40 soru · LGS

LGS Sayısal Deneme 5 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

LGS Sayısal Deneme 5 cevap anahtarı ve 40 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir sayının karesinden başka bir sayının karesi çıkarılarak elde edilen ifade 732−27273^2 - 27^2 biçimindedir. Bu ifadenin sayısal değeri kaçtır?

  1. A

    46

  2. B

    2116

  3. C

    4510

  4. D

    4600

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

İfade iki karenin farkıdır. a2−b2=(a−b)(a+b)a^2 - b^2 = (a - b)(a + b) özdeşliğinde a=73a = 73 ve b=27b = 27 alınır. Birinci adımda çarpanlar (73−27)(73+27)=46×100(73 - 27)(73 + 27) = 46 \times 100 olarak bulunur. İkinci adımda çarpım 46×100=460046 \times 100 = 4600 eder; 732=532973^2 = 5329 ve 272=72927^2 = 729 değerleriyle doğrudan çıkarma yapıldığında da 5329−729=46005329 - 729 = 4600 sonucu çıkar, bu da özdeşliğin doğruluğunu gösterir. Çeldiriciler: '46' seçeneği özdeşliğin ikinci çarpanı olan a+ba + b unutulup yalnız a−ba - b alındığında çıkar. '2116' seçeneği kare farkı yerine (a−b)2=462(a - b)^2 = 46^2 hesaplandığında elde edilir; kare farkı ile farkın karesi aynı işlem değildir. '4510' seçeneği 73273^2 değerinin 5239 olarak yanlış yazılmasından doğar; doğru değer 5329'dur ve bu hata sonucu 90 eksik bırakır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir bulut depolama hizmetinde bir fotoğraf dosyasının boyutu 3×1053 \times 10^{5} bayttır. Bir kullanıcı bu boyutta 200 fotoğrafı sisteme yüklüyor. Yüklenen fotoğrafların toplam boyutu a×10na \times 10^{n} biçiminde yazıldığında, 1≤a<101 \leq a < 10 olmak üzere, nn kaçtır?

  1. A

    3

  2. B

    7

    Doğru cevap
  3. C

    8

  4. D

    10

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda fotoğraf sayısı 200=2×102200 = 2 \times 10^{2} olarak yazılır. Toplam boyut 2×102⋅3×1052 \times 10^{2} \cdot 3 \times 10^{5} olur. İkinci adımda katsayılar çarpılır: 2⋅3=62 \cdot 3 = 6. Üçüncü adımda aynı tabanın kuvvetleri çarpıldığı için üsler toplanır: 102⋅105=10710^{2} \cdot 10^{5} = 10^{7}. Toplam boyut 6×1076 \times 10^{7} bayt olur ve 1≤6<101 \leq 6 < 10 koşulu sağlandığından n=7n = 7 bulunur.

Çeldiriciler: 10 değeri üsleri çarpmanın sonucudur; çarpımda üsler toplanır, çarpılmaz. 3 değeri üsleri bölmenin sonucudur (105/102=10310^{5} / 10^{2} = 10^{3}); burada bölme işlemi yoktur. 8 değeri 200 sayısını 2×1032 \times 10^{3} sanmanın sonucudur; 200 ise 2×1022 \times 10^{2} değeridir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

63\dfrac{6}{\sqrt{3}} ifadesi a3a\sqrt{3} biçiminde yazıldığında aa kaç olur?

  1. A

    2

    Doğru cevap
  2. B

    3

  3. C

    6

  4. D

    12

Doğru cevap: A

Çözüm

Paydadaki 3\sqrt{3} kökünden kurtulmak için pay ve payda 3\sqrt{3} ile çarpılır: 63=633⋅3=633\dfrac{6}{\sqrt{3}} = \dfrac{6\sqrt{3}}{\sqrt{3}\cdot\sqrt{3}} = \dfrac{6\sqrt{3}}{3} olur. Pay ve paydadaki 3 sadeleşince ifade 232\sqrt{3} olur ve 3\sqrt{3} ün katsayısı a=2a = 2 bulunur. '3' seçeneği paydadaki sayının katsayı sanılmasının, '6' seçeneği paydadaki 3 ün bölünmeden bırakılmasının, '12' seçeneği ise payın iki kez çarpılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir spor salonunun duvarına asılan dikdörtgen biçimli pano, kenar uzunlukları şekilde verilmiştir. Pano, şekilde kenar uzunluğu verilen kare biçimli karolarla hiç boşluk kalmayacak ve taşma olmayacak biçimde tamamen kaplanacaktır. Buna göre panoyu kaplamak için kaç karo gerekir?

Duvarda dikdörtgen bir pano; alt kenarı 3√2 m, sol kenarı 2√2 m. Panonun sağında ayrı duran kare bir karo; bir kenarı √2 m.
  1. A

    3

  2. B

    6

    Doğru cevap
  3. C

    10

  4. D

    12

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda panonun alanı bulunur: kenarlar 323\sqrt{2} m ve 222\sqrt{2} m olduğundan alan 32⋅22=3⋅2⋅(2⋅2)=6⋅2=123\sqrt{2}\cdot 2\sqrt{2} = 3\cdot 2\cdot(\sqrt{2}\cdot\sqrt{2}) = 6\cdot 2 = 12 m² olur. İkinci adımda bir karonun alanı bulunur: kenarı 2\sqrt{2} m olan karonun alanı (2)2=2(\sqrt{2})^2 = 2 m² dir. Üçüncü adımda pano alanı karo alanına bölünür: 12:2=612 : 2 = 6 karo gerekir. Bu sonuç kenar boyunca da doğrulanır: 32:2=33\sqrt{2} : \sqrt{2} = 3 sütun, 22:2=22\sqrt{2} : \sqrt{2} = 2 sıra ve 3⋅2=63 \cdot 2 = 6 karo. Çeldiriciler: '3' yalnızca bir kenardaki karo sayısıdır, '10' alan yerine çevrenin karo kenarına bölünmesiyle çıkar, '12' ise pano alanının karo alanına bölünmeden karo sayısı sanılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Basit olayların olma olasılığı
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekildeki çark, merkezinden eşit açılarla 8 dilime ayrılmıştır ve her dilimin içine bir doğal sayı yazılmıştır. Çark döndürülüp durduğunda ok her dilimi eşit olasılıkla gösterir. Bir oyunda ok 3'ün katı bir sayının yazılı olduğu dilimi gösterirse oyuncu kazanır. Saat 12 hizasındaki dilimden başlayarak saat yönünde sayıldığında üçüncü dilimdeki sayı 8 ile değiştiriliyor. Buna göre bu değişiklikten sonra oyuncunun kazanma olasılığı yüzde kaç olur?

Merkezi O olan, eş açılı 8 dilimli çark. Dilimlerdeki sayılar saat 12 hizasından saat yönünde 4, 9, 6, 7, 3, 10, 12 ve 5.
  1. A

    25

  2. B

    37,5

    Doğru cevap
  3. C

    50

  4. D

    62,5

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Çarkta 8 eşit dilim olduğundan ok her dilimi eşit olasılıkla gösterir ve tüm durum sayısı 8'dir. Saat 12 hizasından saat yönünde sayılan dilimlerdeki sayılar 4, 9, 6, 7, 3, 10, 12 ve 5'tir. İkinci adım: Üçüncü dilimdeki 6 sayısı 8 ile değiştirilmeden önce 3'ün katı olan sayılar 9, 6, 3 ve 12'dir. Değişiklikte 6 yerine 8 yazıldığı için 6 kazandıran dilimler arasından çıkar, çünkü yerine gelen 8 sayısı 3'ün katı değildir. Üçüncü adım: Kalan kazandıran dilimler 9, 3 ve 12'dir; uygun durum sayısı 3, tüm durum sayısı 8 olduğundan olasılık 38\frac{3}{8}, yani yüzde 37,5 bulunur. Çeldiriciler: 50 değeri değişiklikten önceki dört kazandıran dilimin oranıdır; değiştirilen üçüncü dilim hesaba katılmamış olur. 25 değeri yalnızca tek basamaklı kazandıran sayılar olan 9 ve 3 alındığında çıkar; 12 yazan dilim atlanmış olur. 62,5 değeri kazandırmayan dilimlerin oranıdır; sorulan ise kazandıran dilimlerin oranıdır, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Dönüşüm geometrisi: öteleme ve yansıma
  • Orta
  • Şekilli soru

Kenar uzunluğu 1 birim olan karelerden oluşan bir oda planında bir ev tipi robot süpürge şekildeki R noktasından hareket etmektedir. Robot önce 4 birim sağa ve 2 birim yukarı öteleniyor; ardından şekilde kesikli çizgiyle gösterilen d doğrusuna göre yansıtılarak son konumuna ulaşıyor. Robotun son konumunun bulunduğu harfli nokta ile L noktası arasındaki yatay uzaklık kaç birimdir?

Kareli zeminli oda planı; her kare 1 birim. R noktası (1, 1) koordinatında. Kesikli d doğrusu x = 6 üzerindedir. K, L, P ve T harfli noktalar kareli zeminde işaretlidir.
  1. A

    2 birim

    Doğru cevap
  2. B

    3 birim

  3. C

    4 birim

  4. D

    10 birim

Doğru cevap: A

Çözüm

Robotun başlangıç konumu şekildeki R noktasıdır; kareli planda bu nokta (1,1)(1, 1) koordinatındadır. Birinci adımda öteleme uygulanır: (1,1)(1, 1) noktasından 4 birim sağa ve 2 birim yukarı gidilerek (5,3)(5, 3) bulunur. İkinci adımda bu konum x=6x = 6 olan kesikli d doğrusuna göre yansıtılır; x′=2⋅6−5=7x' = 2 \cdot 6 - 5 = 7 olduğundan son konum (7,3)(7, 3) olur ve bu konum şekildeki T noktasıyla çakışır. Üçüncü adımda L noktasının x koordinatı 5 olduğundan iki nokta arasındaki yatay uzaklık ∣7−5∣=2|7 - 5| = 2 birimdir.

Çeldiriciler: 3 birim, yansımada robotun doğruya olan uzaklığı iki katına çıkarılırsa x = 8 bulunmasından gelir; bu durumda uzaklık 3 olur. 4 birim, öteleme birimlerinin yer değiştirmesiyle (2 birim sağa, 4 birim yukarı) çıkar ve robot P noktasından yansıtılınca x = 9 olur. 10 birim, önce yansıtıp sonra ötelemenin yapılmasıyla x = 15 konumuna varıldığında ortaya çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir bahçenin sınırı, şekilde görüldüğü gibi L biçiminde altı kenarlı bir çokgendir. Şekil ölçekli değildir; kenar uzunlukları metre cinsinden şekil üzerinde verilmiştir ve her kenarın uzunluğu pozitif bir sayıdır. Bahçenin etrafına çekilecek çit, bahçenin tüm sınırı boyunca tek sıra hâlinde kurulacak ve toplam uzunluğu en az 30 metre olacaktır.

Buna göre xx değişkeninin alabileceği tam sayı değerlerinin sayısı kaçtır?

L biçimli bahçe, altı kenarlı çokgen: alt kenar 2x + 1, sağ alt dikey kenar 7 - x, sağ üst yatay çıkıntı 3, iç dikey çıkıntı 2, üst kenar 2x - 2, sol dikey kenar 9 - x metre.
  1. A

    0

  2. B

    1

  3. C

    2

    Doğru cevap
  4. D

    4

Doğru cevap: C

Çözüm

Çevre, bahçenin altı kenarının toplamıdır. Şekildeki kenarlar toplanınca (2x+1)+(7−x)+3+2+(2x−2)+(9−x)=2x+20(2x+1)+(7-x)+3+2+(2x-2)+(9-x)=2x+20 bulunur. Çevrenin en az 30 olması için 2x+20≥302x+20 \ge 30 olmalı, buradan x≥5x \ge 5 çıkar. Kenarların pozitif olması ayrıca gerekir: 7−x>07-x>0 ise x<7x<7, 9−x>09-x>0 ise x<9x<9 olur; 2x−2>02x-2>0 koşulu ise x>1x>1 ile zaten sağlanır. Bu koşullar birlikte 5≤x<75 \le x < 7 verdiğinden tam sayı değerleri 55 ve 66 olur ve sayısı 22'dir. Çeldiriciler: 0, iç köşe kenarları olan 3 ve 2 çevreye eklenmezse oluşur; o zaman 2x+15≥302x+15 \ge 30 gerekir, buradan x≥7,5x \ge 7{,}5 çıkar ve kenar koşulu ile birlikte hiçbir tam sayı kalmaz. 1, 7−x>07-x>0 koşulunda yön çevrilip x>7x>7 alındığında oluşur; bu durumda yalnız x=8x=8 kalır. 4, kenarların pozitifliği koşulu hiç kullanılmadığında oluşur; bu durumda x=5,6,7,8x=5,6,7,8 sayılır, oysa x=7x=7 için 7−x7-x kenarı sıfır olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem kurma ve çözme (denklemle çözülen problem dahil)
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir kardeş çiftinin tasarruf için kullandığı iki kumbara vardır. Şekildeki A ve B kumbaralarının yanındaki etiketlerde, kumbaralara ilk konulan para miktarı ile her hafta eklenen tutar yazmaktadır. Kardeşler paraları kumbaralardan çekmeden, yalnızca bu haftalık eklemelerle biriktirmeye devam ettiklerine göre, A ve B kumbaralarındaki para miktarları ilk kez eşit olduğunda her bir kumbarada kaç TL bulunur?

Yan yana iki kumbara. A kumbarasının altındaki etiketlerde: ilk para 10 TL, haftada +6 TL. B kumbarasının altındaki etiketlerde: ilk para 16 TL, haftada +4 TL.
  1. A

    3

  2. B

    10

  3. C

    28

    Doğru cevap
  4. D

    82

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: hh eklemelerin yapıldığı hafta sayısı olmak üzere A kumbarasındaki para 10+6h10 + 6h, B kumbarasındaki para 16+4h16 + 4h TL'dir. İkinci adım: miktarlar eşitlendiğinde 10+6h=16+4h10 + 6h = 16 + 4h olur; iki taraftan 4h4h ve 1010 çıkarılırsa 2h=62h = 6 ve h=3h = 3 bulunur. Üçüncü adım: h=3h = 3 değeri A ifadesinde yerine konursa 10+6⋅3=2810 + 6 \cdot 3 = 28 TL bulunur; B ifadesinde de 16+4⋅3=2816 + 4 \cdot 3 = 28 TL elde edildiği için sonuç doğrulanır. Çeldiriciler: 3 bulunan hafta sayısıdır, sorulan miktar değildir. 10 yalnızca A kumbarasının ilk parasıdır; eşitlik sağlanmadan yapılan bir okumadır. 82, haftalık farkı (2) toplam farka (6) bölmek yerine çarpıp hafta sayısını 12 yapmanın sonucudur ve bu hafta sayısı eşitliği sağlamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir müzenin girişinde bir bilet 18 TL'dir. Her alışverişe, bilet sayısından bağımsız olarak sabit 6 TL hizmet bedeli eklenmektedir. Bir öğrenci bu müzeye gitmek için en az bir bilet almak istemekte ve bu alışverişteki toplam ödemesinin en az 60 TL, en fazla 114 TL olmasını planlamaktadır.

Buna göre öğrencinin alabileceği bilet sayısı kaç farklı değer alabilir?

  1. A

    2

  2. B

    3

  3. C

    4

    Doğru cevap
  4. D

    6

Doğru cevap: C

Çözüm

Bilet sayısı xx ise toplam ödeme 18x+618x+6 TL olur. Ödemenin en az 60 TL olması için 18x+6≥6018x+6 \ge 60 olmalı, buradan x≥3x \ge 3 çıkar. Ödemenin en fazla 114 TL olması için 18x+6≤11418x+6 \le 114 olmalı, buradan x≤6x \le 6 çıkar. Bu iki koşul birlikte 3≤x≤63 \le x \le 6 verir; öğrenci en az bir bilet aldığından xx doğal sayıdır ve aralıktaki değerler 3,4,5,63, 4, 5, 6'dır. Sayısı 44'tür. Çeldiriciler: 2, uç değerler dışlanırsa (18x+6>6018x+6>60 ve 18x+6<11418x+6<114) oluşur; o zaman yalnız x=4x=4 ve x=5x=5 kalır. 3, aralığın genişliği 114−6018=3\frac{114-60}{18}=3 sayılırsa çıkar; bu, değer sayısı yerine aralık uzunluğunu saymaktır. 6, alt sınır 18x+6≥6018x+6 \ge 60 hiç kullanılmazsa oluşur; o zaman x=1,…,6x=1,\dots,6 sayılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Orta
  • Şekilli soru

Boş bir havuzu dolduran iki musluğun verdiği su miktarının süreye bağlı değişimi aşağıdaki koordinat sisteminde iki doğruyla gösterilmiştir. Havuzun boş olduğu andan itibaren A ve B musluğu aynı anda açılıyor ve 4 dakika boyunca birlikte akıyor. Bu süreden sonra yalnız A musluğu 3 dakika daha açık bırakılıyor. Grafikteki işaretli noktalar her musluğun su miktarını okumak için kullanılabilir. Buna göre bu işlem sonunda havuzda kaç litre su birikmiştir?

Süre (dk) ile su miktarı (L) arasında orijinden çıkan iki doğru. A doğrusu (2, 40) noktasından, B doğrusu (5, 60) noktasından geçer.
  1. A

    92

  2. B

    128

  3. C

    188

    Doğru cevap
  4. D

    200

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: A doğrusunun eğimi, işaretli (2, 40) noktasından 40 / 2 = 20 L/dk olarak bulunur. B doğrusunun eğimi de işaretli (5, 60) noktasından 60 / 5 = 12 L/dk olarak bulunur. İkinci adım: İlk 4 dakikada iki musluk birlikte akar; A musluğu 4 · 20 = 80 L, B musluğu 4 · 12 = 48 L su verir. Üçüncü adım: Bu süreden sonra yalnız A musluğu 3 dakika daha akar ve 3 · 20 = 60 L ekler. Toplam su 80 + 48 + 60 = 188 litredir. Çeldiriciler: '92' seçeneği, ortak akış süresinde B'nin suyunu eklemek yerine çıkarmanın sonucudur (80 - 48 + 60). '128' seçeneği yalnız ilk 4 dakikanın toplamıdır; sonraki 3 dakikada A'nın verdiği suyu hesaba katmaz. '200' seçeneği, B doğrusunun eğimini noktanın apsisi 4 alınarak 60 / 4 = 15 L/dk diye okumanın sonucudur; oysa apsis 5'tir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Çarpanlar ve katlar: asal çarpan, çarpan sayısı, EBOB-EKOK, aralarında asal
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir otogarda üç farklı otobüs hattı saat 07:00'de aynı anda sefere başlıyor. Her hat kendi kalkış aralığıyla düzenli olarak kalkış yapmaktadır ve bu aralıklar şekildeki tabloda dakika cinsinden verilmiştir. Üç hat, herhangi bir gecikme olmadan, yeniden aynı dakikada kalkış yaptığında ortak kalkış gerçekleşmiş olur. Buna göre üç hat birlikte kalktıktan sonra bir sonraki ortak kalkış kaç saat sonra olur?

Tablo: hatların kalkış aralıkları. Mavi hat 12 dakika, Yeşil hat 18 dakika, Kırmızı hat 20 dakika.
  1. A

    1,8

  2. B

    2

  3. C

    3

    Doğru cevap
  4. D

    50

Doğru cevap: C

Çözüm

Tablodan kalkış aralıkları 12, 18 ve 20 dakika olarak okunur. Ortak kalkış anları bu sürelerin en küçük ortak katına bağlıdır. 12 = 2² · 3, 18 = 2 · 3² ve 20 = 2² · 5 olduğundan EKOK(12, 18, 20) = 2² · 3² · 5 = 180 dakika bulunur. Sonuç saate çevrilirken dakika 60'a bölünür: 180 ÷ 60 = 3 saat. Bu nedenle üç hat birlikte kalktıktan 3 saat sonra yeniden ortak kalkış yapar.

Çeldiriciler: '1,8' seçeneği dakikayı saate çevirirken 60 yerine 100'e bölmenin sonucudur (180 ÷ 100 = 1,8); dönüşüm 60 ile yapılmalıdır. '2' seçeneği ortak kat yerine en büyük ortak bölen olan EBOB(12, 18, 20) = 2 alındığında çıkar; EBOB ortak kalkış zamanını değil ortak böleni verir. '50' seçeneği üç aralığın toplamıdır (12 + 18 + 20 = 50); toplam hatların ilk ortak kalkışını vermez ve birim saat yerine dakika olarak kalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Pisagor bağıntısı ve problemleri
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir park görevlisi, yürüyüş parkurunu hazırlarken kare biçimli taş döşemelerin dizildiği kareli bir zemin kullanmıştır. Parkurun başlangıç noktası P, bitiş noktası Q'dur. Ziyaretçilere iki farklı güzergâh önerilmektedir: birinci güzergâh önce yatay olarak R noktasına, oradan dikey olarak Q noktasına ilerlemektedir; ikinci güzergâh ise doğrudan PQ hattını izlemektedir. Birinci güzergâh yalnızca döşemelerin kenarları boyunca ölçülmektedir. Döşemelerin kenar uzunlukları şekilde verildiğine göre, birinci güzergâhın ikinci güzergâha göre kaç santimetre fazla yol olduğunu hesaplayınız.

Kareli zeminde P, R ve Q noktaları. P ile R arası yatay 3 kare, R ile Q arası dikey 4 kare; P ile Q arası çapraz bir doğrudur. Her kare kenarı 2 cm.
  1. A

    2 cm

  2. B

    4 cm

    Doğru cevap
  3. C

    6 cm

  4. D

    14 cm

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, kareli zeminde iki güzergâhın kaç kare uzunluğunda olduğunu saymaktır: P noktasından R noktasına yatay olarak 3 kare, R noktasından Q noktasına dikey olarak 4 kare ilerlenir. Her kare kenarı 2 cm olduğundan birinci güzergâhın uzunluğu 3⋅2+4⋅2=143 \cdot 2 + 4 \cdot 2 = 14 cm'dir. İkinci adım, doğrudan PQ hattının uzunluğunu bulmaktır: PRQ bir dik üçgen olup dik kenarları 6 cm ve 8 cm'dir, dolayısıyla Pisagor bağıntısıyla PQ2=62+82=100PQ^2 = 6^2 + 8^2 = 100 ve PQ=10PQ = 10 cm bulunur. Üçüncü adım, iki uzunluğun farkını almaktır: 14−10=414 - 10 = 4 cm. Çeldiriciler: '2 cm' seçeneği, kare kenarı 1 cm alındığında çıkan farktır; bu durumda yollar 7 cm ve 5 cm olur ve fark 2 cm eder. '6 cm' seçeneği, doğrudan yolun hipotenüs yerine dik kenar olan 8 cm alınmasıyla çıkar; bu durumda fark 14−8=614 - 8 = 6 cm olur. '14 cm' seçeneği ise farkı almadan yalnızca kareli yolun uzunluğunu verdiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Zor
  • Şekilli soru

Kenarı xx metre olan kare biçimindeki bir bahçe, şekilde gösterildiği gibi sol alt köşesi ortak kalacak biçimde kare olarak genişletiliyor. Genişletilen bahçenin kenar uzunluğu şekilde verilmiştir ve bahçenin alanı bu işlemle 88 metrekare artmıştır. Genişletme yalnızca bahçenin sağ ve üst tarafına yapılmıştır; eski bahçenin köşesi yerinde kalmıştır. Buna göre genişletilen bahçenin alanı kaç metrekaredir?

Kare biçiminde iki bahçe; sol alt köşede ortak olan eski bahçenin bir kenarı x metre, genişletilmiş bahçenin bir kenarı x + 4 metredir.
  1. A

    88 m²

  2. B

    97 m²

  3. C

    169 m²

    Doğru cevap
  4. D

    484 m²

Doğru cevap: C

Çözüm

Eski bahçenin kenarı xx metre, genişletilen bahçenin kenarı şekle göre x+4x + 4 metredir. Alan artışı iki karenin farkıdır: (x+4)2−x2=8x+16(x + 4)^2 - x^2 = 8x + 16 olur. Birinci adımda bu fark 8888 metrekareye eşitlenir: 8x+16=888x + 16 = 88 denkleminden 8x=728x = 72 ve x=9x = 9 bulunur. İkinci adımda genişletilen bahçenin kenarı 9+4=139 + 4 = 13 metre olduğundan alanı 132=16913^2 = 169 metrekaredir. Çeldiriciler: '88 m²' seçeneği yalnızca verilen alan artışıdır, genişletilmiş bahçenin alanı değildir. '97 m²' seçeneği (x+4)2(x + 4)^2 yerine x2+42x^2 + 4^2 açılımı kullanıldığında çıkar, ortadaki 8x8x terimi atlanmıştır. '484 m²' seçeneği 8x8x teriminin katsayısı 4 alınıp 4x+16=884x + 16 = 88 denkleminden x=18x = 18 bulunduğunda elde edilir ve (18+4)2=484(18 + 4)^2 = 484 olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki dikdörtgen biçimindeki kâğıt, kenarlarından birine paralel bir doğru boyunca tam ikiye katlanarak masaya konuluyor. Her katlamada masaya değen kâğıdın alanı bir önceki duruma göre yarıya iniyor. Bu işlem art arda 9 kez tekrarlandığında, son durumda masaya değen kâğıdın alanı 2k2^{k} santimetrekaredir.

Buna göre kk kaçtır?

Dikdörtgen biçimli kâğıt; alt kenarı 2⁴ cm, sağ kenarı 2³ cm uzunluğundadır. Şekil ölçekli değildir.
  1. A

    -3

  2. B

    -2

    Doğru cevap
  3. C

    -1

  4. D

    2

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda kâğıdın tam alanı, kenar uzunluklarının çarpımıdır: 24⋅23=272^{4} \cdot 2^{3} = 2^{7} santimetrekare. Bu değer üs kuralıyla yazılmıştır, çünkü aynı tabanın kuvvetleri çarpılırken üsler toplanır.

İkinci adımda her katlamada alan yarıya indiği için 9 katlama sonunda alan 27⋅(12)9=27⋅2−9=2−22^{7} \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{9} = 2^{7} \cdot 2^{-9} = 2^{-2} santimetrekare olur. Üsler çıkarıldığında 7−9=−27 - 9 = -2 bulunur, dolayısıyla k=−2k = -2 olur.

Çeldiriciler: -3 değeri katlamaların bir fazla sayılmasının sonucudur (7−107 - 10). -1 değeri katlamaların bir eksik sayılmasının sonucudur (7−87 - 8). 2 değeri ise üs farkının işaretinin ters okunmasının sonucudur: 9−7=29 - 7 = 2 yazılmıştır, oysa alan küçüldüğü için üs negatif çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Eşlik ve benzerlik, benzerlik oranı
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir kent planlama haritasında ölçek çubuğu yer almaktadır ve bu çubuğun haritadaki uzunluğu 5 cm'dir. Haritada benzer iki dikdörtgen arsa gösterilmiştir. Küçük arsanın haritadaki kısa kenarı 4 cm, uzun kenarı 6 cm'dir. Büyük arsanın haritadaki kısa kenarı 6 cm'dir. Ölçek çubuğunun iki ucu arasındaki gerçek uzunluğu da dikkate alarak, büyük arsanın uzun kenarının gerçek uzunluğu kaç metredir?

Ölçek çubuğu: 0 metreden 500 metreye kadar, 100 metre aralıklarla işaretlenmiş sayı doğrusu biçiminde bir ölçek.
  1. A

    90 m

  2. B

    400 m

  3. C

    600 m

  4. D

    900 m

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Ölçek çubuğu haritada 5 cm'ye karşılık gelen 500 metreyi gösterir; buna göre haritada 1 cm, gerçekte 500 / 5 = 100 metreye karşılık gelir. Birinci adım: benzer dikdörtgenlerde karşılık gelen kenarlar orantılıdır. Küçük arsanın kısa kenarı 4 cm, büyük arsanın kısa kenarı 6 cm olduğundan benzerlik oranı 6 / 4 = 1,5 tir. İkinci adım: büyük arsanın haritadaki uzun kenarı küçük arsanın uzun kenarı olan 6 cm'nin 1,5 katıdır, yani 9 cm'dir. Üçüncü adım: 9 cm'ye karşılık gelen gerçek uzunluk 9 × 100 = 900 metredir. '400 m' seçeneği oranın ters alınmasıyla bulunan 4 cm'lik kenara aittir, bu yüzden yanlıştır. '600 m' seçeneği oran yerine karşılık gelmeyen kenarların birbirine bölünmesinden çıkar ve doğru sonucu vermez. '90 m' seçeneği 1 cm'nin 100 metre yerine 10 metre olduğu varsayımıyla birim dönüşümünde 10 ile 100'ün karıştırılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Üçgenler: kenar-açı ilişkisi, üçgen eşitsizliği, kenarortay/açıortay/yükseklik, üçgen çizimi
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir belediye, köşeleri A, B ve C olan üçgen biçimindeki bir arazinin alanını 540 m² olarak belirlemiştir. Arazinin A köşesinden karşı kenar BC'nin orta noktası D'ye uzanan AD doğru parçası üzerinde bir E noktası işaretlenmiştir. Belediye, arazideki ABE parselini diğer kısımlardan ayırmak için B köşesinden E noktasına bir sınır çizmek istemektedir. Belediye, bu iki bölgeyi ayrı ayrı kiralamayı planlamaktadır. Parseller arasında boşluk kalmayacağı varsayılmaktadır. Şekildeki AE ve ED uzunluklarına göre, ABE parselinin alanı kaç m²'dir?

ABC üçgeni; BC kenarının orta noktası D, AD doğru parçası üzerinde E; AE 16 m, ED 8 m; B ile E birleştirilmiş.
  1. A

    90

  2. B

    135

  3. C

    180

    Doğru cevap
  4. D

    360

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: AD doğru parçası BC kenarını orta noktası D'de kestiğinden BD = DC olur. ABD ve ADC üçgenlerinin tabanları bu eşit parçalardır ve tepe noktaları A'dır, dolayısıyla yükseklikleri de aynıdır. Eş taban ve eş yükseklikli üçgenlerin alanları eşit olduğundan her biri 5402=270\frac{540}{2} = 270 m² tutar. İkinci adım: BE doğru parçası ABD üçgenini ABE ve EBD üçgenlerine ayırır. Bu iki üçgenin tabanları AD doğrusu üzerinde AE ve ED'dir, tepe noktaları ikisinde de B'dir; yükseklikleri ortaktır, bu yüzden alanları taban uzunluklarıyla orantılıdır. Şekildeki AE = 16 m ve ED = 8 m olduğundan AEED=2\frac{AE}{ED} = 2 olur ve ABE alanı 270⋅23=180270 \cdot \frac{2}{3} = 180 m² bulunur.

Çeldiriciler: 90, EBD üçgeninin alanıdır; oranı ters yazıp ED payını istenen alan sanan öğrenci bu değere ulaşır. 135, ABD alanının bir kez daha ikiye bölünmesiyle elde edilir; oran adımı atlanmıştır. 360, medyan adımı atlanıp 2/3 oranı tüm 540 m²'lik arazinin üzerine uygulandığında çıkar; ABD'nin yarısı alınmadan oran yanlış tabana uygulanmış olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir fidanlıkta yetiştirilen bir fidanın boyu, ilk ölçümden sonra her hafta sabit miktarda uzamaktadır. Fidanın boyunun ölçüldüğü haftalar ve o haftalardaki boy değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tabloda yer almayan haftalarda da aynı büyüme düzeninin sürdüğü kabul edilmektedir. Bu durumda boy, hafta numarasına bağlı doğrusal bir ilişkiyle ifade edilebilir ve hafta numarası yalnızca tam sayı olarak alınmaktadır. Buna göre fidanın boyu ilk kez 50 santimetreyi aşan hafta numarası kaçtır?

Fidan boyu tablosu: 2. haftada 17 cm, 5. haftada 26 cm, 9. haftada 38 cm.
  1. A

    6

  2. B

    13

  3. C

    14

    Doğru cevap
  4. D

    161

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Tablodaki ilk iki satır arasında hafta farkı 5 - 2 = 3, boy farkı 26 - 17 = 9 cm'dir; büyüme haftada 9 / 3 = 3 cm olduğundan eğim 3'tür. Son iki satır da aynı eğimi verir: 9 - 5 = 4 hafta ve 38 - 26 = 12 cm, 12 / 4 = 3. İkinci adım: Eğim 3 ve 2. haftadaki boy 17 cm olduğundan boy ilişkisi y = 3x + 11 biçimindedir. Üçüncü adım: 3x + 11 > 50 eşitsizliğinden 3x > 39, yani x > 13 bulunur. Tam sayı hafta için ilk sonuç 14. haftadır; 14. haftada boy 3 · 14 + 11 = 53 cm olur. Çeldiriciler: '13' seçeneği 3x + 11 = 50 eşitliğinin sağlandığı haftadır; boy tam 50 cm olduğunda henüz aşılmamıştır. '6' seçeneği, tablodaki ilk iki satır arasındaki boy farkını (9 cm) hafta farkına bölmeden eğim sanmanın sonucudur; bu durumda 9x - 1 > 50 eşitsizliği çıkar. '161' seçeneği, hafta ile boyun yerlerinin ters konulmasıyla 50'yi hafta sayıp boy değerini bulmaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Karekök kavramı: tam kare, iki doğal sayı arasında olma, ondalık ifadelerin karekökü
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde kare biçimli bir zemin ile bu zemini kaplamak için kullanılacak özdeş kare bir karonun ayrıntısı gösterilmiştir. Zeminin alanı ve karonun kenar uzunluğu şekilde verilmiştir. Karolar yan yana dizilirken kenarları birbirine tam uyacak ve aralarında boşluk kalmayacak biçimde döşenecek, zemin de karoların tam sayısıyla eksiksiz kaplanacaktır. Döşeme düzeninde karoların kenarları zemin kenarına paralel tutulur, köşelerde ve kenarlarda hiçbir karo kesilmeden ya da eksik parça bırakılmadan kullanılır. Zeminin bir kenarı boyunca kenar kenara dizilmesi gereken karo sayısı kaçtır?

Kare biçimli zemin, alanı 12,25 m²; yanda tek bir karo, kenarı tamamen 0,25 m olarak işaretli.
  1. A

    12

  2. B

    14

    Doğru cevap
  3. C

    49

  4. D

    171,5

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda zeminin alanının 12,25 m² olduğu şekilden okunur. Kare zeminin bir kenarı alanın karekökü olduğundan 12,25=3,5\sqrt{12{,}25} = 3{,}5 m bulunur, çünkü 3,5⋅3,5=12,253{,}5 \cdot 3{,}5 = 12{,}25 eder. İkinci adımda bir karonun kenarı 0,25 m olduğundan zemin kenarı 3,5:0,25=143{,}5 : 0{,}25 = 14 karoya bölünür; bir kenar boyunca 14 karo yan yana dizilir. Doğru sonuç 14 karodur.

Çeldiriciler: 49 sayısı, alanın kenar uzunluğu sanılıp 12,25 : 0,25 işleminin yapılmasından çıkar; oysa alan kenar değildir, kenarın karesidir. 171,5 sayısı, 14 karo sayısının alanla çarpılmasıyla bulunur; kenar boyunca dizilen karo sayısı ile alan birbirinin yerine kullanılamaz. 12 sayısı, karekökün 3,5 yerine kenarı 3 olarak yuvarlanıp 3 : 0,25 = 12 hesaplanmasından çıkar; kareköklü değer tam olarak kullanılmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Dik dairesel silindir: elemanlar, açınım, yüzey alanı, hacim
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    L kutusunun yüksekliği, K kutusunun taban yarıçapının üç katından küçüktür.

  2. II.

    K kutusunun hacminin L kutusunun hacmine oranı 1,1'den büyüktür.

  3. III.

    L kutusunun yanal alanı, K kutusunun yanal alanından büyüktür.

Bir ambalaj firmasında iki farklı ölçüde dik dairesel silindir biçiminde metal kutu üretilmektedir. Ürün kataloğunda kutular K ve L adlarıyla anılmaktadır. Kutuların taban yarıçapları ve yükseklikleri şekilde gösterilmiştir. Bir kutunun hacmi içine konabilecek ürün miktarını, yanal alanı ise gövdeyi saran etiket kâğıdının miktarını belirler. Firma, bu iki kutunun ölçüleri ve bu ölçülerden elde edilen büyüklükler hakkında aşağıdaki yargıları ileri sürmüştür.

Buna göre, yargılardan kaç tanesi doğrudur?

Solda K, sağda L dik dairesel silindiri. K'nın yarıçapı 3 cm, yüksekliği 5 cm; L'nin yarıçapı 2 cm, yüksekliği 10 cm.
  1. A

    0

  2. B

    1

  3. C

    2

    Doğru cevap
  4. D

    3

Doğru cevap: C

Çözüm

Önce şekildeki ölçüleri okuruz: K kutusunda r = 3 cm, h = 5 cm; L kutusunda r = 2 cm, h = 10 cm'dir.

Birinci adım: Hacim V = πr²h ile hesaplanır. K için V = π · 3² · 5 = 45π cm³, L için V = π · 2² · 10 = 40π cm³ bulunur.

İkinci adım: Yanal alan A = 2πrh ile hesaplanır. K için 2π · 3 · 5 = 30π cm², L için 2π · 2 · 10 = 40π cm² bulunur.

Üçüncü adım: Yargılar sınanır. I. yargıda L'nin yüksekliği 10 cm, K'nın yarıçapının üç katı 9 cm'dir; 10 < 9 olmadığı için yargı yanlıştır. II. yargıda 45π / 40π = 1,125 > 1,1 olduğu için yargı doğrudur. III. yargıda 40π > 30π olduğu için yargı doğrudur. Doğru yargı sayısı 2'dir.

Çeldiriciler: 3: Üç yargının da doğru çıkması, çapın yarıçap yerine kullanılmasının sonucudur; K'nın çapı 6 cm alındığında yarıçapın üç katı yerine 3 · 6 = 18 alınır ve 10 < 18 doğru görünür. 1: Hacmin yarıçapla doğru orantılı arttığı sanılırsa K için 3 · 5 = 15, L için 2 · 10 = 20 çıkar; oran 0,75 olur ve II. yargı yanlış sayılır. Bu durumda yalnız III. yargı doğru kalır. 0: Yanal alan ile hacmin karıştırılması, II. yargıyı yanal alanlar üzerinden 30 / 40 = 0,75 ile, III. yargıyı ise hacimler üzerinden 40 > 45 karşılaştırmasıyla sınar; bu da yanlış çıkar. Üç yargı da yanlış çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Veri analizi: sütun/çizgi/daire grafiği yorumlama ve oluşturma
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir kültür merkezinin internet sitesine ocak ayından haziran ayına kadar giren aylık ziyaretçi sayıları, şekildeki çizgi grafikte gösterilmiştir. Site yöneticisi, ardışık iki ay arasındaki ziyaretçi sayısı değişimlerini inceleyerek en büyük artışın yaşandığı aralıktaki artış miktarı ile en büyük azalışın yaşandığı aralıktaki azalış miktarını belirlemek istemektedir. Kültür merkezi bu iki değişim miktarının farkını, sitenin ziyaretçi sayısındaki dalgalanmanın büyüklüğü olarak raporlamayı planlamaktadır.

Buna göre, en büyük artış miktarı ile en büyük azalış miktarı arasındaki fark kaç kişidir?

Çizgi grafik, aylık ziyaretçi sayısı: Ocak 120, Şubat 150, Mart 135, Nisan 210, Mayıs 190, Haziran 150.
  1. A

    35

    Doğru cevap
  2. B

    70

  3. C

    90

  4. D

    115

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda ardışık ay çiftleri arasındaki ziyaretçi değişimleri hesaplanır: Ocak'tan Şubat'a +30+30, Şubat'tan Mart'a −15-15, Mart'tan Nisan'a +75+75, Nisan'dan Mayıs'a −20-20 ve Mayıs'tan Haziran'a −40-40 kişidir.

İkinci adımda en büyük artış 7575 (Mart ile Nisan arası) ve en büyük azalış 4040 (Mayıs ile Haziran arası) olarak belirlenir.

Üçüncü adımda istenen fark 75−40=3575 - 40 = 35 olarak bulunur.

Çeldiriciler: 90, en yüksek ve en düşük ay değerlerinin farkıdır (210−120210 - 120). Bu sonuç değişimlere değil ay değerlerinin kendisine bakıldığını gösterir, oysa soru aylar arasındaki değişimleri sorar. 115, azalış miktarının artış gibi toplanmasından çıkar; azalışın işareti dikkate alınmalıdır. 70, eksen basamaklarının iki birim gibi okunup tüm değerlerin iki katına çıkarılmasından doğar; eksen basamağı bir birim olarak okunmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • DNA ve genetik kod: nükleotid, gen, kromozom, DNA yapısı ve eşlenmesi
  • Kolay
  • Şekilli soru

Bir hücrede bir DNA molekülü K, eşlenme sürecinden geçmiştir. Şekilde K'dan oluşan L ve M DNA molekülleri gösterilmiştir. Şekildeki çizgi türlerine göre, L molekülünün iplikleri ile ilgili olarak hangisi doğrudur?

K, L ve M DNA molekülleri. Düz çizgiler eski iplikleri, kesikli çizgiler yeni iplikleri gösterir.
  1. A

    İki ipliği de yeni sentezlenmiştir

  2. B

    İki ipliği de eski iplikten oluşur

  3. C

    Her iki iplik de hücre bölünmesinden sonra yeniden oluşur

  4. D

    Biri eski, biri yeni iplikten oluşur

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Eşlenme yarı korunumludur: kalıp olarak kullanılan her eski iplik, yeni sentezlenen bir tamamlayıcı iplikle birlikte bir DNA molekülünde yer alır. Şekilde L molekülünde düz çizgiyle gösterilen eski iplik ve kesikli çizgiyle gösterilen yeni iplik bulunduğundan doğru yargı, L molekülünün bir eski ve bir yeni iplikten oluştuğudur.

Çeldiriciler: 'İki ipliği de yeni sentezlenmiştir' ifadesi molekülün tamamen yeni üretildiğini varsayar; oysa eski iplikler kalıp olarak korunup yeni moleküle aktarılır. 'İki ipliği de eski iplikten oluşur' ifadesi eski ipliklerin aynı molekülde kaldığını varsayar; L'nin kesikli çizgiyle gösterilen yeni bir ipliği olduğu için yanlıştır. 'Her iki iplik de hücre bölünmesinden sonra yeniden oluşur' ifadesi eşlenmenin bölünmeden sonra olduğunu varsayar; eşlenme bölünmeden önce gerçekleşir, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Kalıtım: kavramlar, tek karakter çaprazlama, akraba evliliği
  • Zor
  • Şekilli soru

Verilen diyagramda, otozomal bir gen çiftiyle belirlenen resesif bir özelliğin üç kuşaktaki dağılımı bir aile üzerinden gösterilmektedir. Kare simgeler erkekleri, daire simgeler kadınları gösterir; içi dolu simgeler bu özelliği taşıyan bireyleri belirtir. Dominant alel A, resesif alel a ile gösterilir.

Diyagramdaki K4 ve K5 kodlu bireyler evlenmiş ve bu evlilikten çocuklar olmuştur. Bu çiftin doğuracağı bir sonraki çocuğun özelliği göstermeme olasılığı kaçtır?

Üç kuşaklı soyağacı: kareler erkek, daireler kadın; dolu simgeler çekinik özelliği gösteren bireyler. K1 ve K2 evli, K3 dolu, K4 boş erkek; K4 ile K5 evli; K6 boş kadın, K7 dolu erkek.
  1. A

    1/8

  2. B

    1/4

  3. C

    1/2

  4. D

    3/4

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: soyağacında K7 çekinik özelliği gösterdiği için aa genotipindedir; ona a alleli her iki ebeveyninden geçmiş olmalıdır. K4 ve K5 normal fenotiplidir, yani en az bir A alleli taşırlar; a alleli verdikleri için ikisi de kesin olarak Aa'dır. K4'ün kardeşi K3 çekinik olduğundan K4'ün ebeveynleri Aa × Aa'dır ve K4'ün önceden 2/3 olasılıkla Aa olabileceği düşünülebilir; ancak K7'nin aa olması bu belirsizliği ortadan kaldırır. İkinci adım: iki Aa bireyinin çaprazlanmasından AA, Aa ve aa genotipleri 1 : 2 : 1 oranında çıkar; çekinik özelliğin ortaya çıkma olasılığı aa'nın 1/4 olmasıdır. Üçüncü adım: çekinik özelliği göstermeme olasılığı bu değerin tümleridir: 1 - 1/4 = 3/4. Bu nedenle sonraki çocuğun çekinik özelliği göstermeme olasılığı 3/4'tür.

Çeldiriciler: '1/8' seçeneği, çekinik olasılığı 1/4 bulduktan sonra çocuğun cinsiyetini ayrıca olasılığa katmanın sonucudur; bu gen için cinsiyet belirleyici değildir. '1/4' seçeneği, istenen göstermeme olasılığı yerine çekinik olasılığın verilmesinin sonucudur. '1/2' seçeneği, ebeveynlerden birini aa sanıp Aa × aa çaprazlamasını uygulamanın sonucudur; bu durumda normal çocuk olasılığı 1/2 çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir biyoteknoloji laboratuvarında, insanın kan şekerini düzenleyen bir hormonun bilgisini taşıyan gen bölgesi, bir bakterinin halka biçimindeki küçük DNA parçasına (plazmit) eklenmiştir. Ekip, bakterinin dış ortamdan ek gen almadığını ve yalnızca bu plazmiti taşıdığını kontrol ettikten sonra bu bakterileri besiyerinde çoğaltmıştır. Kültürde ilerleyen günlerde hormon üretimi gözlenmiştir.

Bu bakterilerde hormonun üretilmesi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Hormon, bakterinin kendi genlerinin doğal bir ürünüdür ve eklenen gen bu üretimde rol oynamaz

  2. B

    Hormon, geni veren insan hücresinde sentezlenir, bakteri ise onu dışarıdan aktarır

  3. C

    Bakteri, geni veren insanın genetik yapısını kazanır ve hormonu onun özelliklerine göre üretir

  4. D

    Bakteri, eklenen genin bilgisine göre hormon proteinini kendi ribozomlarında sentezler

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda, insan geninin bilgisi bir plazmite eklenir ve bu yapı bakteriye girer; bakteri böylece yalnızca bu eklenmiş bilgiyi taşır, kendi genetik yapısı insanınkine dönüşmez. İkinci adımda, bakterinin ribozomları plazmitten gelen genetik bilgiyi okuyarak proteini sentezler; ribozomlar bilgiyi okuyup protein üreten yapılardır, bilginin kaynağı ise eklenen gendir. Bu iki adım birlikte düşünüldüğünde hormon proteininin bilgisi insan genine, sentez makinesi ise bakteriye ait olduğundan doğru yargı budur.

Çeldiriciler: 'Hormon, bakterinin kendi genlerinin doğal bir ürünüdür ve eklenen gen bu üretimde rol oynamaz' yargısı, üretimin bilgi kaynağını göz ardı eder; eklenen gen tam da bu üretimin bilgisini sağlar. 'Hormon, geni veren insan hücresinde sentezlenir, bakteri ise onu dışarıdan aktarır' yargısı, gen bilgisinin alınmasını sentezin yapıldığı yerle karıştırır; sentez bakteride gerçekleşir. 'Bakteri, geni veren insanın genetik yapısını kazanır ve hormonu onun özelliklerine göre üretir' yargısı, gen aktarımının bakteriyi bağışçıya benzettiği yanılgısına dayanır; bakterinin kromozomu değişmez, yalnızca plazmitteki gen eklenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Mutasyon ve modifikasyon
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir biyoloji kulübünde canlılardaki değişimler tartışılırken şekildeki dört örnek kartı kullanılmıştır. DNA dizisinde ortaya çıkan ve yavrulara geçebilen değişimler mutasyon olarak adlandırılır. Her kartta anlatılan değişimin DNA'da mı yoksa yalnızca yaşam koşullarına verilen bir tepki olarak mı ortaya çıktığı sorgulanmaktadır. Kartlardaki olaylar bu tanıma göre incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi mutasyon sonucu oluşmamış bir değişimdir?

Dört örnek kartı, her kartta bir olay var: kişinin güneşte kalması sonucu cildinin koyulaşması; radyasyonun tohumdaki geni değiştirmesi; ebeveynin DNA değişiminin yavrusuna geçmesi; güneş ışığının yumurtadaki DNA'yı değiştirmesi.
  1. A

    3 numaralı kart

  2. B

    1 numaralı kart

    Doğru cevap
  3. C

    4 numaralı kart

  4. D

    2 numaralı kart

Doğru cevap: B

Çözüm

Mutasyon, DNA dizisinde ortaya çıkan ve yavrulara geçebilen kalıcı değişimdir. Kartlar bu tanıma göre tek tek incelenir. Güneşte kalan kişinin cildinin koyulaşması DNA dizisine dokunmaz ve yavrulara geçmez; güneş ışığına verilen bir tepkidir, yani modifikasyondur. Kalan üç örnekte değişim DNA düzeyindedir: radyasyon tohumdaki geni değiştirmiştir, ebeveynin DNA'sındaki değişim yavruya geçmiştir ve güneş ışığı yumurtadaki DNA'yı değiştirmiştir. Bu üç değişim mutasyondur; geriye yalnızca DNA'ya dokunmayan ve yavruya geçmeyen örnek kalır.

Çeldiriciler: Yavruya geçen DNA değişimi çevre etkisi sanılırsa seçilir; oysa değişim yavruya aktarıldığı için mutasyondur. Güneş ışığının yumurtadaki DNA'yı değiştirmesi, güneşe bağlı olduğu için çevre etkisi sanılırsa seçilir; oysa değişim DNA'dadır, bu yüzden mutasyondur. Radyasyonun tohumdaki geni değiştirmesi modifikasyon sanılırsa seçilir; oysa gen düzeyinde kalıcı bir değişiklik olduğu için mutasyondur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Besin zinciri, besin ağı, enerji akışı, ayrıştırıcılar
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir göl ekosisteminde üç popülasyonun birey sayısı 8 hafta boyunca her iki haftada bir sayılmış ve sonuçlar şekildeki grafikte K, L ve M eğrileriyle gösterilmiştir. Bu üç popülasyon bir besin zincirinde üretici, birincil tüketici ve ikincil tüketici basamaklarını oluşturmaktadır.

Şekildeki verilerle uyumlu olan ifade hangisidir?

Çizgi grafik: zaman (hafta) ile birey sayısı. K: 12, 10, 14, 20, 32. L: 20, 35, 45, 30, 15. M: 90, 65, 50, 40, 45. Yatay eksen 0, 2, 4, 6 ve 8. haftalar.
  1. A

    Otçul popülasyonun en yüksek olduğu 4. haftada etçil popülasyon da en yüksek değerine ulaşmıştır.

  2. B

    Otçul popülasyonun en hızlı arttığı 0. ile 2. hafta arasında etçil popülasyon artmıştır.

  3. C

    Üretici popülasyonun en hızlı azaldığı 0. ile 2. hafta arasında etçil popülasyon artmıştır.

  4. D

    Etçil popülasyonun en hızlı arttığı 6. ile 8. hafta arasında otçul popülasyon azalmıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda popülasyonlar basamaklarına yerleştirilir. Besin zincirinde üst basamaklara çıkıldıkça birey sayısı genellikle azalır; en yüksek değerlerde seyreden M eğrisi bu nedenle üreticidir. L eğrisi 4. haftada zirve yapar ve ardından düşer; K eğrisinin asıl yükselişi bu zirveden sonra başlar. Avcı popülasyonu avının artışına gecikmeli tepki verdiğinden L otçul, K etçil popülasyondur.

İkinci adımda K eğrisinin en hızlı arttığı aralık bulunur: 6. haftada 20 olan K, 8. haftada 32 olur. Bu 12 birimlik artış, 4. ile 6. hafta arasındaki 6 birimlik artıştan büyüktür.

Üçüncü adımda aynı aralıkta otçul L eğrisine bakılır: 30 birimden 15 birime düşmektedir. Etçilin hızla arttığı dönemde avın azalması, bu ifadeyi grafikle uyumlu kılar.

Çeldiriciler: En hızlı artan otçul eğrisi doğru okunup o aralıkta etçil eğrinin de arttığı varsayılan ifade yanlıştır; bu aralıkta K eğrisi 12'den 10'a düşmektedir. Avcı ile avın yerinin karıştırılması bu hataya yol açar. Üreticinin en hızlı azaldığı aralıkta etçil eğrinin arttığını söyleyen ifade de yanlıştır; M eğrisi 90'dan 65'e düşerken K eğrisi aynı aralıkta 12'den 10'a iner, üreticideki düşüş tüketici artışı anlamına gelmez. Otçul eğrinin zirvesinin 4. haftada olduğu doğrudur, fakat etçil eğri o hafta 14 birimdedir ve en yüksek değerine 8. haftada 32 ile ulaşır; değerin olduğu zamanla en yüksek değerin yeri karıştırılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Fotosentez (hızı etkileyen faktörler) ve solunum
  • Kolay
  • Şekilli soru

Aynı tür ve eşit büyüklükteki su bitkileri, aynı sıcaklıkta ve eşit miktarda suyla dolu üç özdeş kaba konulmuştur. Her kap, şekildeki gibi farklı uzaklıkta bulunan bir lambanın ışığına tutulmuş ve bitkilerden bir dakikada çıkan oksijen kabarcıkları sayılmıştır.

Bu deneyin sonuçlarına göre hangisi doğrudur?

Üç düzenek, şematik: K'da lamba 10 cm uzakta, dakikada 30 kabarcık; L'de lamba 20 cm uzakta, dakikada 15 kabarcık; M'de lamba 40 cm uzakta, dakikada 5 kabarcık.
  1. A

    Lamba bitkiye yaklaştıkça fotosentez hızı artar.

    Doğru cevap
  2. B

    Kabarcıklardaki gaz karbondioksittir; kabarcık sayısı arttıkça fotosentez hızı azalır.

  3. C

    Lamba bitkiden uzaklaştıkça fotosentez hızı artar.

  4. D

    Sabit tutulan sıcaklık bağımsız değişkendir; sıcaklık arttıkça fotosentez hızı artar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Deneyde bitkiler aynı tür ve eşit büyüklükte olduğu, sıcaklık ve su miktarı sabit tutulduğu için değişen tek etken lambanın uzaklığıdır; lambanın uzaklığı bitkinin aldığı ışık şiddetini belirler. Birinci adımda şekilden okunur: lamba 10 cm uzaklıktayken dakikada 30, 20 cm uzaklıktayken 15 ve 40 cm uzaklıktayken 5 kabarcık sayılmıştır. İkinci adımda kabarcık sayısının fotosentez hızını gösterdiği anlaşılır, çünkü bitkinin çıkardığı oksijen miktarı fotosentez hızıyla birlikte artar; bu nedenle lamba bitkiye yaklaştıkça, yani ışık şiddeti arttıkça fotosentez hızı artar.

Çeldiriciler: 'Lamba bitkiden uzaklaştıkça fotosentez hızı artar' ifadesi şekildeki sayıların tersini söyler; uzaklık 10 cm'den 40 cm'ye çıktıkça kabarcık sayısı 30'dan 5'e düşmüştür. 'Kabarcıklardaki gaz karbondioksittir' ifadesi yanlıştır, çünkü deneyde çıkan gazın oksijen olduğu belirtilir ve fotosentezde karbondioksit tüketilir, açığa çıkmaz. 'Sabit tutulan sıcaklık bağımsız değişkendir' ifadesi yanlıştır, çünkü sıcaklık değiştirilmemiş, sabit tutulmuştur; bu deney sıcaklığın etkisi hakkında bilgi vermez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Madde döngüleri (su, karbon, azot, oksijen), çevre sorunları, küresel iklim değişikliği
  • Kolay
  • Şekilli soru

Dağ, göl ve ormanın bulunduğu bir manzaranın üzerindeki su döngüsü, sade bir çizimle numaralı oklar kullanılarak gösterilmiştir. Şekilde gölün, dağın, ormanın ve bulutun konumu da işaretlenmiştir. Şekildeki 3 numaralı okun gösterdiği süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Dağ, göl, orman ve bulut içeren bir manzara; 1, 2, 3 ve 4 numaralı oklar süreçleri gösterir.
  1. A

    Terleme

  2. B

    Buharlaşma

  3. C

    Yoğuşma

  4. D

    Yağış

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Bulutlardan yeryüzüne düşen su damlaları yağış olarak adlandırılır ve şekilde 3 numaralı ok bulutun altından yeryüzüne doğru yönelmiştir, bu yön yağışın hareketiyle uyumludur. Göl yüzeyinden havaya yukarı doğru yönelen ok, güneş ısısıyla sıvı suyun buhara dönüşmesi olan buharlaşmayı gösterir; yönü yukarı olduğu için 3 numaralı okla karıştırılmamalıdır. Havadaki su buharının soğuyarak damlacıklara dönüşmesi olan yoğuşma, dağ zirvesinden bulutlara doğru yönelen 2 numaralı okla gösterilir; bu süreç bulutun altından aşağı inen 3 numaralı oku açıklamaz. Bitki yapraklarından suyun havaya verilmesi olan terleme ise ağaç tepesinden yukarı yönlü bir okla gösterilir, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Sürdürülebilir kalkınma, tasarruf, geri dönüşüm
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ilçe yönetimi dört uygulamayı değerlendirmektedir. Birincisinde, mahalle parklarındaki yağmur suları depolanarak bitki sulamasında kullanılacak ve şebeke suyu tüketimi azaltılacaktır. İkincisinde belediye araçlarının yarısı, benzin ve motorin yerine elektrikle çalışan araçlarla değiştirilecektir. Üçüncüsünde sanayi tesisleri, ham madde yerine geri dönüştürülmüş malzeme kullanmaya yönlendirilecektir. Dördüncüsünde ise kentin içme suyu kaynağını besleyen dereye arıtılmadan atık su verilecektir.

Bu uygulamalardan hangisi sürdürülebilir kalkınma ilkesiyle bağdaşmamaktadır?

  1. A

    Arıtılmamış atık suyun içme suyu kaynağına verilmesi

    Doğru cevap
  2. B

    Belediye araçlarının elektrikle çalışan araçlara değiştirilmesi

  3. C

    Yağmur suyunun sulamada kullanılması

  4. D

    Geri dönüştürülmüş malzemenin sanayide kullanılması

Doğru cevap: A

Çözüm

Sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama olanağını zedelemeden karşılamayı amaçlar. Bu ölçüte göre her uygulama, kaynağın hangi yönde kullanıldığına bakılarak sınıflandırılır. Arıtılmadan dereye verilen atık su, içme suyu kaynağını kirletir ve bu kaynağın gelecekte kullanılabilirliğini düşürür; bu nedenle ilkeyle bağdaşmaz.

Çeldiriciler: Yağmur suyunun sulamada kullanılması şebeke suyu tüketimini azaltır, bu yüzden ilkeye uygundur. Belediye araçlarının elektrikle çalışan araçlara değiştirilmesi fosil yakıt tüketimini düşürür; kısa vadeli maliyet avantajı bu uygulamanın sürdürülebilirlik ölçütü değildir, ama uygulama yine de ilkeye uygundur. Geri dönüştürülmüş malzemenin sanayide kullanılması ham madde çıkarımını azaltır; geri dönüşüm kaynak tüketimi değil, kaynağın yeniden kullanımıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Mevsimlerin oluşumu (Dünyanın eğikliği, Güneş ışınlarının geliş açısı)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türkiye'de düz bir zemine dikey olarak saplanmış bir çubuğun öğle saatindeki gölge boyu bir yıl boyunca ölçülüyor. Ölçümler 21 Haziran, 21 Aralık ve ilkbahar ekinoksu tarihlerinde yapılıyor; her ölçümde çubuğun konumu ve zemin değiştirilmeden tutuluyor ve her tarihte aynı saatte okuma yapılıyor. Gölge boyları birbiriyle karşılaştırılırken güneş ışınlarının yere geliş açısı ile gölge boyu arasındaki ilişki göz önüne alınıyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    21 Haziran'da gölge en uzun olur, çünkü güneş ışınları o gün en eğik gelir.

  2. B

    Ekinokslarda çubuğun gölgesi oluşmaz, çünkü ışınlar yere paralel düşer.

  3. C

    Mevsimler, Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasıyla oluşur.

  4. D

    21 Haziran'da öğle güneşinin geliş açısı en büyük olduğundan gölge en kısa çıkar.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Güneş ışınlarının yere geliş açısı büyüdükçe öğle gölgesi kısalır, açı küçüldükçe gölge uzar. Birinci adım: 21 Haziran'da Güneş ışınlarını Yengeç Dönencesi'ne dik gönderir; Türkiye'de öğle Güneşi yıl boyunca en yüksek konumdadır ve geliş açısı en büyük olduğu için gölge en kısa çıkar. İkinci adım: 21 Aralık'ta Güneş Oğlak Dönencesi'nin üzerindedir; Türkiye'de öğle Güneşi en alçakta olduğundan açı en küçük olur ve gölge en uzun çıkar. Ekinokslarda ışınlar ekvatora dik düşer ve açı bu iki uç değer arasında kalır; gölge oluşur ama boyu ara değerdedir. Bu nedenle doğru seçenek, 21 Haziran'da geliş açısının en büyük ve gölgenin en kısa olduğunu söyleyen seçenektir.

Çeldiriciler: '21 Haziran'da gölge en uzun olur' ifadesi, yazın ışınların eğik geldiği yanılgısına dayanır; yaz aylarında ışınlar daha dik gelir ve gölge kısalır. 'Ekinokslarda çubuğun gölgesi oluşmaz' ifadesi, ışınların yere paralel düştüğü yanılgısının ürünüdür; ekinokslarda ışınlar yere paralel değildir ve gölge oluşur. 'Mevsimler, Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasıyla oluşur' ifadesi, mevsimlerin uzaklıktan kaynaklandığı yanılgısıdır; mevsimleri belirleyen Dünya'nın eksen eğikliğidir, uzaklık değişimi bunu açıklamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Katı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dikey kesim çizgisinden ikiye ayrılan bloğun parçalarından her biri, en geniş yüzeyi ile kuma konulduğunda kuma 3000 Pa basınç uygular.

  2. II.

    Yatay kesim çizgisinden ikiye ayrılan bloğun yalnız alt parçası, en geniş yüzeyi ile kuma konulduğunda kuma uyguladığı basınç 1500 Pa olur.

  3. III.

    Blok, en küçük yüzeyi kuma değecek biçimde konulduğunda kuma uyguladığı basınç 3000 Pa'dan küçük olur.

Aynı maddeden yapılmış, düzgün dikdörtgenler prizması biçimindeki bir blok, en geniş yüzeyi ile kum yüzeyine şekildeki gibi yatay olarak konulmuştur. Bloğun uzun kenarı, yüksekliği ve ağırlığı şekilde verilmiş, bloğun derinliği ise 10 cm olarak ölçülmüştür.

Şekildeki kesikli çizgilerden biri bloğu tam ortasından dikey, diğeri yatay olarak keserek bloğu parçalara ayırmaktadır. Kesimler yalnızca çizgilerde yapılmakta ve parçalar kesim sonrasında olduğu gibi, bir yüzeyleri kuma değecek biçimde yere konulmaktadır.

Kesimden sonra oluşan her parça, kuma değen yüzeyinin alanı ve kendi ağırlığı ile ayrı ayrı değerlendirilmektedir.

Buna göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Kum yüzeyi üzerinde yatay duran dikdörtgenler prizması biçimli blok: uzun kenarı 20 cm, yüksekliği 5 cm, ağırlığı G = 60 N. Bloğun tam ortasından biri dikey, diğeri yatay kesikli kesim çizgisi geçer.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız II

  4. D

    I ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda bloğun ağırlığı 60 N, kuma değen en geniş yüzeyinin alanı 20 cm × 10 cm = 200 cm² = 0,02 m² olarak şekilden okunur; basınç 60 / 0,02 = 3000 Pa'dır. Bu değer, kesimlerden sonra parçaların basıncıyla karşılaştırılacak başlangıç değeridir. İkinci adımda dikey kesim, bloğu uzun kenarının yarısı genişliğinde iki parçaya ayırır: her parçanın ağırlığı 30 N, en geniş yüzeyinin alanı 10 cm × 10 cm = 100 cm² = 0,01 m²'dir. Basınç 30 / 0,01 = 3000 Pa olur, dolayısıyla I doğrudur; ağırlık ve temas alanı aynı oranda yarıya indiği için basınç değişmez. Üçüncü adımda yatay kesimle ayrılan alt parçanın ağırlığı 30 N'dir, temas alanı ise yine 20 cm × 10 cm = 0,02 m²'dir; basınç 30 / 0,02 = 1500 Pa olur ve II doğrudur. Son adımda en küçük yüzey 10 cm × 5 cm = 50 cm² = 0,005 m²'dir; basınç 60 / 0,005 = 12000 Pa olur, 3000 Pa'dan küçük olmaz ve III yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği yanlıştır, çünkü yatay kesimde ağırlık yarıya inerken temas alanı değişmediği için basınç da yarıya iner ve II doğrudur. 'Yalnız II' seçeneği yanlıştır, çünkü dikey kesimde basıncın yarıya indiği sanılırsa I yanlış değerlendirilir; oysa ağırlık ve alan birlikte yarıya inmektedir. 'I ve III' seçeneği yanlıştır, çünkü en küçük yüzeyde temas alanı azaldığı için basınç artar, azalmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Sıvı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ve M noktalarındaki sıvı basınçları birbirine eşittir.

  2. II.

    L noktasındaki sıvı basıncı, K noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

  3. III.

    M noktasındaki sıvı basıncı, L noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

Bir fen bilimleri laboratuvarında sıvı basıncını incelemek için şekildeki iki kap hazırlanıyor. Solda geniş bir kapta su, sağda ise dar bir kapta yağ bulunmaktadır. Kapların genişlikleri ve içindeki sıvı miktarları birbirinden farklıdır. Her iki kapta da sıvıların üst yüzeyi düz ve yatay durmaktadır. Şekilde işaretli K noktası suyun içinde, L ve M noktaları ise yağın içinde yer almaktadır. Sıvıların yoğunlukları ile noktaların sıvı yüzeyine ve kap tabanına olan uzaklıkları yalnızca şekilde verilmiştir. Deney, öğrencinin farklı kaplardaki noktaların basınçlarını yazılı verilerle değil şekil üzerinden karşılaştırmasını amaçlamaktadır. Deney masasında her iki kap da aynı sıcaklıkta ve aynı ortamda bekletilmiştir. Öğrenci, bu düzenekteki noktaların basınçlarını karşılaştırmadan önce aşağıdaki öncülleri ele almaktadır. Bu düzenekteki noktalarla ilgili aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Solda geniş kapta su, yoğunluk 1 g/cm³; K noktasının yüzeyden derinliği 4 cm. Sağda dar kapta yağ, yoğunluk 0,8 g/cm³; L noktasının yüzeyden derinliği 3 cm, M noktasının yüzeyden derinliği 5 cm.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Sıvı basıncı P=ρ⋅g⋅hP = \rho \cdot g \cdot h bağıntısıyla hesaplanır; burada ρ\rho sıvının yoğunluğu, hh ise noktanın sıvı yüzeyinden derinliğidir. Kabın genişliği ve içindeki sıvı miktarı bu bağıntıda yer almadığı için basınca etki etmez. Birinci adım: K noktası suda ve yüzeyden derinliği 4 cm olduğundan PK∝1⋅4=4P_K \propto 1 \cdot 4 = 4 bulunur. İkinci adım: L noktası yağda ve derinliği 3 cm olduğundan PL∝0,8⋅3=2,4P_L \propto 0{,}8 \cdot 3 = 2{,}4 olur. Üçüncü adım: M noktası yağda ve derinliği 5 cm olduğundan PM∝0,8⋅5=4P_M \propto 0{,}8 \cdot 5 = 4 olur. Böylece PK=PMP_K = P_M olduğu için birinci öncül doğrudur; PM>PLP_M > P_L olduğu için üçüncü öncül doğrudur; L noktasının basıncı K noktasınınkinden küçük olduğu için ikinci öncül yanlıştır, bu nedenle doğru seçenek 'I ve III' olur. 'Yalnız I' seçeneği, üçüncü öncülü sınamadan yalnızca eşitlik ilişkisine bakmanın sonucudur. 'I ve II' seçeneği, sığ noktanın basıncının büyük olduğu yanılgısını kabul eder; oysa daha sığ olan L noktasının basıncı daha küçüktür. 'Yalnız III' seçeneği yağın yoğunluğunu suyla aynı sayarsa K ile M'nin eşit çıkmadığını (4 ile 5) düşünür; bu, yoğunluğu yok saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yükü dengede tutan F kuvveti, yükün ağırlığının yarısına eşittir.

  2. II.

    Yük 0,5 m yükseltildiğinde F kuvvetinin yaptığı iş 30 J'dür.

  3. III.

    Serbest uç 1 m çekildiğinde yük 0,5 m yükselir.

Şekilde sürtünmesiz bir makara düzeneği gösterilmiştir. Düzenekte yük hareketli makaraya asılmıştır ve yük, serbest uçtan uygulanan F kuvvetiyle dengede tutulmaktadır.

Aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sürtünmesiz makara düzeneği: tavana bağlı ip, hareketli makaranın altından dolanıp sabit makaraya çıkar ve serbest uçtan F kuvveti aşağı çekilir. Hareketli makaranın eksenine asılı yükün ağırlığı 120 N'dur; sabit makara tavana asılıdır.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Yük hareketli makaraya asılıdır ve makaranın iki ip parçası yükü taşır. Sürtünme ihmal edildiğinde bu iki parçada eşit gerilme oluşur; kuvvet kazancı 2 olur ve yükü dengede tutan kuvvet F=G2F = \frac{G}{2} ile bulunur. Şekildeki yük 120 N olduğundan F = 60 N'dur.

I. DOĞRU: F = 60 N, yükün ağırlığı olan 120 N'un yarısına eşittir.

II. YANLIŞ: Yük hh kadar yükseldiğinde serbest uç 2h2h kadar çekilir. Yük 0,5 m yükseltildiğinde serbest uç 1 m çekilir ve yapılan iş W=F⋅d=60⋅1=60W = F \cdot d = 60 \cdot 1 = 60 J olur. 30 J, serbest uç yerine yükselme miktarının (hh = 0,5 m) kullanılmasıyla çıkan sonuçtur.

III. DOĞRU: Serbest uç 1 m çekildiğinde iki ip parçasının her biri 0,5 m kısalır ve yük 0,5 m yükselir.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, yapılan işin yükselme miktarıyla hesaplanabileceği yanılgısıyla II'nin doğru sanılmasından doğar. 'II ve III' seçeneği, sabit makara gibi davranıp kuvvetin yükün ağırlığına eşit sanılmasıyla I'in yanlış bulunmasından doğar. 'Yalnız I' seçeneği ise III'ün yer değiştirme oranı yanlış sayılarak reddedilmesinden doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kısa düzlemde yükü yukarı çekmek için gereken kuvvet, uzun düzlemdekinden büyüktür.

  2. II.

    Her iki düzlemde yükü aynı yüksekliğe çıkarmak için yapılan iş eşittir.

  3. III.

    Uzun düzlemde yapılan iş, kısa düzlemdekinden azdır.

Şekildeki iki sürtünmesiz eğik düzlemin yüksekliği de 2 m'dir. Her iki düzlemde aynı 80 N ağırlığındaki yük yavaşça ve düzgün biçimde yukarı çekilmektedir. Düzlemlerin uzunlukları şekilde verilmiştir.

Aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

İki sürtünmesiz eğik düzlem yan yana: sol düzlemin uzunluğu 4 m, sağ düzlemin uzunluğu 8 m, ikisinin yüksekliği 2 m'dir. Her iki düzlemin alt ucunda 80 N ağırlığında bir yük bulunur.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Sürtünmesiz eğik düzlemde kuvvet ile yol çarpımı, yükün ağırlığı ile yükseklik çarpımına eşittir: F⋅L=G⋅hF \cdot L = G \cdot h. Yapılan iş düzlemin uzunluğundan bağımsızdır ve W=G⋅h=80⋅2=160W = G \cdot h = 80 \cdot 2 = 160 J'dür.

Kısa düzlemde (L=4L = 4 m) gereken kuvvet F=1604=40F = \frac{160}{4} = 40 N, uzun düzlemde (L=8L = 8 m) ise F=1608=20F = \frac{160}{8} = 20 N'dur.

I. DOĞRU: Kısa düzlemde gereken kuvvet 40 N, uzun düzlemde 20 N olduğundan kısa düzlemde kuvvet daha büyüktür.

II. DOĞRU: Her iki düzlemde yapılan iş 160 J'dür; yüzeyin uzunluğu yapılan işi değiştirmez.

III. YANLIŞ: Uzun düzlemde yol uzadığı için gereken kuvvet azalır, ancak yapılan iş değişmez. Bu nedenle uzun düzlemde yapılan iş kısa düzlemdekinden az değildir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, uzun düzlemde işin azaldığı yanılgısıyla II'nin yanlış bulunmasından doğar. 'II ve III' seçeneği, kuvvet kazancını yükseklikle orantılı sanıp I'i yanlış bulmanın ve III'ü doğru saymanın birleşiminden doğar. 'I, II ve III' seçeneği yalnızca III'ün doğru sanılmasıyla oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Elektrik yüklü cisimler: yüklü/nötr sınıflandırma, elektroskop, topraklama
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Başlığa dokunmadan yaklaştırılan çubuk, elektroskobun yapraklarının açılmasına neden olur.

  2. II.

    Son durumda elektroskobun yükü negatiftir.

  3. III.

    Elektroskobun yaprakları, yüklü cisim başlığa değmedikçe açılmaz.

Yaprakları ince metalden yapılmış bir elektroskop, yüklü cisimlerin etkisini incelemek için kullanılmaktadır. Elektroskobun metal başlığı, sapı ve yaprakları birbirine iletken olarak bağlıdır. Şekilde 1 numaralı düzenek elektroskobun başlangıç durumunu göstermektedir: elektroskop yüksüzdür ve yaprakları kapalıdır. Şekilde 2 numaralı düzenekte yükü verilen bir çubuk, elektroskobun metal başlığına dokunmadan yaklaştırılmıştır. Bu konumda çubuk yerinde dururken başlığa parmakla dokunulmuş ve parmak çekilmiştir. Ardından çubuk uzaklaştırılmış ve elektroskobun son durumu 3 numaralı düzenekte gösterilmiştir.

Buna göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Üç elektroskop yan yana. 1: yüksüz, yaprakları kapalı elektroskop. 2: başlığa dokunmadan, sol yanında yükü −4 nC olan çubuk yaklaştırılmış; yapraklar açık. 3: çubuk uzaklaştırıldıktan sonra, yaprakları açık elektroskop.
  1. A

    Yalnız I

    Doğru cevap
  2. B

    I ve II

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Elektroskopta yapraklar aynı işaretli yüklerin birbirini itmesiyle açılır. Yüklü çubuk başlığa değmeden yaklaştırıldığında başlıktaki serbest elektronlar çubuktan uzaklaşarak sapa ve yapraklara doğru itilir; yapraklar aynı işaretli yük kazanıp birbirinden uzaklaşır. Bu nedenle I. yargı doğrudur ve yapraklar başlığa dokunulmadan da açılabilir.

Birinci adımda başlığa dokunan parmak üzerinden fazla elektronlar yere akar; parmak çekildiğinde, çubuk hâlâ yakınken, elektroskopta elektron eksikliği kalır. İkinci adımda çubuk uzaklaştırıldığında elektroskop, çubuğun yükünün tersi olan pozitif işaretle yüklü kalır. Son durumda yükün negatif olduğunu söyleyen II. yargı yanlıştır.

III. yargı yanlıştır; yaprakların açılması için yüklü cismin başlığa değmesi gerekmez, yakınlaşma yeterlidir.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği yük aktarımı yanılgısından doğar; çubuğun yükünün elektroskopa geçtiği ve son yükün çubukla aynı işaretli olduğu düşünülür. 'Yalnız III' seçeneği, yaprakların yalnızca pozitif yükte açıldığı yanılgısıyla I. yargının yanlış görülmesinden doğar. 'II ve III' seçeneği, serbest protonların hareket ettiği yanılgısıyla son yükün işaretinin yanlış okunmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Elektrik yükleri ve elektriklenme çeşitleri (sürtünme, dokunma, etki), yüklerin etkileşimi
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ve L küreleri aynı türden elektrik yüküne sahiptir.

  2. II.

    M küresinin yükü, L küresinin yükünün zıt türündedir.

  3. III.

    M küresi nötr olabilir.

Yalıtkan iplerle tavana asılmış K, L ve M küreleri şekildeki gibi dengededir. Küreler yalnızca birbirleriyle etkileşmekte, başka bir cisimle temas etmemektedir. Şekilde L küresinin yükünün işareti verilmiştir.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Tavana bağlı üç yalıtkan iplikte K, L ve M küreleri asılı. K sola sapmış, K ile L arasında belirgin bir açıklık var. L sağa sapmış ve etiketinde artı (+) yüklü yazar. M sola sapmış ve L'ye yakın duruyor.
  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız I

  4. D

    Yalnız II

Doğru cevap: B

Çözüm

Aynı türden yükler birbirini iter; zıt türden yükler ile yüklü bir cisim de nötr bir cismi çeker. Şekilde L küresinin yükü artı (+) olarak verilmiştir. K ve L birbirinden uzaklaşacak biçimde sapmıştır; bu bir itmedir. Demek ki K de artı yüklüdür ve I. yargı doğrudur.

Şekilde L ve M birbirine doğru çekilmiştir. M'nin eksi yüklü olması bu çekmeyi açıklar; ancak M'nin nötr olması da aynı çekmeyi açıklayabilir: yüklü L küresi, nötr M küresinde yük dağılımını bozarak onu kendine doğru çeker. Bu nedenle M'nin L'nin zıt türünde yüklü olduğu kesin değildir; II. yargı yanlıştır. Nötr olabileceği için III. yargı doğrudur.

Doğru yargılar I ve III olduğundan cevap bu iki yargıyı içeren seçenektir.

Çeldiriciler: Her çekmenin zıt yük çekmesi olduğu düşünülürse II. yargı doğru sayılır ve nötr olasılığı atlanır; bu, I ve II seçeneğine götürür. İtmeyi zıt yükle açıklamak K'yı eksi yüklü sanmaya ve I. yargıyı yanlış saymaya yol açar; II. yargı doğru kaldığı için bu düşünce Yalnız II seçeneğini verir. İplerin sapma açısını yükün miktarı sanmak, M'nin sapmasından yüklü olduğu sonucunu çıkarıp III. yargıyı reddettirir; II. yargıyı da doğru saymadığı için bu düşünce Yalnız I seçeneğine götürür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Periyodik sistem: grup, periyot, metal/yarımetal/ametal
  • Kolay
  • Şekilli soru

Öğretmen, sınıfta dört elementin ışık yansıtma, akım geçirme ve incelip tel ya da levha olabilme özelliklerini kayda geçirmiştir; kayıtlar tabloda verilmiştir. Harflerle adlandırılan bu elementlerden hangisi metal grubuna aittir?

Tablo: G parlaklık var, iletme az, tel/levha yok; J üçü de var; Q parlaklık yok, iletme var, tel/levha yok; R parlaklık var, iletme yok, tel/levha yok. Sütunlar: parlaklık, elektriği iletme, tel/levha olma.
  1. A

    J

    Doğru cevap
  2. B

    G

  3. C

    Q

  4. D

    R

Doğru cevap: A

Çözüm

Metaller üç özelliği birlikte taşır: parlaktırlar, elektriği iyi iletirler ve tel ya da levha hâline getirilebilirler. Birinci adımda tablodaki her satırın üç özelliği okunur. İkinci adımda üç özelliğin de var olduğu tek satır seçilir; parlaklık, iyi iletkenlik ve tel ya da levha olma özelliklerinin üçünü birden taşıyan satır metal sınıfına girer.

Çeldiriciler: Parlaklığı ve iletkenliği az olan, tel ya da levha olmayan satır yarı metaldir; yarı metali metal saymak bu seçeneği cazip kılar. Elektriği iletmesine rağmen parlaklığı ve tel ya da levha olma özelliği bulunmayan satır ametaldir; ametalleri iletken saymak bu satırı metal gibi gösterir. Parlaklığı olan ama iletkenliği ve tel ya da levha olma özelliği bulunmayan satır ise parlaklığı tek ölçüt saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Fiziksel ve kimyasal değişimler
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir deneyde özdeş iki terazinin kefelerine, içinde sirke ve karbonat bulunan birer kap yerleştiriliyor. Birinci düzenekte kabın ağzı tıpayla kapalı tutuluyor, ikinci düzenekte ise kabın ağzı açık bırakılıyor. Şekilde iki düzenekte tepkime öncesi ve sonrası tartım değerleri verilmiştir.

Buna göre bu düzeneklerde gerçekleşen tepkimeye ilişkin hangi yargı doğrudur?

Kapalı kap ve açık kap olmak üzere iki düzenek, her biri ayrı bir terazinin kefesi üzerinde. Kapalı kap: tepkime öncesi 152 g, sonrası 152 g. Açık kap: tepkime öncesi 152 g, sonrası 148 g.
  1. A

    Kapalı kapta kütle değişmez, açık kapta çıkan gaz kütleyi azaltır

    Doğru cevap
  2. B

    Kapalı kapta kütle azalır, açık kapta kütle değişmez, çünkü açık kapta gaz çıkmaz

  3. C

    Her iki kapta kütle azalır, çünkü tepkime sırasında madde yok olur

  4. D

    Her iki kapta kütle değişmez, çünkü gaz oluşumu fiziksel bir değişimdir

Doğru cevap: A

Çözüm

Kimyasal tepkimede atomlar yeniden düzenlenir, ancak sistemdeki toplam madde miktarı değişmez; bu yüzden kapalı kapta tartım değişmez.

Birinci adımda kapalı kabın tepkime öncesi ve sonrası değerleri okunur: 152 g ve 152 g, yani fark sıfırdır.

İkinci adımda açık kabın değerleri okunur: öncesi 152 g, sonrası 148 g, yani kütle 4 g azalmıştır. Bu azalma, tepkimede oluşan gazın açık kaptan ortama çıkmasıyla açıklanır; madde yok olmamış, sistemden ayrılmıştır.

Çeldiriciler: 'Her iki kapta kütle azalır' seçeneği, tepkimede maddenin yok olduğunu varsayar ve kapalı kabın tartımının sabit kalmasını açıklayamaz. 'Kapalı kapta kütle azalır, açık kapta kütle değişmez' seçeneği iki düzeneğin sonuçlarını birbirine karıştırır; gaz kapalı kapta dışarı çıkamadığı için kapalı kapta kütle değişmez, açık kapta ise azalır. 'Her iki kapta kütle değişmez, çünkü gaz oluşumu fiziksel bir değişimdir' seçeneği, gaz oluşumunun yeni madde oluşumu ve dolayısıyla kimyasal değişim olduğunu gözden kaçırır; açık kaptaki 4 g'lık kayıp bu seçenekle açıklanamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Asitler ve bazlar, pH, ayraçlar, asit yağmurları
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir öğrenci dört farklı sulu çözeltiyi (K, L, M, N) mavi turnusol kâğıdı, kırmızı turnusol kâğıdı ve fenolftalein ile ayrı ayrı deneyerek gözlemlerini şekildeki tabloya kaydetmiştir. Her çözelti için ayrı bir deney tüpü kullanılmış ve tüm çözeltiler oda sıcaklığında tutulmuştur. Öğrenci, deneyleri öğretmeninin gösterdiği güvenlik kuralları altında yapmıştır. Tablodaki '?' ile gösterilen gözlem ise kayıtta eksik kalmıştır.

Bu gözlemlere göre pH değeri 7'den büyük olan çözeltiler hangileridir?

Tablo: K için mavi turnusol kırmızı, kırmızı turnusol kırmızı, fenolftalein renksiz; L için mavi, mavi, pembe; M için mavi, kırmızı, renksiz; N için mavi, mavi, fenolftalein '?'.
  1. A

    yalnızca L

  2. B

    K ve L

  3. C

    L ve N

    Doğru cevap
  4. D

    M ve N

Doğru cevap: C

Çözüm

Kırmızı turnusol kâğıdı yalnızca bazik çözeltide maviye döner; asidik ve nötr çözeltilerde rengini korur. Tabloda kırmızı turnusolü maviye çeviren maddeler L ve N'dir; dolayısıyla bu iki madde baziktir ve pH değerleri 7'den büyüktür. Fenolftalein de bazik çözeltide pembe renk verdiği için L'nin pembe gözlemi bu sonucu doğrular. N'nin fenolftalein gözlemi eksik olsa da bazlığı kırmızı turnusol gözleminden kesin olarak çıkar. Yalnızca L'yi seçmek, fenolftalein sütununa bakıp N'nin boş hücresini yok saymanın sonucudur; oysa N'nin bazlığı başka bir sütundan anlaşılır. 'K ve L' ifadesi, mavi turnusolü kırmızıya çeviren K maddesini bazik sanmanın sonucudur; bu dönüşüm asitliğe işarettir ve K'nın pH değeri 7'den küçüktür. 'M ve N' ifadesi, hiçbir renk dönüşümü göstermeyen nötr M maddesini bazik saymanın sonucudur; nötr maddenin pH değeri 7'dir ve 7'den büyük değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Her iki maddeye aynı süre boyunca eşit miktarda ısı verilmiştir.

  2. II.

    P maddesinin erimesi sırasında aldığı ısı, sıcaklığını artırmak için harcanmamıştır.

  3. III.

    Sıcaklığı en çok artan madde, aynı sürede en fazla ısıyı almış olan maddedir.

Kütleleri eşit olan iki katı madde, P ve R, başlangıçta oda sıcaklığındadır. Bu maddeler, ısı kaybını önlemek amacıyla yalıtılmış iki ayrı kaba konulmuştur. Özdeş ve aynı güçteki iki elektrikli ısıtıcı, her bir kaptaki maddeyi aynı süre boyunca ısıtmaktadır. Isıtıcıların harcadığı enerjinin tamamının maddelere aktarıldığı varsayılmaktadır. Sıcaklık ölçümleri ısıtma başladıktan belirli aralıklarla kaydedilmiş ve iki maddenin son durumu karşılaştırılmıştır. Isıtma sonunda P maddesinin sıcaklığı 60 °C'de sabit kalmış ve madde tamamen sıvı hâle geçmiş; R maddesi ise katı hâlde kalmış ve sıcaklığı 90 °C'ye ulaşmıştır. Isıtma boyunca her iki maddenin kütlesi değişmemiştir.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Her iki kapta da ısıtıcılar özdeş ve aynı güçtedir; süre de aynıdır. Enerji tamamen maddelere aktarıldığından iki maddeye verilen ısı miktarı eşittir. Kütleler de eşit olduğu için bu ısının ne kadarının sıcaklık artışına, ne kadarının hâl değişimine gittiği maddenin davranışına bağlıdır.

Birinci adımda I. yargı sınanır: aynı güçteki özdeş ısıtıcılar aynı süre çalıştığı için iki maddeye verilen toplam ısı eşittir. Bu yargı doğrudur.

İkinci adımda II. yargı incelenir: P maddesi 60 °C'de sabit sıcaklıkta erimiştir. Sıcaklık sabit kaldığı sürece verilen ısı sıcaklığı yükseltmez; katının sıvıya dönüşmesi için harcanır. Bu nedenle yargı doğrudur.

Üçüncü adımda III. yargıya bakılır: R'nin sıcaklık artışı daha büyüktür, ancak iki madde eşit ısı aldığından daha büyük sıcaklık artışı daha fazla ısı alındığı anlamına gelmez. Yargı yanlıştır.

Doğru yargılar I ve II olduğundan, bu ikisini birlikte veren seçenek doğrudur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, sıcaklık sabit kaldığında maddenin ısı almadığı yanılgısından doğar; bu durumda II yanlış görülür. 'Yalnız III' seçeneği, sıcaklığı çok artan maddenin daha çok ısı aldığının sanılmasıyla oluşur; bu durumda I yanlış görülür. 'I, II ve III' seçeneği, III. yargının doğru sanılmasından çıkar; sıcaklık artışı en büyük olan maddenin en çok ısı aldığı yanılgısıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yalıtılmış bir kapta kütleleri eşit olan iki sıvı karıştırılıyor. Sıvılardan birinin sıcaklığı 80 °C, diğerinin sıcaklığı 20 °C'dir ve iki sıvı aynı maddedir. Kabın içindeki sıvılar karıştırıldıktan sonra kendi aralarında ısı alışverişi yaparak dengeye ulaşmaktadır. Karıştırma sırasında kaptan dışarıya ısı kaybı olmadığı varsayıldığına göre, karışım ısıl dengeye ulaştığında sıcaklığı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    20 °C'nin altında olur

  2. B

    20 °C ile 80 °C arasında olur

    Doğru cevap
  3. C

    80 °C'ye eşit kalır

  4. D

    100 °C olur

Doğru cevap: B

Çözüm

Isı, sıcak sıvıdan soğuk sıvıya akar; bu nedenle sıcak sıvı soğur, soğuk sıvı ısınır ve ikisinin sıcaklığı birbirine yaklaşır. Kütleler eşit olduğu için denge sıcaklığı TT şu eşitlikle bulunur: m⋅c⋅(80−T)=m⋅c⋅(T−20)m \cdot c \cdot (80 - T) = m \cdot c \cdot (T - 20). Kütle ve öz ısı iki tarafta da aynı olduğundan 80−T=T−2080 - T = T - 20 olur ve buradan T=50T = 50 °C bulunur. Bu değer 20 °C ile 80 °C arasındadır.

Birinci adımda sıcaklıklar belirlenir: sıcak sıvı 80 °C, soğuk sıvı 20 °C'dir. İkinci adımda ısının yönü uygulanır: ısı sıcaktan soğuğa akar. Üçüncü adımda ısı alışverişinin dengesi kurularak T=50T = 50 °C bulunur.

Çeldiriciler: '20 °C'nin altında olur' seçeneği, soğuk sıvının sıcak sıvıya ısı verdiğini varsayar; oysa ısı yüksek sıcaklıktan düşük sıcaklığa akar. '100 °C olur' seçeneği, iki sıcaklığın toplanmasıyla bulunur; karışımın sıcaklığı toplama işlemiyle değil ısı dengesiyle belirlenir. '80 °C'ye eşit kalır' seçeneği, ısıl dengede ısıların eşitliğinin sıcaklık eşitliği sanılmasından çıkar; oysa sıcak sıvı ısı verir ve sıcaklığı düşer.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

İstersen uygulamada da çözebilirsin

Aynı soruları süre tutarak benzersor uygulamasında çözebilir, sonuçlarını sonra inceleyebilirsin.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

Uygulamayı incele

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by