20 soru · LGS

LGS Fen Deneme 5 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

LGS Fen Deneme 5 cevap anahtarı ve 20 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • DNA ve genetik kod: nükleotid, gen, kromozom, DNA yapısı ve eşlenmesi
  • Kolay
  • Şekilli soru

Bir hücrede bir DNA molekülü K, eşlenme sürecinden geçmiştir. Şekilde K'dan oluşan L ve M DNA molekülleri gösterilmiştir. Şekildeki çizgi türlerine göre, L molekülünün iplikleri ile ilgili olarak hangisi doğrudur?

K, L ve M DNA molekülleri. Düz çizgiler eski iplikleri, kesikli çizgiler yeni iplikleri gösterir.
  1. A

    İki ipliği de yeni sentezlenmiştir

  2. B

    İki ipliği de eski iplikten oluşur

  3. C

    Her iki iplik de hücre bölünmesinden sonra yeniden oluşur

  4. D

    Biri eski, biri yeni iplikten oluşur

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Eşlenme yarı korunumludur: kalıp olarak kullanılan her eski iplik, yeni sentezlenen bir tamamlayıcı iplikle birlikte bir DNA molekülünde yer alır. Şekilde L molekülünde düz çizgiyle gösterilen eski iplik ve kesikli çizgiyle gösterilen yeni iplik bulunduğundan doğru yargı, L molekülünün bir eski ve bir yeni iplikten oluştuğudur.

Çeldiriciler: 'İki ipliği de yeni sentezlenmiştir' ifadesi molekülün tamamen yeni üretildiğini varsayar; oysa eski iplikler kalıp olarak korunup yeni moleküle aktarılır. 'İki ipliği de eski iplikten oluşur' ifadesi eski ipliklerin aynı molekülde kaldığını varsayar; L'nin kesikli çizgiyle gösterilen yeni bir ipliği olduğu için yanlıştır. 'Her iki iplik de hücre bölünmesinden sonra yeniden oluşur' ifadesi eşlenmenin bölünmeden sonra olduğunu varsayar; eşlenme bölünmeden önce gerçekleşir, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Kalıtım: kavramlar, tek karakter çaprazlama, akraba evliliği
  • Zor
  • Şekilli soru

Verilen diyagramda, otozomal bir gen çiftiyle belirlenen resesif bir özelliğin üç kuşaktaki dağılımı bir aile üzerinden gösterilmektedir. Kare simgeler erkekleri, daire simgeler kadınları gösterir; içi dolu simgeler bu özelliği taşıyan bireyleri belirtir. Dominant alel A, resesif alel a ile gösterilir.

Diyagramdaki K4 ve K5 kodlu bireyler evlenmiş ve bu evlilikten çocuklar olmuştur. Bu çiftin doğuracağı bir sonraki çocuğun özelliği göstermeme olasılığı kaçtır?

Üç kuşaklı soyağacı: kareler erkek, daireler kadın; dolu simgeler çekinik özelliği gösteren bireyler. K1 ve K2 evli, K3 dolu, K4 boş erkek; K4 ile K5 evli; K6 boş kadın, K7 dolu erkek.
  1. A

    1/8

  2. B

    1/4

  3. C

    1/2

  4. D

    3/4

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: soyağacında K7 çekinik özelliği gösterdiği için aa genotipindedir; ona a alleli her iki ebeveyninden geçmiş olmalıdır. K4 ve K5 normal fenotiplidir, yani en az bir A alleli taşırlar; a alleli verdikleri için ikisi de kesin olarak Aa'dır. K4'ün kardeşi K3 çekinik olduğundan K4'ün ebeveynleri Aa × Aa'dır ve K4'ün önceden 2/3 olasılıkla Aa olabileceği düşünülebilir; ancak K7'nin aa olması bu belirsizliği ortadan kaldırır. İkinci adım: iki Aa bireyinin çaprazlanmasından AA, Aa ve aa genotipleri 1 : 2 : 1 oranında çıkar; çekinik özelliğin ortaya çıkma olasılığı aa'nın 1/4 olmasıdır. Üçüncü adım: çekinik özelliği göstermeme olasılığı bu değerin tümleridir: 1 - 1/4 = 3/4. Bu nedenle sonraki çocuğun çekinik özelliği göstermeme olasılığı 3/4'tür.

Çeldiriciler: '1/8' seçeneği, çekinik olasılığı 1/4 bulduktan sonra çocuğun cinsiyetini ayrıca olasılığa katmanın sonucudur; bu gen için cinsiyet belirleyici değildir. '1/4' seçeneği, istenen göstermeme olasılığı yerine çekinik olasılığın verilmesinin sonucudur. '1/2' seçeneği, ebeveynlerden birini aa sanıp Aa × aa çaprazlamasını uygulamanın sonucudur; bu durumda normal çocuk olasılığı 1/2 çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir biyoteknoloji laboratuvarında, insanın kan şekerini düzenleyen bir hormonun bilgisini taşıyan gen bölgesi, bir bakterinin halka biçimindeki küçük DNA parçasına (plazmit) eklenmiştir. Ekip, bakterinin dış ortamdan ek gen almadığını ve yalnızca bu plazmiti taşıdığını kontrol ettikten sonra bu bakterileri besiyerinde çoğaltmıştır. Kültürde ilerleyen günlerde hormon üretimi gözlenmiştir.

Bu bakterilerde hormonun üretilmesi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Hormon, bakterinin kendi genlerinin doğal bir ürünüdür ve eklenen gen bu üretimde rol oynamaz

  2. B

    Hormon, geni veren insan hücresinde sentezlenir, bakteri ise onu dışarıdan aktarır

  3. C

    Bakteri, geni veren insanın genetik yapısını kazanır ve hormonu onun özelliklerine göre üretir

  4. D

    Bakteri, eklenen genin bilgisine göre hormon proteinini kendi ribozomlarında sentezler

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda, insan geninin bilgisi bir plazmite eklenir ve bu yapı bakteriye girer; bakteri böylece yalnızca bu eklenmiş bilgiyi taşır, kendi genetik yapısı insanınkine dönüşmez. İkinci adımda, bakterinin ribozomları plazmitten gelen genetik bilgiyi okuyarak proteini sentezler; ribozomlar bilgiyi okuyup protein üreten yapılardır, bilginin kaynağı ise eklenen gendir. Bu iki adım birlikte düşünüldüğünde hormon proteininin bilgisi insan genine, sentez makinesi ise bakteriye ait olduğundan doğru yargı budur.

Çeldiriciler: 'Hormon, bakterinin kendi genlerinin doğal bir ürünüdür ve eklenen gen bu üretimde rol oynamaz' yargısı, üretimin bilgi kaynağını göz ardı eder; eklenen gen tam da bu üretimin bilgisini sağlar. 'Hormon, geni veren insan hücresinde sentezlenir, bakteri ise onu dışarıdan aktarır' yargısı, gen bilgisinin alınmasını sentezin yapıldığı yerle karıştırır; sentez bakteride gerçekleşir. 'Bakteri, geni veren insanın genetik yapısını kazanır ve hormonu onun özelliklerine göre üretir' yargısı, gen aktarımının bakteriyi bağışçıya benzettiği yanılgısına dayanır; bakterinin kromozomu değişmez, yalnızca plazmitteki gen eklenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Mutasyon ve modifikasyon
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir biyoloji kulübünde canlılardaki değişimler tartışılırken şekildeki dört örnek kartı kullanılmıştır. DNA dizisinde ortaya çıkan ve yavrulara geçebilen değişimler mutasyon olarak adlandırılır. Her kartta anlatılan değişimin DNA'da mı yoksa yalnızca yaşam koşullarına verilen bir tepki olarak mı ortaya çıktığı sorgulanmaktadır. Kartlardaki olaylar bu tanıma göre incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi mutasyon sonucu oluşmamış bir değişimdir?

Dört örnek kartı, her kartta bir olay var: kişinin güneşte kalması sonucu cildinin koyulaşması; radyasyonun tohumdaki geni değiştirmesi; ebeveynin DNA değişiminin yavrusuna geçmesi; güneş ışığının yumurtadaki DNA'yı değiştirmesi.
  1. A

    3 numaralı kart

  2. B

    1 numaralı kart

    Doğru cevap
  3. C

    4 numaralı kart

  4. D

    2 numaralı kart

Doğru cevap: B

Çözüm

Mutasyon, DNA dizisinde ortaya çıkan ve yavrulara geçebilen kalıcı değişimdir. Kartlar bu tanıma göre tek tek incelenir. Güneşte kalan kişinin cildinin koyulaşması DNA dizisine dokunmaz ve yavrulara geçmez; güneş ışığına verilen bir tepkidir, yani modifikasyondur. Kalan üç örnekte değişim DNA düzeyindedir: radyasyon tohumdaki geni değiştirmiştir, ebeveynin DNA'sındaki değişim yavruya geçmiştir ve güneş ışığı yumurtadaki DNA'yı değiştirmiştir. Bu üç değişim mutasyondur; geriye yalnızca DNA'ya dokunmayan ve yavruya geçmeyen örnek kalır.

Çeldiriciler: Yavruya geçen DNA değişimi çevre etkisi sanılırsa seçilir; oysa değişim yavruya aktarıldığı için mutasyondur. Güneş ışığının yumurtadaki DNA'yı değiştirmesi, güneşe bağlı olduğu için çevre etkisi sanılırsa seçilir; oysa değişim DNA'dadır, bu yüzden mutasyondur. Radyasyonun tohumdaki geni değiştirmesi modifikasyon sanılırsa seçilir; oysa gen düzeyinde kalıcı bir değişiklik olduğu için mutasyondur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Besin zinciri, besin ağı, enerji akışı, ayrıştırıcılar
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir göl ekosisteminde üç popülasyonun birey sayısı 8 hafta boyunca her iki haftada bir sayılmış ve sonuçlar şekildeki grafikte K, L ve M eğrileriyle gösterilmiştir. Bu üç popülasyon bir besin zincirinde üretici, birincil tüketici ve ikincil tüketici basamaklarını oluşturmaktadır.

Şekildeki verilerle uyumlu olan ifade hangisidir?

Çizgi grafik: zaman (hafta) ile birey sayısı. K: 12, 10, 14, 20, 32. L: 20, 35, 45, 30, 15. M: 90, 65, 50, 40, 45. Yatay eksen 0, 2, 4, 6 ve 8. haftalar.
  1. A

    Otçul popülasyonun en yüksek olduğu 4. haftada etçil popülasyon da en yüksek değerine ulaşmıştır.

  2. B

    Otçul popülasyonun en hızlı arttığı 0. ile 2. hafta arasında etçil popülasyon artmıştır.

  3. C

    Üretici popülasyonun en hızlı azaldığı 0. ile 2. hafta arasında etçil popülasyon artmıştır.

  4. D

    Etçil popülasyonun en hızlı arttığı 6. ile 8. hafta arasında otçul popülasyon azalmıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda popülasyonlar basamaklarına yerleştirilir. Besin zincirinde üst basamaklara çıkıldıkça birey sayısı genellikle azalır; en yüksek değerlerde seyreden M eğrisi bu nedenle üreticidir. L eğrisi 4. haftada zirve yapar ve ardından düşer; K eğrisinin asıl yükselişi bu zirveden sonra başlar. Avcı popülasyonu avının artışına gecikmeli tepki verdiğinden L otçul, K etçil popülasyondur.

İkinci adımda K eğrisinin en hızlı arttığı aralık bulunur: 6. haftada 20 olan K, 8. haftada 32 olur. Bu 12 birimlik artış, 4. ile 6. hafta arasındaki 6 birimlik artıştan büyüktür.

Üçüncü adımda aynı aralıkta otçul L eğrisine bakılır: 30 birimden 15 birime düşmektedir. Etçilin hızla arttığı dönemde avın azalması, bu ifadeyi grafikle uyumlu kılar.

Çeldiriciler: En hızlı artan otçul eğrisi doğru okunup o aralıkta etçil eğrinin de arttığı varsayılan ifade yanlıştır; bu aralıkta K eğrisi 12'den 10'a düşmektedir. Avcı ile avın yerinin karıştırılması bu hataya yol açar. Üreticinin en hızlı azaldığı aralıkta etçil eğrinin arttığını söyleyen ifade de yanlıştır; M eğrisi 90'dan 65'e düşerken K eğrisi aynı aralıkta 12'den 10'a iner, üreticideki düşüş tüketici artışı anlamına gelmez. Otçul eğrinin zirvesinin 4. haftada olduğu doğrudur, fakat etçil eğri o hafta 14 birimdedir ve en yüksek değerine 8. haftada 32 ile ulaşır; değerin olduğu zamanla en yüksek değerin yeri karıştırılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Fotosentez (hızı etkileyen faktörler) ve solunum
  • Kolay
  • Şekilli soru

Aynı tür ve eşit büyüklükteki su bitkileri, aynı sıcaklıkta ve eşit miktarda suyla dolu üç özdeş kaba konulmuştur. Her kap, şekildeki gibi farklı uzaklıkta bulunan bir lambanın ışığına tutulmuş ve bitkilerden bir dakikada çıkan oksijen kabarcıkları sayılmıştır.

Bu deneyin sonuçlarına göre hangisi doğrudur?

Üç düzenek, şematik: K'da lamba 10 cm uzakta, dakikada 30 kabarcık; L'de lamba 20 cm uzakta, dakikada 15 kabarcık; M'de lamba 40 cm uzakta, dakikada 5 kabarcık.
  1. A

    Lamba bitkiye yaklaştıkça fotosentez hızı artar.

    Doğru cevap
  2. B

    Kabarcıklardaki gaz karbondioksittir; kabarcık sayısı arttıkça fotosentez hızı azalır.

  3. C

    Lamba bitkiden uzaklaştıkça fotosentez hızı artar.

  4. D

    Sabit tutulan sıcaklık bağımsız değişkendir; sıcaklık arttıkça fotosentez hızı artar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Deneyde bitkiler aynı tür ve eşit büyüklükte olduğu, sıcaklık ve su miktarı sabit tutulduğu için değişen tek etken lambanın uzaklığıdır; lambanın uzaklığı bitkinin aldığı ışık şiddetini belirler. Birinci adımda şekilden okunur: lamba 10 cm uzaklıktayken dakikada 30, 20 cm uzaklıktayken 15 ve 40 cm uzaklıktayken 5 kabarcık sayılmıştır. İkinci adımda kabarcık sayısının fotosentez hızını gösterdiği anlaşılır, çünkü bitkinin çıkardığı oksijen miktarı fotosentez hızıyla birlikte artar; bu nedenle lamba bitkiye yaklaştıkça, yani ışık şiddeti arttıkça fotosentez hızı artar.

Çeldiriciler: 'Lamba bitkiden uzaklaştıkça fotosentez hızı artar' ifadesi şekildeki sayıların tersini söyler; uzaklık 10 cm'den 40 cm'ye çıktıkça kabarcık sayısı 30'dan 5'e düşmüştür. 'Kabarcıklardaki gaz karbondioksittir' ifadesi yanlıştır, çünkü deneyde çıkan gazın oksijen olduğu belirtilir ve fotosentezde karbondioksit tüketilir, açığa çıkmaz. 'Sabit tutulan sıcaklık bağımsız değişkendir' ifadesi yanlıştır, çünkü sıcaklık değiştirilmemiş, sabit tutulmuştur; bu deney sıcaklığın etkisi hakkında bilgi vermez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Madde döngüleri (su, karbon, azot, oksijen), çevre sorunları, küresel iklim değişikliği
  • Kolay
  • Şekilli soru

Dağ, göl ve ormanın bulunduğu bir manzaranın üzerindeki su döngüsü, sade bir çizimle numaralı oklar kullanılarak gösterilmiştir. Şekilde gölün, dağın, ormanın ve bulutun konumu da işaretlenmiştir. Şekildeki 3 numaralı okun gösterdiği süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Dağ, göl, orman ve bulut içeren bir manzara; 1, 2, 3 ve 4 numaralı oklar süreçleri gösterir.
  1. A

    Terleme

  2. B

    Buharlaşma

  3. C

    Yoğuşma

  4. D

    Yağış

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Bulutlardan yeryüzüne düşen su damlaları yağış olarak adlandırılır ve şekilde 3 numaralı ok bulutun altından yeryüzüne doğru yönelmiştir, bu yön yağışın hareketiyle uyumludur. Göl yüzeyinden havaya yukarı doğru yönelen ok, güneş ısısıyla sıvı suyun buhara dönüşmesi olan buharlaşmayı gösterir; yönü yukarı olduğu için 3 numaralı okla karıştırılmamalıdır. Havadaki su buharının soğuyarak damlacıklara dönüşmesi olan yoğuşma, dağ zirvesinden bulutlara doğru yönelen 2 numaralı okla gösterilir; bu süreç bulutun altından aşağı inen 3 numaralı oku açıklamaz. Bitki yapraklarından suyun havaya verilmesi olan terleme ise ağaç tepesinden yukarı yönlü bir okla gösterilir, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Sürdürülebilir kalkınma, tasarruf, geri dönüşüm
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ilçe yönetimi dört uygulamayı değerlendirmektedir. Birincisinde, mahalle parklarındaki yağmur suları depolanarak bitki sulamasında kullanılacak ve şebeke suyu tüketimi azaltılacaktır. İkincisinde belediye araçlarının yarısı, benzin ve motorin yerine elektrikle çalışan araçlarla değiştirilecektir. Üçüncüsünde sanayi tesisleri, ham madde yerine geri dönüştürülmüş malzeme kullanmaya yönlendirilecektir. Dördüncüsünde ise kentin içme suyu kaynağını besleyen dereye arıtılmadan atık su verilecektir.

Bu uygulamalardan hangisi sürdürülebilir kalkınma ilkesiyle bağdaşmamaktadır?

  1. A

    Arıtılmamış atık suyun içme suyu kaynağına verilmesi

    Doğru cevap
  2. B

    Belediye araçlarının elektrikle çalışan araçlara değiştirilmesi

  3. C

    Yağmur suyunun sulamada kullanılması

  4. D

    Geri dönüştürülmüş malzemenin sanayide kullanılması

Doğru cevap: A

Çözüm

Sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama olanağını zedelemeden karşılamayı amaçlar. Bu ölçüte göre her uygulama, kaynağın hangi yönde kullanıldığına bakılarak sınıflandırılır. Arıtılmadan dereye verilen atık su, içme suyu kaynağını kirletir ve bu kaynağın gelecekte kullanılabilirliğini düşürür; bu nedenle ilkeyle bağdaşmaz.

Çeldiriciler: Yağmur suyunun sulamada kullanılması şebeke suyu tüketimini azaltır, bu yüzden ilkeye uygundur. Belediye araçlarının elektrikle çalışan araçlara değiştirilmesi fosil yakıt tüketimini düşürür; kısa vadeli maliyet avantajı bu uygulamanın sürdürülebilirlik ölçütü değildir, ama uygulama yine de ilkeye uygundur. Geri dönüştürülmüş malzemenin sanayide kullanılması ham madde çıkarımını azaltır; geri dönüşüm kaynak tüketimi değil, kaynağın yeniden kullanımıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Mevsimlerin oluşumu (Dünyanın eğikliği, Güneş ışınlarının geliş açısı)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türkiye'de düz bir zemine dikey olarak saplanmış bir çubuğun öğle saatindeki gölge boyu bir yıl boyunca ölçülüyor. Ölçümler 21 Haziran, 21 Aralık ve ilkbahar ekinoksu tarihlerinde yapılıyor; her ölçümde çubuğun konumu ve zemin değiştirilmeden tutuluyor ve her tarihte aynı saatte okuma yapılıyor. Gölge boyları birbiriyle karşılaştırılırken güneş ışınlarının yere geliş açısı ile gölge boyu arasındaki ilişki göz önüne alınıyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    21 Haziran'da gölge en uzun olur, çünkü güneş ışınları o gün en eğik gelir.

  2. B

    Ekinokslarda çubuğun gölgesi oluşmaz, çünkü ışınlar yere paralel düşer.

  3. C

    Mevsimler, Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasıyla oluşur.

  4. D

    21 Haziran'da öğle güneşinin geliş açısı en büyük olduğundan gölge en kısa çıkar.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Güneş ışınlarının yere geliş açısı büyüdükçe öğle gölgesi kısalır, açı küçüldükçe gölge uzar. Birinci adım: 21 Haziran'da Güneş ışınlarını Yengeç Dönencesi'ne dik gönderir; Türkiye'de öğle Güneşi yıl boyunca en yüksek konumdadır ve geliş açısı en büyük olduğu için gölge en kısa çıkar. İkinci adım: 21 Aralık'ta Güneş Oğlak Dönencesi'nin üzerindedir; Türkiye'de öğle Güneşi en alçakta olduğundan açı en küçük olur ve gölge en uzun çıkar. Ekinokslarda ışınlar ekvatora dik düşer ve açı bu iki uç değer arasında kalır; gölge oluşur ama boyu ara değerdedir. Bu nedenle doğru seçenek, 21 Haziran'da geliş açısının en büyük ve gölgenin en kısa olduğunu söyleyen seçenektir.

Çeldiriciler: '21 Haziran'da gölge en uzun olur' ifadesi, yazın ışınların eğik geldiği yanılgısına dayanır; yaz aylarında ışınlar daha dik gelir ve gölge kısalır. 'Ekinokslarda çubuğun gölgesi oluşmaz' ifadesi, ışınların yere paralel düştüğü yanılgısının ürünüdür; ekinokslarda ışınlar yere paralel değildir ve gölge oluşur. 'Mevsimler, Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasıyla oluşur' ifadesi, mevsimlerin uzaklıktan kaynaklandığı yanılgısıdır; mevsimleri belirleyen Dünya'nın eksen eğikliğidir, uzaklık değişimi bunu açıklamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Katı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dikey kesim çizgisinden ikiye ayrılan bloğun parçalarından her biri, en geniş yüzeyi ile kuma konulduğunda kuma 3000 Pa basınç uygular.

  2. II.

    Yatay kesim çizgisinden ikiye ayrılan bloğun yalnız alt parçası, en geniş yüzeyi ile kuma konulduğunda kuma uyguladığı basınç 1500 Pa olur.

  3. III.

    Blok, en küçük yüzeyi kuma değecek biçimde konulduğunda kuma uyguladığı basınç 3000 Pa'dan küçük olur.

Aynı maddeden yapılmış, düzgün dikdörtgenler prizması biçimindeki bir blok, en geniş yüzeyi ile kum yüzeyine şekildeki gibi yatay olarak konulmuştur. Bloğun uzun kenarı, yüksekliği ve ağırlığı şekilde verilmiş, bloğun derinliği ise 10 cm olarak ölçülmüştür.

Şekildeki kesikli çizgilerden biri bloğu tam ortasından dikey, diğeri yatay olarak keserek bloğu parçalara ayırmaktadır. Kesimler yalnızca çizgilerde yapılmakta ve parçalar kesim sonrasında olduğu gibi, bir yüzeyleri kuma değecek biçimde yere konulmaktadır.

Kesimden sonra oluşan her parça, kuma değen yüzeyinin alanı ve kendi ağırlığı ile ayrı ayrı değerlendirilmektedir.

Buna göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Kum yüzeyi üzerinde yatay duran dikdörtgenler prizması biçimli blok: uzun kenarı 20 cm, yüksekliği 5 cm, ağırlığı G = 60 N. Bloğun tam ortasından biri dikey, diğeri yatay kesikli kesim çizgisi geçer.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız II

  4. D

    I ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda bloğun ağırlığı 60 N, kuma değen en geniş yüzeyinin alanı 20 cm × 10 cm = 200 cm² = 0,02 m² olarak şekilden okunur; basınç 60 / 0,02 = 3000 Pa'dır. Bu değer, kesimlerden sonra parçaların basıncıyla karşılaştırılacak başlangıç değeridir. İkinci adımda dikey kesim, bloğu uzun kenarının yarısı genişliğinde iki parçaya ayırır: her parçanın ağırlığı 30 N, en geniş yüzeyinin alanı 10 cm × 10 cm = 100 cm² = 0,01 m²'dir. Basınç 30 / 0,01 = 3000 Pa olur, dolayısıyla I doğrudur; ağırlık ve temas alanı aynı oranda yarıya indiği için basınç değişmez. Üçüncü adımda yatay kesimle ayrılan alt parçanın ağırlığı 30 N'dir, temas alanı ise yine 20 cm × 10 cm = 0,02 m²'dir; basınç 30 / 0,02 = 1500 Pa olur ve II doğrudur. Son adımda en küçük yüzey 10 cm × 5 cm = 50 cm² = 0,005 m²'dir; basınç 60 / 0,005 = 12000 Pa olur, 3000 Pa'dan küçük olmaz ve III yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği yanlıştır, çünkü yatay kesimde ağırlık yarıya inerken temas alanı değişmediği için basınç da yarıya iner ve II doğrudur. 'Yalnız II' seçeneği yanlıştır, çünkü dikey kesimde basıncın yarıya indiği sanılırsa I yanlış değerlendirilir; oysa ağırlık ve alan birlikte yarıya inmektedir. 'I ve III' seçeneği yanlıştır, çünkü en küçük yüzeyde temas alanı azaldığı için basınç artar, azalmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Sıvı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ve M noktalarındaki sıvı basınçları birbirine eşittir.

  2. II.

    L noktasındaki sıvı basıncı, K noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

  3. III.

    M noktasındaki sıvı basıncı, L noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

Bir fen bilimleri laboratuvarında sıvı basıncını incelemek için şekildeki iki kap hazırlanıyor. Solda geniş bir kapta su, sağda ise dar bir kapta yağ bulunmaktadır. Kapların genişlikleri ve içindeki sıvı miktarları birbirinden farklıdır. Her iki kapta da sıvıların üst yüzeyi düz ve yatay durmaktadır. Şekilde işaretli K noktası suyun içinde, L ve M noktaları ise yağın içinde yer almaktadır. Sıvıların yoğunlukları ile noktaların sıvı yüzeyine ve kap tabanına olan uzaklıkları yalnızca şekilde verilmiştir. Deney, öğrencinin farklı kaplardaki noktaların basınçlarını yazılı verilerle değil şekil üzerinden karşılaştırmasını amaçlamaktadır. Deney masasında her iki kap da aynı sıcaklıkta ve aynı ortamda bekletilmiştir. Öğrenci, bu düzenekteki noktaların basınçlarını karşılaştırmadan önce aşağıdaki öncülleri ele almaktadır. Bu düzenekteki noktalarla ilgili aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Solda geniş kapta su, yoğunluk 1 g/cm³; K noktasının yüzeyden derinliği 4 cm. Sağda dar kapta yağ, yoğunluk 0,8 g/cm³; L noktasının yüzeyden derinliği 3 cm, M noktasının yüzeyden derinliği 5 cm.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Sıvı basıncı P=ρ⋅g⋅hP = \rho \cdot g \cdot h bağıntısıyla hesaplanır; burada ρ\rho sıvının yoğunluğu, hh ise noktanın sıvı yüzeyinden derinliğidir. Kabın genişliği ve içindeki sıvı miktarı bu bağıntıda yer almadığı için basınca etki etmez. Birinci adım: K noktası suda ve yüzeyden derinliği 4 cm olduğundan PK∝1⋅4=4P_K \propto 1 \cdot 4 = 4 bulunur. İkinci adım: L noktası yağda ve derinliği 3 cm olduğundan PL∝0,8⋅3=2,4P_L \propto 0{,}8 \cdot 3 = 2{,}4 olur. Üçüncü adım: M noktası yağda ve derinliği 5 cm olduğundan PM∝0,8⋅5=4P_M \propto 0{,}8 \cdot 5 = 4 olur. Böylece PK=PMP_K = P_M olduğu için birinci öncül doğrudur; PM>PLP_M > P_L olduğu için üçüncü öncül doğrudur; L noktasının basıncı K noktasınınkinden küçük olduğu için ikinci öncül yanlıştır, bu nedenle doğru seçenek 'I ve III' olur. 'Yalnız I' seçeneği, üçüncü öncülü sınamadan yalnızca eşitlik ilişkisine bakmanın sonucudur. 'I ve II' seçeneği, sığ noktanın basıncının büyük olduğu yanılgısını kabul eder; oysa daha sığ olan L noktasının basıncı daha küçüktür. 'Yalnız III' seçeneği yağın yoğunluğunu suyla aynı sayarsa K ile M'nin eşit çıkmadığını (4 ile 5) düşünür; bu, yoğunluğu yok saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yükü dengede tutan F kuvveti, yükün ağırlığının yarısına eşittir.

  2. II.

    Yük 0,5 m yükseltildiğinde F kuvvetinin yaptığı iş 30 J'dür.

  3. III.

    Serbest uç 1 m çekildiğinde yük 0,5 m yükselir.

Şekilde sürtünmesiz bir makara düzeneği gösterilmiştir. Düzenekte yük hareketli makaraya asılmıştır ve yük, serbest uçtan uygulanan F kuvvetiyle dengede tutulmaktadır.

Aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sürtünmesiz makara düzeneği: tavana bağlı ip, hareketli makaranın altından dolanıp sabit makaraya çıkar ve serbest uçtan F kuvveti aşağı çekilir. Hareketli makaranın eksenine asılı yükün ağırlığı 120 N'dur; sabit makara tavana asılıdır.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Yük hareketli makaraya asılıdır ve makaranın iki ip parçası yükü taşır. Sürtünme ihmal edildiğinde bu iki parçada eşit gerilme oluşur; kuvvet kazancı 2 olur ve yükü dengede tutan kuvvet F=G2F = \frac{G}{2} ile bulunur. Şekildeki yük 120 N olduğundan F = 60 N'dur.

I. DOĞRU: F = 60 N, yükün ağırlığı olan 120 N'un yarısına eşittir.

II. YANLIŞ: Yük hh kadar yükseldiğinde serbest uç 2h2h kadar çekilir. Yük 0,5 m yükseltildiğinde serbest uç 1 m çekilir ve yapılan iş W=F⋅d=60⋅1=60W = F \cdot d = 60 \cdot 1 = 60 J olur. 30 J, serbest uç yerine yükselme miktarının (hh = 0,5 m) kullanılmasıyla çıkan sonuçtur.

III. DOĞRU: Serbest uç 1 m çekildiğinde iki ip parçasının her biri 0,5 m kısalır ve yük 0,5 m yükselir.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, yapılan işin yükselme miktarıyla hesaplanabileceği yanılgısıyla II'nin doğru sanılmasından doğar. 'II ve III' seçeneği, sabit makara gibi davranıp kuvvetin yükün ağırlığına eşit sanılmasıyla I'in yanlış bulunmasından doğar. 'Yalnız I' seçeneği ise III'ün yer değiştirme oranı yanlış sayılarak reddedilmesinden doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kısa düzlemde yükü yukarı çekmek için gereken kuvvet, uzun düzlemdekinden büyüktür.

  2. II.

    Her iki düzlemde yükü aynı yüksekliğe çıkarmak için yapılan iş eşittir.

  3. III.

    Uzun düzlemde yapılan iş, kısa düzlemdekinden azdır.

Şekildeki iki sürtünmesiz eğik düzlemin yüksekliği de 2 m'dir. Her iki düzlemde aynı 80 N ağırlığındaki yük yavaşça ve düzgün biçimde yukarı çekilmektedir. Düzlemlerin uzunlukları şekilde verilmiştir.

Aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

İki sürtünmesiz eğik düzlem yan yana: sol düzlemin uzunluğu 4 m, sağ düzlemin uzunluğu 8 m, ikisinin yüksekliği 2 m'dir. Her iki düzlemin alt ucunda 80 N ağırlığında bir yük bulunur.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Sürtünmesiz eğik düzlemde kuvvet ile yol çarpımı, yükün ağırlığı ile yükseklik çarpımına eşittir: F⋅L=G⋅hF \cdot L = G \cdot h. Yapılan iş düzlemin uzunluğundan bağımsızdır ve W=G⋅h=80⋅2=160W = G \cdot h = 80 \cdot 2 = 160 J'dür.

Kısa düzlemde (L=4L = 4 m) gereken kuvvet F=1604=40F = \frac{160}{4} = 40 N, uzun düzlemde (L=8L = 8 m) ise F=1608=20F = \frac{160}{8} = 20 N'dur.

I. DOĞRU: Kısa düzlemde gereken kuvvet 40 N, uzun düzlemde 20 N olduğundan kısa düzlemde kuvvet daha büyüktür.

II. DOĞRU: Her iki düzlemde yapılan iş 160 J'dür; yüzeyin uzunluğu yapılan işi değiştirmez.

III. YANLIŞ: Uzun düzlemde yol uzadığı için gereken kuvvet azalır, ancak yapılan iş değişmez. Bu nedenle uzun düzlemde yapılan iş kısa düzlemdekinden az değildir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, uzun düzlemde işin azaldığı yanılgısıyla II'nin yanlış bulunmasından doğar. 'II ve III' seçeneği, kuvvet kazancını yükseklikle orantılı sanıp I'i yanlış bulmanın ve III'ü doğru saymanın birleşiminden doğar. 'I, II ve III' seçeneği yalnızca III'ün doğru sanılmasıyla oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Elektrik yüklü cisimler: yüklü/nötr sınıflandırma, elektroskop, topraklama
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Başlığa dokunmadan yaklaştırılan çubuk, elektroskobun yapraklarının açılmasına neden olur.

  2. II.

    Son durumda elektroskobun yükü negatiftir.

  3. III.

    Elektroskobun yaprakları, yüklü cisim başlığa değmedikçe açılmaz.

Yaprakları ince metalden yapılmış bir elektroskop, yüklü cisimlerin etkisini incelemek için kullanılmaktadır. Elektroskobun metal başlığı, sapı ve yaprakları birbirine iletken olarak bağlıdır. Şekilde 1 numaralı düzenek elektroskobun başlangıç durumunu göstermektedir: elektroskop yüksüzdür ve yaprakları kapalıdır. Şekilde 2 numaralı düzenekte yükü verilen bir çubuk, elektroskobun metal başlığına dokunmadan yaklaştırılmıştır. Bu konumda çubuk yerinde dururken başlığa parmakla dokunulmuş ve parmak çekilmiştir. Ardından çubuk uzaklaştırılmış ve elektroskobun son durumu 3 numaralı düzenekte gösterilmiştir.

Buna göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Üç elektroskop yan yana. 1: yüksüz, yaprakları kapalı elektroskop. 2: başlığa dokunmadan, sol yanında yükü −4 nC olan çubuk yaklaştırılmış; yapraklar açık. 3: çubuk uzaklaştırıldıktan sonra, yaprakları açık elektroskop.
  1. A

    Yalnız I

    Doğru cevap
  2. B

    I ve II

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Elektroskopta yapraklar aynı işaretli yüklerin birbirini itmesiyle açılır. Yüklü çubuk başlığa değmeden yaklaştırıldığında başlıktaki serbest elektronlar çubuktan uzaklaşarak sapa ve yapraklara doğru itilir; yapraklar aynı işaretli yük kazanıp birbirinden uzaklaşır. Bu nedenle I. yargı doğrudur ve yapraklar başlığa dokunulmadan da açılabilir.

Birinci adımda başlığa dokunan parmak üzerinden fazla elektronlar yere akar; parmak çekildiğinde, çubuk hâlâ yakınken, elektroskopta elektron eksikliği kalır. İkinci adımda çubuk uzaklaştırıldığında elektroskop, çubuğun yükünün tersi olan pozitif işaretle yüklü kalır. Son durumda yükün negatif olduğunu söyleyen II. yargı yanlıştır.

III. yargı yanlıştır; yaprakların açılması için yüklü cismin başlığa değmesi gerekmez, yakınlaşma yeterlidir.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği yük aktarımı yanılgısından doğar; çubuğun yükünün elektroskopa geçtiği ve son yükün çubukla aynı işaretli olduğu düşünülür. 'Yalnız III' seçeneği, yaprakların yalnızca pozitif yükte açıldığı yanılgısıyla I. yargının yanlış görülmesinden doğar. 'II ve III' seçeneği, serbest protonların hareket ettiği yanılgısıyla son yükün işaretinin yanlış okunmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Elektrik yükleri ve elektriklenme çeşitleri (sürtünme, dokunma, etki), yüklerin etkileşimi
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ve L küreleri aynı türden elektrik yüküne sahiptir.

  2. II.

    M küresinin yükü, L küresinin yükünün zıt türündedir.

  3. III.

    M küresi nötr olabilir.

Yalıtkan iplerle tavana asılmış K, L ve M küreleri şekildeki gibi dengededir. Küreler yalnızca birbirleriyle etkileşmekte, başka bir cisimle temas etmemektedir. Şekilde L küresinin yükünün işareti verilmiştir.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Tavana bağlı üç yalıtkan iplikte K, L ve M küreleri asılı. K sola sapmış, K ile L arasında belirgin bir açıklık var. L sağa sapmış ve etiketinde artı (+) yüklü yazar. M sola sapmış ve L'ye yakın duruyor.
  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız I

  4. D

    Yalnız II

Doğru cevap: B

Çözüm

Aynı türden yükler birbirini iter; zıt türden yükler ile yüklü bir cisim de nötr bir cismi çeker. Şekilde L küresinin yükü artı (+) olarak verilmiştir. K ve L birbirinden uzaklaşacak biçimde sapmıştır; bu bir itmedir. Demek ki K de artı yüklüdür ve I. yargı doğrudur.

Şekilde L ve M birbirine doğru çekilmiştir. M'nin eksi yüklü olması bu çekmeyi açıklar; ancak M'nin nötr olması da aynı çekmeyi açıklayabilir: yüklü L küresi, nötr M küresinde yük dağılımını bozarak onu kendine doğru çeker. Bu nedenle M'nin L'nin zıt türünde yüklü olduğu kesin değildir; II. yargı yanlıştır. Nötr olabileceği için III. yargı doğrudur.

Doğru yargılar I ve III olduğundan cevap bu iki yargıyı içeren seçenektir.

Çeldiriciler: Her çekmenin zıt yük çekmesi olduğu düşünülürse II. yargı doğru sayılır ve nötr olasılığı atlanır; bu, I ve II seçeneğine götürür. İtmeyi zıt yükle açıklamak K'yı eksi yüklü sanmaya ve I. yargıyı yanlış saymaya yol açar; II. yargı doğru kaldığı için bu düşünce Yalnız II seçeneğini verir. İplerin sapma açısını yükün miktarı sanmak, M'nin sapmasından yüklü olduğu sonucunu çıkarıp III. yargıyı reddettirir; II. yargıyı da doğru saymadığı için bu düşünce Yalnız I seçeneğine götürür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Periyodik sistem: grup, periyot, metal/yarımetal/ametal
  • Kolay
  • Şekilli soru

Öğretmen, sınıfta dört elementin ışık yansıtma, akım geçirme ve incelip tel ya da levha olabilme özelliklerini kayda geçirmiştir; kayıtlar tabloda verilmiştir. Harflerle adlandırılan bu elementlerden hangisi metal grubuna aittir?

Tablo: G parlaklık var, iletme az, tel/levha yok; J üçü de var; Q parlaklık yok, iletme var, tel/levha yok; R parlaklık var, iletme yok, tel/levha yok. Sütunlar: parlaklık, elektriği iletme, tel/levha olma.
  1. A

    J

    Doğru cevap
  2. B

    G

  3. C

    Q

  4. D

    R

Doğru cevap: A

Çözüm

Metaller üç özelliği birlikte taşır: parlaktırlar, elektriği iyi iletirler ve tel ya da levha hâline getirilebilirler. Birinci adımda tablodaki her satırın üç özelliği okunur. İkinci adımda üç özelliğin de var olduğu tek satır seçilir; parlaklık, iyi iletkenlik ve tel ya da levha olma özelliklerinin üçünü birden taşıyan satır metal sınıfına girer.

Çeldiriciler: Parlaklığı ve iletkenliği az olan, tel ya da levha olmayan satır yarı metaldir; yarı metali metal saymak bu seçeneği cazip kılar. Elektriği iletmesine rağmen parlaklığı ve tel ya da levha olma özelliği bulunmayan satır ametaldir; ametalleri iletken saymak bu satırı metal gibi gösterir. Parlaklığı olan ama iletkenliği ve tel ya da levha olma özelliği bulunmayan satır ise parlaklığı tek ölçüt saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Fiziksel ve kimyasal değişimler
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir deneyde özdeş iki terazinin kefelerine, içinde sirke ve karbonat bulunan birer kap yerleştiriliyor. Birinci düzenekte kabın ağzı tıpayla kapalı tutuluyor, ikinci düzenekte ise kabın ağzı açık bırakılıyor. Şekilde iki düzenekte tepkime öncesi ve sonrası tartım değerleri verilmiştir.

Buna göre bu düzeneklerde gerçekleşen tepkimeye ilişkin hangi yargı doğrudur?

Kapalı kap ve açık kap olmak üzere iki düzenek, her biri ayrı bir terazinin kefesi üzerinde. Kapalı kap: tepkime öncesi 152 g, sonrası 152 g. Açık kap: tepkime öncesi 152 g, sonrası 148 g.
  1. A

    Kapalı kapta kütle değişmez, açık kapta çıkan gaz kütleyi azaltır

    Doğru cevap
  2. B

    Kapalı kapta kütle azalır, açık kapta kütle değişmez, çünkü açık kapta gaz çıkmaz

  3. C

    Her iki kapta kütle azalır, çünkü tepkime sırasında madde yok olur

  4. D

    Her iki kapta kütle değişmez, çünkü gaz oluşumu fiziksel bir değişimdir

Doğru cevap: A

Çözüm

Kimyasal tepkimede atomlar yeniden düzenlenir, ancak sistemdeki toplam madde miktarı değişmez; bu yüzden kapalı kapta tartım değişmez.

Birinci adımda kapalı kabın tepkime öncesi ve sonrası değerleri okunur: 152 g ve 152 g, yani fark sıfırdır.

İkinci adımda açık kabın değerleri okunur: öncesi 152 g, sonrası 148 g, yani kütle 4 g azalmıştır. Bu azalma, tepkimede oluşan gazın açık kaptan ortama çıkmasıyla açıklanır; madde yok olmamış, sistemden ayrılmıştır.

Çeldiriciler: 'Her iki kapta kütle azalır' seçeneği, tepkimede maddenin yok olduğunu varsayar ve kapalı kabın tartımının sabit kalmasını açıklayamaz. 'Kapalı kapta kütle azalır, açık kapta kütle değişmez' seçeneği iki düzeneğin sonuçlarını birbirine karıştırır; gaz kapalı kapta dışarı çıkamadığı için kapalı kapta kütle değişmez, açık kapta ise azalır. 'Her iki kapta kütle değişmez, çünkü gaz oluşumu fiziksel bir değişimdir' seçeneği, gaz oluşumunun yeni madde oluşumu ve dolayısıyla kimyasal değişim olduğunu gözden kaçırır; açık kaptaki 4 g'lık kayıp bu seçenekle açıklanamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Asitler ve bazlar, pH, ayraçlar, asit yağmurları
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir öğrenci dört farklı sulu çözeltiyi (K, L, M, N) mavi turnusol kâğıdı, kırmızı turnusol kâğıdı ve fenolftalein ile ayrı ayrı deneyerek gözlemlerini şekildeki tabloya kaydetmiştir. Her çözelti için ayrı bir deney tüpü kullanılmış ve tüm çözeltiler oda sıcaklığında tutulmuştur. Öğrenci, deneyleri öğretmeninin gösterdiği güvenlik kuralları altında yapmıştır. Tablodaki '?' ile gösterilen gözlem ise kayıtta eksik kalmıştır.

Bu gözlemlere göre pH değeri 7'den büyük olan çözeltiler hangileridir?

Tablo: K için mavi turnusol kırmızı, kırmızı turnusol kırmızı, fenolftalein renksiz; L için mavi, mavi, pembe; M için mavi, kırmızı, renksiz; N için mavi, mavi, fenolftalein '?'.
  1. A

    yalnızca L

  2. B

    K ve L

  3. C

    L ve N

    Doğru cevap
  4. D

    M ve N

Doğru cevap: C

Çözüm

Kırmızı turnusol kâğıdı yalnızca bazik çözeltide maviye döner; asidik ve nötr çözeltilerde rengini korur. Tabloda kırmızı turnusolü maviye çeviren maddeler L ve N'dir; dolayısıyla bu iki madde baziktir ve pH değerleri 7'den büyüktür. Fenolftalein de bazik çözeltide pembe renk verdiği için L'nin pembe gözlemi bu sonucu doğrular. N'nin fenolftalein gözlemi eksik olsa da bazlığı kırmızı turnusol gözleminden kesin olarak çıkar. Yalnızca L'yi seçmek, fenolftalein sütununa bakıp N'nin boş hücresini yok saymanın sonucudur; oysa N'nin bazlığı başka bir sütundan anlaşılır. 'K ve L' ifadesi, mavi turnusolü kırmızıya çeviren K maddesini bazik sanmanın sonucudur; bu dönüşüm asitliğe işarettir ve K'nın pH değeri 7'den küçüktür. 'M ve N' ifadesi, hiçbir renk dönüşümü göstermeyen nötr M maddesini bazik saymanın sonucudur; nötr maddenin pH değeri 7'dir ve 7'den büyük değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Her iki maddeye aynı süre boyunca eşit miktarda ısı verilmiştir.

  2. II.

    P maddesinin erimesi sırasında aldığı ısı, sıcaklığını artırmak için harcanmamıştır.

  3. III.

    Sıcaklığı en çok artan madde, aynı sürede en fazla ısıyı almış olan maddedir.

Kütleleri eşit olan iki katı madde, P ve R, başlangıçta oda sıcaklığındadır. Bu maddeler, ısı kaybını önlemek amacıyla yalıtılmış iki ayrı kaba konulmuştur. Özdeş ve aynı güçteki iki elektrikli ısıtıcı, her bir kaptaki maddeyi aynı süre boyunca ısıtmaktadır. Isıtıcıların harcadığı enerjinin tamamının maddelere aktarıldığı varsayılmaktadır. Sıcaklık ölçümleri ısıtma başladıktan belirli aralıklarla kaydedilmiş ve iki maddenin son durumu karşılaştırılmıştır. Isıtma sonunda P maddesinin sıcaklığı 60 °C'de sabit kalmış ve madde tamamen sıvı hâle geçmiş; R maddesi ise katı hâlde kalmış ve sıcaklığı 90 °C'ye ulaşmıştır. Isıtma boyunca her iki maddenin kütlesi değişmemiştir.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Her iki kapta da ısıtıcılar özdeş ve aynı güçtedir; süre de aynıdır. Enerji tamamen maddelere aktarıldığından iki maddeye verilen ısı miktarı eşittir. Kütleler de eşit olduğu için bu ısının ne kadarının sıcaklık artışına, ne kadarının hâl değişimine gittiği maddenin davranışına bağlıdır.

Birinci adımda I. yargı sınanır: aynı güçteki özdeş ısıtıcılar aynı süre çalıştığı için iki maddeye verilen toplam ısı eşittir. Bu yargı doğrudur.

İkinci adımda II. yargı incelenir: P maddesi 60 °C'de sabit sıcaklıkta erimiştir. Sıcaklık sabit kaldığı sürece verilen ısı sıcaklığı yükseltmez; katının sıvıya dönüşmesi için harcanır. Bu nedenle yargı doğrudur.

Üçüncü adımda III. yargıya bakılır: R'nin sıcaklık artışı daha büyüktür, ancak iki madde eşit ısı aldığından daha büyük sıcaklık artışı daha fazla ısı alındığı anlamına gelmez. Yargı yanlıştır.

Doğru yargılar I ve II olduğundan, bu ikisini birlikte veren seçenek doğrudur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, sıcaklık sabit kaldığında maddenin ısı almadığı yanılgısından doğar; bu durumda II yanlış görülür. 'Yalnız III' seçeneği, sıcaklığı çok artan maddenin daha çok ısı aldığının sanılmasıyla oluşur; bu durumda I yanlış görülür. 'I, II ve III' seçeneği, III. yargının doğru sanılmasından çıkar; sıcaklık artışı en büyük olan maddenin en çok ısı aldığı yanılgısıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yalıtılmış bir kapta kütleleri eşit olan iki sıvı karıştırılıyor. Sıvılardan birinin sıcaklığı 80 °C, diğerinin sıcaklığı 20 °C'dir ve iki sıvı aynı maddedir. Kabın içindeki sıvılar karıştırıldıktan sonra kendi aralarında ısı alışverişi yaparak dengeye ulaşmaktadır. Karıştırma sırasında kaptan dışarıya ısı kaybı olmadığı varsayıldığına göre, karışım ısıl dengeye ulaştığında sıcaklığı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    20 °C'nin altında olur

  2. B

    20 °C ile 80 °C arasında olur

    Doğru cevap
  3. C

    80 °C'ye eşit kalır

  4. D

    100 °C olur

Doğru cevap: B

Çözüm

Isı, sıcak sıvıdan soğuk sıvıya akar; bu nedenle sıcak sıvı soğur, soğuk sıvı ısınır ve ikisinin sıcaklığı birbirine yaklaşır. Kütleler eşit olduğu için denge sıcaklığı TT şu eşitlikle bulunur: m⋅c⋅(80−T)=m⋅c⋅(T−20)m \cdot c \cdot (80 - T) = m \cdot c \cdot (T - 20). Kütle ve öz ısı iki tarafta da aynı olduğundan 80−T=T−2080 - T = T - 20 olur ve buradan T=50T = 50 °C bulunur. Bu değer 20 °C ile 80 °C arasındadır.

Birinci adımda sıcaklıklar belirlenir: sıcak sıvı 80 °C, soğuk sıvı 20 °C'dir. İkinci adımda ısının yönü uygulanır: ısı sıcaktan soğuğa akar. Üçüncü adımda ısı alışverişinin dengesi kurularak T=50T = 50 °C bulunur.

Çeldiriciler: '20 °C'nin altında olur' seçeneği, soğuk sıvının sıcak sıvıya ısı verdiğini varsayar; oysa ısı yüksek sıcaklıktan düşük sıcaklığa akar. '100 °C olur' seçeneği, iki sıcaklığın toplanmasıyla bulunur; karışımın sıcaklığı toplama işlemiyle değil ısı dengesiyle belirlenir. '80 °C'ye eşit kalır' seçeneği, ısıl dengede ısıların eşitliğinin sıcaklık eşitliği sanılmasından çıkar; oysa sıcak sıvı ısı verir ve sıcaklığı düşer.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

İstersen uygulamada da çözebilirsin

Aynı soruları süre tutarak benzersor uygulamasında çözebilir, sonuçlarını sonra inceleyebilirsin.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

Uygulamayı incele

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by