90 soru · LGS

LGS Deneme 5 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

LGS Deneme 5 cevap anahtarı ve 90 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Paragraf yapısı: cümle sıralama, boşluk/parça tamamlama, cümle çıkarma/yerleştirme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

(I) Bu sayede sebze yetiştirmeyi bilmeyen komşular da birlikte çalışmayı öğrenir. (II) Kentlerde boş arazilerin bir kısmı, mahalle sakinlerinin ortak bahçesine dönüştürülebiliyor. (III) Bu bahçelerde toprak hazırlama, tohum ekme ve sulama nöbetleri herkesin katılımıyla yürütülür. (IV) Böylece kentte yaşayanlar hem üretime hem de birbirleriyle kurdukları bağa katkı sağlar.

Bu cümleler anlamlı bir paragraf oluşturacak biçimde sıralandığında doğru sıra aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    I - II - III - IV

  2. B

    II - IV - III - I

  3. C

    II - III - I - IV

    Doğru cevap
  4. D

    II - I - III - IV

Doğru cevap: C

Çözüm

Paragrafı açan cümle, kendinden önce anlatılan bir şeye bağlı olmayan ve konuyu genel olarak tanıtan II'dir: kentlerde boş arazilerin ortak bahçeye dönüştürülebildiğini söyler. III, 'Bu bahçelerde' ifadesiyle II'deki bahçeye gönderme yaptığı için II'den hemen sonra gelir. I, 'Bu sayede' ifadesiyle III'te anlatılan ortak çalışmanın sonucunu bildirdiği için III'ten sonra yer alır. IV ise 'Böylece' ile başlayıp paragrafın sonucunu bildirdiği için sona yerleşir. Doğru sıra II - III - I - IV'tür. 'I - II - III - IV' sıralamasında 'Bu sayede' ile başlayan cümle paragrafı açamaz, çünkü bağlandığı ortak çalışma henüz anlatılmamıştır. 'II - IV - III - I' sıralamasında sonuç cümlesi ortaya alınmış, paragraf sonucu bildirdikten sonra yeni bilgiye geçmiştir. 'II - I - III - IV' sıralamasında I ile III'ün yeri değişmiş, 'Bu sayede' ifadesi çalışmayı anlatmadan önce gelmiş olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Sözcükte anlam: gerçek/mecaz/terim anlam, çok anlamlılık, eş/zıt/yakın anlam, bağlama göre anlam
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Uzun bir yolculuktan dönüp sınıfa giren öğrencinin yorgunluğu yüzünde açıkça görülüyordu. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, verilen cümledeki anlamıyla aynı anlamda kullanılmıştır?

  1. A

    Sınav sonucunu öğrenince yüzünde büyük bir sevinç belirdi.

    Doğru cevap
  2. B

    Dağın yüzü sert kayalıklarla kaplıydı ve yukarı çıkmak zordu.

  3. C

    Kumbarasında biriktirdiği yüz lirayla kendine yeni bir kitap aldı.

  4. D

    Yaz kampında her sabah gölde yüzerek ısınmayı alışkanlık hâline getirmişti.

Doğru cevap: A

Çözüm

Verilen cümlede 'yüzünde', yorgunluğun insanın yüz bölgesinde görülmesini anlatır; yüz burada bedenin bir bölümü olarak, gerçek anlamıyla kullanılmıştır. Doğru cevapta da 'yüzünde' sözcüğü aynı şekilde, bir duygunun görüldüğü yüz bölgesini gösterir; bu yüzden anlamı verilen cümledekiyle aynıdır. Çeldiriciler: 'yüz lira' ifadesindeki yüz bir sayı adıdır ve yüz adedini bildirir; 'dağın yüzü' ifadesinde yüz, yüzey anlamına gelen bir mecaz genişlemesidir; 'gölde yüzerek' ifadesindeki yüz ise yüzmek eyleminden türeyen, aynı yazılan ama anlamı başka bir sözcüktür. Bu üç kullanımda sözcük aynı yazılsa da anlamı farklı olduğu için, yüzün bedendeki anlamını taşıyan cümle doğru cevaptır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Cümlede anlam: neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul, karşılaştırma, öznel/nesnel, anlamca birleştirme
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yollara tuz atıldığı için buzlanmaya bağlı kaza sayısı azalmıştır.

  2. II.

    Buzlanmayı önlemek amacıyla yollara tuz atılmaktadır.

  3. III.

    Hava sıcaklığı sıfırın altına düşerse yollarda buzlanma görülür.

  4. IV.

    Tuz, suyun donma noktasını düşürdüğünden yollardaki buz erimektedir.

Kış aylarında ilçe merkezindeki yollarda sık sık buzlanma görülmektedir ve bu durum hem sürücüler hem yayalar için ciddi bir tehlike oluşturmaktadır. Belediye bu sorunla başa çıkmak için birkaç yöntem uygulamaktadır.

Buna göre aşağıdaki numaralanmış cümlelerden hangileri neden-sonuç ilişkisi taşımaktadır?

  1. A

    I, II ve IV

  2. B

    I ve IV

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız I

  4. D

    I, III ve IV

Doğru cevap: B

Çözüm

Neden-sonuç ilişkisi, yargının gerekçesinin ‘çünkü’, ‘-dığı için’ ya da ‘-dığından’ gibi yapılarla bildirildiği cümlelerde bulunur. Her numaralı cümlede önce yargı ile gerekçe ayrılır, sonra gerekçenin yargının nedeni olup olmadığına bakılır. I. cümlede kaza sayısının azalması yargıdır, yollara tuz atılması ise bu azalmanın nedenidir; bu yüzden neden-sonuç ilişkisi vardır. IV. cümlede tuzun donma noktasını düşürmesi gerekçedir ve buzun erimesine bağlanır; bu cümle de neden-sonuç taşır. II. cümlede tuz atılmasının hedefi (‘buzlanmayı önlemek amacıyla’) bildirilir; bu bir amaç-sonuç ilişkisidir ve neden-sonuç sayılamaz. III. cümlede yargı, sıcaklığın sıfırın altına düşmesine bağlıdır; bu bir koşul-sonuç ilişkisidir. Bu nedenle yalnız I ve IV neden-sonuç taşır. ‘I, II ve IV’ seçeneği amaç-sonuç cümlesini neden saymaya, ‘Yalnız I’ seçeneği IV. cümleyi dışarıda bırakmaya, ‘I, III ve IV’ seçeneği ise koşul cümlesini neden saymaya dayanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Cümlede anlam: neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul, karşılaştırma, öznel/nesnel, anlamca birleştirme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kütüphanede ödünç alınan kitaplar belirli bir süre içinde iade edilmelidir. Bu kurala ilişkin aşağıdaki dört cümlenin hangisinde neden-sonuç ilişkisi yoktur?

  1. A

    Kitap geç getirildiği için ceza ödenmektedir.

  2. B

    Üyelik kartları hasar görmesinden dolayı yenilendi.

  3. C

    Kütüphane akşam kapandı, çünkü personel mesaisini tamamlamıştı.

  4. D

    Kitapların zamanında iade edilmesi amacıyla ödünç süresi kısaltıldı.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Neden-sonuç ilişkisinde yargının gerekçesi bildirilir; gerekçe ‘çünkü’, ‘-dığı için’ ya da ‘-dan dolayı’ gibi yapılarla kurulabilir. Her cümlede önce yargı ile gerekçe ayrılır, sonra gerekçenin yargıya neden olup olmadığı sınanır. ‘Kitap geç getirildiği için ceza ödenmektedir.’ cümlesinde geç getirilme gerekçedir ve ceza ödenmesine bağlanır; açık bir neden-sonuç ilişkisidir. ‘Üyelik kartları hasar görmesinden dolayı yenilendi.’ cümlesinde hasar, kartların yenilenmesinin nedenidir; ‘-dan dolayı’ ile kurulmuş bu neden de aynı ilişkidir. ‘Kütüphane akşam kapandı, çünkü personel mesaisini tamamlamıştı.’ cümlesinde mesaiyi tamamlamak kapanmanın nedenidir. Kalan cümle ise bir hedef bildirir: kitapların zamanında iade edilmesi amaçtır. Bu bir amaç-sonuç ilişkisidir ve neden-sonuç değildir, bu yüzden yanıt budur. Hedefi gerekçe sanmak, yani ‘amacıyla’ yapısını neden gibi okumak en yaygın yanılgıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Anlatım bozuklukları
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Gösterinin son provası, oyuncuların rollerine hâkim olmaları için önemli bir fırsat oldu.

  2. II.

    Gösteriye hazırlanan öğrenciler, rollerini ezberlemek için çok çalıştıkları.

  3. III.

    Seyirciler, oyunun son sahnesinde büyük bir coşkuyla alkışladılar.

  4. IV.

    Yönetmen, oyuncuları provayı yeniden tekrar etmeye çağırdı.

Kulüp başkanı, yıl sonu gösterisinin duyurusunda kullanılacak cümleleri okul gazetesinde yayımlanmadan önce tek tek inceliyor. Dört cümlenin her biri farklı bir öğrencinin hazırladığı taslaktan alınmış ve gazetede tek başına yayımlanacaktır. Duyurunun anlatım yönünden kusursuz olması istendiğine göre, numaralanmış cümlelerden hangilerinde anlatım bozukluğu vardır?

  1. A

    I, II ve III

  2. B

    II ve IV

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve IV

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda her cümlenin yüklemini ve cümlenin tamamlanıp tamamlanmadığını inceliyoruz. II numaralı cümlede “hazırlanan öğrenciler” öznesinin yüklemi yoktur; cümle “çalıştıkları” biçiminde biter ve bu ifade ana yüklem değil, yan cümle kurar. Cümle tamamlanmadığı için II yapı bozukluğu içerir.

İkinci adımda anlamı ve sözcük seçimini sınıyoruz. IV numaralı cümlede “yeniden” ve “tekrar” aynı anlamı taşıdığından “yeniden tekrar etmeye” ifadesi gereksiz bir yinelemedir ve anlatımı bozar. I numaralı cümlede özne ile yüklem uyumludur, “hâkim olmaları için” amaç ilişkisi de doğrudur. III numaralı cümlede özne “seyirciler” olduğuna göre yüklemin çoğul ve etken kurulmuş “alkışladılar” biçimi yapıya uygundur.

Üçüncü adımda bozuk cümleleri birleştiriyoruz: II ve IV bozuk, I ve III sağlamdır. Dolayısıyla doğru birleşim II ve IV’tür.

Çeldiriciler: “I, II ve III” birleşimi sağlam I ve III cümlelerini de bozuk saydığı için yanlıştır. “II ve III” birleşimi sağlam III cümlesini de içerdiği için yanlıştır. “I ve IV” birleşimi ise bozuk olan II cümlesini dışarıda bıraktığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Deyim, atasözü, özdeyiş ve metne katkısı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Mert, ilkokul yıllarından beri her hafta harçlığının bir kısmını bir kumbaraya atmaktadır. Miktar her seferinde küçük görünse de yıl sonunda biriken para, onun istediği bisikleti almaya yetmektedir. Mert'in babası bu başarının tek bir büyük hamleyle değil, sürekli ve sabırlı bir birikimle geldiğini söylemektedir.

Bu metnin ana düşüncesi aşağıdaki atasözlerinden hangisiyle en iyi özetlenir?

  1. A

    Damlaya damlaya göl olur.

    Doğru cevap
  2. B

    Ağaç yaşken eğilir.

  3. C

    Ne ekersen onu biçersin.

  4. D

    Vakit nakittir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Metinde Mert'in harçlığının küçük bir kısmını her hafta biriktirmesi ve yıl sonunda bisikleti alabilmesi anlatılır; babasının vurguladığı da tek bir büyük hamle değil, sürekli ve sabırlı birikimdir. Bu yargıyı tek cümlede karşılayan atasöz, küçük parçaların zamanla bir araya gelip büyük bir sonuç oluşturduğunu anlatan 'Damlaya damlaya göl olur.' sözüdür. 'Ağaç yaşken eğilir' çocukluk yıllarına dikkat çeken bir ayrıntıyla ortak sözcük taşısa da alışkanlığın erken kazanılması gerektiğini söyler; metnin asıl yargısı olan birikimin sonucu bu atasözünde yer almaz. 'Ne ekersen onu biçersin' genel olarak doğru bir öğüt olmakla birlikte ekim-biçim ilişkisini anlattığı için metnin yargısını özetlemez. 'Vakit nakittir' ise zamanın değerine vurgu yapar; düzenli biriktirmeyi değil, zamanı hemen değerlendirmeyi öğütler.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Paragraf: çıkarım, yorum, karşılaştırma, tutarlılık, gerçek-kurgu, metnin işlevi
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Öğrenci: Bu hafta okuyacak kitap bulamıyorum, hepsi çok uzun geliyor. Kütüphaneci: Kısa öykülerle başlayabilirsin. Her gün yirmi sayfa okusan, ayın sonunda bir romanı bitirmiş olursun.

Konuşmaya göre kütüphaneci hangi görüşü savunmaktadır?

  1. A

    Kitap seçerken uzunluğu değil, düzenli okumayı önemsemek gerekir.

    Doğru cevap
  2. B

    Kısa kitaplar okunmaya değmez, uzun eserlere yönelmek gerekir.

  3. C

    Öğrenci kitap okumayı tamamen bırakmalıdır.

  4. D

    Kütüphanede okunacak kitap bulmak artık mümkün değildir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Kütüphanecinin önerisi kısa öykülerle başlamayı ve her gün az miktarda okumayı içerir; ayın sonunda bir roman bitirmek bu düzenin doğal sonucudur. Öğrencinin kitapların uzunluğundan yakınmasına karşılık kütüphaneci uzunluğu bir engel saymaz, asıl önemli olanın okumanın düzenli sürmesi olduğunu gösterir. Bu nedenle kütüphanecinin savunduğu görüş, kitap seçerken uzunluğu değil düzenli okumayı öne çıkarmaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Paragraf: çıkarım, yorum, karşılaştırma, tutarlılık, gerçek-kurgu, metnin işlevi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Mahalledeki tohum takası etkinliği, her ilkbahar bir araya gelen kişilerin ürettikleri tohumları birbirleriyle paylaşması üzerine kurulur. Katılımcılar, yerel bitki türlerini korumanın yalnız çiftçilerin değil herkesin sorumluluğunda olduğunu düşünür. Etkinlikte alınan tohumlar bir sonraki yıl ekilmek üzere saklanır ve böylece ürün çeşitliliği sürdürülür. Düzenleyiciler, etkinliğin para kazanmak yerine bilgi paylaşmayı amaçladığını vurgular.

Bu paragrafa göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Tohum takasında katılımcılar, kendi ürettikleri tohumları başkalarıyla paylaşır.

  2. B

    Takas edilen tohumlar bir sonraki yıl ekilmek üzere saklanır.

  3. C

    Etkinliğe katılmak için tohum karşılığında ücret ödemek zorunludur.

    Doğru cevap
  4. D

    Etkinliğin asıl amacı, ticari kazanç elde etmekten çok bilgi paylaşımıdır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Paragrafta etkinliğin para kazanmak yerine bilgi paylaşmayı amaçladığı açıkça belirtilir; bu nedenle ücret ödemenin zorunlu olduğu bir yargı metnin tersini söyler. Söylenemeyen ifade budur. Öteki üç yargının her biri metinde doğrudan ya da açıkça dayanağı olan bir bilgidir: katılımcıların tohum paylaşması, tohumların bir sonraki yıl için saklanması ve etkinliğin amacı metinde yazılıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Metin türleri ve hikâye unsurları (şiir, hikâye, anı, makale, fıkra, mektup, tiyatro; olay-kişi-mekân-zaman)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Yeni yapılan caddelerde bisiklet yolu boyanmış, ama yayalara ayrılan kaldırım neredeyse yok. Planlar kâğıt üzerinde kusursuz görünüyor; asıl sorun, o planların sokakta yürüyen insana ulaşamaması. Bence her proje masaya gelmeden önce ilgili ekip birkaç gün mahallede dolaşsa, kararların çoğu daha isabetli çıkardı. Bu öneriyi küçümsemek kolay; oysa bir kaldırımın genişliği cetvelle değil, bir yürüyüşle anlaşılır.

Bu metin hangi türe örnektir?

  1. A

    Fıkra

    Doğru cevap
  2. B

    Makale

  3. C

    Nükteli hikâye

  4. D

    Anı

Doğru cevap: A

Çözüm

Fıkra sözcüğünün iki anlamı vardır: güldürmek için anlatılan kısa halk hikâyesi ve gazete köşelerinde günlük bir konuya dair kısa görüş yazısı. Birinci adım, yazının amacını belirlemektir: metin güldürmeyi değil, bisiklet yolları ve kaldırımlar üzerine bir yargıyı savunmayı amaçlar. İkinci adım, bu amacı sözcüğün ikinci anlamıyla eşleştirmektir: kısa ve günlük bir konu, birinci tekil kişiyle kurulmuş bir görüş ve gazete köşesinin samimi dili yazıyı fıkra yapar. 'Nükteli hikâye' seçeneği, yazıda olay, kişi ya da olay örgüsü bulunmadığı için yanlıştır; güldürücü bir ton taşımak tek başına hikâye sayılmayı gerektirmez. 'Makale' seçeneği, köşe yazısını kanıtlara dayanan uzun bir incelemeyle karıştırmaktan doğar; bu yazı kısa ve kişisel bir tutumla ilerler. 'Anı' seçeneği ise yazıda yaşanmış bir geçmiş olayın anlatılmadığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Paragraf: konu, ana düşünce/duygu, yardımcı düşünce, başlık, özet
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kütüphaneler uzun süre yalnızca ödünç kitap verilen sessiz mekânlar olarak görüldü. Bugün birçok kütüphane dijital kaynak erişimi, kurs ve mahalle buluşmaları da sunuyor. Örneğin bazı kütüphanelerde yaşlılara bilgisayar kullanımı öğretiliyor. Kütüphaneye giren kişi artık yalnızca raflara bakmakla kalmıyor, aynı mekânda öğreniyor ve paylaşıyor. Bu çeşitlenme, kütüphanenin yalnızca kitap tutan bir yer olmaktan çıktığını göstermektedir.

Bu paragrafın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Kütüphanelerde ödünç kitap verme ve dijital kaynak erişimi hizmetleri.

  2. B

    Kütüphaneler, bilgi kaynağı olmanın yanında toplumsal bir merkez hâline gelmiştir.

    Doğru cevap
  3. C

    Yaşlılara bilgisayar kullanımının öğretilmesi, bu kurumların en belirgin hizmetidir.

  4. D

    Bilgiye erişim, bir toplumun eğitim düzeyini belirleyen en önemli etkendir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Paragraf, kütüphanenin eskiden yalnızca ödünç kitap verilen bir yer olduğunu, bugün ise dijital erişim, kurs ve mahalle buluşmalarıyla genişlediğini anlatır. Son cümle bu değişimin kütüphanenin artık yalnızca kitap tutan bir yer olmadığını gösterdiğini söylediğine göre, ana düşünce bu değişimin bütününü kapsayan yargıdır. Yaşlılara bilgisayar öğretilmesi paragrafta yalnızca bir örnektir; onu ana düşünce saymak, paragrafın tamamı yerine tek bir ayrıntıya bakmak anlamına gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Paragraf: çıkarım, yorum, karşılaştırma, tutarlılık, gerçek-kurgu, metnin işlevi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

I. Metin: Sınav haftasında geceyi uykusuz geçirerek çalışmak, öğrenilenlerin hafızada kalmasını zorlaştırır. Yeterli dinlenme ise öğrenilenlerin kalıcı olmasına yardımcı olur.

II. Metin: Bir konuyu tek bir uzun oturumda çalışmak yerine birkaç güne yaymak, konunun uzun süre akılda kalmasına katkı sağlar. Aralıklı tekrar, bilginin kalıcılığını artırır.

Bu iki metne göre aşağıdakilerden hangisi ortaktır?

  1. A

    I. metin, sınav kaygısının öğrenmeyi engellediğini savunur.

  2. B

    II. metin, uzun ve kesintisiz oturumların en verimli çalışma biçimi olduğunu savunur.

  3. C

    İki metin de ezberlemenin anlamlı öğrenmenin yerini tutabileceğini savunur.

  4. D

    İki metin de öğrenmenin kalıcılığını, çalışma ve dinlenmenin zamanlamasıyla ilişkilendirir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

I. metin uykusuz çalışmanın hafızayı zorlaştırdığını ve yeterli dinlenmenin kalıcılığa yardım ettiğini söyler; II. metin ise bir konunun birkaç güne yayılmasının ve aralıklı tekrarın kalıcılığı artırdığını anlatır. İki metnin ortak noktası, her ikisinde de öğrenmenin kalıcılığının çalışma ve dinlenmenin zamanlamasına bağlanmasıdır. Sınav kaygısı I. metinde hiç geçmez, II. metinde de ezber ya da uzun oturumun verimi bu yüzden ortak yargı olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Paragraf: çıkarım, yorum, karşılaştırma, tutarlılık, gerçek-kurgu, metnin işlevi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yaz tatilinde ödev verilmesinin çocuğun dinlenme hakkını elinden aldığı sıkça söylenir. Oysa tatilde hiç öğrenme etkinliği olmayan çocuk, eylülde önceki bilgilerini hatırlamakta zorlanabilir. Bence bu zorluk, ödevin ağır olmasından değil, ödevin tamamen ortadan kalkmasından doğar.

Yazarın bu paragraftaki görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Yaz tatilinde ödev verilmesi, çocuğun dinlenme hakkını elinden alır.

  2. B

    Yaz tatilinde yapılacak etkinliklerin programı, ailelerin sorumluluğunda olmalıdır.

  3. C

    Tatilin boş geçmesi, öğrencinin eylülde bilgilerini daha iyi hatırlamasını sağlar.

  4. D

    Kısa ve ilgi çekici yaz ödevleri, dinlenme ile öğrenmeyi birlikte koruyabilir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Yazar önce yaygın kanıyı aktarır, sonra bu kanıya gerekçesiyle karşı çıkar: tatilde hiç etkinlik olmazsa eylülde bilgi kaybı yaşanabilir, sorun ise ödevin ağırlığında değildir. Bu gerekçeden çıkan tutum, ödevin ölçülü ve ilgi çekici tutulmasının dinlenmeyi ve öğrenmeyi birlikte koruyabileceğidir. Aktarılan yaygın kanıyı yazarın kendi görüşü sanmak bu sorudaki en sık hatadır, çünkü yazar o kanıya katılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bal arıları, kovan adı verilen yuvalarda düzenli bir toplum oluşturarak yaşar. Bir kovanda tek bir ana arı, binlerce işçi arı ve erkek arılar yer alır. İşçi arılar çiçek özü ve polen toplar, topladıkları özü kovanda bala dönüştürür. Ana arı ise yumurtlayarak koloninin devamını sağlar. Balın depolandığı petek gözleri, kenarları altıgen olan, mumdan yapılmış bölmelerdir. Geçen yaz bir sabah kovanın girişinde yoğun bir uğultu duyuldu. Bence arıların bu iş bölümü, insanların da örnek alması gereken bir düzendir.

Bu paragrafta ağır basan anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Açıklayıcı

    Doğru cevap
  2. B

    Öyküleyici

  3. C

    Betimleyici

  4. D

    Tartışmacı

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda paragrafın amacının bilgi vermek olduğu görülür: arıların kovandaki görev dağılımı, balın üretimi ve petek yapısı açıklanmaktadır. İkinci adımda açıklayıcı anlatımın belirtileri aranır; konu hakkında nesnel bilgi verilmesi ve öğretme amacı paragrafın büyük bölümünde izlenir. Üçüncü adımda ağır basan biçim açıklayıcı anlatım olarak belirlenir, çünkü öznel ifadeler paragrafın bilgi verme amacını değiştirmeyecek kadar azdır. Çeldiriciler: 'Betimleyici' seçeneği, petek gözlerinin şeklini anlatan tek bir cümleden çıkarılmıştır; tek bir betimleme cümlesi paragrafı betimleyici yapmaz. 'Öyküleyici' seçeneği, geçen yaz yaşanan tek bir olay kırıntısına dayanır; olay anlatımı paragrafın ağırlığını taşımadığı için yanlıştır. 'Tartışmacı' seçeneği, yazarın kişisel görüşünü bildiren tek bir cümleye dayanır; bu cümle paragrafın genel amacını tartışmaya dönüştürmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Görsel, grafik, tablo, afiş/medya metni, bilgi kaynağı yorumlama
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir ortaokulda kütüphane görevlisi, 6-A ve 6-B şubelerinin eylül, ekim, kasım ve aralık aylarında ödünç aldıkları kitap sayılarını ayrı ayrı kaydetmiştir. Bu kayıtlar, iki şubenin okuma alışkanlığının aylara göre değiştiğini düşündürmektedir. Kayıtlar çubuk grafikte gösterilmiştir. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Gruplu çubuk grafik: ödünç alınan kitap sayısı, aylara göre. Eylül: 6-A 14, 6-B 9; Ekim: 6-A 11, 6-B 16; Kasım: 6-A 18, 6-B 15; Aralık: 6-A 13, 6-B 21. Değer ekseni 0-25 adet.
  1. A

    Ekim ayında 6-B sınıfı, 6-A sınıfından 5 kitap daha az ödünç almıştır.

  2. B

    Ocak ayında her iki sınıf da 20 kitabın üzerinde ödünç almıştır.

  3. C

    Aralık ayında 6-B sınıfının ödünç aldığı kitap sayısı, 6-A sınıfınınkinin 1,5 katından fazladır.

    Doğru cevap
  4. D

    Aralık ayında 6-B sınıfının ödünç aldığı kitap sayısı, 6-A sınıfınınkinin 8 katıdır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda grafikteki Aralık ayı sütunlarına bakılır: 6-A şubesinin değeri 13, 6-B şubesinin değeri 21'dir. İkinci adımda bu iki değerin oranı alınır: 21 / 13 yaklaşık 1,6 olur. Oran 1,5'ten büyük olduğundan 6-B şubesinin Aralık sayısı, 6-A şubesinin sayısının 1,5 katından fazladır ve doğru yargı budur.

Çeldiriciler: '6-B sınıfı, 6-A sınıfından 5 kitap daha az' ifadesi Ekim ayındaki sütun değerlerinin yerini ters okumanın sonucudur; grafikte 6-B sınıfı Ekim ayında 16, 6-A sınıfı 11 kitap ile ayrılmaktadır, yani 6-B daha fazladır. 'Ocak ayında her iki sınıf da 20 kitabın üzerinde' yargısı grafikte yer almayan bir aya ait olduğu için yanlıştır. '8 katıdır' ifadesi iki değer arasındaki farkı (21 - 13 = 8) oran sanmanın sonucudur; oran yaklaşık 1,6'dır, 8 değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Sözel mantık / kural uygulama (yeni nesil): verilen kurallara göre çıkarım, şifre-kadran-çark, sıralama/eşleştirme bulmacası, kurala uyan tablo/grafik/afişi seçme
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir kütüphanenin yaz döneminde açacağı dört atölyeden biri seçilecektir. Yönetim, bir atölyeyi açarken şu üç ölçütün hepsini sağlamasını istemektedir: atölyenin süresi en fazla 3 saat olacak, katılım ücreti 150 TL'yi aşmayacak ve kapasitesi en az 20 kişi olacaktır. Dört atölyenin süre, ücret ve kapasite bilgileri şekildeki tabloda verilmiştir. Atölyelerin her biri ayrı bir salonda ve tek bir eğitmenle yürütülecek, yönetim bu üç ölçüt dışında bir tercih yapmayacaktır. Bu ölçütlerin tümünü aynı anda sağlayan atölye hangisidir?

Atölye bilgileri tablosu: Seramik 4 saat, 110 TL, 26 kişi; Heykel 2 saat, 90 TL, 14 kişi; Drama 2 saat, 160 TL, 30 kişi; Resim 3 saat, 140 TL, 24 kişi.
  1. A

    Seramik

  2. B

    Heykel

  3. C

    Resim

    Doğru cevap
  4. D

    Drama

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, ölçütleri maddelemektir: süre en fazla 3 saat, ücret en çok 150 TL ve kapasite en az 20 kişi olmalıdır. İkinci adım, her satırı bu üç ölçütle sınamaktır: Seramik 4 saatle süre ölçütünü aşar; Heykel 14 kişilik kapasiteyle en az 20 kişi ölçütünü karşılamaz; Drama 160 TL'lik ücretle 150 TL sınırını aşar. Üçüncü adım, üç ölçütü birden sağlayan tek satırı bulmaktır: Resim 3 saat, 140 TL ve 24 kişi ile üç ölçütü de karşılar, bu yüzden doğru cevaptır. Çeldiriciler: 'Seramik' yalnız süre ölçütünü çiğnediği için, 'Heykel' kapasite koşulu ters okunup 'en fazla 20 kişi' sanıldığında, 'Drama' ise en yüksek kapasiteye sahip olduğu için dikkat çekip ücret ölçütünü aştığı için yanlış seçeneklerdir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Sözel mantık / kural uygulama (yeni nesil): verilen kurallara göre çıkarım, şifre-kadran-çark, sıralama/eşleştirme bulmacası, kurala uyan tablo/grafik/afişi seçme
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir kulübün kapı şifresi, kelimelerin harflerinin şekildeki çarkın halkaları yardımıyla dönüştürülmesiyle üretilmektedir. Çark iki halkadan oluşur: dış halkada sekiz harf bulunur ve iç halkada her dış harfin tam karşısında bir harf yer alır. Şifre oluşturulurken kelimenin her harfi için önce dış halkadaki yeri bulunur, sonra o yerin karşısındaki iç halka harfi yazılır. Harflerin sırası değişmez; kelimenin her harfi tek tek dönüştürülür ve tekrar eden harfler de aynı biçimde çevrilir. Kulüp kapı şifresini her ay yeniler, ancak şifre üretme kuralı hiçbir ayda değişmez. Kulübün eski üyeleri, bu çarkla yapılan şifrelerin yıllardır aynı yöntemle üretildiğini hatırlamaktadır. Şifre, toplantı salonunun kapısındaki tuş paneline girilir ve yanlış girilen her şifre kapıyı bir dakika kilitli bırakır. Bu nedenle üyelerin çarkı dikkatle okuyarak şifreyi doğru üretmesi istenmektedir. Yeni üyelere verilen bilgi kâğıdında kuralın anlaşılması için çözülmüş bir örnek bulunmaktadır: KALEM kelimesinin şifresi EMİRU'dur. Bu bilgi kâğıdındaki kurala göre AMİR kelimesinin şifresi hangisidir?

Şifre çarkı: dış halkada saat yönünde K, A, L, E, M, İ, R, U harfleri; iç halkada aynı konumlarda E, M, İ, R, U, K, A, L harfleri bulunur.
  1. A

    RALE

  2. B

    MUKA

    Doğru cevap
  3. C

    MUİR

  4. D

    MUKR

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, örnekten dönüşüm eşleşmelerini çıkarmaktır: KALEM kelimesi EMİRU'ya dönüştüğü için K→E, A→M, L→İ, E→R ve M→U eşleşmeleri bulunur. İkinci adım, örnekte geçmeyen harfleri çarktan okumaktır: dış halkadaki R'nin tam karşısında iç halkada A, dış halkadaki İ'nin karşısında ise K vardır. Üçüncü adım, AMİR kelimesinin her harfini sırayla çevirmektir: A→M, M→U, İ→K, R→A; şifre MUKA olur. Çeldiriciler: 'RALE' dönüşümün ters yönde, iç halkadan dış halkaya uygulanmasının sonucudur; 'MUİR' yalnız ilk iki harfe uygulanıp İ ile R'nin bırakılmasıyla; 'MUKR' ise son harf R'nin çevrilmeden kalmasıyla oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Yazım kuralları ve noktalama işaretleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bilim kulübü, öğrencilerin hazırladığı maketlerle ilgili bir duyuru yazmaktadır. Duyuruda maketlerin ölçüsü ile başvurulacak kurum, kısaltmalar ve kısaltmalara gelen eklerle belirtilecektir. Panoya asılacak metinde yazım hatası olmaması için bu duyuruyu hazırlayan öğrenci dikkatli davranmalıdır.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltma ve kısaltmaya gelen ek birlikte doğru yazılmıştır?

  1. A

    Maketler 12 cm'lik çubuklarla yapılacak ve başvuru TÜBİTAK'e iletilecektir.

  2. B

    Maketler 12 cm'lik çubuklarla yapılacak ve başvuru T.Ü.B.İ.T.A.K.'a iletilecektir.

  3. C

    Maketler 12 cm'lik çubuklarla yapılacak ve başvuru TÜBİTAK'a iletilecektir.

    Doğru cevap
  4. D

    Maketler 12 cmlik çubuklarla yapılacak ve başvuru TÜBİTAK'a iletilecektir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda cümlelerdeki kısaltmalar belirlenir: 'cm' bir ölçü birimi, 'TÜBİTAK' ise bir kurum adının kısaltmasıdır. İkinci adımda kısaltmalara gelen ekler okunuşa göre sınanır: 'santimetre' e ile bittiği için birim kısaltmasına '-lik' eki gelir ve ek kesme işaretiyle ayrılarak 'cm'lik' yazılır. Üçüncü adımda 'TÜBİTAK' okunuşunun son ünlüsü a olduğundan ek 'a' ile gelir ve 'TÜBİTAK'a' doğru yazılır. 'TÜBİTAK'e' ünlü uyumuna uymadığı için; 'T.Ü.B.İ.T.A.K.'a' ise büyük harfli bir kısaltmanın harfleri arasına nokta konmadığı için; 'cmlik' ise kesme işareti atlandığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Yazım kuralları ve noktalama işaretleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kulübün yarınki provası için bir arkadaşınız, sınıf panosuna asılacak kısa bir diyalog hazırlıyor. Diyalogda kullanılacak cümlelerin yazım ve noktalama bakımından kurallara uygun olması gerekiyor.

Aşağıdaki cümlelerden hangisi, hem yazım hem noktalama bakımından doğrudur?

  1. A

    Yarın prov-aya gelecek misin?

  2. B

    Yarın provaya gelecek misin.

  3. C

    Yarın provaya gelecekmisin?

  4. D

    Yarın provaya gelecek misin?

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda cümledeki soru eki belirlenir: 'gelecek' sözcüğünün son ünlüsü e olduğundan soru eki 'mi' biçiminde gelir. İkinci adımda bu ekin önceki sözcükten ayrı yazılıp yazılmadığı ile cümle sonundaki işaret denetlenir; soru cümlesi olduğu için sonuna soru işareti konur ve 'mi' ayrı yazılır, bu yüzden 'gelecek misin?' doğru biçimdir. 'gelecekmisin?' ekin bitişik yazılmasından, 'gelecek misin.' soru cümlesinin sonuna nokta konmasından, 'prov-aya' ise 'provaya' kelimesinin 'pro-va-ya' hecelerinin dışından, v ile a arasından bölünmesinden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Fiillerde çatı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ilçe kütüphanesinin görevlisi, yeni gelen kitapları kayıt defterine işlerken her cümlenin yüklemine dikkat etmesi gerektiğini fark etmiştir. Bu nedenle bir hafta boyunca kitap ödünç alan kişilerin kullandığı dört cümleyi seçmiş ve yüklemlerin çatısı ile geçişlilik durumu üzerine, okul kulübündeki öğrencilere anlatmak için kısa bir açıklama yazısı hazırlamıştır.

Notunda yer alan cümlelerden hangisinin yüklemi hem edilgen hem de geçişsizdir?

  1. A

    Fabrikanın eski duvarları geçen yıl yıkıldı.

    Doğru cevap
  2. B

    Kardeşim her hafta çok güzel çizer.

  3. C

    Teknisyen arızalı cihazı dün gece onardı.

  4. D

    Yağmur bütün gece boyunca yağdı.

Doğru cevap: A

Çözüm

Doğru cevap, yüklemi “yıkıldı” olan cümledir. Birinci adımda yüklem bulunur; bu fiil “yık-” kökünün sonuna gelen “-ıl” ekiyle, “yıkmak” fiilinin edilgen çatıda kurulmuş hâlidir. İşi yapan belirtilmemiştir ve özne olan duvarlar işten etkilenen konumdadır. İkinci adımda yüklemin nesne alıp almadığına bakılır: edilgen fiiller nesne alamadığı için bu yüklem geçişsizdir ve iki özellik birlikte sağlanır.

Çeldiriciler: “Teknisyen arızalı cihazı dün gece onardı.” cümlesinin yüklemi “onardı” etken çatılıdır ve “cihazı” ile nesne aldığından geçişlidir; edilgen olmadığı için koşulu sağlamaz. “Kardeşim her hafta çok güzel çizer.” cümlesinde “çizer” etken çatılıdır; nesnesi cümlede yazılmasa da “çizmek” geçişli bir fiil olduğundan edilgen değildir ve koşulu sağlamaz. “Yağmur bütün gece boyunca yağdı.” cümlesinde “yağdı” geçişsizdir, ancak etken çatılı olduğu için edilgen koşulunu karşılamaz; geçişsizlik tek başına yeterli değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Cümlenin ögeleri ve cümle türleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir dil çalışma kâğıdında öğrencilerden her cümlenin yüklemini bulmaları ve yükleme 'kim' ya da 'ne' sorusunu sorarak öznesini belirlemeleri isteniyor. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne birden fazla sözcükten oluşan bir söz öbeğidir?

  1. A

    Yağmurlu bir sabahın erken saatlerinde kardeşim okula yürüyerek gitti.

  2. B

    Öğretmen, sınav haftası boyunca çok uzun bir çalışma takvimi hazırladı.

  3. C

    Sınıfın en çalışkan öğrencileri yarışmada birincilik ödülünü aldı.

    Doğru cevap
  4. D

    Sabahın köründe kalkıp kahvaltıyı hazırladı.

Doğru cevap: C

Çözüm

Önce cümlenin yüklemini bulup yükleme 'kim' ya da 'ne' sorusunu sormak gerekir. Birinci adım: 'Sınıfın en çalışkan öğrencileri yarışmada birincilik ödülünü aldı.' cümlesinde yüklem 'aldı'dır; 'kim aldı?' sorusunun cevabı 'Sınıfın en çalışkan öğrencileri' öbeğidir. İkinci adım: bu öbek 'Sınıfın', 'en çalışkan' ve 'öğrencileri' sözcüklerinden oluşur; öznenin birden fazla sözcükten oluşan bir söz öbeği olduğu böylece görülür, bu nedenle doğru cevap bu cümledir.

Çeldiriciler: 'Yağmurlu bir sabahın erken saatlerinde kardeşim okula yürüyerek gitti.' cümlesinin başında uzun bir zarf tümleci vardır, ancak 'kim gitti?' sorusunun cevabı yalnız 'kardeşim' sözcüğüdür; bu cümlenin öznesi tek sözcüktür, uzun olan öge zarf tümlecidir. 'Öğretmen, sınav haftası boyunca çok uzun bir çalışma takvimi hazırladı.' cümlesinde uzun olan 'çalışma takvimi' öbeği belirtisiz nesnedir; öznesi 'Öğretmen' tek sözcüktür. 'Sabahın köründe kalkıp kahvaltıyı hazırladı.' cümlesinde özne yazılmamıştır; yüklemin kişi ekinden anlaşılan gizli bir özne vardır, dolayısıyla bu cümlede özne bir söz öbeği değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Bir Kahraman Doğuyor: Osmanlı 20. yy başı, M. Kemal çocukluk/öğrenim/askerlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir tarih dergisinin Meşrutiyet konusundaki kutusunda şu bilgiler yer almaktadır: 1908'de ilan edilen meşrutiyetle Türk tarihinde ilk kez anayasal düzene geçilmiştir. Ancak meşrutiyet yönetimini istemeyenler 13 Nisan 1909'da bir ayaklanma çıkarmış, bu ayaklanmayı bastırmak için İstanbul'a Hareket Ordusu gönderilmiştir. Hareket Ordusu'nun kurmay başkanı Mustafa Kemal'dir.

Bu bilgilere göre Mustafa Kemal'in Hareket Ordusu'ndaki görevine ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Meşrutiyet yönetimini istemeyenlerin ordusunda kurmay başkanlığı yapmıştır.

  2. B

    Ayaklanmayı bastıran harekâtta cephe komutanı olarak görev almıştır.

  3. C

    Meşrutiyeti savunmak için çıkan bir ayaklanmanın komutanlığını üstlenmiştir.

  4. D

    Meşrutiyet düzenini koruyan bir harekâtın kurmay başkanlığını yapmıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda, 13 Nisan 1909 ayaklanmasını meşrutiyet yönetimini istemeyenlerin çıkardığı bilgisinden, ayaklanmanın hedefinin meşrutiyetin kendisi olduğu anlaşılır. İkinci adımda, bu ayaklanmayı bastırmak için gönderilen Hareket Ordusu'nun var olma amacının ayaklanmaya karşı durmak olduğu görülür. Üçüncü adımda, ordunun karşı çıktığı hedef meşrutiyet olduğuna göre, bu ordunun kurmay başkanı Mustafa Kemal'in görevi meşrutiyet düzenini koruyan bir harekâtta yer almaktır. Çeldiriciler: 'Meşrutiyet yönetimini istemeyenlerin ordusunda kurmay başkanlığı' seçeneği, ayaklanmayı çıkaranlar ile bastıranları birbirine karıştırır; bastıran ordu ayaklanmanın ordusu değildir. 'Meşrutiyeti savunmak için çıkan bir ayaklanmanın komutanlığı' seçeneği, ayaklanmanın amacını tersine çevirir; ayaklanma meşrutiyete karşı çıkmıştır. 'Ayaklanmayı bastıran harekâtta cephe komutanı' seçeneği ise kurmay başkanlığını cephe komutanlığıyla karıştırır; verilen bilgi bir görev unvanını değil kurmay başkanlığını belirtmektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Millî Mücadele hazırlık: kongreler, Misakımilli, TBMM, ayaklanmalar, Sevr
  • Orta
  • Şekilli soru

Tabloda Millî Mücadele hazırlık döneminde Anadolu'da yapılan üç toplantının adı, tarihi ve öne çıkan özelliği verilmiştir. Bu toplantılar, bağımsızlık hareketinin farklı bölgelerde nasıl örgütlendiğini gösterir. Toplantıların kararları, ilerleyen aylarda Ankara'da açılan Büyük Millet Meclisi'nin kuruluşuna zemin hazırlamıştır. Toplantılardan birinin adı tabloda '?' ile gizlenmiştir. Gizlenen satırdaki tarih ve özellik, diğer iki satırla birlikte değerlendirildiğinde adı gizlenen toplantı aşağıdakilerden hangisidir?

Tablo: Millî Mücadele toplantıları. Erzurum Kongresi: 23 Temmuz 1919, manda ve himayeye karşı. Adı ? olan toplantı: 4 Eylül 1919, cemiyetler birleştirildi. Balıkesir Kongresi: Ağustos 1919, Batı Anadolu birliği.
  1. A

    Sivas Kongresi

    Doğru cevap
  2. B

    Erzurum Kongresi

  3. C

    Balıkesir Kongresi

  4. D

    Amasya Genelgesi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda, adı gizlenen satırın tarihinin 4 Eylül 1919 olduğu ve bu satırda cemiyetlerin birleştirildiği okunur. İkinci adımda bu iki ipucu birlikte değerlendirilir: 4 Eylül 1919'da toplanan ve Anadolu ile Rumeli'deki müdafaa-i hukuk cemiyetlerinin tek çatı altında birleştirildiği Sivas Kongresi'dir; dolayısıyla gizli satır Sivas Kongresi'ne aittir.

Yanlış seçenekler: 'Erzurum Kongresi', kendi satırındaki tarih ve özellikle (23 Temmuz 1919, manda ve himayeye karşı) ayrılır; temsil heyetinin ilk kez seçildiği bu kongre onu cazip kılar, ancak gizli satırın tarihi 23 Temmuz'a uymaz. 'Balıkesir Kongresi' Ağustos 1919'da toplanmış ve Batı Anadolu'daki direniş örgütlerinin birliğini hedeflemiştir; tarihinin Eylül'e yakın olması onu cazip kılar, ancak 4 Eylül 1919 tarihi Ağustos 1919'a uymaz. 'Amasya Genelgesi' 1919 yazında yayımlanmış bir belgedir, toplantı değildir; Mustafa Kemal dönemine ait olması onu karıştırılabilir kılar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • I. Dünya Savaşı, Osmanlı durumu, Mondros, Kuvâ-yı Millîye
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Ege kıyısındaki Kumdere kasabasına işgal birlikleri karaya çıkmıştır. Merkezî yönetimin bu olaya karşı herhangi bir tepki göstermediği, kasabanın ileri gelenlerine ulaşan haberlerle anlaşılmıştır. Bunun üzerine kasabanın ileri gelenleri ve köylüler, çevre köylerle birlikte işgale karşı silahlı bir örgüt kurmuştur.

Bu anlatıya göre Kuvâ-yı Millîye'nin ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi yoktur?

  1. A

    Kasabaya işgal kuvvetinin karaya çıkması

  2. B

    Merkezî yönetimin işgale karşı tepki göstermemesi

  3. C

    Halkın işgale karşı bölgesel örgütler kurması

  4. D

    Sevr Antlaşması'nın imzalanması

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Kuvâ-yı Millîye, işgallere karşı halkın bölgesel olarak kurduğu direniş örgütleridir ve işgaller Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan (30 Ekim 1918) sonra başlamıştır. Birinci adımda, Kumdere'ye işgal kuvvetinin çıkmasının ve merkezî yönetimin tepkisiz kalmasının halkı kendi örgütünü kurmaya ittiği belirlenir. İkinci adımda Sevr Antlaşması'nın 10 Ağustos 1920'de imzalandığı hatırlanır; Kuvâ-yı Millîye bu tarihten önce ortaya çıktığı için antlaşmanın imzalanması direnişin doğuşunda etkili olmamıştır. Kasabaya işgal kuvvetinin karaya çıkması, merkezî yönetimin kayıtsızlığı ve bölgesel örgütlenmenin kendisi örgütün doğmasına doğrudan katkı yapan etkenler olduğu için bu üçü yanlış seçenek olarak elenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • I. Dünya Savaşı, Osmanlı durumu, Mondros, Kuvâ-yı Millîye
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Ödevimde Ekim 1918'de imzalanan ateşkes belgesinin maddelerini inceledim. Belgeye göre Çanakkale ve İstanbul Boğazları açılacak, Osmanlı ordusu terhis edilecek ve savaş gemileri ile ordunun araç, gereç, silah ve cephanesine el konulacaktır. Ayrıca İtilaf Devletlerinin stratejik noktaları işgal edebileceği hükme bağlanmış, böylece Anadolu'nun işgallere açık hâle geldiği görülmüştür.

Bu maddelerin ortak sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Sevr Antlaşması'yla topraklarının paylaşılmasının kesinleşmesi

  2. B

    Savunma gücünün ve egemenlik haklarının kısıtlanması

    Doğru cevap
  3. C

    Boğazların açılmasının belgenin sonucunu tek başına belirlemesi

  4. D

    Ordunun terhisinin sıradan bir askerî düzenleme olması

Doğru cevap: B

Çözüm

Ateşkes belgesinin dört maddesi birlikte değerlendirildiğinde, boğazların açılması deniz yoluyla savunmayı, ordunun terhisi ile silah ve cephanenin alınması kara ve deniz gücünü, Anadolu'nun işgallere açık hâle gelmesi ise toprak bütünlüğünü zayıflatır. Birinci adımda her maddenin hangi gücü azalttığı belirlenir; ikinci adımda bu azalmaların ortak sonucu olarak Osmanlı Devleti'nin savunma gücünün ve egemenlik haklarının kısıtlandığı bulunur. Sevr Antlaşması'yla topraklarının paylaşılması 1920'de imzalanan ayrı bir belgenin sonucudur, ateşkes maddelerinin ortak sonucu değildir. Boğazların açılmasını ortak sonuç saymak yalnızca tek bir maddeye bakmak demektir, bu yüzden yanlıştır. Ordunun terhisini sıradan bir askerî düzenleme saymak ise maddelerin egemenlik üzerindeki etkisini görmezden gelmek olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Doğu, Güney ve Batı cepheleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

İki öğrenci, Milli Mücadele'nin ilk yıllarındaki cephe savaşlarını tartışıyor. Birinci öğrenci, halkın kendi imkânlarıyla oluşturduğu birliklerin işgale karşı büyük bir cesaret gösterdiğini söylüyor. İkinci öğrenci ise Batı Cephesi'ndeki Gediz Muharebesi'nde birliklerin başarılı olamamasının Meclis'te sert tartışmalara yol açtığını ve kısa süre sonra düzenli bir ordunun kurulduğunu hatırlatıyor. Bu gelişmenin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Kuvâ-yı Millîye birliklerinin askerî disiplinden yoksun olması ve cephelerde düzenli bir savunma kuramaması

    Doğru cevap
  2. B

    Kuvâ-yı Millîye birliklerinin disiplinli olmasına karşın komuta yetkisinin dağınık kalması

  3. C

    Gediz'deki zaferin düzenli bir orduya duyulan ihtiyacı ortadan kaldırması

  4. D

    Düzenli ordunun Sakarya Muharebesi'nden sonra kurulmasıyla Batı Cephesi'nin ilk kez güçlenmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda, düzenli ordunun kuruluş kararının Gediz'deki başarısızlıktan sonra gündeme geldiği belirlenir. İkinci adımda bu başarısızlığın nedenine bakılır: Kuvâ-yı Millîye birlikleri askerî disiplinden yoksundu ve cephede düzenli bir savunma hattı kuramıyordu. Üçüncü adımda, bu eksikliğin giderilmesi için Kuvâ-yı Millîye birliklerinin kaldırıldığı ve yerine 8 Kasım 1920'de düzenli ordunun kurulduğu hatırlanır. Doğru seçenek, bu üç adımın sonunda ulaşılan gerekçeyi, yani disiplin eksikliğini ve düzenli savunma yapılamamasını söyler.

Çeldiriciler: “Gediz'deki zafer” ifadesi Gediz Muharebesi'ni bir zafer saymanın hatasıdır; oysa bu muharebede birlikler başarılı olamamış ve Meclis'te tartışmalar çıkmıştır. Birliklerin disiplinli olduğunu öne süren seçenek de yanlıştır, çünkü eksik olan tam da disiplindir. Düzenli ordunun Sakarya Muharebesi'nden sonra kurulduğunu söyleyen seçenek tarih hatasıdır: düzenli ordu 8 Kasım 1920'de, Sakarya Muharebesi'nden önce kurulmuştur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Atatürk ilkeleri ve temel esaslar
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir devlet, toplum sağlığını koruyan düzenlemelerini tıbbi araştırma sonuçlarına göre hazırlamaktadır. Bu düzenlemeler, kamuoyunda uzun süre tartışılan bir konuda yapılmış; hazırlık aşamasında uzmanlar ve ilgili kurullar görüş bildirmiştir. Aynı devlet, dinî kurumların yönetimini kendi kurumlarından ayrı tutmuştur. Bu durum aşağıdaki ilkelerden hangisiyle ilgilidir?

  1. A

    Milliyetçilik ilkesi

  2. B

    Halkçılık ilkesi

  3. C

    Laiklik ilkesi

    Doğru cevap
  4. D

    Devletçilik ilkesi

Doğru cevap: C

Çözüm

Durumda iki ayrı özellik görülmektedir: düzenlemeler tıbbi araştırma sonuçlarına, yani akla ve bilime dayandırılmakta; ayrıca dinî kurumların yönetimi devlet kurumlarından ayrı tutulmaktadır. Laiklik, devlet düzeninin ve hukuk kurallarının dine değil akla ve bilime dayandırılması ile din işleri ile devlet işlerinin ayrı yürütülmesi anlamına gelir; bu iki özellik de laikliğin tanımına karşılık geldiğinden doğru ilke laikliktir. Çeldiriciler: Milliyetçilik ilkesi ulusal bağımsızlık ve birlik konusuna ilişkindir; durumda bu konulardan hiçbiri geçmemektedir. Halkçılık ilkesi eşitlik ve ayrıcalıkların kaldırılması ile ilgilidir; anlatılan durum bir eşitlik ya da sosyal adalet uygulamasını konu etmemektedir. Devletçilik ilkesi ekonomide devletin kalkınma ve sanayileşmedeki rolünü anlatır; durumda bir ekonomi düzenlemesi yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Atatürk ilkeleri ve temel esaslar
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Cumhuriyetin ilanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışından önce gerçekleşmiştir.

  2. II.

    Saltanatın kaldırılması, halifeliğin kaldırılmasından önce gerçekleşmiştir.

  3. III.

    Halifeliğin kaldırılması, cumhuriyetin ilanından önce gerçekleşmiştir.

Tarih dersinde, Türk siyasi tarihindeki bazı gelişmeler bir zaman şeridine yerleştirilecektir. Şeritte yer alacak olaylar ve yılları şöyledir: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışı 1920, saltanatın kaldırılması 1922, cumhuriyetin ilanı 1923 ve halifeliğin kaldırılması 1924 yılındadır. Şerit, egemenlik ve yönetim biçimindeki değişimleri gösterecek biçimde hazırlanmıştır; şeridin doğru okunabilmesi için olayların kronolojik sırasına dikkat edilmesi istenmiştir. Bu zaman şeridine göre numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Olayların yıllarına bakıldığında sıra Meclis'in açılışı (1920), saltanatın kaldırılması (1922), cumhuriyetin ilanı (1923) ve halifeliğin kaldırılması (1924) biçimindedir. I. yargıda cumhuriyetin 1923'te ilan edildiği, Meclis'in ise 1920'de açıldığı görüldüğünden cumhuriyet Meclis'in açılışından sonradır; yargı yanlıştır. II. yargıda saltanatın 1922'de, halifeliğin 1924'te kaldırıldığı için saltanatın kaldırılması önce gerçekleşmiştir; yargı doğrudur. III. yargıda halifeliğin 1924'te kaldırıldığı, cumhuriyetin ilanının ise 1923'te olduğu için halifelik cumhuriyetten sonradır; yargı yanlıştır. Bu nedenle doğru olan yalnız II. yargıdır. Çeldiriciler: Cumhuriyetin ilanını Meclis'in açılışından önce sanmaya dayanan seçenekler yıl karşılaştırmasının yapılmadığını gösterir. Halifeliğin kaldırılmasını cumhuriyetin ilanından önce koymak da ikinci bir sıralama hatasıdır ve yalnız o yargıyı içeren seçenekler bu hatayla yanlış kalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • İnkılaplar: siyasi, hukuk, eğitim-kültür, toplumsal, ekonomi, sağlık; Cumhuriyetin kazanımları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Cumhuriyet’in ilk yıllarında yönetim yapısında önemli değişiklikler yaşandı. Ankara’da toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi kuruluş sürecini yürütürken, İslam dünyasının dinî önderi sayılan halifelik Meclis’in yanında ikinci bir otorite merkezi oluşturuyordu. 3 Mart 1924’te halifelik, yeni cumhuriyetin temel ilkeleriyle çeliştiği için kaldırıldı.

Bu metne göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Halifeliğin kaldırılması, eğitim kurumlarının yönetimini değiştirmiştir.

  2. B

    Halifelik TBMM ile aynı otoriteyi temsil ettiğinden siyasi yapı değişmemiştir.

  3. C

    Halifelik, saltanatla birlikte 1 Kasım 1922’de kaldırılmıştır.

  4. D

    Halifeliğin kaldırılmasıyla siyasi otorite TBMM’de toplanmıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Metinde halifelik, Meclis’in yanında ikinci bir otorite merkezi olarak tanımlanıyor. Halifelik 3 Mart 1924’te kaldırıldığına göre bu ikinci merkez ortadan kalkmış ve siyasi otorite tek merkezde, TBMM’de toplanmıştır. Böylece ulaşılabilecek yargı, siyasi otoritenin Meclis’te toplandığıdır.

Çeldiriciler: “Halifelik TBMM ile aynı otoriteyi temsil ettiğinden siyasi yapı değişmemiştir” yargısı, metnin halifeliği ayrı bir otorite merkezi olarak tanımladığı için yanlıştır; kaldırılmanın siyasi yapıyı değiştirdiği metinden çıkar. “Halifeliğin kaldırılması, eğitim kurumlarının yönetimini değiştirmiştir” yargısı kaldırılmayı eğitim alanına bağlar; eğitim kurumlarının yönetimi ayrı bir düzenlemeyle ele alınmıştır ve halifeliğin kaldırılmasının doğrudan sonucu değildir. “Halifelik, saltanatla birlikte 1 Kasım 1922’de kaldırılmıştır” yargısı tarihi karıştırır; saltanat 1 Kasım 1922’de kaldırılmış, metin ise halifeliğin kaldırılma tarihini 3 Mart 1924 olarak verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Demokratikleşme çabaları (çok partili denemeler, suikast, tehditler)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Fethi Okyar'ın öncülüğünde 1930 yılında kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası, Cumhuriyet Halk Fırkası'na karşı siyasi bir muhalefet oluşturmak amacıyla siyasi hayata girmiştir. Ancak partiye cumhuriyet karşıtı grupların katılması üzerine parti kısa sürede kapatılmış ve bir daha faaliyet göstermemiştir. Kapatılmanın kısa süre sonra, 1930 yılının aralık ayında İzmir'in Menemen ilçesinde, şeriat düzeninin yeniden kurulmasını isteyen bir grup askerî birliğe saldırdı ve bir yedek subayın ölümüne yol açtı. Ayaklanma kısa sürede askerî birlikler tarafından bastırıldı ve olaya karışanlar İstiklal Mahkemeleri'nde yargılandı.

Bu olay aşağıdakilerden hangisini göstermiştir?

  1. A

    Ortamın çok partili yaşama henüz hazır olmadığını

    Doğru cevap
  2. B

    Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın neden kapatıldığını

  3. C

    Ortamın çok partili yaşama hazır olduğunu

  4. D

    Ülkeye dışarıdan yöneltilen bir tehdidin varlığını

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, olayın demokrasi denemesine etkisini belirlemektir: çok partili denemenin kapatılmasından kısa süre sonra, düzeni isteyen bir grup askerî birliğe saldırmış ve ayaklanma askerî güçle bastırılmak zorunda kalmıştır. İkinci adım, bu durumdan ortamın hazır olup olmadığı yargısını çıkarmaktır: çok partili yaşamın ilk denemesinde ortaya çıkan bu tür ayaklanmaların askerî güçle bastırılmak zorunda kalınması, ortamın henüz çok partili yaşama hazır olmadığına işaret eder.

Çeldiriciler: 'Ortamın çok partili yaşama hazır olduğu' seçeneği yanlıştır, çünkü olay bunun tersini göstermektedir. 'Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın neden kapatıldığı' seçeneği yanlıştır, çünkü olay partinin kapatılmasından sonra yaşanmıştır ve kapatılmanın nedeni olamaz. 'Ülkeye dışarıdan yöneltilen bir tehdidin varlığı' seçeneği yanlıştır, çünkü olayı başlatan grup ülke içinden çıkmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Atatürk dönemi dış politika, Hatay
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Türkiye, 18 Temmuz 1932'de Milletler Cemiyeti'ne resmen üye olmuştur.

  2. II.

    Yabancı okulların işleyişinin Türk müfettişler tarafından denetlenmesi kararlaştırılmıştır.

  3. III.

    Türkiye, 9 Şubat 1934'te Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya ile Balkan Antantı'nı kurmuştur.

Bir ortaokul sınıfında, Atatürk dönemi Türk dış politikasını anlatmak için bir pano hazırlanmıştır. Pano, öğrencilerin ders notlarıyla karşılaştırabilmesi için her gelişmenin tarihini ve kısa açıklamasını içermektedir. Panodaki gelişmeler, ülkenin uluslararası ilişkilerini düzenleyen adımlardan oluşmaktadır. Öğrenciler, her gelişmeyi döneme ait olaylarla ilişkilendirerek bu ilkelerden hangisine uyduğunu tartışmaktadır. Bu gelişmelerden hangileri barışçılık ilkesine örnek gösterilebilir?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Barışçılık, uluslararası sorunların çözümünde yayılmacı politika yerine öncelikle diplomasi ve diyaloğu tercih etmektir. I. gelişme, Türkiye'nin 1932'de Milletler Cemiyeti'ne üye olmasıdır; bu örgüt uluslararası sorunların barışçı yollarla çözülmesini amaçladığından üyelik barışçılık ilkesinin bir uygulamasıdır. III. gelişmedeki Balkan Antantı, aynı bölgedeki komşuların birlikte hareket ederek barışı korumayı amaçlayan bir iş birliği antlaşmasıdır. II. gelişme ise yabancı okulların denetimi üzerine alınmış bir egemenlik kararıdır; bu karar tam bağımsızlık ilkesiyle ilgilidir ve barışçılık ilkesinin bir örneği değildir. Bu nedenle barışçılık ilkesine örnek gösterilebilecek gelişmeler I ve III'tür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Paylaşma ve yardımlaşma, zekât ve sadaka
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Mahallede yaşayan emekli öğretmen Hasan Bey, iş kaybı yaşayan bir komşusunun ailesine her hafta sıcak yemek götürüyor. Aynı kişi, sınava hazırlanan bir gence haftada iki gün ücretsiz ders veriyor ve "Asıl önemli, karşımdakinin yüzünü güldürmek." diyor. Bu yardımlar, Hasan Bey'in kendi emeği ve imkânlarıyla yapılmaktadır.

Bu davranışları birlikte ele alan ve İslam'daki yardımlaşma anlayışıyla uyumlu ilke hangisidir?

  1. A

    Sadaka, parayla ya da malla yapılan maddi bir yardımla sınırlıdır

  2. B

    Yardımın başkaları tarafından görülmesi iyiliğin değerini ve etkisini artırır

  3. C

    Maddi ya da manevi her iyilik, Allah rızası gözetilerek yapıldığında sadaka sayılır

    Doğru cevap
  4. D

    Zekât, nisap miktarına ulaşmış malın yılda bir kez ihtiyaç sahiplerine verilmesidir

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda sahnedeki yardımların biçimi belirlenir: komşuya götürülen yemek maddi bir yardımdır, ders verme ve haftalık gönüllü emek ise manevi bir yardımdır. İkinci adımda bu biçimler sadaka kavramıyla eşleştirilir; din kültürü programına göre sadaka, Allah rızası için yapılan her türlü maddi ve manevi iyiliktir. Böylece iki yardım da sadaka kapsamına girer ve yardımın Allah rızası gözetilerek yapılması, ibadetlerde olduğu gibi, yardımın doğru niyetle yapıldığını gösterir; doğru ilke bu üç unsuru birlikte söyleyen seçenektir.

Çeldiriciler: 'Sadaka, parayla ya da malla yapılan maddi bir yardımla sınırlıdır' yargısı sadakayı yalnız maddi yardımla sınırlayan bir yanılgıdır; sahnedeki ders ve gönüllü emek manevi bir yardımdır. 'Yardımın başkaları tarafından görülmesi iyiliğin değerini artırır' yargısı gösteriş için yapılan yardımı uygun gören bir yanlış anlayıştır; yardımın niyeti Allah rızası olmalıdır. 'Zekât, nisap miktarına ulaşmış malın yılda bir kez ihtiyaç sahiplerine verilmesidir' yargısı doğru bir bilgidir, fakat zekâtın tanımıdır; sahnedeki yemek ve ders bu tanıma girmediği için soruyu yanıtlamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Kader ve kaza inancı, irade-sorumluluk, kavramlar, yanlış anlayışlar
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Sınav sonucum kötü çıktı; demek ki kaderimde başarısızlık varmış, çalışmanın bir faydası yokmuş.

  2. II.

    Sınava iyi hazırlandım, elimden geleni yaptım; sonucunu da Allah'a bırakıyorum.

  3. III.

    Hastalığımın Allah'tan olduğunu biliyorum; bu yüzden doktora gitmenin bir anlamı yok.

Bir aile sohbetinde sınav sonucu ve hastalık konuşulurken üç kişi kadere dair şu sözleri söylüyor. Her söz, kişinin kadere ve çabaya bakışını yansıtmaktadır. Ailenin genç üyeleri de bu konuşmayı dinlemektedir. Bu sözlerden hangilerinde yanlış bir kader anlayışı vardır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

I. sözde sınav başarısızlığı kadere bağlanarak çalışmanın gereksiz olduğu savunulmaktadır; kader yanlışlara mazeret değildir ve insan kendi tercihlerinden sorumludur. III. sözde hastalık Allah'a bağlanıp doktora gitmek anlamsız sayılmaktadır; oysa şifa Allah'tan olsa da tedaviye başvurmak kadere karşı gelmek değildir. II. sözde gerekli çaba gösterilip tedbir alındıktan sonra sonucun Allah'a bırakılması doğru tevekkül anlayışını yansıtır, bu yüzden yanlış değildir. Yanlış kader anlayışı taşıyan sözler I. ve III. olduğu için doğru cevap I ve III'tür; II. sözü de yanlış saymak tevekkülü tedbirden ayrı düşünmenin hatasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Kader ve kaza inancı, irade-sorumluluk, kavramlar, yanlış anlayışlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Evrendeki düzeni belirleyen ilahi yasalar konularına göre fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalar olarak sınıflandırılır.

I. Göl yüzeyine atılan taşın dalgalar oluşturması. II. Bir bitkinin güneşe doğru yönelerek büyümesi. III. Adaletin güçlendiği toplumda dayanışmanın artması.

Verilen örneklerin yasa türleri sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?

  1. A

    I biyolojik, II fiziksel, III toplumsal

  2. B

    I fiziksel, II toplumsal, III biyolojik

  3. C

    I fiziksel, II biyolojik, III toplumsal

    Doğru cevap
  4. D

    I toplumsal, II biyolojik, III fiziksel

Doğru cevap: C

Çözüm

Göl yüzeyindeki dalgalar maddenin hareketini düzenleyen fiziksel yasanın sonucudur. Bir bitkinin güneşe yönelerek büyümesi canlının oluşum ve gelişim süreciyle ilgili biyolojik yasaya, adaletin dayanışmayı artırması ise insan davranışına bağlı işleyen toplumsal yasaya girer. Dalga ile bitki örneklerinin yerini değiştiren ya da dayanışmayı fiziksel yasaya bağlayan sıralar, her örneği yanlış yasa türüne yerleştirdiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Paylaşma ve yardımlaşma, zekât ve sadaka
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

I. Bir esnaf, nisap miktarındaki malının bir bölümünü her yıl ihtiyaç sahiplerine ayırıyor. II. Bir aile, bayram öncesinde bir komşusuna Diyanet'in belirlediği alt sınırda bağışta bulunuyor. III. Bir kişi yol kenarına ağaç dikerek yolcuların yıllarca gölgesinden yararlanmasını sağlıyor. IV. Bir aile, mülkünü bir köyün hizmetine süresiz olarak ayırıyor.

Numaralanmış örnekler sırasıyla hangi yardım türlerine karşılık gelir?

  1. A

    Zekât, Fıtır sadakası, Tek seferlik sadaka, Vakıf

  2. B

    Zekât, Fıtır sadakası, Sadaka-i cariye, Vakıf

    Doğru cevap
  3. C

    Fıtır sadakası, Zekât, Sadaka-i cariye, Vakıf

  4. D

    Zekât, Zekât, Sadaka-i cariye, Vakıf

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda her örneğin süresi, kime ait olduğu ve nasıl verildiği belirlenir: I. örnekteki, nisap şartına bağlı ve her yıl verilen pay zekâttır; II. örnekteki, bayram öncesinde Diyanet'in belirlediği alt sınır esas alınarak yapılan bağış fıtır sadakasıdır. İkinci adımda kalıcı hayırlar ayırt edilir: III. örnekteki ağaç, uzun süre fayda sağlayan ve kişinin ölümünden sonra da sevap kazandıran sadaka-i cariyedir. IV. örnekteki gibi bir malın toplum hizmetine süresiz olarak ayrılması ise vakıftır; doğru eşleşme Zekât, Fıtır sadakası, Sadaka-i cariye, Vakıf sırasıdır.

Çeldiriciler: 'Zekât, Fıtır sadakası, Tek seferlik sadaka, Vakıf' sırası kalıcı bir hayrı tek seferlik bir sadaka saymaktır; ağaç gibi sürekli fayda üreten bir hayır tek seferlik değildir. 'Fıtır sadakası, Zekât, Sadaka-i cariye, Vakıf' sırası I ve II örneklerinin türlerini yer değiştirir; yıllık nisap şartına bağlı pay zekâttır, bayram öncesi bağış ise fıtır sadakasıdır. 'Zekât, Zekât, Sadaka-i cariye, Vakıf' sırası fıtır sadakasını zekâtla karıştırmaktır; bayram öncesindeki bağış nisap şartına değil Diyanet'in belirlediği bayram ölçüsüne bağlıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Din, birey ve toplum; dinin temel gayesi (can, nesil, akıl, mal, din emniyeti)
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Bir kişinin canını korumak, onun dinine veya mezhebine bakılmaksızın herkes için geçerli bir ilkedir.

  2. II.

    Başkasının malını sahibinin rızası olmadan almak yasaktır, çünkü malın korunması bu ilkeye dayanır.

  3. III.

    Nesli korumak, bireyin evlilik ve aile kararını kendi tercihine bırakmak anlamına gelir; toplumun bu konuda bir görevi bulunmaz.

Bir din kültürü dersinde öğretmen, İslam'da insanın korunan değerleri üzerine tartışma açmıştır. Sınıftan üç öğrenci aşağıdaki yargıları ileri sürmüştür. Buna göre hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci yargı doğrudur: can emniyeti, dinin korduğu temel değerlerden biridir ve bu korumayı insan olma durumuna bağlar, inanç ayrımı yapmaz. İkinci yargı doğrudur: mal emniyeti, sahibinin rızası olmadan başkasının malını almayı yasaklayan hükümlerle korunur. Üçüncü yargı yanlıştır, çünkü nesil emniyeti bireyin evlilik ve aile düzenini toplumsal bir sorumlulukla birlikte ele alır; nesli korumayı yalnızca bireysel bir tercihe bırakmak bu amaca aykırıdır. Doğru seçenek, doğru olan iki yargıyı birlikte verir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, ikinci yargının doğruluğunu göz ardı eder. 'II ve III' seçeneği yanlış üçüncü yargıyı doğru sayar ve birinci yargıyı dışarıda bırakır. 'I, II ve III' seçeneği ise bireysel tercihin toplumsal sorumluluğu ortadan kaldırdığı yanılgısına dayanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Kader ve kaza inancı, irade-sorumluluk, kavramlar, yanlış anlayışlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hasta dedesinin ilaçlarını düzenli olarak veren Ahmet, her sabah ilaç saatini not ediyordu. Komşuları, "Şifayı Allah veriyorsa ilaç ne işe yarar?" diye sorunca Ahmet, "Şifayı Allah verir, ama bunun için doktora gidip ilacı zamanında almak gerekir" diye cevap verdi.

Bu parçadan çıkarılabilecek yargı hangisidir?

  1. A

    Rızık, para ve mal ile ölçülen kazançtan ibarettir.

  2. B

    Hastalıkta doktora gitmek, kadere karşı gelmek anlamına gelir.

  3. C

    İslam dinine göre insan ecel vaktini kesin olarak bilemez.

  4. D

    Şifanın Allah'tan geldiğine inanmak, tedaviye başvurmayı engellemez.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Parçada Ahmet, şifanın Allah'tan geldiğine inanırken doktora gidip ilacı düzenli almanın gerekliliğini savunmaktadır; bu tutum tedbir almanın tevekkülle çelişmediğini gösterir. Parçada rızık ya da ecel hakkında bir ifade yoktur; ecelin bilinemezliği doğru bir bilgi olsa da bu parçadan çıkarılan bir yargı değildir. Rızkı yalnız maddi kazançla sınırlayan ya da hastalıkta tedaviyi kadere karşı saymak, parçadaki tutumla bağdaşmadığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Hz. Muhammedin örnekliği: doğruluk, merhamet, istişare, cesaret, hak gözetme, insana değer, hikmetli sözler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sınıfta ortak bir proje için hazırlanan maket bir gece bozulmuş, kimse olanları anlatmak istememiştir. Bir öğrenci, ortaya çıkan gerginliğe ve kendisini susturmaya çalışan arkadaşlarına rağmen gördüklerini sakin bir dille öğretmenine anlatmıştır. Arkadaşları ona kızmış ve onu suçlamıştır.

Bu öğrencinin davranışı, Hz. Muhammed’in hangi değerine örnektir?

  1. A

    Azim ve kararlılık

  2. B

    İstişare

  3. C

    Arkadaşlarının takdirini kazanmak

  4. D

    Cesaret

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Sınıftaki öğrenci, arkadaşlarının baskısına ve korkusuna rağmen olanları olduğu gibi anlatmıştır. Korku içindeyken doğru olanı yapmak cesaret gerektirir. Hz. Muhammed’in zor durumlarda sakin kalarak doğru olanı yapması ve hicret sırasında korkmadan yoldaşını yatıştırması bu değerin örneğidir; anahtar değer cesarettir.

Çeldiriciler: “Azim ve kararlılık” bir karara uzun süre sebat etmek demektir. Bu senaryoda sürdürülen bir çaba yoktur, tek bir anda korkuya rağmen söylenen bir doğru vardır. “İstişare” kararı birlikte almayı gerektirir; öğrenci danışmadan kendi gözlemini paylaşmıştır. “Arkadaşlarının takdirini kazanmak” bu davranışın olası bir sonucudur, değerin kendisi değildir; öğrenci takdir beklediği için değil doğru olanı söylemek için konuşmuştur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Hz. Muhammedin örnekliği: doğruluk, merhamet, istişare, cesaret, hak gözetme, insana değer, hikmetli sözler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed’in yanına, toplumda ne soyu ne de malı olan sıradan bir kişi geldiğinde, onu zenginlerin ve ileri gelenlerin yanında geri plana itmemiştir. Konuğunu sofrasında kendisiyle aynı hizaya oturtmuş, sözünü kesmeden dinlemiş ve ona ayrıca ilgi göstermiştir. Yanındakilerden biri bu kişiyi küçümseyince sert bir karşılık vermeden onu uyarmıştır.

Bu sahnede vurgulanan değer aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Azim ve kararlılık

  2. B

    İnsana değer verme

    Doğru cevap
  3. C

    Cesaret

  4. D

    Konuğun minnet duyması

Doğru cevap: B

Çözüm

Sahnede Hz. Muhammed, makamı ve malı olmayan bir kişiyi zenginlerle aynı sofrada ağırlamış, sözünü dinlemiş ve küçümseyenleri uyarmıştır. Bu tutum, insanın toplumsal konumundan bağımsız olarak onurunun gözetilmesi gerektiğini gösterir; anahtar değer insana değer vermektir.

Çeldiriciler: “Azim ve kararlılık” bir kararda uzun süre sebat etmek demektir; bu sahnede sürdürülen bir çaba yoktur, gösterilen şey kişinin değerinin tanınmasıdır. “Cesaret” Hz. Muhammed’in başka sahnelerde gösterdiği bir değerdir, ama bu sahnede kimse tehlikeye atılmamıştır. “Konuğun minnet duyması” sahnedeki kişilerin değil karşı tarafın tutumudur; değer, Hz. Muhammed’in davranışına aittir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Din, birey ve toplum; dinin temel gayesi (can, nesil, akıl, mal, din emniyeti)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir okulun kulüp yönetmeliğinde üç madde bulunmaktadır. (1) Üyeler, düşünme yetisini zayıflatan uyuşturucu ve sarhoş edici maddelerden uzak durmak zorundadır. (2) Üyeler, bir başkasına ait eşyayı sahibinin izni olmadan alamaz. (3) Üyeler, arkadaşlarının inancına saygısızlık edecek söz ve davranışlardan kaçınır. Bu maddelerin korumayı amaçladığı temel emniyet alanları, maddelerin sırasıyla hangisinde doğru verilmiştir?

  1. A

    1-Akıl, 2-Mal, 3-Din

    Doğru cevap
  2. B

    1-Can, 2-Mal, 3-Din

  3. C

    1-Akıl, 2-Din, 3-Mal

  4. D

    1-Mal, 2-Akıl, 3-Din

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci madde, düşünme yetisini zayıflatan maddeleri yasaklayarak aklın korunmasını amaçlar. İkinci madde, izinsiz alımı yasaklayarak malın korunmasını amaçlar. Üçüncü madde, inanca saygısızlığı önleyerek din emniyetini gözetir. Bu nedenle doğru sıralama akıl, mal ve din şeklindedir.

Çeldiriciler: '1-Can, 2-Mal, 3-Din' sıralaması birinci maddeyi can emniyetiyle karıştırır; madde yaşamı değil düşünme yetisini hedefler. '1-Akıl, 2-Din, 3-Mal' sıralaması ikinci ve üçüncü maddelerin alanlarını yer değiştirir. '1-Mal, 2-Akıl, 3-Din' sıralaması ilk iki maddenin alanlarını yer değiştirir ve birinci maddeyi mal emniyetine bağlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • İslamın kaynakları, Kuran ın ana konuları ve temel özellikleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Din kültürü öğretmeni, sınıfa Kur’an-ı Kerim’deki bir kıssayı kendi cümleleriyle anlattı. Anlatıya göre bir topluluk, kendilerine gönderilen peygamberin uyarılarını dinlemeyip yanlış tutumunda direnmiş; sonunda ağır bir yıkımla karşılaşınca pişmanlık duymuştur. Öğretmen anlatısını bitirdikten sonra öğrencilerine şu soruyu yöneltti:

Öğretmenin anlattığı kıssanın Kur’an’da yer almasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Geçmiş toplulukların tarihî kayıtlarını ayrıntılı biçimde aktarmak

  2. B

    Namazın günde beş vakit kılınmasının farz olduğunu öğretmek

  3. C

    Olaylardan ibret alınarak doğru davranışın öğrenilmesini sağlamak

    Doğru cevap
  4. D

    Bir kişinin yaptığı tek hatayı bütün inananlara kural olarak göstermek

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda anlatıdaki olaylar sıralanır: topluluk peygamberin uyarılarını dinlememiş, sonunda ağır bir yıkımla karşılaşıp pişman olmuştur. İkinci adımda bu olaydan bir ilke çıkarılır: yanlış tutumun bedeli görülür ve doğru yol seçilmelidir. Üçüncü adımda bu ilke kıssanın amacıyla eşleştirilir; Kur’an kıssaları ibret verici olayları insanların ders çıkarması için anlatır, dolayısıyla doğru seçenek bu amaca uyar.

Çeldiriciler: “Geçmiş toplulukların tarihî kayıtlarını ayrıntılı biçimde aktarmak” seçeneği kıssaları yalnız tarihî bilgi için anlatılmış saymaktır; oysa kıssanın odağı olayın tarihi değil, ders çıkarılmasıdır. “Namazın günde beş vakit kılınmasının farz olduğunu öğretmek” seçeneği doğru bir dinî bilgidir, ama anlatıda geçmez ve kıssanın amacı değildir. “Bir kişinin yaptığı tek hatayı bütün inananlara kural olarak göstermek” seçeneği olaydaki kişinin tek bir tutumunu ilkenin tamamı sanmaktır; anlatı bir topluluğun sonunu konu alır, tek bir hatayı genelleştirmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 41

  • Friendship (E8.1): describing friends, qualities, accepting/refusing invitations, personal traits
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

My best friend, Deniz, and I met in the first grade. We spend time together every weekend, and we often share our secrets. Last month we argued about a school project, but we made up the next day. I trust him more than anyone else.

Which of the following is true according to the paragraph?

  1. A

    The two friends go on holiday together every summer.

  2. B

    The writer and Deniz argued, but they made up the following day.

    Doğru cevap
  3. C

    Deniz trusts the writer more than anyone else.

  4. D

    The two friends stopped speaking after their argument about a project.

Doğru cevap: B

Çözüm

Paragrafta yazar ile Deniz'in bir proje yüzünden tartıştığı, ama ertesi gün barıştığı anlatılır. Doğru seçenek bu iki ayrıntıyı, yani tartışmayı ve ertesi gün barışmayı, aynı cümlede doğru sırayla verir; bu yüzden yalnız o seçenek paragrafla uyuşur.

Çeldiriciler: 'Deniz trusts the writer more than anyone else' seçeneği, yazarın Deniz'e duyduğu güveni ters çevirir; metinde güvenen kişi yazardır. 'The two friends stopped speaking after their argument' seçeneği tartışmanın sonucunu değiştirir, çünkü metin tartışmadan sonra barışmayı anlatır. 'The two friends go on holiday together every summer' ise paragrafta hiç geçmeyen bir ayrıntıdır, bu yüzden metnin dayanağı yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 42

  • Friendship (E8.1): describing friends, qualities, accepting/refusing invitations, personal traits
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Selin, who is a close friend you have known for years, invites you to the cinema on Saturday afternoon with other classmates. You have a very important exam on Monday morning, and you really need to study that whole weekend. Which sentence refuses the invitation politely?

  1. A

    I'm really sorry about what I said yesterday.

  2. B

    Great idea! What time shall we meet at the cinema?

  3. C

    Sorry, I can't come. I have an exam on Monday, so I need to study.

    Doğru cevap
  4. D

    Why don't you ask Ali instead? He loves films.

Doğru cevap: C

Çözüm

Davet reddedilirken üç işlev birlikte aranır: kibarca bir özür ya da teşekkür, açık bir 'hayır' ve mümkünse bir neden. Doğru cümlede 'I can't come' açık reddi, 'I have an exam on Monday' nedeni, 'Sorry' ise nazik tonu oluşturur; bu üçü birlikte davete kibarca hayır diyen bir cümle kurar.

Çeldiriciler: 'Great idea!' ile başlayan cümle daveti kabul ettiği için reddin tam tersidir. 'Why don't you ask Ali instead?' cümlesi daveti reddetmek yerine başka bir arkadaşa yönlendirir, yani ret değil öneri yapar. 'I'm really sorry about what I said yesterday' yalnızca geçmişteki bir söz için özür bildirir; özür dilemek ile davete hayır demek aynı işlev değildir, bu yüzden bu cümle ret içermez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 43

  • In The Kitchen (E8.3): recipes, cooking verbs, quantities, food preparation steps
  • Zor
  • Şekilli soru

A cook is making a potato dinner. The first three steps are shown in the pictures, in order. The amount on the scale in the first picture is the amount of potatoes to use. Which instructions match the pictures?

Three comic panels. In the first, a cook weighs a bag of potatoes on a scale reading 1 KG. In the second, potato cubes lie beside a bucket of boiling water. In the third, a cook holds an empty bucket after draining.
  1. A

    Grate 1 kg of potatoes, boil them, then drain them.

  2. B

    Dice 1 kg of potatoes, drain them, then boil them.

  3. C

    Boil 1 kg of potatoes, then drain them.

  4. D

    Dice 1 kg of potatoes, boil them, then drain them.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda tartıda 1 KG okunduğu için kullanılacak patates miktarı 1 kilogramdır. İkinci adımda patatesler küp biçiminde doğranır ve kaynayan suyun olduğu kovaya alınır. Üçüncü adımda patatesler piştikten sonra süzülerek sudan ayrılır. Bu nedenle doğru sıra doğramak, kaynatmak ve süzmektir. 'Rendeleyerek' ile başlayan talimat, ikinci karedeki küp biçimli patatesleri rendelemeyle karıştırdığı için yanlıştır. 'Doğrayıp süzdükten sonra kaynatmak' sırası, süzmeyi kaynamadan önceye aldığı için yanlıştır: patatesler kaynamadan süzülürse yemek pişmemiş kalır. İlk adımı atlayan 'Kaynatıp süzmek' talimatı ise doğrama adımını hiç içermediği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 44

  • Teen Life (E8.2): teenage routines, hobbies, popularity, school life, social media for teens
  • Zor
  • Şekilli soru

Four friends are planning their weekend in a group chat, and the picture shows one message from each of them. Read the messages carefully before you answer, paying attention to what each friend would choose and why. Which friend prefers skating because of the fresh air?

Dört genç kişinin adı ve her birinin söylediği kısa bir mesajı gösteren konuşma balonları.
  1. A

    Ali

  2. B

    Deniz

    Doğru cevap
  3. C

    Kerem

  4. D

    Selin

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Şekildeki dört kişinin her birinin ne tercih ettiği ve bunu neden söylediği okunur. İkinci adım: Kökteki iki koşul, yani kaykayı tercih etmek ve bunun gerekçesinin temiz hava olması, aynı kişinin mesajında aranır. Bu iki koşulu birlikte taşıyan mesaj Deniz'indir: "Skating! Fresh air!" kaykayı tercih ettiğini ve temiz havayı gerekçe gösterdiğini söyler. Çeldiriciler: "Ali" yalnızca geçen hafta sonunu anlatır, bir tercih bildirmez. "Kerem" kaykayı ister, ama gerekçesi arkadaşlarının orada olmasıdır, temiz hava değildir. "Selin" kaykaya yalnızca hava kuruysa katılacağını söyler; bu koşullu bir kabul olduğu için kesin bir tercih sayılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 45

  • On The Phone (E8.4): phone calls, messages, making/changing plans, reasons
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Read the telephone conversation between a caller and a receptionist.

Caller: Good morning. May I speak to the manager, please? Receptionist: I'm sorry, the manager is on another line at the moment. ________ Caller: Yes, please. Tell her that our meeting has moved to Thursday, and ask her to call me back on my mobile phone.

Which sentence best completes the blank in the conversation?

  1. A

    Would you like to leave a message for her?

    Doğru cevap
  2. B

    Goodbye, and thank you for calling us today.

  3. C

    Would you like to hold on until she is free?

  4. D

    I would like to leave a message for her, please.

Doğru cevap: A

Çözüm

Çözüm: Resepsiyonist, aradığı kişinin hatta olduğunu söyledikten sonra boşluğu doldurmalıdır. Arayanın 'Yes, please' yanıtı ve ardından gelen mesaj iletme isteği, boşluktaki cümlenin bir mesaj bırakma teklifi olduğunu gösterir. 'leave a message' mesaj bırakmak anlamına gelir; 'call me back' ise geri aranmak demektir ve bu da mesajın iletileceğini doğrular.

Yanlış seçenekler: 'hold on' beklemek anlamına gelir ve bekletme teklifi ilk bakışta uygun görünür; ancak arayanın hemen ardından geri aranmasını istemesi, hattın beklemede olduğu bir düzenle çelişir. Görüşmeyi kapatmaya yönelik cümle, arayanın yeni bir istek bildirmesiyle uyuşmaz. Mesaj bırakma isteğini dile getiren cümle konu bakımından doğrudur, ancak arayanın sözüdür ve resepsiyonistin boşluğunu dolduramaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 46

  • Adventures (E8.6): extreme sports, past experiences, outdoor activities
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

A teenager tried two outdoor sports at a summer camp: rock climbing and kayaking. He found climbing much more challenging than kayaking. The instructor warned that climbing is also riskier, so every climber wore a helmet and a harness. Kayaking was cheaper, but it was not as popular as climbing with the campers.

Which statement is true according to the text?

  1. A

    Kayaking was riskier than rock climbing at the camp.

  2. B

    Rock climbing is healthier than kayaking for teenagers.

  3. C

    Swimming was safer than kayaking at the same camp.

  4. D

    Kayaking was less popular than rock climbing with campers.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Metinde tırmanışın kayaktan hem daha zorlayıcı hem daha riskli olduğu söylenir; kayak ise daha ucuz olmakla birlikte kampçılar arasında tırmanış kadar popüler değildir. 'Not as popular as climbing' ifadesi kayağın tırmanıştan daha az popüler olduğu anlamına gelir; bu nedenle 'Kayaking was less popular than rock climbing with campers.' yargısı metinle uyumludur. Kayağın tırmanıştan daha riskli olduğunu söyleyen seçenek karşılaştırmayı ters okur, çünkü metin riskin tırmanışta daha yüksek olduğunu belirtir. Tırmanışın genel olarak daha sağlıklı olduğu yargısı bir görüştür ve metinde yer almaz; yüzmeyi kayakla kıyaslayan seçenek ise metnin hiç bahsetmediği üçüncü bir sporu içerir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 47

  • Science (E8.9): scientists, inventions, experiments, discoveries
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Dr. Lena Marsh was a chemist who grew up in a small port town. In 1997 she succeeded in isolating a new element and named it after her hometown. She was also the founder of a small laboratory where students could test their ideas. In 1998 she won a national science prize. Two years later, she published a book about the early discoveries in her field, which schools still use today.

According to the text, which statement is true?

  1. A

    She published her book before she won her prize.

  2. B

    She won a prize for every experiment she ran.

  3. C

    Her book appeared two years after she won her prize.

    Doğru cevap
  4. D

    Her laboratory was located in a university in London.

Doğru cevap: C

Çözüm

Metinde Marsh'ın 1998'de ulusal bilim ödülünü kazandığı, kitabını ise bu tarihten iki yıl sonra yayımladığı belirtilir. Önce ödülün yılı bulunur, sonra kitabın yayım zamanı bu yıla eklenir: 1998 + 2 = 2000, yani kitap ödülden iki yıl sonra çıkmıştır. Kitabın ödülden önce yayımlandığını söyleyen seçenek sıralamayı tersine çevirdiği için yanlıştır. Metinde yalnızca tek bir ödülden söz edildiği için her deneyinde ödül kazandığı iddiası desteklenmez. Laboratuvarın Londra'da olduğu metinde hiç geçmediği için o seçenek de doğru olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 48

  • Chores (E8.8): household chores, responsibilities, fairness at home
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Teen: Hi, Mom. Do you need anything?

Mom: Yes, please. The dog hasn't had a walk since this morning, and I have a meeting at five o'clock. Could you take him out after school?

Teen: ______

Mom: Thank you so much, love. You are a great help to me.

Which sentence best completes the blank in the dialogue?

  1. A

    Yes, of course. I'll walk him right after school, before my homework.

    Doğru cevap
  2. B

    Sorry, I can't. I have football practice after school today.

  3. C

    I took him for a walk yesterday, so he is still tired.

  4. D

    The dog hasn't had a walk since this morning, so he needs one.

Doğru cevap: A

Çözüm

Annenin isteği, köpeği okul çıkışında gezdirme görevine ilişkindir ve boşluktan sonra annenin "Thank you so much" diyerek teşekkür etmesi, ergenin isteği kabul ettiğini gösterir. Bu nedenle boşluğa görevi üstlenen ve ne zaman yapılacağını bildiren bir cümle gelmelidir. "Yes, of course. I'll walk him right after school, before my homework." cümlesi hem kabulü hem de görevin okul çıkışında, ödevden önce yapılacağını belirtir, bu yüzden doğru yanıttır. İsteği reddeden cümle, annenin teşekkürüyle çeliştiği için yanlıştır. Dünkü yürüyüşten söz eden cümle ise bu öğleden sonraki göreve değil geçmişe ait bir olaya işaret ettiği için zaman bakımından uyumsuzdur. Annenin zaten söylediği bilgiyi yineleyen cümle, boşluğun görevi gerektiren yanıt işlevini yerine getirmediği için uygun değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 49

  • Tourism (E8.7): travel, holidays, hotels, tourist attractions, directions
  • Orta
  • Şekilli soru

A traveller wants a summer holiday in which all meals are included in the price, and can spend at most 800 TL per person. The travel agency board in the figure lists the four holiday offers available this year, and all prices are quoted for a seven-day stay. What is the price per person of the offer the traveller should choose?

Tatil teklifleri panosu, dört teklif: kruvaziyer tatili yaz, tüm öğünler dahil, 950 TL; kış tatili, tüm öğünler dahil, 600 TL; kamp tatili yaz, öğünler dahil değil, 420 TL; safari turu yaz, tüm öğünler dahil, 780 TL.
  1. A

    420 TL

  2. B

    600 TL

  3. C

    780 TL

    Doğru cevap
  4. D

    950 TL

Doğru cevap: C

Çözüm

Soruda üç koşul var: yaz döneminde olmalı, tüm öğünleri fiyata dahil etmeli ve kişi başı 800 TL'yi aşmamalıdır. Şekildeki panoda yalnızca 'Safari tour' hem yaz döneminde hem de tüm öğünleri dahil eden bir tekliftir; fiyatı 780 TL olduğu için bütçenin altında kalır ve üç koşulu birlikte karşılar. Bu nedenle doğru cevap 780 TL'dir.

Çeldiriciler: 950 TL, 'Cruise holiday' teklifinin fiyatıdır. Bu teklif yaz döneminde ve öğünleri dahil olarak uygundur, ancak fiyatı 800 TL bütçeyi aştığı için elenir. 600 TL, 'Winter vacation' teklifinin fiyatıdır; öğünleri dahil ve fiyatı uygun olsa da kış döneminde olduğu için yaz tatili isteğini karşılamaz. 420 TL, 'Camping holiday' teklifinin fiyatıdır; yaz döneminde ve bütçe içinde olmasına rağmen öğünlerin dahil olmadığı yazıldığı için birinci koşulu sağlamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 50

  • The Internet (E8.5): online activities, safety, advantages/disadvantages, social media
  • Zor
  • Şekilli soru

A student posted a photo from the class trip on a social media app. The card lists the notifications the student received, and the number after each one gives how many minutes ago it arrived. Some of them are about comments, some about followers, and one is about a shared photo. Which of the following is true according to these notifications?

Notification card, most recent first: Ali replied to Deniz's comment (5 min); Deniz commented on your photo (9 min); Selin followed you (15 min); Ece shared your photo (22 min); Burak commented on your photo (31 min); Cem followed you (40 min).
  1. A

    Selin sent a friend request before Cem followed the student.

  2. B

    Ali replied directly to the student's own comment.

  3. C

    Burak's comment was the most recent comment on the photo.

  4. D

    Ali's reply came after Deniz's comment on the photo.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Bildirim kartındaki sayılar, bildirimin kaç dakika önce geldiğini gösterir; küçük sayı daha yeni bir olayı anlatır. Birinci adım: Ali'nin yanıtı 5 dakika önce, Deniz'in yorumu 9 dakika önce gelmiştir. İkinci adım: 5 dakika önceki olay 9 dakika önceki olaydan sonra gerçekleştiği için Ali'nin yanıtı Deniz'in yorumundan sonradır; bildirim yanıtın Deniz'in yorumuna verildiğini de gösterir. 'Selin arkadaşlık isteği gönderdi' seçeneği yanlıştır, çünkü bildirim Selin'in takip ettiğini söyler; ayrıca Selin 15 dakika önce, Cem 40 dakika önce takip etmiştir, yani Selin Cem'den önce değil sonra takip etmiştir. 'Ali yanıtı öğrencinin kendi yorumuna verdi' seçeneği yanlıştır, çünkü yanıt Deniz'in yorumuna verilmiştir. 'Burak'ın yorumu en son yapılan yorumdur' seçeneği yanlıştır, çünkü Burak'ın yorumu 31 dakika önce, Deniz'in yorumu ise 9 dakika önce gelmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 51

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir sayının karesinden başka bir sayının karesi çıkarılarak elde edilen ifade 732−27273^2 - 27^2 biçimindedir. Bu ifadenin sayısal değeri kaçtır?

  1. A

    46

  2. B

    2116

  3. C

    4510

  4. D

    4600

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

İfade iki karenin farkıdır. a2−b2=(a−b)(a+b)a^2 - b^2 = (a - b)(a + b) özdeşliğinde a=73a = 73 ve b=27b = 27 alınır. Birinci adımda çarpanlar (73−27)(73+27)=46×100(73 - 27)(73 + 27) = 46 \times 100 olarak bulunur. İkinci adımda çarpım 46×100=460046 \times 100 = 4600 eder; 732=532973^2 = 5329 ve 272=72927^2 = 729 değerleriyle doğrudan çıkarma yapıldığında da 5329−729=46005329 - 729 = 4600 sonucu çıkar, bu da özdeşliğin doğruluğunu gösterir. Çeldiriciler: '46' seçeneği özdeşliğin ikinci çarpanı olan a+ba + b unutulup yalnız a−ba - b alındığında çıkar. '2116' seçeneği kare farkı yerine (a−b)2=462(a - b)^2 = 46^2 hesaplandığında elde edilir; kare farkı ile farkın karesi aynı işlem değildir. '4510' seçeneği 73273^2 değerinin 5239 olarak yanlış yazılmasından doğar; doğru değer 5329'dur ve bu hata sonucu 90 eksik bırakır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 52

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir bulut depolama hizmetinde bir fotoğraf dosyasının boyutu 3×1053 \times 10^{5} bayttır. Bir kullanıcı bu boyutta 200 fotoğrafı sisteme yüklüyor. Yüklenen fotoğrafların toplam boyutu a×10na \times 10^{n} biçiminde yazıldığında, 1≤a<101 \leq a < 10 olmak üzere, nn kaçtır?

  1. A

    3

  2. B

    7

    Doğru cevap
  3. C

    8

  4. D

    10

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda fotoğraf sayısı 200=2×102200 = 2 \times 10^{2} olarak yazılır. Toplam boyut 2×102⋅3×1052 \times 10^{2} \cdot 3 \times 10^{5} olur. İkinci adımda katsayılar çarpılır: 2⋅3=62 \cdot 3 = 6. Üçüncü adımda aynı tabanın kuvvetleri çarpıldığı için üsler toplanır: 102⋅105=10710^{2} \cdot 10^{5} = 10^{7}. Toplam boyut 6×1076 \times 10^{7} bayt olur ve 1≤6<101 \leq 6 < 10 koşulu sağlandığından n=7n = 7 bulunur.

Çeldiriciler: 10 değeri üsleri çarpmanın sonucudur; çarpımda üsler toplanır, çarpılmaz. 3 değeri üsleri bölmenin sonucudur (105/102=10310^{5} / 10^{2} = 10^{3}); burada bölme işlemi yoktur. 8 değeri 200 sayısını 2×1032 \times 10^{3} sanmanın sonucudur; 200 ise 2×1022 \times 10^{2} değeridir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 53

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

63\dfrac{6}{\sqrt{3}} ifadesi a3a\sqrt{3} biçiminde yazıldığında aa kaç olur?

  1. A

    2

    Doğru cevap
  2. B

    3

  3. C

    6

  4. D

    12

Doğru cevap: A

Çözüm

Paydadaki 3\sqrt{3} kökünden kurtulmak için pay ve payda 3\sqrt{3} ile çarpılır: 63=633⋅3=633\dfrac{6}{\sqrt{3}} = \dfrac{6\sqrt{3}}{\sqrt{3}\cdot\sqrt{3}} = \dfrac{6\sqrt{3}}{3} olur. Pay ve paydadaki 3 sadeleşince ifade 232\sqrt{3} olur ve 3\sqrt{3} ün katsayısı a=2a = 2 bulunur. '3' seçeneği paydadaki sayının katsayı sanılmasının, '6' seçeneği paydadaki 3 ün bölünmeden bırakılmasının, '12' seçeneği ise payın iki kez çarpılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 54

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir spor salonunun duvarına asılan dikdörtgen biçimli pano, kenar uzunlukları şekilde verilmiştir. Pano, şekilde kenar uzunluğu verilen kare biçimli karolarla hiç boşluk kalmayacak ve taşma olmayacak biçimde tamamen kaplanacaktır. Buna göre panoyu kaplamak için kaç karo gerekir?

Duvarda dikdörtgen bir pano; alt kenarı 3√2 m, sol kenarı 2√2 m. Panonun sağında ayrı duran kare bir karo; bir kenarı √2 m.
  1. A

    3

  2. B

    6

    Doğru cevap
  3. C

    10

  4. D

    12

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda panonun alanı bulunur: kenarlar 323\sqrt{2} m ve 222\sqrt{2} m olduğundan alan 32⋅22=3⋅2⋅(2⋅2)=6⋅2=123\sqrt{2}\cdot 2\sqrt{2} = 3\cdot 2\cdot(\sqrt{2}\cdot\sqrt{2}) = 6\cdot 2 = 12 m² olur. İkinci adımda bir karonun alanı bulunur: kenarı 2\sqrt{2} m olan karonun alanı (2)2=2(\sqrt{2})^2 = 2 m² dir. Üçüncü adımda pano alanı karo alanına bölünür: 12:2=612 : 2 = 6 karo gerekir. Bu sonuç kenar boyunca da doğrulanır: 32:2=33\sqrt{2} : \sqrt{2} = 3 sütun, 22:2=22\sqrt{2} : \sqrt{2} = 2 sıra ve 3⋅2=63 \cdot 2 = 6 karo. Çeldiriciler: '3' yalnızca bir kenardaki karo sayısıdır, '10' alan yerine çevrenin karo kenarına bölünmesiyle çıkar, '12' ise pano alanının karo alanına bölünmeden karo sayısı sanılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 55

  • Basit olayların olma olasılığı
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekildeki çark, merkezinden eşit açılarla 8 dilime ayrılmıştır ve her dilimin içine bir doğal sayı yazılmıştır. Çark döndürülüp durduğunda ok her dilimi eşit olasılıkla gösterir. Bir oyunda ok 3'ün katı bir sayının yazılı olduğu dilimi gösterirse oyuncu kazanır. Saat 12 hizasındaki dilimden başlayarak saat yönünde sayıldığında üçüncü dilimdeki sayı 8 ile değiştiriliyor. Buna göre bu değişiklikten sonra oyuncunun kazanma olasılığı yüzde kaç olur?

Merkezi O olan, eş açılı 8 dilimli çark. Dilimlerdeki sayılar saat 12 hizasından saat yönünde 4, 9, 6, 7, 3, 10, 12 ve 5.
  1. A

    25

  2. B

    37,5

    Doğru cevap
  3. C

    50

  4. D

    62,5

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Çarkta 8 eşit dilim olduğundan ok her dilimi eşit olasılıkla gösterir ve tüm durum sayısı 8'dir. Saat 12 hizasından saat yönünde sayılan dilimlerdeki sayılar 4, 9, 6, 7, 3, 10, 12 ve 5'tir. İkinci adım: Üçüncü dilimdeki 6 sayısı 8 ile değiştirilmeden önce 3'ün katı olan sayılar 9, 6, 3 ve 12'dir. Değişiklikte 6 yerine 8 yazıldığı için 6 kazandıran dilimler arasından çıkar, çünkü yerine gelen 8 sayısı 3'ün katı değildir. Üçüncü adım: Kalan kazandıran dilimler 9, 3 ve 12'dir; uygun durum sayısı 3, tüm durum sayısı 8 olduğundan olasılık 38\frac{3}{8}, yani yüzde 37,5 bulunur. Çeldiriciler: 50 değeri değişiklikten önceki dört kazandıran dilimin oranıdır; değiştirilen üçüncü dilim hesaba katılmamış olur. 25 değeri yalnızca tek basamaklı kazandıran sayılar olan 9 ve 3 alındığında çıkar; 12 yazan dilim atlanmış olur. 62,5 değeri kazandırmayan dilimlerin oranıdır; sorulan ise kazandıran dilimlerin oranıdır, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 56

  • Dönüşüm geometrisi: öteleme ve yansıma
  • Orta
  • Şekilli soru

Kenar uzunluğu 1 birim olan karelerden oluşan bir oda planında bir ev tipi robot süpürge şekildeki R noktasından hareket etmektedir. Robot önce 4 birim sağa ve 2 birim yukarı öteleniyor; ardından şekilde kesikli çizgiyle gösterilen d doğrusuna göre yansıtılarak son konumuna ulaşıyor. Robotun son konumunun bulunduğu harfli nokta ile L noktası arasındaki yatay uzaklık kaç birimdir?

Kareli zeminli oda planı; her kare 1 birim. R noktası (1, 1) koordinatında. Kesikli d doğrusu x = 6 üzerindedir. K, L, P ve T harfli noktalar kareli zeminde işaretlidir.
  1. A

    2 birim

    Doğru cevap
  2. B

    3 birim

  3. C

    4 birim

  4. D

    10 birim

Doğru cevap: A

Çözüm

Robotun başlangıç konumu şekildeki R noktasıdır; kareli planda bu nokta (1,1)(1, 1) koordinatındadır. Birinci adımda öteleme uygulanır: (1,1)(1, 1) noktasından 4 birim sağa ve 2 birim yukarı gidilerek (5,3)(5, 3) bulunur. İkinci adımda bu konum x=6x = 6 olan kesikli d doğrusuna göre yansıtılır; x′=2⋅6−5=7x' = 2 \cdot 6 - 5 = 7 olduğundan son konum (7,3)(7, 3) olur ve bu konum şekildeki T noktasıyla çakışır. Üçüncü adımda L noktasının x koordinatı 5 olduğundan iki nokta arasındaki yatay uzaklık ∣7−5∣=2|7 - 5| = 2 birimdir.

Çeldiriciler: 3 birim, yansımada robotun doğruya olan uzaklığı iki katına çıkarılırsa x = 8 bulunmasından gelir; bu durumda uzaklık 3 olur. 4 birim, öteleme birimlerinin yer değiştirmesiyle (2 birim sağa, 4 birim yukarı) çıkar ve robot P noktasından yansıtılınca x = 9 olur. 10 birim, önce yansıtıp sonra ötelemenin yapılmasıyla x = 15 konumuna varıldığında ortaya çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 57

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir bahçenin sınırı, şekilde görüldüğü gibi L biçiminde altı kenarlı bir çokgendir. Şekil ölçekli değildir; kenar uzunlukları metre cinsinden şekil üzerinde verilmiştir ve her kenarın uzunluğu pozitif bir sayıdır. Bahçenin etrafına çekilecek çit, bahçenin tüm sınırı boyunca tek sıra hâlinde kurulacak ve toplam uzunluğu en az 30 metre olacaktır.

Buna göre xx değişkeninin alabileceği tam sayı değerlerinin sayısı kaçtır?

L biçimli bahçe, altı kenarlı çokgen: alt kenar 2x + 1, sağ alt dikey kenar 7 - x, sağ üst yatay çıkıntı 3, iç dikey çıkıntı 2, üst kenar 2x - 2, sol dikey kenar 9 - x metre.
  1. A

    0

  2. B

    1

  3. C

    2

    Doğru cevap
  4. D

    4

Doğru cevap: C

Çözüm

Çevre, bahçenin altı kenarının toplamıdır. Şekildeki kenarlar toplanınca (2x+1)+(7−x)+3+2+(2x−2)+(9−x)=2x+20(2x+1)+(7-x)+3+2+(2x-2)+(9-x)=2x+20 bulunur. Çevrenin en az 30 olması için 2x+20≥302x+20 \ge 30 olmalı, buradan x≥5x \ge 5 çıkar. Kenarların pozitif olması ayrıca gerekir: 7−x>07-x>0 ise x<7x<7, 9−x>09-x>0 ise x<9x<9 olur; 2x−2>02x-2>0 koşulu ise x>1x>1 ile zaten sağlanır. Bu koşullar birlikte 5≤x<75 \le x < 7 verdiğinden tam sayı değerleri 55 ve 66 olur ve sayısı 22'dir. Çeldiriciler: 0, iç köşe kenarları olan 3 ve 2 çevreye eklenmezse oluşur; o zaman 2x+15≥302x+15 \ge 30 gerekir, buradan x≥7,5x \ge 7{,}5 çıkar ve kenar koşulu ile birlikte hiçbir tam sayı kalmaz. 1, 7−x>07-x>0 koşulunda yön çevrilip x>7x>7 alındığında oluşur; bu durumda yalnız x=8x=8 kalır. 4, kenarların pozitifliği koşulu hiç kullanılmadığında oluşur; bu durumda x=5,6,7,8x=5,6,7,8 sayılır, oysa x=7x=7 için 7−x7-x kenarı sıfır olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 58

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem kurma ve çözme (denklemle çözülen problem dahil)
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir kardeş çiftinin tasarruf için kullandığı iki kumbara vardır. Şekildeki A ve B kumbaralarının yanındaki etiketlerde, kumbaralara ilk konulan para miktarı ile her hafta eklenen tutar yazmaktadır. Kardeşler paraları kumbaralardan çekmeden, yalnızca bu haftalık eklemelerle biriktirmeye devam ettiklerine göre, A ve B kumbaralarındaki para miktarları ilk kez eşit olduğunda her bir kumbarada kaç TL bulunur?

Yan yana iki kumbara. A kumbarasının altındaki etiketlerde: ilk para 10 TL, haftada +6 TL. B kumbarasının altındaki etiketlerde: ilk para 16 TL, haftada +4 TL.
  1. A

    3

  2. B

    10

  3. C

    28

    Doğru cevap
  4. D

    82

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: hh eklemelerin yapıldığı hafta sayısı olmak üzere A kumbarasındaki para 10+6h10 + 6h, B kumbarasındaki para 16+4h16 + 4h TL'dir. İkinci adım: miktarlar eşitlendiğinde 10+6h=16+4h10 + 6h = 16 + 4h olur; iki taraftan 4h4h ve 1010 çıkarılırsa 2h=62h = 6 ve h=3h = 3 bulunur. Üçüncü adım: h=3h = 3 değeri A ifadesinde yerine konursa 10+6⋅3=2810 + 6 \cdot 3 = 28 TL bulunur; B ifadesinde de 16+4⋅3=2816 + 4 \cdot 3 = 28 TL elde edildiği için sonuç doğrulanır. Çeldiriciler: 3 bulunan hafta sayısıdır, sorulan miktar değildir. 10 yalnızca A kumbarasının ilk parasıdır; eşitlik sağlanmadan yapılan bir okumadır. 82, haftalık farkı (2) toplam farka (6) bölmek yerine çarpıp hafta sayısını 12 yapmanın sonucudur ve bu hafta sayısı eşitliği sağlamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 59

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir müzenin girişinde bir bilet 18 TL'dir. Her alışverişe, bilet sayısından bağımsız olarak sabit 6 TL hizmet bedeli eklenmektedir. Bir öğrenci bu müzeye gitmek için en az bir bilet almak istemekte ve bu alışverişteki toplam ödemesinin en az 60 TL, en fazla 114 TL olmasını planlamaktadır.

Buna göre öğrencinin alabileceği bilet sayısı kaç farklı değer alabilir?

  1. A

    2

  2. B

    3

  3. C

    4

    Doğru cevap
  4. D

    6

Doğru cevap: C

Çözüm

Bilet sayısı xx ise toplam ödeme 18x+618x+6 TL olur. Ödemenin en az 60 TL olması için 18x+6≥6018x+6 \ge 60 olmalı, buradan x≥3x \ge 3 çıkar. Ödemenin en fazla 114 TL olması için 18x+6≤11418x+6 \le 114 olmalı, buradan x≤6x \le 6 çıkar. Bu iki koşul birlikte 3≤x≤63 \le x \le 6 verir; öğrenci en az bir bilet aldığından xx doğal sayıdır ve aralıktaki değerler 3,4,5,63, 4, 5, 6'dır. Sayısı 44'tür. Çeldiriciler: 2, uç değerler dışlanırsa (18x+6>6018x+6>60 ve 18x+6<11418x+6<114) oluşur; o zaman yalnız x=4x=4 ve x=5x=5 kalır. 3, aralığın genişliği 114−6018=3\frac{114-60}{18}=3 sayılırsa çıkar; bu, değer sayısı yerine aralık uzunluğunu saymaktır. 6, alt sınır 18x+6≥6018x+6 \ge 60 hiç kullanılmazsa oluşur; o zaman x=1,…,6x=1,\dots,6 sayılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 60

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Orta
  • Şekilli soru

Boş bir havuzu dolduran iki musluğun verdiği su miktarının süreye bağlı değişimi aşağıdaki koordinat sisteminde iki doğruyla gösterilmiştir. Havuzun boş olduğu andan itibaren A ve B musluğu aynı anda açılıyor ve 4 dakika boyunca birlikte akıyor. Bu süreden sonra yalnız A musluğu 3 dakika daha açık bırakılıyor. Grafikteki işaretli noktalar her musluğun su miktarını okumak için kullanılabilir. Buna göre bu işlem sonunda havuzda kaç litre su birikmiştir?

Süre (dk) ile su miktarı (L) arasında orijinden çıkan iki doğru. A doğrusu (2, 40) noktasından, B doğrusu (5, 60) noktasından geçer.
  1. A

    92

  2. B

    128

  3. C

    188

    Doğru cevap
  4. D

    200

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: A doğrusunun eğimi, işaretli (2, 40) noktasından 40 / 2 = 20 L/dk olarak bulunur. B doğrusunun eğimi de işaretli (5, 60) noktasından 60 / 5 = 12 L/dk olarak bulunur. İkinci adım: İlk 4 dakikada iki musluk birlikte akar; A musluğu 4 · 20 = 80 L, B musluğu 4 · 12 = 48 L su verir. Üçüncü adım: Bu süreden sonra yalnız A musluğu 3 dakika daha akar ve 3 · 20 = 60 L ekler. Toplam su 80 + 48 + 60 = 188 litredir. Çeldiriciler: '92' seçeneği, ortak akış süresinde B'nin suyunu eklemek yerine çıkarmanın sonucudur (80 - 48 + 60). '128' seçeneği yalnız ilk 4 dakikanın toplamıdır; sonraki 3 dakikada A'nın verdiği suyu hesaba katmaz. '200' seçeneği, B doğrusunun eğimini noktanın apsisi 4 alınarak 60 / 4 = 15 L/dk diye okumanın sonucudur; oysa apsis 5'tir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 61

  • Çarpanlar ve katlar: asal çarpan, çarpan sayısı, EBOB-EKOK, aralarında asal
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir otogarda üç farklı otobüs hattı saat 07:00'de aynı anda sefere başlıyor. Her hat kendi kalkış aralığıyla düzenli olarak kalkış yapmaktadır ve bu aralıklar şekildeki tabloda dakika cinsinden verilmiştir. Üç hat, herhangi bir gecikme olmadan, yeniden aynı dakikada kalkış yaptığında ortak kalkış gerçekleşmiş olur. Buna göre üç hat birlikte kalktıktan sonra bir sonraki ortak kalkış kaç saat sonra olur?

Tablo: hatların kalkış aralıkları. Mavi hat 12 dakika, Yeşil hat 18 dakika, Kırmızı hat 20 dakika.
  1. A

    1,8

  2. B

    2

  3. C

    3

    Doğru cevap
  4. D

    50

Doğru cevap: C

Çözüm

Tablodan kalkış aralıkları 12, 18 ve 20 dakika olarak okunur. Ortak kalkış anları bu sürelerin en küçük ortak katına bağlıdır. 12 = 2² · 3, 18 = 2 · 3² ve 20 = 2² · 5 olduğundan EKOK(12, 18, 20) = 2² · 3² · 5 = 180 dakika bulunur. Sonuç saate çevrilirken dakika 60'a bölünür: 180 ÷ 60 = 3 saat. Bu nedenle üç hat birlikte kalktıktan 3 saat sonra yeniden ortak kalkış yapar.

Çeldiriciler: '1,8' seçeneği dakikayı saate çevirirken 60 yerine 100'e bölmenin sonucudur (180 ÷ 100 = 1,8); dönüşüm 60 ile yapılmalıdır. '2' seçeneği ortak kat yerine en büyük ortak bölen olan EBOB(12, 18, 20) = 2 alındığında çıkar; EBOB ortak kalkış zamanını değil ortak böleni verir. '50' seçeneği üç aralığın toplamıdır (12 + 18 + 20 = 50); toplam hatların ilk ortak kalkışını vermez ve birim saat yerine dakika olarak kalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 62

  • Pisagor bağıntısı ve problemleri
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir park görevlisi, yürüyüş parkurunu hazırlarken kare biçimli taş döşemelerin dizildiği kareli bir zemin kullanmıştır. Parkurun başlangıç noktası P, bitiş noktası Q'dur. Ziyaretçilere iki farklı güzergâh önerilmektedir: birinci güzergâh önce yatay olarak R noktasına, oradan dikey olarak Q noktasına ilerlemektedir; ikinci güzergâh ise doğrudan PQ hattını izlemektedir. Birinci güzergâh yalnızca döşemelerin kenarları boyunca ölçülmektedir. Döşemelerin kenar uzunlukları şekilde verildiğine göre, birinci güzergâhın ikinci güzergâha göre kaç santimetre fazla yol olduğunu hesaplayınız.

Kareli zeminde P, R ve Q noktaları. P ile R arası yatay 3 kare, R ile Q arası dikey 4 kare; P ile Q arası çapraz bir doğrudur. Her kare kenarı 2 cm.
  1. A

    2 cm

  2. B

    4 cm

    Doğru cevap
  3. C

    6 cm

  4. D

    14 cm

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, kareli zeminde iki güzergâhın kaç kare uzunluğunda olduğunu saymaktır: P noktasından R noktasına yatay olarak 3 kare, R noktasından Q noktasına dikey olarak 4 kare ilerlenir. Her kare kenarı 2 cm olduğundan birinci güzergâhın uzunluğu 3⋅2+4⋅2=143 \cdot 2 + 4 \cdot 2 = 14 cm'dir. İkinci adım, doğrudan PQ hattının uzunluğunu bulmaktır: PRQ bir dik üçgen olup dik kenarları 6 cm ve 8 cm'dir, dolayısıyla Pisagor bağıntısıyla PQ2=62+82=100PQ^2 = 6^2 + 8^2 = 100 ve PQ=10PQ = 10 cm bulunur. Üçüncü adım, iki uzunluğun farkını almaktır: 14−10=414 - 10 = 4 cm. Çeldiriciler: '2 cm' seçeneği, kare kenarı 1 cm alındığında çıkan farktır; bu durumda yollar 7 cm ve 5 cm olur ve fark 2 cm eder. '6 cm' seçeneği, doğrudan yolun hipotenüs yerine dik kenar olan 8 cm alınmasıyla çıkar; bu durumda fark 14−8=614 - 8 = 6 cm olur. '14 cm' seçeneği ise farkı almadan yalnızca kareli yolun uzunluğunu verdiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 63

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Zor
  • Şekilli soru

Kenarı xx metre olan kare biçimindeki bir bahçe, şekilde gösterildiği gibi sol alt köşesi ortak kalacak biçimde kare olarak genişletiliyor. Genişletilen bahçenin kenar uzunluğu şekilde verilmiştir ve bahçenin alanı bu işlemle 88 metrekare artmıştır. Genişletme yalnızca bahçenin sağ ve üst tarafına yapılmıştır; eski bahçenin köşesi yerinde kalmıştır. Buna göre genişletilen bahçenin alanı kaç metrekaredir?

Kare biçiminde iki bahçe; sol alt köşede ortak olan eski bahçenin bir kenarı x metre, genişletilmiş bahçenin bir kenarı x + 4 metredir.
  1. A

    88 m²

  2. B

    97 m²

  3. C

    169 m²

    Doğru cevap
  4. D

    484 m²

Doğru cevap: C

Çözüm

Eski bahçenin kenarı xx metre, genişletilen bahçenin kenarı şekle göre x+4x + 4 metredir. Alan artışı iki karenin farkıdır: (x+4)2−x2=8x+16(x + 4)^2 - x^2 = 8x + 16 olur. Birinci adımda bu fark 8888 metrekareye eşitlenir: 8x+16=888x + 16 = 88 denkleminden 8x=728x = 72 ve x=9x = 9 bulunur. İkinci adımda genişletilen bahçenin kenarı 9+4=139 + 4 = 13 metre olduğundan alanı 132=16913^2 = 169 metrekaredir. Çeldiriciler: '88 m²' seçeneği yalnızca verilen alan artışıdır, genişletilmiş bahçenin alanı değildir. '97 m²' seçeneği (x+4)2(x + 4)^2 yerine x2+42x^2 + 4^2 açılımı kullanıldığında çıkar, ortadaki 8x8x terimi atlanmıştır. '484 m²' seçeneği 8x8x teriminin katsayısı 4 alınıp 4x+16=884x + 16 = 88 denkleminden x=18x = 18 bulunduğunda elde edilir ve (18+4)2=484(18 + 4)^2 = 484 olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 64

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki dikdörtgen biçimindeki kâğıt, kenarlarından birine paralel bir doğru boyunca tam ikiye katlanarak masaya konuluyor. Her katlamada masaya değen kâğıdın alanı bir önceki duruma göre yarıya iniyor. Bu işlem art arda 9 kez tekrarlandığında, son durumda masaya değen kâğıdın alanı 2k2^{k} santimetrekaredir.

Buna göre kk kaçtır?

Dikdörtgen biçimli kâğıt; alt kenarı 2⁴ cm, sağ kenarı 2³ cm uzunluğundadır. Şekil ölçekli değildir.
  1. A

    -3

  2. B

    -2

    Doğru cevap
  3. C

    -1

  4. D

    2

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda kâğıdın tam alanı, kenar uzunluklarının çarpımıdır: 24⋅23=272^{4} \cdot 2^{3} = 2^{7} santimetrekare. Bu değer üs kuralıyla yazılmıştır, çünkü aynı tabanın kuvvetleri çarpılırken üsler toplanır.

İkinci adımda her katlamada alan yarıya indiği için 9 katlama sonunda alan 27⋅(12)9=27⋅2−9=2−22^{7} \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{9} = 2^{7} \cdot 2^{-9} = 2^{-2} santimetrekare olur. Üsler çıkarıldığında 7−9=−27 - 9 = -2 bulunur, dolayısıyla k=−2k = -2 olur.

Çeldiriciler: -3 değeri katlamaların bir fazla sayılmasının sonucudur (7−107 - 10). -1 değeri katlamaların bir eksik sayılmasının sonucudur (7−87 - 8). 2 değeri ise üs farkının işaretinin ters okunmasının sonucudur: 9−7=29 - 7 = 2 yazılmıştır, oysa alan küçüldüğü için üs negatif çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 65

  • Eşlik ve benzerlik, benzerlik oranı
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir kent planlama haritasında ölçek çubuğu yer almaktadır ve bu çubuğun haritadaki uzunluğu 5 cm'dir. Haritada benzer iki dikdörtgen arsa gösterilmiştir. Küçük arsanın haritadaki kısa kenarı 4 cm, uzun kenarı 6 cm'dir. Büyük arsanın haritadaki kısa kenarı 6 cm'dir. Ölçek çubuğunun iki ucu arasındaki gerçek uzunluğu da dikkate alarak, büyük arsanın uzun kenarının gerçek uzunluğu kaç metredir?

Ölçek çubuğu: 0 metreden 500 metreye kadar, 100 metre aralıklarla işaretlenmiş sayı doğrusu biçiminde bir ölçek.
  1. A

    90 m

  2. B

    400 m

  3. C

    600 m

  4. D

    900 m

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Ölçek çubuğu haritada 5 cm'ye karşılık gelen 500 metreyi gösterir; buna göre haritada 1 cm, gerçekte 500 / 5 = 100 metreye karşılık gelir. Birinci adım: benzer dikdörtgenlerde karşılık gelen kenarlar orantılıdır. Küçük arsanın kısa kenarı 4 cm, büyük arsanın kısa kenarı 6 cm olduğundan benzerlik oranı 6 / 4 = 1,5 tir. İkinci adım: büyük arsanın haritadaki uzun kenarı küçük arsanın uzun kenarı olan 6 cm'nin 1,5 katıdır, yani 9 cm'dir. Üçüncü adım: 9 cm'ye karşılık gelen gerçek uzunluk 9 × 100 = 900 metredir. '400 m' seçeneği oranın ters alınmasıyla bulunan 4 cm'lik kenara aittir, bu yüzden yanlıştır. '600 m' seçeneği oran yerine karşılık gelmeyen kenarların birbirine bölünmesinden çıkar ve doğru sonucu vermez. '90 m' seçeneği 1 cm'nin 100 metre yerine 10 metre olduğu varsayımıyla birim dönüşümünde 10 ile 100'ün karıştırılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 66

  • Üçgenler: kenar-açı ilişkisi, üçgen eşitsizliği, kenarortay/açıortay/yükseklik, üçgen çizimi
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir belediye, köşeleri A, B ve C olan üçgen biçimindeki bir arazinin alanını 540 m² olarak belirlemiştir. Arazinin A köşesinden karşı kenar BC'nin orta noktası D'ye uzanan AD doğru parçası üzerinde bir E noktası işaretlenmiştir. Belediye, arazideki ABE parselini diğer kısımlardan ayırmak için B köşesinden E noktasına bir sınır çizmek istemektedir. Belediye, bu iki bölgeyi ayrı ayrı kiralamayı planlamaktadır. Parseller arasında boşluk kalmayacağı varsayılmaktadır. Şekildeki AE ve ED uzunluklarına göre, ABE parselinin alanı kaç m²'dir?

ABC üçgeni; BC kenarının orta noktası D, AD doğru parçası üzerinde E; AE 16 m, ED 8 m; B ile E birleştirilmiş.
  1. A

    90

  2. B

    135

  3. C

    180

    Doğru cevap
  4. D

    360

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: AD doğru parçası BC kenarını orta noktası D'de kestiğinden BD = DC olur. ABD ve ADC üçgenlerinin tabanları bu eşit parçalardır ve tepe noktaları A'dır, dolayısıyla yükseklikleri de aynıdır. Eş taban ve eş yükseklikli üçgenlerin alanları eşit olduğundan her biri 5402=270\frac{540}{2} = 270 m² tutar. İkinci adım: BE doğru parçası ABD üçgenini ABE ve EBD üçgenlerine ayırır. Bu iki üçgenin tabanları AD doğrusu üzerinde AE ve ED'dir, tepe noktaları ikisinde de B'dir; yükseklikleri ortaktır, bu yüzden alanları taban uzunluklarıyla orantılıdır. Şekildeki AE = 16 m ve ED = 8 m olduğundan AEED=2\frac{AE}{ED} = 2 olur ve ABE alanı 270⋅23=180270 \cdot \frac{2}{3} = 180 m² bulunur.

Çeldiriciler: 90, EBD üçgeninin alanıdır; oranı ters yazıp ED payını istenen alan sanan öğrenci bu değere ulaşır. 135, ABD alanının bir kez daha ikiye bölünmesiyle elde edilir; oran adımı atlanmıştır. 360, medyan adımı atlanıp 2/3 oranı tüm 540 m²'lik arazinin üzerine uygulandığında çıkar; ABD'nin yarısı alınmadan oran yanlış tabana uygulanmış olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 67

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir fidanlıkta yetiştirilen bir fidanın boyu, ilk ölçümden sonra her hafta sabit miktarda uzamaktadır. Fidanın boyunun ölçüldüğü haftalar ve o haftalardaki boy değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tabloda yer almayan haftalarda da aynı büyüme düzeninin sürdüğü kabul edilmektedir. Bu durumda boy, hafta numarasına bağlı doğrusal bir ilişkiyle ifade edilebilir ve hafta numarası yalnızca tam sayı olarak alınmaktadır. Buna göre fidanın boyu ilk kez 50 santimetreyi aşan hafta numarası kaçtır?

Fidan boyu tablosu: 2. haftada 17 cm, 5. haftada 26 cm, 9. haftada 38 cm.
  1. A

    6

  2. B

    13

  3. C

    14

    Doğru cevap
  4. D

    161

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Tablodaki ilk iki satır arasında hafta farkı 5 - 2 = 3, boy farkı 26 - 17 = 9 cm'dir; büyüme haftada 9 / 3 = 3 cm olduğundan eğim 3'tür. Son iki satır da aynı eğimi verir: 9 - 5 = 4 hafta ve 38 - 26 = 12 cm, 12 / 4 = 3. İkinci adım: Eğim 3 ve 2. haftadaki boy 17 cm olduğundan boy ilişkisi y = 3x + 11 biçimindedir. Üçüncü adım: 3x + 11 > 50 eşitsizliğinden 3x > 39, yani x > 13 bulunur. Tam sayı hafta için ilk sonuç 14. haftadır; 14. haftada boy 3 · 14 + 11 = 53 cm olur. Çeldiriciler: '13' seçeneği 3x + 11 = 50 eşitliğinin sağlandığı haftadır; boy tam 50 cm olduğunda henüz aşılmamıştır. '6' seçeneği, tablodaki ilk iki satır arasındaki boy farkını (9 cm) hafta farkına bölmeden eğim sanmanın sonucudur; bu durumda 9x - 1 > 50 eşitsizliği çıkar. '161' seçeneği, hafta ile boyun yerlerinin ters konulmasıyla 50'yi hafta sayıp boy değerini bulmaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 68

  • Karekök kavramı: tam kare, iki doğal sayı arasında olma, ondalık ifadelerin karekökü
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde kare biçimli bir zemin ile bu zemini kaplamak için kullanılacak özdeş kare bir karonun ayrıntısı gösterilmiştir. Zeminin alanı ve karonun kenar uzunluğu şekilde verilmiştir. Karolar yan yana dizilirken kenarları birbirine tam uyacak ve aralarında boşluk kalmayacak biçimde döşenecek, zemin de karoların tam sayısıyla eksiksiz kaplanacaktır. Döşeme düzeninde karoların kenarları zemin kenarına paralel tutulur, köşelerde ve kenarlarda hiçbir karo kesilmeden ya da eksik parça bırakılmadan kullanılır. Zeminin bir kenarı boyunca kenar kenara dizilmesi gereken karo sayısı kaçtır?

Kare biçimli zemin, alanı 12,25 m²; yanda tek bir karo, kenarı tamamen 0,25 m olarak işaretli.
  1. A

    12

  2. B

    14

    Doğru cevap
  3. C

    49

  4. D

    171,5

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda zeminin alanının 12,25 m² olduğu şekilden okunur. Kare zeminin bir kenarı alanın karekökü olduğundan 12,25=3,5\sqrt{12{,}25} = 3{,}5 m bulunur, çünkü 3,5⋅3,5=12,253{,}5 \cdot 3{,}5 = 12{,}25 eder. İkinci adımda bir karonun kenarı 0,25 m olduğundan zemin kenarı 3,5:0,25=143{,}5 : 0{,}25 = 14 karoya bölünür; bir kenar boyunca 14 karo yan yana dizilir. Doğru sonuç 14 karodur.

Çeldiriciler: 49 sayısı, alanın kenar uzunluğu sanılıp 12,25 : 0,25 işleminin yapılmasından çıkar; oysa alan kenar değildir, kenarın karesidir. 171,5 sayısı, 14 karo sayısının alanla çarpılmasıyla bulunur; kenar boyunca dizilen karo sayısı ile alan birbirinin yerine kullanılamaz. 12 sayısı, karekökün 3,5 yerine kenarı 3 olarak yuvarlanıp 3 : 0,25 = 12 hesaplanmasından çıkar; kareköklü değer tam olarak kullanılmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 69

  • Dik dairesel silindir: elemanlar, açınım, yüzey alanı, hacim
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    L kutusunun yüksekliği, K kutusunun taban yarıçapının üç katından küçüktür.

  2. II.

    K kutusunun hacminin L kutusunun hacmine oranı 1,1'den büyüktür.

  3. III.

    L kutusunun yanal alanı, K kutusunun yanal alanından büyüktür.

Bir ambalaj firmasında iki farklı ölçüde dik dairesel silindir biçiminde metal kutu üretilmektedir. Ürün kataloğunda kutular K ve L adlarıyla anılmaktadır. Kutuların taban yarıçapları ve yükseklikleri şekilde gösterilmiştir. Bir kutunun hacmi içine konabilecek ürün miktarını, yanal alanı ise gövdeyi saran etiket kâğıdının miktarını belirler. Firma, bu iki kutunun ölçüleri ve bu ölçülerden elde edilen büyüklükler hakkında aşağıdaki yargıları ileri sürmüştür.

Buna göre, yargılardan kaç tanesi doğrudur?

Solda K, sağda L dik dairesel silindiri. K'nın yarıçapı 3 cm, yüksekliği 5 cm; L'nin yarıçapı 2 cm, yüksekliği 10 cm.
  1. A

    0

  2. B

    1

  3. C

    2

    Doğru cevap
  4. D

    3

Doğru cevap: C

Çözüm

Önce şekildeki ölçüleri okuruz: K kutusunda r = 3 cm, h = 5 cm; L kutusunda r = 2 cm, h = 10 cm'dir.

Birinci adım: Hacim V = πr²h ile hesaplanır. K için V = π · 3² · 5 = 45π cm³, L için V = π · 2² · 10 = 40π cm³ bulunur.

İkinci adım: Yanal alan A = 2πrh ile hesaplanır. K için 2π · 3 · 5 = 30π cm², L için 2π · 2 · 10 = 40π cm² bulunur.

Üçüncü adım: Yargılar sınanır. I. yargıda L'nin yüksekliği 10 cm, K'nın yarıçapının üç katı 9 cm'dir; 10 < 9 olmadığı için yargı yanlıştır. II. yargıda 45π / 40π = 1,125 > 1,1 olduğu için yargı doğrudur. III. yargıda 40π > 30π olduğu için yargı doğrudur. Doğru yargı sayısı 2'dir.

Çeldiriciler: 3: Üç yargının da doğru çıkması, çapın yarıçap yerine kullanılmasının sonucudur; K'nın çapı 6 cm alındığında yarıçapın üç katı yerine 3 · 6 = 18 alınır ve 10 < 18 doğru görünür. 1: Hacmin yarıçapla doğru orantılı arttığı sanılırsa K için 3 · 5 = 15, L için 2 · 10 = 20 çıkar; oran 0,75 olur ve II. yargı yanlış sayılır. Bu durumda yalnız III. yargı doğru kalır. 0: Yanal alan ile hacmin karıştırılması, II. yargıyı yanal alanlar üzerinden 30 / 40 = 0,75 ile, III. yargıyı ise hacimler üzerinden 40 > 45 karşılaştırmasıyla sınar; bu da yanlış çıkar. Üç yargı da yanlış çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 70

  • Veri analizi: sütun/çizgi/daire grafiği yorumlama ve oluşturma
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir kültür merkezinin internet sitesine ocak ayından haziran ayına kadar giren aylık ziyaretçi sayıları, şekildeki çizgi grafikte gösterilmiştir. Site yöneticisi, ardışık iki ay arasındaki ziyaretçi sayısı değişimlerini inceleyerek en büyük artışın yaşandığı aralıktaki artış miktarı ile en büyük azalışın yaşandığı aralıktaki azalış miktarını belirlemek istemektedir. Kültür merkezi bu iki değişim miktarının farkını, sitenin ziyaretçi sayısındaki dalgalanmanın büyüklüğü olarak raporlamayı planlamaktadır.

Buna göre, en büyük artış miktarı ile en büyük azalış miktarı arasındaki fark kaç kişidir?

Çizgi grafik, aylık ziyaretçi sayısı: Ocak 120, Şubat 150, Mart 135, Nisan 210, Mayıs 190, Haziran 150.
  1. A

    35

    Doğru cevap
  2. B

    70

  3. C

    90

  4. D

    115

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda ardışık ay çiftleri arasındaki ziyaretçi değişimleri hesaplanır: Ocak'tan Şubat'a +30+30, Şubat'tan Mart'a −15-15, Mart'tan Nisan'a +75+75, Nisan'dan Mayıs'a −20-20 ve Mayıs'tan Haziran'a −40-40 kişidir.

İkinci adımda en büyük artış 7575 (Mart ile Nisan arası) ve en büyük azalış 4040 (Mayıs ile Haziran arası) olarak belirlenir.

Üçüncü adımda istenen fark 75−40=3575 - 40 = 35 olarak bulunur.

Çeldiriciler: 90, en yüksek ve en düşük ay değerlerinin farkıdır (210−120210 - 120). Bu sonuç değişimlere değil ay değerlerinin kendisine bakıldığını gösterir, oysa soru aylar arasındaki değişimleri sorar. 115, azalış miktarının artış gibi toplanmasından çıkar; azalışın işareti dikkate alınmalıdır. 70, eksen basamaklarının iki birim gibi okunup tüm değerlerin iki katına çıkarılmasından doğar; eksen basamağı bir birim olarak okunmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 71

  • DNA ve genetik kod: nükleotid, gen, kromozom, DNA yapısı ve eşlenmesi
  • Kolay
  • Şekilli soru

Bir hücrede bir DNA molekülü K, eşlenme sürecinden geçmiştir. Şekilde K'dan oluşan L ve M DNA molekülleri gösterilmiştir. Şekildeki çizgi türlerine göre, L molekülünün iplikleri ile ilgili olarak hangisi doğrudur?

K, L ve M DNA molekülleri. Düz çizgiler eski iplikleri, kesikli çizgiler yeni iplikleri gösterir.
  1. A

    İki ipliği de yeni sentezlenmiştir

  2. B

    İki ipliği de eski iplikten oluşur

  3. C

    Her iki iplik de hücre bölünmesinden sonra yeniden oluşur

  4. D

    Biri eski, biri yeni iplikten oluşur

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Eşlenme yarı korunumludur: kalıp olarak kullanılan her eski iplik, yeni sentezlenen bir tamamlayıcı iplikle birlikte bir DNA molekülünde yer alır. Şekilde L molekülünde düz çizgiyle gösterilen eski iplik ve kesikli çizgiyle gösterilen yeni iplik bulunduğundan doğru yargı, L molekülünün bir eski ve bir yeni iplikten oluştuğudur.

Çeldiriciler: 'İki ipliği de yeni sentezlenmiştir' ifadesi molekülün tamamen yeni üretildiğini varsayar; oysa eski iplikler kalıp olarak korunup yeni moleküle aktarılır. 'İki ipliği de eski iplikten oluşur' ifadesi eski ipliklerin aynı molekülde kaldığını varsayar; L'nin kesikli çizgiyle gösterilen yeni bir ipliği olduğu için yanlıştır. 'Her iki iplik de hücre bölünmesinden sonra yeniden oluşur' ifadesi eşlenmenin bölünmeden sonra olduğunu varsayar; eşlenme bölünmeden önce gerçekleşir, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 72

  • Kalıtım: kavramlar, tek karakter çaprazlama, akraba evliliği
  • Zor
  • Şekilli soru

Verilen diyagramda, otozomal bir gen çiftiyle belirlenen resesif bir özelliğin üç kuşaktaki dağılımı bir aile üzerinden gösterilmektedir. Kare simgeler erkekleri, daire simgeler kadınları gösterir; içi dolu simgeler bu özelliği taşıyan bireyleri belirtir. Dominant alel A, resesif alel a ile gösterilir.

Diyagramdaki K4 ve K5 kodlu bireyler evlenmiş ve bu evlilikten çocuklar olmuştur. Bu çiftin doğuracağı bir sonraki çocuğun özelliği göstermeme olasılığı kaçtır?

Üç kuşaklı soyağacı: kareler erkek, daireler kadın; dolu simgeler çekinik özelliği gösteren bireyler. K1 ve K2 evli, K3 dolu, K4 boş erkek; K4 ile K5 evli; K6 boş kadın, K7 dolu erkek.
  1. A

    1/8

  2. B

    1/4

  3. C

    1/2

  4. D

    3/4

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: soyağacında K7 çekinik özelliği gösterdiği için aa genotipindedir; ona a alleli her iki ebeveyninden geçmiş olmalıdır. K4 ve K5 normal fenotiplidir, yani en az bir A alleli taşırlar; a alleli verdikleri için ikisi de kesin olarak Aa'dır. K4'ün kardeşi K3 çekinik olduğundan K4'ün ebeveynleri Aa × Aa'dır ve K4'ün önceden 2/3 olasılıkla Aa olabileceği düşünülebilir; ancak K7'nin aa olması bu belirsizliği ortadan kaldırır. İkinci adım: iki Aa bireyinin çaprazlanmasından AA, Aa ve aa genotipleri 1 : 2 : 1 oranında çıkar; çekinik özelliğin ortaya çıkma olasılığı aa'nın 1/4 olmasıdır. Üçüncü adım: çekinik özelliği göstermeme olasılığı bu değerin tümleridir: 1 - 1/4 = 3/4. Bu nedenle sonraki çocuğun çekinik özelliği göstermeme olasılığı 3/4'tür.

Çeldiriciler: '1/8' seçeneği, çekinik olasılığı 1/4 bulduktan sonra çocuğun cinsiyetini ayrıca olasılığa katmanın sonucudur; bu gen için cinsiyet belirleyici değildir. '1/4' seçeneği, istenen göstermeme olasılığı yerine çekinik olasılığın verilmesinin sonucudur. '1/2' seçeneği, ebeveynlerden birini aa sanıp Aa × aa çaprazlamasını uygulamanın sonucudur; bu durumda normal çocuk olasılığı 1/2 çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 73

  • Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir biyoteknoloji laboratuvarında, insanın kan şekerini düzenleyen bir hormonun bilgisini taşıyan gen bölgesi, bir bakterinin halka biçimindeki küçük DNA parçasına (plazmit) eklenmiştir. Ekip, bakterinin dış ortamdan ek gen almadığını ve yalnızca bu plazmiti taşıdığını kontrol ettikten sonra bu bakterileri besiyerinde çoğaltmıştır. Kültürde ilerleyen günlerde hormon üretimi gözlenmiştir.

Bu bakterilerde hormonun üretilmesi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Hormon, bakterinin kendi genlerinin doğal bir ürünüdür ve eklenen gen bu üretimde rol oynamaz

  2. B

    Hormon, geni veren insan hücresinde sentezlenir, bakteri ise onu dışarıdan aktarır

  3. C

    Bakteri, geni veren insanın genetik yapısını kazanır ve hormonu onun özelliklerine göre üretir

  4. D

    Bakteri, eklenen genin bilgisine göre hormon proteinini kendi ribozomlarında sentezler

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda, insan geninin bilgisi bir plazmite eklenir ve bu yapı bakteriye girer; bakteri böylece yalnızca bu eklenmiş bilgiyi taşır, kendi genetik yapısı insanınkine dönüşmez. İkinci adımda, bakterinin ribozomları plazmitten gelen genetik bilgiyi okuyarak proteini sentezler; ribozomlar bilgiyi okuyup protein üreten yapılardır, bilginin kaynağı ise eklenen gendir. Bu iki adım birlikte düşünüldüğünde hormon proteininin bilgisi insan genine, sentez makinesi ise bakteriye ait olduğundan doğru yargı budur.

Çeldiriciler: 'Hormon, bakterinin kendi genlerinin doğal bir ürünüdür ve eklenen gen bu üretimde rol oynamaz' yargısı, üretimin bilgi kaynağını göz ardı eder; eklenen gen tam da bu üretimin bilgisini sağlar. 'Hormon, geni veren insan hücresinde sentezlenir, bakteri ise onu dışarıdan aktarır' yargısı, gen bilgisinin alınmasını sentezin yapıldığı yerle karıştırır; sentez bakteride gerçekleşir. 'Bakteri, geni veren insanın genetik yapısını kazanır ve hormonu onun özelliklerine göre üretir' yargısı, gen aktarımının bakteriyi bağışçıya benzettiği yanılgısına dayanır; bakterinin kromozomu değişmez, yalnızca plazmitteki gen eklenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 74

  • Mutasyon ve modifikasyon
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir biyoloji kulübünde canlılardaki değişimler tartışılırken şekildeki dört örnek kartı kullanılmıştır. DNA dizisinde ortaya çıkan ve yavrulara geçebilen değişimler mutasyon olarak adlandırılır. Her kartta anlatılan değişimin DNA'da mı yoksa yalnızca yaşam koşullarına verilen bir tepki olarak mı ortaya çıktığı sorgulanmaktadır. Kartlardaki olaylar bu tanıma göre incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi mutasyon sonucu oluşmamış bir değişimdir?

Dört örnek kartı, her kartta bir olay var: kişinin güneşte kalması sonucu cildinin koyulaşması; radyasyonun tohumdaki geni değiştirmesi; ebeveynin DNA değişiminin yavrusuna geçmesi; güneş ışığının yumurtadaki DNA'yı değiştirmesi.
  1. A

    3 numaralı kart

  2. B

    1 numaralı kart

    Doğru cevap
  3. C

    4 numaralı kart

  4. D

    2 numaralı kart

Doğru cevap: B

Çözüm

Mutasyon, DNA dizisinde ortaya çıkan ve yavrulara geçebilen kalıcı değişimdir. Kartlar bu tanıma göre tek tek incelenir. Güneşte kalan kişinin cildinin koyulaşması DNA dizisine dokunmaz ve yavrulara geçmez; güneş ışığına verilen bir tepkidir, yani modifikasyondur. Kalan üç örnekte değişim DNA düzeyindedir: radyasyon tohumdaki geni değiştirmiştir, ebeveynin DNA'sındaki değişim yavruya geçmiştir ve güneş ışığı yumurtadaki DNA'yı değiştirmiştir. Bu üç değişim mutasyondur; geriye yalnızca DNA'ya dokunmayan ve yavruya geçmeyen örnek kalır.

Çeldiriciler: Yavruya geçen DNA değişimi çevre etkisi sanılırsa seçilir; oysa değişim yavruya aktarıldığı için mutasyondur. Güneş ışığının yumurtadaki DNA'yı değiştirmesi, güneşe bağlı olduğu için çevre etkisi sanılırsa seçilir; oysa değişim DNA'dadır, bu yüzden mutasyondur. Radyasyonun tohumdaki geni değiştirmesi modifikasyon sanılırsa seçilir; oysa gen düzeyinde kalıcı bir değişiklik olduğu için mutasyondur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 75

  • Besin zinciri, besin ağı, enerji akışı, ayrıştırıcılar
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir göl ekosisteminde üç popülasyonun birey sayısı 8 hafta boyunca her iki haftada bir sayılmış ve sonuçlar şekildeki grafikte K, L ve M eğrileriyle gösterilmiştir. Bu üç popülasyon bir besin zincirinde üretici, birincil tüketici ve ikincil tüketici basamaklarını oluşturmaktadır.

Şekildeki verilerle uyumlu olan ifade hangisidir?

Çizgi grafik: zaman (hafta) ile birey sayısı. K: 12, 10, 14, 20, 32. L: 20, 35, 45, 30, 15. M: 90, 65, 50, 40, 45. Yatay eksen 0, 2, 4, 6 ve 8. haftalar.
  1. A

    Otçul popülasyonun en yüksek olduğu 4. haftada etçil popülasyon da en yüksek değerine ulaşmıştır.

  2. B

    Otçul popülasyonun en hızlı arttığı 0. ile 2. hafta arasında etçil popülasyon artmıştır.

  3. C

    Üretici popülasyonun en hızlı azaldığı 0. ile 2. hafta arasında etçil popülasyon artmıştır.

  4. D

    Etçil popülasyonun en hızlı arttığı 6. ile 8. hafta arasında otçul popülasyon azalmıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda popülasyonlar basamaklarına yerleştirilir. Besin zincirinde üst basamaklara çıkıldıkça birey sayısı genellikle azalır; en yüksek değerlerde seyreden M eğrisi bu nedenle üreticidir. L eğrisi 4. haftada zirve yapar ve ardından düşer; K eğrisinin asıl yükselişi bu zirveden sonra başlar. Avcı popülasyonu avının artışına gecikmeli tepki verdiğinden L otçul, K etçil popülasyondur.

İkinci adımda K eğrisinin en hızlı arttığı aralık bulunur: 6. haftada 20 olan K, 8. haftada 32 olur. Bu 12 birimlik artış, 4. ile 6. hafta arasındaki 6 birimlik artıştan büyüktür.

Üçüncü adımda aynı aralıkta otçul L eğrisine bakılır: 30 birimden 15 birime düşmektedir. Etçilin hızla arttığı dönemde avın azalması, bu ifadeyi grafikle uyumlu kılar.

Çeldiriciler: En hızlı artan otçul eğrisi doğru okunup o aralıkta etçil eğrinin de arttığı varsayılan ifade yanlıştır; bu aralıkta K eğrisi 12'den 10'a düşmektedir. Avcı ile avın yerinin karıştırılması bu hataya yol açar. Üreticinin en hızlı azaldığı aralıkta etçil eğrinin arttığını söyleyen ifade de yanlıştır; M eğrisi 90'dan 65'e düşerken K eğrisi aynı aralıkta 12'den 10'a iner, üreticideki düşüş tüketici artışı anlamına gelmez. Otçul eğrinin zirvesinin 4. haftada olduğu doğrudur, fakat etçil eğri o hafta 14 birimdedir ve en yüksek değerine 8. haftada 32 ile ulaşır; değerin olduğu zamanla en yüksek değerin yeri karıştırılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 76

  • Fotosentez (hızı etkileyen faktörler) ve solunum
  • Kolay
  • Şekilli soru

Aynı tür ve eşit büyüklükteki su bitkileri, aynı sıcaklıkta ve eşit miktarda suyla dolu üç özdeş kaba konulmuştur. Her kap, şekildeki gibi farklı uzaklıkta bulunan bir lambanın ışığına tutulmuş ve bitkilerden bir dakikada çıkan oksijen kabarcıkları sayılmıştır.

Bu deneyin sonuçlarına göre hangisi doğrudur?

Üç düzenek, şematik: K'da lamba 10 cm uzakta, dakikada 30 kabarcık; L'de lamba 20 cm uzakta, dakikada 15 kabarcık; M'de lamba 40 cm uzakta, dakikada 5 kabarcık.
  1. A

    Lamba bitkiye yaklaştıkça fotosentez hızı artar.

    Doğru cevap
  2. B

    Kabarcıklardaki gaz karbondioksittir; kabarcık sayısı arttıkça fotosentez hızı azalır.

  3. C

    Lamba bitkiden uzaklaştıkça fotosentez hızı artar.

  4. D

    Sabit tutulan sıcaklık bağımsız değişkendir; sıcaklık arttıkça fotosentez hızı artar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Deneyde bitkiler aynı tür ve eşit büyüklükte olduğu, sıcaklık ve su miktarı sabit tutulduğu için değişen tek etken lambanın uzaklığıdır; lambanın uzaklığı bitkinin aldığı ışık şiddetini belirler. Birinci adımda şekilden okunur: lamba 10 cm uzaklıktayken dakikada 30, 20 cm uzaklıktayken 15 ve 40 cm uzaklıktayken 5 kabarcık sayılmıştır. İkinci adımda kabarcık sayısının fotosentez hızını gösterdiği anlaşılır, çünkü bitkinin çıkardığı oksijen miktarı fotosentez hızıyla birlikte artar; bu nedenle lamba bitkiye yaklaştıkça, yani ışık şiddeti arttıkça fotosentez hızı artar.

Çeldiriciler: 'Lamba bitkiden uzaklaştıkça fotosentez hızı artar' ifadesi şekildeki sayıların tersini söyler; uzaklık 10 cm'den 40 cm'ye çıktıkça kabarcık sayısı 30'dan 5'e düşmüştür. 'Kabarcıklardaki gaz karbondioksittir' ifadesi yanlıştır, çünkü deneyde çıkan gazın oksijen olduğu belirtilir ve fotosentezde karbondioksit tüketilir, açığa çıkmaz. 'Sabit tutulan sıcaklık bağımsız değişkendir' ifadesi yanlıştır, çünkü sıcaklık değiştirilmemiş, sabit tutulmuştur; bu deney sıcaklığın etkisi hakkında bilgi vermez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 77

  • Madde döngüleri (su, karbon, azot, oksijen), çevre sorunları, küresel iklim değişikliği
  • Kolay
  • Şekilli soru

Dağ, göl ve ormanın bulunduğu bir manzaranın üzerindeki su döngüsü, sade bir çizimle numaralı oklar kullanılarak gösterilmiştir. Şekilde gölün, dağın, ormanın ve bulutun konumu da işaretlenmiştir. Şekildeki 3 numaralı okun gösterdiği süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Dağ, göl, orman ve bulut içeren bir manzara; 1, 2, 3 ve 4 numaralı oklar süreçleri gösterir.
  1. A

    Terleme

  2. B

    Buharlaşma

  3. C

    Yoğuşma

  4. D

    Yağış

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Bulutlardan yeryüzüne düşen su damlaları yağış olarak adlandırılır ve şekilde 3 numaralı ok bulutun altından yeryüzüne doğru yönelmiştir, bu yön yağışın hareketiyle uyumludur. Göl yüzeyinden havaya yukarı doğru yönelen ok, güneş ısısıyla sıvı suyun buhara dönüşmesi olan buharlaşmayı gösterir; yönü yukarı olduğu için 3 numaralı okla karıştırılmamalıdır. Havadaki su buharının soğuyarak damlacıklara dönüşmesi olan yoğuşma, dağ zirvesinden bulutlara doğru yönelen 2 numaralı okla gösterilir; bu süreç bulutun altından aşağı inen 3 numaralı oku açıklamaz. Bitki yapraklarından suyun havaya verilmesi olan terleme ise ağaç tepesinden yukarı yönlü bir okla gösterilir, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 78

  • Sürdürülebilir kalkınma, tasarruf, geri dönüşüm
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ilçe yönetimi dört uygulamayı değerlendirmektedir. Birincisinde, mahalle parklarındaki yağmur suları depolanarak bitki sulamasında kullanılacak ve şebeke suyu tüketimi azaltılacaktır. İkincisinde belediye araçlarının yarısı, benzin ve motorin yerine elektrikle çalışan araçlarla değiştirilecektir. Üçüncüsünde sanayi tesisleri, ham madde yerine geri dönüştürülmüş malzeme kullanmaya yönlendirilecektir. Dördüncüsünde ise kentin içme suyu kaynağını besleyen dereye arıtılmadan atık su verilecektir.

Bu uygulamalardan hangisi sürdürülebilir kalkınma ilkesiyle bağdaşmamaktadır?

  1. A

    Arıtılmamış atık suyun içme suyu kaynağına verilmesi

    Doğru cevap
  2. B

    Belediye araçlarının elektrikle çalışan araçlara değiştirilmesi

  3. C

    Yağmur suyunun sulamada kullanılması

  4. D

    Geri dönüştürülmüş malzemenin sanayide kullanılması

Doğru cevap: A

Çözüm

Sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama olanağını zedelemeden karşılamayı amaçlar. Bu ölçüte göre her uygulama, kaynağın hangi yönde kullanıldığına bakılarak sınıflandırılır. Arıtılmadan dereye verilen atık su, içme suyu kaynağını kirletir ve bu kaynağın gelecekte kullanılabilirliğini düşürür; bu nedenle ilkeyle bağdaşmaz.

Çeldiriciler: Yağmur suyunun sulamada kullanılması şebeke suyu tüketimini azaltır, bu yüzden ilkeye uygundur. Belediye araçlarının elektrikle çalışan araçlara değiştirilmesi fosil yakıt tüketimini düşürür; kısa vadeli maliyet avantajı bu uygulamanın sürdürülebilirlik ölçütü değildir, ama uygulama yine de ilkeye uygundur. Geri dönüştürülmüş malzemenin sanayide kullanılması ham madde çıkarımını azaltır; geri dönüşüm kaynak tüketimi değil, kaynağın yeniden kullanımıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 79

  • Mevsimlerin oluşumu (Dünyanın eğikliği, Güneş ışınlarının geliş açısı)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türkiye'de düz bir zemine dikey olarak saplanmış bir çubuğun öğle saatindeki gölge boyu bir yıl boyunca ölçülüyor. Ölçümler 21 Haziran, 21 Aralık ve ilkbahar ekinoksu tarihlerinde yapılıyor; her ölçümde çubuğun konumu ve zemin değiştirilmeden tutuluyor ve her tarihte aynı saatte okuma yapılıyor. Gölge boyları birbiriyle karşılaştırılırken güneş ışınlarının yere geliş açısı ile gölge boyu arasındaki ilişki göz önüne alınıyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    21 Haziran'da gölge en uzun olur, çünkü güneş ışınları o gün en eğik gelir.

  2. B

    Ekinokslarda çubuğun gölgesi oluşmaz, çünkü ışınlar yere paralel düşer.

  3. C

    Mevsimler, Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasıyla oluşur.

  4. D

    21 Haziran'da öğle güneşinin geliş açısı en büyük olduğundan gölge en kısa çıkar.

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Güneş ışınlarının yere geliş açısı büyüdükçe öğle gölgesi kısalır, açı küçüldükçe gölge uzar. Birinci adım: 21 Haziran'da Güneş ışınlarını Yengeç Dönencesi'ne dik gönderir; Türkiye'de öğle Güneşi yıl boyunca en yüksek konumdadır ve geliş açısı en büyük olduğu için gölge en kısa çıkar. İkinci adım: 21 Aralık'ta Güneş Oğlak Dönencesi'nin üzerindedir; Türkiye'de öğle Güneşi en alçakta olduğundan açı en küçük olur ve gölge en uzun çıkar. Ekinokslarda ışınlar ekvatora dik düşer ve açı bu iki uç değer arasında kalır; gölge oluşur ama boyu ara değerdedir. Bu nedenle doğru seçenek, 21 Haziran'da geliş açısının en büyük ve gölgenin en kısa olduğunu söyleyen seçenektir.

Çeldiriciler: '21 Haziran'da gölge en uzun olur' ifadesi, yazın ışınların eğik geldiği yanılgısına dayanır; yaz aylarında ışınlar daha dik gelir ve gölge kısalır. 'Ekinokslarda çubuğun gölgesi oluşmaz' ifadesi, ışınların yere paralel düştüğü yanılgısının ürünüdür; ekinokslarda ışınlar yere paralel değildir ve gölge oluşur. 'Mevsimler, Dünya'nın Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmasıyla oluşur' ifadesi, mevsimlerin uzaklıktan kaynaklandığı yanılgısıdır; mevsimleri belirleyen Dünya'nın eksen eğikliğidir, uzaklık değişimi bunu açıklamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 80

  • Katı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dikey kesim çizgisinden ikiye ayrılan bloğun parçalarından her biri, en geniş yüzeyi ile kuma konulduğunda kuma 3000 Pa basınç uygular.

  2. II.

    Yatay kesim çizgisinden ikiye ayrılan bloğun yalnız alt parçası, en geniş yüzeyi ile kuma konulduğunda kuma uyguladığı basınç 1500 Pa olur.

  3. III.

    Blok, en küçük yüzeyi kuma değecek biçimde konulduğunda kuma uyguladığı basınç 3000 Pa'dan küçük olur.

Aynı maddeden yapılmış, düzgün dikdörtgenler prizması biçimindeki bir blok, en geniş yüzeyi ile kum yüzeyine şekildeki gibi yatay olarak konulmuştur. Bloğun uzun kenarı, yüksekliği ve ağırlığı şekilde verilmiş, bloğun derinliği ise 10 cm olarak ölçülmüştür.

Şekildeki kesikli çizgilerden biri bloğu tam ortasından dikey, diğeri yatay olarak keserek bloğu parçalara ayırmaktadır. Kesimler yalnızca çizgilerde yapılmakta ve parçalar kesim sonrasında olduğu gibi, bir yüzeyleri kuma değecek biçimde yere konulmaktadır.

Kesimden sonra oluşan her parça, kuma değen yüzeyinin alanı ve kendi ağırlığı ile ayrı ayrı değerlendirilmektedir.

Buna göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Kum yüzeyi üzerinde yatay duran dikdörtgenler prizması biçimli blok: uzun kenarı 20 cm, yüksekliği 5 cm, ağırlığı G = 60 N. Bloğun tam ortasından biri dikey, diğeri yatay kesikli kesim çizgisi geçer.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız II

  4. D

    I ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda bloğun ağırlığı 60 N, kuma değen en geniş yüzeyinin alanı 20 cm × 10 cm = 200 cm² = 0,02 m² olarak şekilden okunur; basınç 60 / 0,02 = 3000 Pa'dır. Bu değer, kesimlerden sonra parçaların basıncıyla karşılaştırılacak başlangıç değeridir. İkinci adımda dikey kesim, bloğu uzun kenarının yarısı genişliğinde iki parçaya ayırır: her parçanın ağırlığı 30 N, en geniş yüzeyinin alanı 10 cm × 10 cm = 100 cm² = 0,01 m²'dir. Basınç 30 / 0,01 = 3000 Pa olur, dolayısıyla I doğrudur; ağırlık ve temas alanı aynı oranda yarıya indiği için basınç değişmez. Üçüncü adımda yatay kesimle ayrılan alt parçanın ağırlığı 30 N'dir, temas alanı ise yine 20 cm × 10 cm = 0,02 m²'dir; basınç 30 / 0,02 = 1500 Pa olur ve II doğrudur. Son adımda en küçük yüzey 10 cm × 5 cm = 50 cm² = 0,005 m²'dir; basınç 60 / 0,005 = 12000 Pa olur, 3000 Pa'dan küçük olmaz ve III yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği yanlıştır, çünkü yatay kesimde ağırlık yarıya inerken temas alanı değişmediği için basınç da yarıya iner ve II doğrudur. 'Yalnız II' seçeneği yanlıştır, çünkü dikey kesimde basıncın yarıya indiği sanılırsa I yanlış değerlendirilir; oysa ağırlık ve alan birlikte yarıya inmektedir. 'I ve III' seçeneği yanlıştır, çünkü en küçük yüzeyde temas alanı azaldığı için basınç artar, azalmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 81

  • Sıvı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ve M noktalarındaki sıvı basınçları birbirine eşittir.

  2. II.

    L noktasındaki sıvı basıncı, K noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

  3. III.

    M noktasındaki sıvı basıncı, L noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

Bir fen bilimleri laboratuvarında sıvı basıncını incelemek için şekildeki iki kap hazırlanıyor. Solda geniş bir kapta su, sağda ise dar bir kapta yağ bulunmaktadır. Kapların genişlikleri ve içindeki sıvı miktarları birbirinden farklıdır. Her iki kapta da sıvıların üst yüzeyi düz ve yatay durmaktadır. Şekilde işaretli K noktası suyun içinde, L ve M noktaları ise yağın içinde yer almaktadır. Sıvıların yoğunlukları ile noktaların sıvı yüzeyine ve kap tabanına olan uzaklıkları yalnızca şekilde verilmiştir. Deney, öğrencinin farklı kaplardaki noktaların basınçlarını yazılı verilerle değil şekil üzerinden karşılaştırmasını amaçlamaktadır. Deney masasında her iki kap da aynı sıcaklıkta ve aynı ortamda bekletilmiştir. Öğrenci, bu düzenekteki noktaların basınçlarını karşılaştırmadan önce aşağıdaki öncülleri ele almaktadır. Bu düzenekteki noktalarla ilgili aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Solda geniş kapta su, yoğunluk 1 g/cm³; K noktasının yüzeyden derinliği 4 cm. Sağda dar kapta yağ, yoğunluk 0,8 g/cm³; L noktasının yüzeyden derinliği 3 cm, M noktasının yüzeyden derinliği 5 cm.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Sıvı basıncı P=ρ⋅g⋅hP = \rho \cdot g \cdot h bağıntısıyla hesaplanır; burada ρ\rho sıvının yoğunluğu, hh ise noktanın sıvı yüzeyinden derinliğidir. Kabın genişliği ve içindeki sıvı miktarı bu bağıntıda yer almadığı için basınca etki etmez. Birinci adım: K noktası suda ve yüzeyden derinliği 4 cm olduğundan PK∝1⋅4=4P_K \propto 1 \cdot 4 = 4 bulunur. İkinci adım: L noktası yağda ve derinliği 3 cm olduğundan PL∝0,8⋅3=2,4P_L \propto 0{,}8 \cdot 3 = 2{,}4 olur. Üçüncü adım: M noktası yağda ve derinliği 5 cm olduğundan PM∝0,8⋅5=4P_M \propto 0{,}8 \cdot 5 = 4 olur. Böylece PK=PMP_K = P_M olduğu için birinci öncül doğrudur; PM>PLP_M > P_L olduğu için üçüncü öncül doğrudur; L noktasının basıncı K noktasınınkinden küçük olduğu için ikinci öncül yanlıştır, bu nedenle doğru seçenek 'I ve III' olur. 'Yalnız I' seçeneği, üçüncü öncülü sınamadan yalnızca eşitlik ilişkisine bakmanın sonucudur. 'I ve II' seçeneği, sığ noktanın basıncının büyük olduğu yanılgısını kabul eder; oysa daha sığ olan L noktasının basıncı daha küçüktür. 'Yalnız III' seçeneği yağın yoğunluğunu suyla aynı sayarsa K ile M'nin eşit çıkmadığını (4 ile 5) düşünür; bu, yoğunluğu yok saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 82

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yükü dengede tutan F kuvveti, yükün ağırlığının yarısına eşittir.

  2. II.

    Yük 0,5 m yükseltildiğinde F kuvvetinin yaptığı iş 30 J'dür.

  3. III.

    Serbest uç 1 m çekildiğinde yük 0,5 m yükselir.

Şekilde sürtünmesiz bir makara düzeneği gösterilmiştir. Düzenekte yük hareketli makaraya asılmıştır ve yük, serbest uçtan uygulanan F kuvvetiyle dengede tutulmaktadır.

Aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sürtünmesiz makara düzeneği: tavana bağlı ip, hareketli makaranın altından dolanıp sabit makaraya çıkar ve serbest uçtan F kuvveti aşağı çekilir. Hareketli makaranın eksenine asılı yükün ağırlığı 120 N'dur; sabit makara tavana asılıdır.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Yük hareketli makaraya asılıdır ve makaranın iki ip parçası yükü taşır. Sürtünme ihmal edildiğinde bu iki parçada eşit gerilme oluşur; kuvvet kazancı 2 olur ve yükü dengede tutan kuvvet F=G2F = \frac{G}{2} ile bulunur. Şekildeki yük 120 N olduğundan F = 60 N'dur.

I. DOĞRU: F = 60 N, yükün ağırlığı olan 120 N'un yarısına eşittir.

II. YANLIŞ: Yük hh kadar yükseldiğinde serbest uç 2h2h kadar çekilir. Yük 0,5 m yükseltildiğinde serbest uç 1 m çekilir ve yapılan iş W=F⋅d=60⋅1=60W = F \cdot d = 60 \cdot 1 = 60 J olur. 30 J, serbest uç yerine yükselme miktarının (hh = 0,5 m) kullanılmasıyla çıkan sonuçtur.

III. DOĞRU: Serbest uç 1 m çekildiğinde iki ip parçasının her biri 0,5 m kısalır ve yük 0,5 m yükselir.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, yapılan işin yükselme miktarıyla hesaplanabileceği yanılgısıyla II'nin doğru sanılmasından doğar. 'II ve III' seçeneği, sabit makara gibi davranıp kuvvetin yükün ağırlığına eşit sanılmasıyla I'in yanlış bulunmasından doğar. 'Yalnız I' seçeneği ise III'ün yer değiştirme oranı yanlış sayılarak reddedilmesinden doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 83

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kısa düzlemde yükü yukarı çekmek için gereken kuvvet, uzun düzlemdekinden büyüktür.

  2. II.

    Her iki düzlemde yükü aynı yüksekliğe çıkarmak için yapılan iş eşittir.

  3. III.

    Uzun düzlemde yapılan iş, kısa düzlemdekinden azdır.

Şekildeki iki sürtünmesiz eğik düzlemin yüksekliği de 2 m'dir. Her iki düzlemde aynı 80 N ağırlığındaki yük yavaşça ve düzgün biçimde yukarı çekilmektedir. Düzlemlerin uzunlukları şekilde verilmiştir.

Aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

İki sürtünmesiz eğik düzlem yan yana: sol düzlemin uzunluğu 4 m, sağ düzlemin uzunluğu 8 m, ikisinin yüksekliği 2 m'dir. Her iki düzlemin alt ucunda 80 N ağırlığında bir yük bulunur.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Sürtünmesiz eğik düzlemde kuvvet ile yol çarpımı, yükün ağırlığı ile yükseklik çarpımına eşittir: F⋅L=G⋅hF \cdot L = G \cdot h. Yapılan iş düzlemin uzunluğundan bağımsızdır ve W=G⋅h=80⋅2=160W = G \cdot h = 80 \cdot 2 = 160 J'dür.

Kısa düzlemde (L=4L = 4 m) gereken kuvvet F=1604=40F = \frac{160}{4} = 40 N, uzun düzlemde (L=8L = 8 m) ise F=1608=20F = \frac{160}{8} = 20 N'dur.

I. DOĞRU: Kısa düzlemde gereken kuvvet 40 N, uzun düzlemde 20 N olduğundan kısa düzlemde kuvvet daha büyüktür.

II. DOĞRU: Her iki düzlemde yapılan iş 160 J'dür; yüzeyin uzunluğu yapılan işi değiştirmez.

III. YANLIŞ: Uzun düzlemde yol uzadığı için gereken kuvvet azalır, ancak yapılan iş değişmez. Bu nedenle uzun düzlemde yapılan iş kısa düzlemdekinden az değildir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, uzun düzlemde işin azaldığı yanılgısıyla II'nin yanlış bulunmasından doğar. 'II ve III' seçeneği, kuvvet kazancını yükseklikle orantılı sanıp I'i yanlış bulmanın ve III'ü doğru saymanın birleşiminden doğar. 'I, II ve III' seçeneği yalnızca III'ün doğru sanılmasıyla oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 84

  • Elektrik yüklü cisimler: yüklü/nötr sınıflandırma, elektroskop, topraklama
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Başlığa dokunmadan yaklaştırılan çubuk, elektroskobun yapraklarının açılmasına neden olur.

  2. II.

    Son durumda elektroskobun yükü negatiftir.

  3. III.

    Elektroskobun yaprakları, yüklü cisim başlığa değmedikçe açılmaz.

Yaprakları ince metalden yapılmış bir elektroskop, yüklü cisimlerin etkisini incelemek için kullanılmaktadır. Elektroskobun metal başlığı, sapı ve yaprakları birbirine iletken olarak bağlıdır. Şekilde 1 numaralı düzenek elektroskobun başlangıç durumunu göstermektedir: elektroskop yüksüzdür ve yaprakları kapalıdır. Şekilde 2 numaralı düzenekte yükü verilen bir çubuk, elektroskobun metal başlığına dokunmadan yaklaştırılmıştır. Bu konumda çubuk yerinde dururken başlığa parmakla dokunulmuş ve parmak çekilmiştir. Ardından çubuk uzaklaştırılmış ve elektroskobun son durumu 3 numaralı düzenekte gösterilmiştir.

Buna göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Üç elektroskop yan yana. 1: yüksüz, yaprakları kapalı elektroskop. 2: başlığa dokunmadan, sol yanında yükü −4 nC olan çubuk yaklaştırılmış; yapraklar açık. 3: çubuk uzaklaştırıldıktan sonra, yaprakları açık elektroskop.
  1. A

    Yalnız I

    Doğru cevap
  2. B

    I ve II

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Elektroskopta yapraklar aynı işaretli yüklerin birbirini itmesiyle açılır. Yüklü çubuk başlığa değmeden yaklaştırıldığında başlıktaki serbest elektronlar çubuktan uzaklaşarak sapa ve yapraklara doğru itilir; yapraklar aynı işaretli yük kazanıp birbirinden uzaklaşır. Bu nedenle I. yargı doğrudur ve yapraklar başlığa dokunulmadan da açılabilir.

Birinci adımda başlığa dokunan parmak üzerinden fazla elektronlar yere akar; parmak çekildiğinde, çubuk hâlâ yakınken, elektroskopta elektron eksikliği kalır. İkinci adımda çubuk uzaklaştırıldığında elektroskop, çubuğun yükünün tersi olan pozitif işaretle yüklü kalır. Son durumda yükün negatif olduğunu söyleyen II. yargı yanlıştır.

III. yargı yanlıştır; yaprakların açılması için yüklü cismin başlığa değmesi gerekmez, yakınlaşma yeterlidir.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği yük aktarımı yanılgısından doğar; çubuğun yükünün elektroskopa geçtiği ve son yükün çubukla aynı işaretli olduğu düşünülür. 'Yalnız III' seçeneği, yaprakların yalnızca pozitif yükte açıldığı yanılgısıyla I. yargının yanlış görülmesinden doğar. 'II ve III' seçeneği, serbest protonların hareket ettiği yanılgısıyla son yükün işaretinin yanlış okunmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 85

  • Elektrik yükleri ve elektriklenme çeşitleri (sürtünme, dokunma, etki), yüklerin etkileşimi
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ve L küreleri aynı türden elektrik yüküne sahiptir.

  2. II.

    M küresinin yükü, L küresinin yükünün zıt türündedir.

  3. III.

    M küresi nötr olabilir.

Yalıtkan iplerle tavana asılmış K, L ve M küreleri şekildeki gibi dengededir. Küreler yalnızca birbirleriyle etkileşmekte, başka bir cisimle temas etmemektedir. Şekilde L küresinin yükünün işareti verilmiştir.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Tavana bağlı üç yalıtkan iplikte K, L ve M küreleri asılı. K sola sapmış, K ile L arasında belirgin bir açıklık var. L sağa sapmış ve etiketinde artı (+) yüklü yazar. M sola sapmış ve L'ye yakın duruyor.
  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız I

  4. D

    Yalnız II

Doğru cevap: B

Çözüm

Aynı türden yükler birbirini iter; zıt türden yükler ile yüklü bir cisim de nötr bir cismi çeker. Şekilde L küresinin yükü artı (+) olarak verilmiştir. K ve L birbirinden uzaklaşacak biçimde sapmıştır; bu bir itmedir. Demek ki K de artı yüklüdür ve I. yargı doğrudur.

Şekilde L ve M birbirine doğru çekilmiştir. M'nin eksi yüklü olması bu çekmeyi açıklar; ancak M'nin nötr olması da aynı çekmeyi açıklayabilir: yüklü L küresi, nötr M küresinde yük dağılımını bozarak onu kendine doğru çeker. Bu nedenle M'nin L'nin zıt türünde yüklü olduğu kesin değildir; II. yargı yanlıştır. Nötr olabileceği için III. yargı doğrudur.

Doğru yargılar I ve III olduğundan cevap bu iki yargıyı içeren seçenektir.

Çeldiriciler: Her çekmenin zıt yük çekmesi olduğu düşünülürse II. yargı doğru sayılır ve nötr olasılığı atlanır; bu, I ve II seçeneğine götürür. İtmeyi zıt yükle açıklamak K'yı eksi yüklü sanmaya ve I. yargıyı yanlış saymaya yol açar; II. yargı doğru kaldığı için bu düşünce Yalnız II seçeneğini verir. İplerin sapma açısını yükün miktarı sanmak, M'nin sapmasından yüklü olduğu sonucunu çıkarıp III. yargıyı reddettirir; II. yargıyı da doğru saymadığı için bu düşünce Yalnız I seçeneğine götürür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 86

  • Periyodik sistem: grup, periyot, metal/yarımetal/ametal
  • Kolay
  • Şekilli soru

Öğretmen, sınıfta dört elementin ışık yansıtma, akım geçirme ve incelip tel ya da levha olabilme özelliklerini kayda geçirmiştir; kayıtlar tabloda verilmiştir. Harflerle adlandırılan bu elementlerden hangisi metal grubuna aittir?

Tablo: G parlaklık var, iletme az, tel/levha yok; J üçü de var; Q parlaklık yok, iletme var, tel/levha yok; R parlaklık var, iletme yok, tel/levha yok. Sütunlar: parlaklık, elektriği iletme, tel/levha olma.
  1. A

    J

    Doğru cevap
  2. B

    G

  3. C

    Q

  4. D

    R

Doğru cevap: A

Çözüm

Metaller üç özelliği birlikte taşır: parlaktırlar, elektriği iyi iletirler ve tel ya da levha hâline getirilebilirler. Birinci adımda tablodaki her satırın üç özelliği okunur. İkinci adımda üç özelliğin de var olduğu tek satır seçilir; parlaklık, iyi iletkenlik ve tel ya da levha olma özelliklerinin üçünü birden taşıyan satır metal sınıfına girer.

Çeldiriciler: Parlaklığı ve iletkenliği az olan, tel ya da levha olmayan satır yarı metaldir; yarı metali metal saymak bu seçeneği cazip kılar. Elektriği iletmesine rağmen parlaklığı ve tel ya da levha olma özelliği bulunmayan satır ametaldir; ametalleri iletken saymak bu satırı metal gibi gösterir. Parlaklığı olan ama iletkenliği ve tel ya da levha olma özelliği bulunmayan satır ise parlaklığı tek ölçüt saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 87

  • Fiziksel ve kimyasal değişimler
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir deneyde özdeş iki terazinin kefelerine, içinde sirke ve karbonat bulunan birer kap yerleştiriliyor. Birinci düzenekte kabın ağzı tıpayla kapalı tutuluyor, ikinci düzenekte ise kabın ağzı açık bırakılıyor. Şekilde iki düzenekte tepkime öncesi ve sonrası tartım değerleri verilmiştir.

Buna göre bu düzeneklerde gerçekleşen tepkimeye ilişkin hangi yargı doğrudur?

Kapalı kap ve açık kap olmak üzere iki düzenek, her biri ayrı bir terazinin kefesi üzerinde. Kapalı kap: tepkime öncesi 152 g, sonrası 152 g. Açık kap: tepkime öncesi 152 g, sonrası 148 g.
  1. A

    Kapalı kapta kütle değişmez, açık kapta çıkan gaz kütleyi azaltır

    Doğru cevap
  2. B

    Kapalı kapta kütle azalır, açık kapta kütle değişmez, çünkü açık kapta gaz çıkmaz

  3. C

    Her iki kapta kütle azalır, çünkü tepkime sırasında madde yok olur

  4. D

    Her iki kapta kütle değişmez, çünkü gaz oluşumu fiziksel bir değişimdir

Doğru cevap: A

Çözüm

Kimyasal tepkimede atomlar yeniden düzenlenir, ancak sistemdeki toplam madde miktarı değişmez; bu yüzden kapalı kapta tartım değişmez.

Birinci adımda kapalı kabın tepkime öncesi ve sonrası değerleri okunur: 152 g ve 152 g, yani fark sıfırdır.

İkinci adımda açık kabın değerleri okunur: öncesi 152 g, sonrası 148 g, yani kütle 4 g azalmıştır. Bu azalma, tepkimede oluşan gazın açık kaptan ortama çıkmasıyla açıklanır; madde yok olmamış, sistemden ayrılmıştır.

Çeldiriciler: 'Her iki kapta kütle azalır' seçeneği, tepkimede maddenin yok olduğunu varsayar ve kapalı kabın tartımının sabit kalmasını açıklayamaz. 'Kapalı kapta kütle azalır, açık kapta kütle değişmez' seçeneği iki düzeneğin sonuçlarını birbirine karıştırır; gaz kapalı kapta dışarı çıkamadığı için kapalı kapta kütle değişmez, açık kapta ise azalır. 'Her iki kapta kütle değişmez, çünkü gaz oluşumu fiziksel bir değişimdir' seçeneği, gaz oluşumunun yeni madde oluşumu ve dolayısıyla kimyasal değişim olduğunu gözden kaçırır; açık kaptaki 4 g'lık kayıp bu seçenekle açıklanamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 88

  • Asitler ve bazlar, pH, ayraçlar, asit yağmurları
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir öğrenci dört farklı sulu çözeltiyi (K, L, M, N) mavi turnusol kâğıdı, kırmızı turnusol kâğıdı ve fenolftalein ile ayrı ayrı deneyerek gözlemlerini şekildeki tabloya kaydetmiştir. Her çözelti için ayrı bir deney tüpü kullanılmış ve tüm çözeltiler oda sıcaklığında tutulmuştur. Öğrenci, deneyleri öğretmeninin gösterdiği güvenlik kuralları altında yapmıştır. Tablodaki '?' ile gösterilen gözlem ise kayıtta eksik kalmıştır.

Bu gözlemlere göre pH değeri 7'den büyük olan çözeltiler hangileridir?

Tablo: K için mavi turnusol kırmızı, kırmızı turnusol kırmızı, fenolftalein renksiz; L için mavi, mavi, pembe; M için mavi, kırmızı, renksiz; N için mavi, mavi, fenolftalein '?'.
  1. A

    yalnızca L

  2. B

    K ve L

  3. C

    L ve N

    Doğru cevap
  4. D

    M ve N

Doğru cevap: C

Çözüm

Kırmızı turnusol kâğıdı yalnızca bazik çözeltide maviye döner; asidik ve nötr çözeltilerde rengini korur. Tabloda kırmızı turnusolü maviye çeviren maddeler L ve N'dir; dolayısıyla bu iki madde baziktir ve pH değerleri 7'den büyüktür. Fenolftalein de bazik çözeltide pembe renk verdiği için L'nin pembe gözlemi bu sonucu doğrular. N'nin fenolftalein gözlemi eksik olsa da bazlığı kırmızı turnusol gözleminden kesin olarak çıkar. Yalnızca L'yi seçmek, fenolftalein sütununa bakıp N'nin boş hücresini yok saymanın sonucudur; oysa N'nin bazlığı başka bir sütundan anlaşılır. 'K ve L' ifadesi, mavi turnusolü kırmızıya çeviren K maddesini bazik sanmanın sonucudur; bu dönüşüm asitliğe işarettir ve K'nın pH değeri 7'den küçüktür. 'M ve N' ifadesi, hiçbir renk dönüşümü göstermeyen nötr M maddesini bazik saymanın sonucudur; nötr maddenin pH değeri 7'dir ve 7'den büyük değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 89

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Her iki maddeye aynı süre boyunca eşit miktarda ısı verilmiştir.

  2. II.

    P maddesinin erimesi sırasında aldığı ısı, sıcaklığını artırmak için harcanmamıştır.

  3. III.

    Sıcaklığı en çok artan madde, aynı sürede en fazla ısıyı almış olan maddedir.

Kütleleri eşit olan iki katı madde, P ve R, başlangıçta oda sıcaklığındadır. Bu maddeler, ısı kaybını önlemek amacıyla yalıtılmış iki ayrı kaba konulmuştur. Özdeş ve aynı güçteki iki elektrikli ısıtıcı, her bir kaptaki maddeyi aynı süre boyunca ısıtmaktadır. Isıtıcıların harcadığı enerjinin tamamının maddelere aktarıldığı varsayılmaktadır. Sıcaklık ölçümleri ısıtma başladıktan belirli aralıklarla kaydedilmiş ve iki maddenin son durumu karşılaştırılmıştır. Isıtma sonunda P maddesinin sıcaklığı 60 °C'de sabit kalmış ve madde tamamen sıvı hâle geçmiş; R maddesi ise katı hâlde kalmış ve sıcaklığı 90 °C'ye ulaşmıştır. Isıtma boyunca her iki maddenin kütlesi değişmemiştir.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Her iki kapta da ısıtıcılar özdeş ve aynı güçtedir; süre de aynıdır. Enerji tamamen maddelere aktarıldığından iki maddeye verilen ısı miktarı eşittir. Kütleler de eşit olduğu için bu ısının ne kadarının sıcaklık artışına, ne kadarının hâl değişimine gittiği maddenin davranışına bağlıdır.

Birinci adımda I. yargı sınanır: aynı güçteki özdeş ısıtıcılar aynı süre çalıştığı için iki maddeye verilen toplam ısı eşittir. Bu yargı doğrudur.

İkinci adımda II. yargı incelenir: P maddesi 60 °C'de sabit sıcaklıkta erimiştir. Sıcaklık sabit kaldığı sürece verilen ısı sıcaklığı yükseltmez; katının sıvıya dönüşmesi için harcanır. Bu nedenle yargı doğrudur.

Üçüncü adımda III. yargıya bakılır: R'nin sıcaklık artışı daha büyüktür, ancak iki madde eşit ısı aldığından daha büyük sıcaklık artışı daha fazla ısı alındığı anlamına gelmez. Yargı yanlıştır.

Doğru yargılar I ve II olduğundan, bu ikisini birlikte veren seçenek doğrudur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, sıcaklık sabit kaldığında maddenin ısı almadığı yanılgısından doğar; bu durumda II yanlış görülür. 'Yalnız III' seçeneği, sıcaklığı çok artan maddenin daha çok ısı aldığının sanılmasıyla oluşur; bu durumda I yanlış görülür. 'I, II ve III' seçeneği, III. yargının doğru sanılmasından çıkar; sıcaklık artışı en büyük olan maddenin en çok ısı aldığı yanılgısıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 90

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yalıtılmış bir kapta kütleleri eşit olan iki sıvı karıştırılıyor. Sıvılardan birinin sıcaklığı 80 °C, diğerinin sıcaklığı 20 °C'dir ve iki sıvı aynı maddedir. Kabın içindeki sıvılar karıştırıldıktan sonra kendi aralarında ısı alışverişi yaparak dengeye ulaşmaktadır. Karıştırma sırasında kaptan dışarıya ısı kaybı olmadığı varsayıldığına göre, karışım ısıl dengeye ulaştığında sıcaklığı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    20 °C'nin altında olur

  2. B

    20 °C ile 80 °C arasında olur

    Doğru cevap
  3. C

    80 °C'ye eşit kalır

  4. D

    100 °C olur

Doğru cevap: B

Çözüm

Isı, sıcak sıvıdan soğuk sıvıya akar; bu nedenle sıcak sıvı soğur, soğuk sıvı ısınır ve ikisinin sıcaklığı birbirine yaklaşır. Kütleler eşit olduğu için denge sıcaklığı TT şu eşitlikle bulunur: m⋅c⋅(80−T)=m⋅c⋅(T−20)m \cdot c \cdot (80 - T) = m \cdot c \cdot (T - 20). Kütle ve öz ısı iki tarafta da aynı olduğundan 80−T=T−2080 - T = T - 20 olur ve buradan T=50T = 50 °C bulunur. Bu değer 20 °C ile 80 °C arasındadır.

Birinci adımda sıcaklıklar belirlenir: sıcak sıvı 80 °C, soğuk sıvı 20 °C'dir. İkinci adımda ısının yönü uygulanır: ısı sıcaktan soğuğa akar. Üçüncü adımda ısı alışverişinin dengesi kurularak T=50T = 50 °C bulunur.

Çeldiriciler: '20 °C'nin altında olur' seçeneği, soğuk sıvının sıcak sıvıya ısı verdiğini varsayar; oysa ısı yüksek sıcaklıktan düşük sıcaklığa akar. '100 °C olur' seçeneği, iki sıcaklığın toplanmasıyla bulunur; karışımın sıcaklığı toplama işlemiyle değil ısı dengesiyle belirlenir. '80 °C'ye eşit kalır' seçeneği, ısıl dengede ısıların eşitliğinin sıcaklık eşitliği sanılmasından çıkar; oysa sıcak sıvı ısı verir ve sıcaklığı düşer.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

İstersen uygulamada da çözebilirsin

Aynı soruları süre tutarak benzersor uygulamasında çözebilir, sonuçlarını sonra inceleyebilirsin.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

Uygulamayı incele

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by