara yük geçtiği için yapraklar birbirini iter.

  3. III.

    Parmak başlığa değdirilip çekildikten ve çubuk uzaklaştırıldıktan sonra elektroskopun toplam yükü, çubuğun yükünün işaretinin tersidir.

Metal bir elektroskop; başlık, başlığa bağlı düşey bir metal çubuk ve ucunda iki ince yaprak olan bir düzenekten oluşur. Başlangıçta yaprakları kapalı olan nötr bir elektroskop masanın üzerindedir. Bir öğrenci, elinde tuttuğu bir çubuğu elektroskopun başlığına dokunmadan yaklaştırıyor ve çubuğu bu konumda tutuyor; şekildeki an bu durumdur ve çubuğun işareti şekilde gösterilmiştir. Bu konumdayken öğrenci, parmağını bir an için başlığa değdiriyor ve parmağını çekiyor. Ardından çubuk elektroskoptan uzaklaştırılıyor. Deney sırasında düzeneğe dışarıdan yeni bir yük eklenmiyor. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Metal elektroskop: üstte metal başlık, altta düşey çubuk ve açık duran iki yaprak. Sağda, başlığa dokunmadan yaklaştırılmış, eksi (−) işaretli yüklü bir çubuk.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    I ve II

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Çubuk başlığa dokunmadığı için başlıkla çubuk arasında yük alışverişi olmaz; yalnızca serbest elektronlar yer değiştirir. Birinci adım: Çubuk negatif yüklü olduğundan elektroskopun serbest elektronlarını uzak uca, yapraklara iter. Başlıkta elektron eksiği, yani pozitif yük, yapraklarda ise fazla elektron, yani çubukla aynı işaretli yük kalır. I. yargı doğrudur. İkinci adım: Parmak başlığa değdiğinde yapraklardaki fazla elektronlar başlıktan parmak yoluyla yere akar. Parmak ve çubuk uzaklaştırıldıktan sonra elektroskopta fazla elektron kalmaz; toplam yük, çubuğun işaretinin tersi olan pozitif yüktür. III. yargı doğrudur. Üçüncü adım: Dokunmadan yük geçişi olmadığı için II. yargı yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' seçeneği, I. ve III. yargıların ikisinin de yanlış sanılmasından doğar; başlıktaki zıt yük ile parmakla yere akışın etkisi göz ardı edilmiştir. 'I ve II' seçeneği, dokunmadan yük geçtiğinin sanılmasının sonucudur; etki ile elektriklenmede yük geçişi olmaz. 'II ve III' seçeneği, başlıkta da çubuğun işaretinin aynısının toplandığı varsayımından doğar; bu varsayımda I. yargı yanlış kabul edilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Periyodik sistem: grup, periyot, metal/yarımetal/ametal
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir fen bilimleri öğretmeni, sınıfta kullanmak üzere dört elementin elektronlarının katmanlara göre dağılımını bir çizelgeye yazmıştır.

Çizelgede yer alan elementlerden metal olanın periyodik sistemdeki grup numarası kaçtır?

Elementlerin elektron dağılımı: P için K 2, L 8, M 7; R için K 2, L 8, M 6; U için K 2, L 8, M 8, N 1; V için K 2, L 8, M 8.
  1. A

    1

    Doğru cevap
  2. B

    4

  3. C

    7

  4. D

    8

Doğru cevap: A

Çözüm

Bir atomun periyodik sistemdeki grup numarası son katmanındaki elektron sayısına, periyot numarası ise elektron bulunan katman sayısına bakılarak bulunur. Birinci adımda çizelgedeki dağılımlar okunur: U elementinde K, L ve M katmanları dolu, N katmanında 1 elektron vardır; yani U dört katmanlıdır ve son katmanında tek elektron bulunur. İkinci adımda U'nun metal olduğu anlaşılır, çünkü son katmanında tek elektron bulunan bu element 1A grubundaki bir metaldir. P ve R son katmanlarında 7 ve 6 elektronla ametaldir, V ise son katmanı dolu olduğu için soygazdır. Üçüncü adımda metalin grup numarası son katmanındaki elektron sayısına eşit olduğundan 1 bulunur.

Çeldiriciler: 4 değeri U'nun katman sayısıdır, yani periyot numarasıdır; grup numarası yerine okunması periyot ile grubun karıştırılmasıdır. 7 değeri ametal olan P'nin son katmanındaki elektron sayısıdır; metal olmayan bir elementin değeri grup numarası sanılmıştır. 8 değeri ise soygaz olan V'nin grup numarasıdır; son katmanı dolu bir element metal sanılarak yanlış okunmuştur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Fiziksel ve kimyasal değişimler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K tüpündeki olay fiziksel bir değişimdir.

  2. II.

    L tüpündeki olay kimyasal bir değişimdir.

  3. III.

    M tüpündeki olay kimyasal bir değişimdir.

Bir öğrenci, şekildeki K, L ve M deney tüplerinde üç ayrı deney yapıyor ve gözlemlerini kaydediyor.

K tüpünde katı madde suda karıştırıldığında tamamen kayboluyor ve berrak bir çözelti oluşuyor.

L tüpünde bir metal parçası asitle karıştırıldığında kabarcıklar çıkıyor ve tüpte bir gaz birikiyor.

M tüpünde katı madde suyla karıştırıldıktan sonra karıştırma durdurulduğunda katı, tüpün dibine çöküyor.

Buna göre, öğrencinin gözlemlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Sehpada üç deney tüpü K, L ve M harfleriyle işaretli. Tüplerin etiketleri: K için şeker-su, L için Mg-asit, M için Fe-su. Tüplerdeki sıvı seviyeleri şekilde gösterilmiştir.
  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: K tüpündeki katı suda dağılarak çözünür, maddenin kimliği değişmez; bu bir çözünme olayıdır ve fiziksel değişimdir, I. ifade doğrudur. İkinci adım: L tüpünde metal asitle tepkimeye girip hidrojen gazı açığa çıkarır; hidrojen yeni bir madde olduğundan olay kimyasal değişimdir, II. ifade doğrudur. Üçüncü adım: M tüpündeki katı suda çözünmez, yalnızca karışır ve dibe çöker; maddelerin kimliği korunur, bu bir ayırma olayıdır ve fiziksel değişimdir, III. ifade yanlıştır. Çeldiriciler: Yalnızca birinci ifadeyi doğru sayan yanıt, gaz çıkışını fiziksel değişim saymaktan doğar; yeni maddenin oluştuğu fark edilmezse bu yanlış elde edilir. Yalnızca ikinci ifadeyi doğru sayan yanıt, çözünmeyi kimyasal değişim saymaktan doğar; çözünme sırasında madde yeni bir maddeye dönüşmez. İkinci ve üçüncü ifadeleri birlikte doğru sayan yanıt ise çökelmeyi kimyasal değişim saymaktan kaynaklanır; çökelme maddelerin kimliğini değiştirmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Asitler ve bazlar, pH, ayraçlar, asit yağmurları
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir öğrenci K, L, M ve N sulu çözeltilerinin pH değerlerini ölçmüş ve her birinin mavi ile kırmızı turnusol kâğıtları üzerindeki etkisini aşağıdaki tabloya kaydetmiştir.

Tabloda ? ile gösterilen hücre, N çözeltisinin mavi turnusol kâğıdı üzerindeki etkisine karşılık gelmektedir. Buna göre bu hücreye yazılması gereken gözlem aşağıdakilerden hangisidir?

Tablo: K (pH 3) mavi kırmızıya döner, kırmızı kalır. L (pH 11) mavi kalır, kırmızı maviye döner. M (pH 7) ikisi de değişmez. N (pH 2) mavi ?, kırmızı kalır.
  1. A

    Mavi kalır

  2. B

    Maviye döner

  3. C

    Kırmızıya döner

    Doğru cevap
  4. D

    Renksiz hâle gelir

Doğru cevap: C

Çözüm

Asitler mavi turnusol kâğıdını kırmızıya çevirir; bazlar kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir. Nötr çözeltiler ise her iki kâğıdın rengini değiştirmez. Tabloda N çözeltisinin pH değeri 2 olarak verilmiştir; 7'den küçük olduğu için çözelti asidiktir. Bu nedenle mavi turnusol kâğıdı kırmızıya döner ve boş hücreye 'Kırmızıya döner' yazılır.

Çeldiriciler: 'Mavi kalır' seçeneği, nötr ya da bazik bir çözeltinin mavi turnusol üzerindeki etkisinin asidik bir çözeltiye uygulanmasından çıkar. 'Maviye döner' seçeneği, asidik ve bazik ortamdaki turnusol renk değişimlerinin birbirine ters eşlenmesinden doğar. 'Renksiz hâle gelir' seçeneği, turnusol kâğıdı yerine fenolftalein ayracının renk özelliğinin karıştırılmasından kaynaklanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Buz parçaları erirken çevreden ısı alır ve erime sürdüğü sürece sıcaklıkları 0 °C'de sabit kalır.

  2. II.

    Bardağın dış yüzeyindeki su damlacıkları, havadaki su buharının soğuk yüzeyde yoğuşmasıyla oluşur ve bu hâl değişiminde madde ısı verir.

  3. III.

    Buz parçalarından ortama ısı aktarımı, buzların sıcaklığının ortam sıcaklığından yüksek olması nedeniyle gerçekleşir.

Sıcak bir yaz gününde içine birkaç buz parçası atılmış cam bir bardak masanın üzerine bırakılıyor. Bardağın çevresindeki havanın sıcaklığı 30 °C olarak ölçülüyor. Kısa süre sonra bardağın dış yüzeyinde ince bir su tabakası görülüyor ve bardaktaki buz parçaları yavaş yavaş küçülüyor. Bardak masaya konulduğunda masa yüzeyi de ortam sıcaklığındadır ve bardağın içindeki karışım buzların tamamı eriyene kadar ortamla ısı alışverişi yapıyor. Olay boyunca bardağın kapağı açık tutuluyor ve bardağa dışarıdan başka bir ısı kaynağı eklenmiyor. Bu olaylarla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Üç ifadeyi birer birer sınayalım. I. ifade doğrudur: buz erirken çevreden ısı alır ve saf suda erime sürerken sıcaklık 0 °C'de sabit kalır, çünkü alınan ısı sıcaklığı değil hâl değişimini sürdürür. II. ifade doğrudur: havadaki su buharı soğuk yüzeye temas edip sıvılaşırken ısı verir ve bu yüzden dış yüzeyde su damlacıkları birikir. III. ifade yanlıştır: ısı her zaman sıcaklığı yüksek cisimden düşük olana doğru akar; bardağın içindeki buz ortamdan daha soğuk olduğundan ısı ortamdan buza geçer, buz ortama ısı vermez. Çeldiriciler: 'II ve III' seçeneği buzun ortama ısı verdiğini varsayan yanılgıya dayanır; 'I, II ve III' seçeneği III. ifadedeki ısı akış yönü yanlış okunduğunda çıkar; 'I' seçeneği ise yoğunlaşmanın ısı aldığını sanan adayın eksik yanıtıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Zor
  • Şekilli soru

Özdeş bir ısıtıcı, şekilde kütlesi verilen kaptaki sıvıyı 4 dakika boyunca ısıtıyor; ısıtıcının gücü de şekilde yazılıdır. Isı kaybı ihmal edildiğine göre sıvının öz ısısı 4 J/(g·°C)'dir ve sıvının başlangıç sıcaklığı 20 °C'dir. Buna göre ısıtma sonunda sıvının sıcaklığı kaç °C olur?

Bir ısıtıcının üzerinde bir kap; ısıtıcının gücü 10 J/s, kaptaki sıvının kütlesi 100 g olarak yazılıdır.
  1. A

    6

  2. B

    20,1

  3. C

    23

  4. D

    26

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda ısıtıcının verdiği ısıyı bulalım. Isıtıcı her saniye 10 J ısı verdiğine göre 4 dakika, yani 240 saniye boyunca verdiği ısı Q = 10 · 240 = 2400 J olur. İkinci adımda bu ısının sıvının sıcaklığını artırdığını Q = m · c · ΔT ile yazalım: 2400 = 100 · 4 · ΔT, buradan ΔT = 6 °C bulunur. Üçüncü adımda sıcaklık artışını başlangıç sıcaklığına ekleyelim: 20 + 6 = 26 °C. Çeldiriciler: '6' seçeneği, sıcaklık artışının başlangıç sıcaklığı eklenmeden son sıcaklık olarak alınmasının sonucudur. '20,1' seçeneği, dakikanın saniyeye çevrilmeden 4 saniye gibi kullanılmasıyla çıkar. '23' seçeneği ise kütleyi 200 g okumanın sonucudur; bu durumda sıcaklık artışı yarıya düşer.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

İstersen uygulamada da çözebilirsin

Aynı soruları süre tutarak benzersor uygulamasında çözebilir, sonuçlarını sonra inceleyebilirsin.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

Uygulamayı incele

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by