40 soru · LGS

LGS Sayısal Deneme 6 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

LGS Sayısal Deneme 6 cevap anahtarı ve 40 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir ifade (64−9)2−(64+9)2(64-9)^2-(64+9)^2 biçiminde verilmektedir. Bu ifadenin değeri kaçtır?

  1. A

    -2304

    Doğru cevap
  2. B

    -2142

  3. C

    -1152

  4. D

    0

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda iki tam kare ifadesi (64−9)2(64-9)^2 ve (64+9)2(64+9)^2 biçimindedir; bunları kalıplarla açmak en genel yoldur. İkinci adımda (a−b)2=a2−2ab+b2(a-b)^2=a^2-2ab+b^2 ve (a+b)2=a2+2ab+b2(a+b)^2=a^2+2ab+b^2 kalıpları uygulanır: (64−9)2=642−2⋅64⋅9+92(64-9)^2=64^2-2\cdot 64\cdot 9+9^2 ve (64+9)2=642+2⋅64⋅9+92(64+9)^2=64^2+2\cdot 64\cdot 9+9^2 olur. Üçüncü adımda ikinci açılım birinci açılımdan çıkarılır; parantez önündeki eksi her terime dağıtılır, 64264^2 ve 929^2 terimleri birbirini götürür ve geriye −4⋅64⋅9=−2304-4\cdot 64\cdot 9=-2304 kalır. Bu nedenle doğru sonuç -2304 olur.

Çeldiriciler: 0 seçeneği, iki açılımdaki orta terimin işaretleri aynı alındığında iki ifadenin birbirini tamamen götürmesinin sonucudur. -1152 seçeneği, orta terim 2·64·9 yerine yarısının alınmasıyla çıkar. -2142 seçeneği, ikinci açılımın son terimi olan 9² teriminin işaretinin değiştirilmemesiyle ortaya çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bakteri kültürü hazırlanan bir laboratuvarda ortamdaki bakteri sayısı her 20 dakikada bir 2 katına çıkıyor. Kültürün başlangıçtaki bakteri sayısı 5'tir. Tam 2 saat geçtiğinde ortamdaki bakterilerin yarısı ayrı bir kaba aktarılıyor. Ayrı kaba aktarılan bakteri sayısı kaçtır?

  1. A

    10

  2. B

    30

  3. C

    160

    Doğru cevap
  4. D

    320

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: 2 saat 120 dakikadır; 20 dakikalık dönemlerin sayısı 120÷20=6120 \div 20 = 6 olur. İkinci adım: Her dönemde sayı 2 katına çıktığından 6 dönem sonra bakteri sayısı 5⋅26=5⋅64=3205 \cdot 2^6 = 5 \cdot 64 = 320 bulunur. Üçüncü adım: Bunların yarısı aktarıldığı için 320÷2=160320 \div 2 = 160 olur.

Çeldiriciler: 10, 2 saati 2 dönem sayıp 5⋅22=205 \cdot 2^2 = 20 bulduktan sonra yarısını almaktır; saatin dakikaya çevrilmemesi bu sonucu verir. 30, 6 dönemi üs yapmak yerine 2 ile çarpıp 5⋅12=605 \cdot 12 = 60 bulmak ve yarısını almaktır. 320, yarıya bölme adımı unutulduğunda bulunan toplam bakteri sayısıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

kk pozitif bir doğal sayı olmak üzere 75⋅k\sqrt{75 \cdot k} ifadesi bir doğal sayıya eşittir. Bu koşulu sağlayan en küçük kk değeri kaçtır?

  1. A

    3

    Doğru cevap
  2. B

    5

  3. C

    25

  4. D

    75

Doğru cevap: A

Çözüm

75=52⋅375 = 5^2 \cdot 3 olduğundan 75k=53k\sqrt{75k} = 5\sqrt{3k} olur. İfadenin doğal sayı olabilmesi için 3k3k sayısının tam kare olması gerekir. k=1k = 1 ve k=2k = 2 için 3k3k değerleri 33 ve 66 olup tam kare değildir. k=3k = 3 için 3k=9=323k = 9 = 3^2 olur ve 225=15\sqrt{225} = 15 bulunur, bu nedenle en küçük değer 33'tür. 55 seçeneği kökün dışına çıkan sayının yanıt sanılmasından, 2525 seçeneği tam kare çarpanın da çarpana katılmasından, 7575 seçeneği ise kök içindeki sayının kendisinin çarpan alınmasından doğan yanlış sonuçtur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Kareköklü ifadelerle işlemler: a√b yazma, kök içine alma, çarpma/bölme/toplama/çıkarma, rasyonel yapan çarpan
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir atölyede dört kablo parçası kullanılacaktır; her birinin uzunluğu şekildeki tabloda metre cinsinden verilmiştir. Kablolar ucu ucuna bağlanarak kesintisiz tek bir kablo yapılıyor. Bu kablo, tabloda kırmızıyla gösterilen parçanın boyuna eş olan kısımlara bölünerek kesiliyor. Kaç kesilmiş parça elde edilir?

Tablo: ip parçaları. Kırmızı √147 m, Mavi √12 m, Yeşil √48 m, Sarı √675 m.
  1. A

    4

    Doğru cevap
  2. B

    6

  3. C

    14

  4. D

    28

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Kök içlerini kare çarpanlarına ayırarak dışarı çıkarırız. 147=73\sqrt{147} = 7\sqrt{3}, 12=23\sqrt{12} = 2\sqrt{3}, 48=43\sqrt{48} = 4\sqrt{3} ve 675=153\sqrt{675} = 15\sqrt{3} metredir. İkinci adım: Dört parçanın toplam uzunluğu 73+23+43+153=2837\sqrt{3} + 2\sqrt{3} + 4\sqrt{3} + 15\sqrt{3} = 28\sqrt{3} metredir. Üçüncü adım: Kırmızı parça 737\sqrt{3} metre olduğundan bölme 283:73=428\sqrt{3} : 7\sqrt{3} = 4 sonucunu verir. İp 4 eşit parçaya ayrılır.

Çeldiriciler. 6: Kök içlerini sadeleştirmeden toplayıp 147+12+48+675=882147 + 12 + 48 + 675 = 882 bulmanın ve bunu kırmızı parçanın kök içi olan 147’ye bölmenin sonucudur. 14: Kırmızı parçanın yerine mavi parçanın katsayısı olan 2’yi bölen alarak 28:2=1428 : 2 = 14 bulmanın sonucudur. 28: Bölme işlemini yapmadan yalnız katsayıların toplamını yazmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Basit olayların olma olasılığı
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekilde bir depodaki dolabın bölmeleri gösterilmektedir. Dolapta 16 bölme vardır ve bölmeler 1'den 16'ya kadar numaralandırılmıştır. Taralı bölmeler doludur, diğer bölmeler boştur. Boş olan 4 numaralı ve 15 numaralı bölmelere birer koli konuyor. Bu işlemden sonra boş kalan bölmelerden biri rastgele seçiliyor. Seçilen bölmenin numarasının 4'ün katı olma olasılığı kaçtır?

Eş bölmeli dolap planı; 4 satır ve 4 sütundan oluşur, bölmeler 1'den 16'ya numaralıdır. Taralı bölmeler (2, 5, 9, 11, 13 ve 16 numaralı) doludur, diğer bölmeler boştur.
  1. A

    0,25

    Doğru cevap
  2. B

    0,3

  3. C

    0,625

  4. D

    0,75

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda şekildeki taralı bölmelerin dolu olduğu görülür: 2, 5, 9, 11, 13 ve 16 numaralı bölmeler doludur, geri kalan 10 bölme boştur (1, 3, 4, 6, 7, 8, 10, 12, 14 ve 15). İkinci adımda 4 ve 15 numaralı boş bölmelere koli konduğundan rastgele seçilebilecek bölmeler 1, 3, 6, 7, 8, 10, 12 ve 14 olmak üzere 8 tanedir. Üçüncü adımda bu 8 bölmeden 4'ün katı olanlar 8 ve 12'dir; olasılık 2 / 8 = 0,25 olarak bulunur. '0,3' seçeneği koli konmadan önceki 10 boş bölme payda alındığında ve 4 numaralı bölme sayıda bırakıldığında çıkan sonuçtur; oysa koliler yerleştirildikten sonra payda 8'e iner ve 4 numaralı bölme artık seçilemez, bu yüzden yanlıştır. '0,625' seçeneği 4'ün katları yerine çift sayılı bölmeleri (6, 8, 10, 12 ve 14) esas aldığı için yanlıştır. '0,75' seçeneği istenen olayın tersidir: 4'ün katı olmayan 6 bölme üzerinden hesaplanır, oysa soru 4'ün katı olma olasılığını sorar, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Dönüşüm geometrisi: öteleme ve yansıma
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekildeki kareli tahtada sütunlar soldan sağa A'dan F'ye, satırlar alttan üste 1'den 6'ya kadar adlandırılmıştır. Bir oyuncu taşını işaretli kareden başlatıyor. Taşı önce 2 kare sağa, ardından 1 kare sola, son olarak 2 kare aşağı hareket ettiriyor. Her hareket bir önceki hareketin bittiği kareden başlar.

Buna göre taşın bu hareketlerin sonunda bulunduğu kare aşağıdakilerden hangisidir?

Kareli tahta: sütunlar A-F, satırlar 1-6; işaretli taş C4 karesindedir.
  1. A

    F2

  2. B

    C2

  3. C

    B4

  4. D

    D2

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Taş, şekilde işaretli C4 karesinden başlar: sütun C üçüncü sütundur, satır 4 ise dördüncü satırdır. Birinci adımda 2 kare sağa gidildiğinde sütun C'den E'ye geçer, satır 4 değişmez. İkinci adımda 1 kare sola gidildiğinde sütun E'den D'ye döner; bu hareket sağa gidişin bir karesini geri alır. Üçüncü adımda 2 kare aşağı inildiğinde satır 4'ten 2'ye düşer ve taş D2 karesinde durur. Çeldiriciler: 'F2' seçeneği, sağa ve sola hareketlerin sayılarının aynı yöne toplanmasının sonucudur; oysa sola hareket sütunu geri çeker. 'C2' seçeneği yalnızca son hareketin uygulanmasıyla çıkar; ilk iki hareket de sütunu değiştirdiği için bu sonuç yanlıştır. 'B4' seçeneği sütun ve satır numaralarının yer değiştirilerek okunmasından doğar; kare adı önce sütun harfi, sonra satır numarasıyla yazılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir süs havuzunun çevresine, şekilde görülen L biçiminde bir çimenlik serilecektir. Çimenliğin her bir kenarının uzunluğu metre cinsinden şekil üzerinde x ile gösterilmiştir ve x bir tam sayıdır. Çimenliğin yüzölçümünün en fazla 94 metrekare olabildiği ve hiçbir kenarın uzunluğunun sıfır ya da negatif çıkmadığı bilindiğine göre, x'in alabileceği en büyük tam sayı değeri ile en küçük tam sayı değeri arasındaki fark kaçtır?

L biçimli bölge; kenar uzunlukları x cinsinden: alt kenar x + 7 m, sağ alt kenar 3 m, iç yatay kenar x + 3 m, iç dikey kenar x - 1 m, üst kenar 4 m, sol kenar x + 2 m.
  1. A

    9

    Doğru cevap
  2. B

    10

  3. C

    11

  4. D

    17

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: L biçimli bölgeyi iki dikdörtgene ayıralım. Alt dikdörtgenin kenarları (x + 7) m ve 3 m olduğundan alanı 3(x + 7) = 3x + 21 m² dir. Üst sol dikdörtgenin genişliği 4 m, yüksekliği (x − 1) m olduğundan alanı 4(x − 1) = 4x − 4 m² dir. Toplam alan 7x + 17 m² olur. İkinci adım: Alan en fazla 94 m² olduğundan 7x + 17 ≤ 94, yani 7x ≤ 77 ve x ≤ 11 bulunur. Üçüncü adım: Kenar uzunlukları pozitif olmalıdır; x − 1 > 0 koşulu x > 1, yani x en az 2 olabilir. Buna göre x, 2 ile 11 arasındaki tam sayılardır. En büyük değer 11, en küçük değer 2 olduğundan fark 11 − 2 = 9 bulunur. '10' seçeneği x − 1 ≥ 0 alınıp alt sınır 1 yapıldığında çıkar. '11' seçeneği pozitiflik koşulu hiç kullanılmayıp alt sınır 0 alındığında çıkar (11 − 0). '17' seçeneği alan yerine çevrenin kullanılmasından çıkar: çevre 4x + 18 ≤ 94 olur, en büyük değer 19 ve fark 19 − 2 = 17 olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem kurma ve çözme (denklemle çözülen problem dahil)
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir okul kantininde yapılan iki farklı ödeme şekilde I. sepet ve II. sepet ile gösterilmiştir. Her iki sepette yalnızca kitap ve kalem bulunmakta; kitabın raf fiyatı şekilde etiketlenmiştir. Sepetlerin ödenen tutarları birbirine eşit olup kalemlerin tamamı tek bir fiyattan satılmaktadır.

Buna göre bir kalemin birim fiyatı kaç TL'dir?

I. sepette 4 kitap ve 2 kalem, II. sepette 1 kitap ve 4 kalem bulunur; kitabın raf etiketinde birim fiyat 6 TL yazılıdır.
  1. A

    3

  2. B

    9

    Doğru cevap
  3. C

    18

  4. D

    42

Doğru cevap: B

Çözüm

Kitabın birim fiyatı etiketten 6 TL olarak okunur. Kalemin birim fiyatına x TL diyelim. Birinci adımda sepetlerin tutarları yazılır: I. sepette 4 kitap ve 2 kalem bulunduğundan tutar 4 · 6 + 2x = 24 + 2x, II. sepette 1 kitap ve 4 kalem bulunduğundan tutar 6 + 4x olur. İkinci adımda tutarlar eşit olduğundan 24 + 2x = 6 + 4x yazılır; iki taraftan 6 ve 2x çıkarılırsa 18 = 2x, dolayısıyla x = 9 bulunur. Sonuç kontrolü: I. sepet 24 + 18 = 42 TL, II. sepet 6 + 36 = 42 TL olduğundan eşitlik sağlanır.

Çeldiriciler: '18' değeri, II. sepetteki kalem sayısı üç alındığında çıkar; oysa bu sepette dört kalem vardır. '3' değeri, 2x teriminin işareti yanlış alınarak 24 − 2x = 6 + 4x denkleminden çıkar. '42' değeri, kalemin birim fiyatı yerine I. sepetin toplam tutarının yazılmasıyla elde edilir; soru ise kalemin birim fiyatını istediği için bu yanıt yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Birinci dereceden bir bilinmeyenli eşitsizlikler
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir kiralık bisiklet işletmesi iki farklı ücretlendirme uygulamaktadır. Birinci uygulamada bisiklet için sabit olarak 39 TL alınır ve kullanılan her saat için ayrıca 2 TL ödenir. İkinci uygulamada sabit ücret alınmaz, kullanılan her saat için 5 TL ödenir. Kullanım süresi tam saat olduğuna göre, ikinci uygulamanın toplam ücreti birinci uygulamanın toplam ücretini aşmayacak en çok kaç saat bisiklet kullanılabilir?

  1. A

    0

  2. B

    6

  3. C

    12

  4. D

    13

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Kullanım süresi h saat olmak üzere birinci uygulamanın ücreti 39 + 2h TL, ikinci uygulamanın ücreti 5h TL'dir. İkinci uygulamanın ücretinin birinciyi aşmaması için 5h ≤ 39 + 2h olmalıdır. Birinci adım: iki taraftan 2h çıkarılırsa 3h ≤ 39 bulunur. İkinci adım: h ≤ 13 olur. h = 13 için iki ücret de 65 TL'dir; eşitlikte ikinci uygulama birinciyi aşmadığından 13 saat geçerlidir. '12' seçeneği eşitlik durumu dışarıda bırakıldığında çıkan değerdir. '0' seçeneği birinci uygulamanın 39 TL'lik sabit ücreti unutulup yalnızca saat ücretleri karşılaştırıldığında çıkar: 5h ≤ 2h yalnızca h = 0 için sağlanır. '6' seçeneği sabit ücret 39 yerine 19,5 TL alındığında çıkar: 3h ≤ 19,5 ve en büyük tam sayı 6 olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Orta
  • Şekilli soru

Kâğıda çizilen iki doğru, y ekseninin tek bir noktasında buluşur. Negatif eğimli olanı; x ekseni, y ekseni ve sağdaki kesikli çizgiyle çevrelenen gölgeli alanın üst kenarını oluşturur. Gölgeli alanın dört kenarından üçü düşey veya yatay yönde uzanır. Alanın bir köşesi orijindir. Gölgeli parçanın yüzölçümü kaç birim karedir?

Koordinat düzleminde d₁: y = −3x + 9 ve d₂: y = x + 9 doğruları y ekseni üzerinde C(0, 9) noktasında kesişir. Dikey kesikli doğru x = 2. Kesikli doğru üzerinde B(2, 3) noktası. Gölgeli bölge x ekseni, y ekseni, x = 2 doğrusu ve d₁ ile sınırlıdır.
  1. A

    9

  2. B

    11

  3. C

    23

  4. D

    12

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Gölgeli bölge; koordinat başlangıcı O, x ekseni üzerindeki A(2, 0), kesikli doğru üzerindeki B ve y ekseni üzerindeki C(0, 9) köşeleriyle oluşan bir dik yamuktur. Paralel kenarları OC ve AB'dir, yükseklik ise OA = 2 birimdir. OC, C noktasının ordinatı olan 9 birimdir. B noktası eğimi negatif olan doğru üzerinde x = 2 için bulunur: y = −3 · 2 + 9 = 3 olduğundan AB = 3 birimdir. Alan (OC + AB) · OA / 2 = (9 + 3) · 2 / 2 = 12 birim karedir. Çeldiriciler: '9' seçeneği bölgeyi tabanı OC olan bir üçgen sanmanın sonucudur (9 · 2 / 2). '11' seçeneği AB yerine B noktasının apsisi olan 2 değerini almanın sonucudur. '23' seçeneği ise AB yerine iki doğrunun x = 2 deki değerlerinin toplamını (3 + 11 = 14) kenar almanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Çarpanlar ve katlar: asal çarpan, çarpan sayısı, EBOB-EKOK, aralarında asal
  • Orta
  • Şekilli soru

Sayı doğrusunun 0 noktasından aynı anda sıçramaya başlayan K ve L kurbağaları vardır. Her kurbağa her sıçramasında kendi sabit uzunluğu kadar ileri gider ve yalnızca sıçradığı noktalara basar. Şekilde her kurbağanın ilk sıçramasından sonra vardığı nokta işaretlenmiştir.

Buna göre, her iki kurbağanın da bastığı noktaların sayısı, 0 noktası hariç ve 1 ile 200 arasında (200 dahil) kaç tanedir?

0 ile 24 arasında sayı doğrusu; 0 başlangıç noktası, K kurbağasının ilk sıçrama sonrası konumu 8, L kurbağasının ilk sıçrama sonrası konumu 12.
  1. A

    2

  2. B

    8

    Doğru cevap
  3. C

    9

  4. D

    50

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda iki kurbağanın ortak bastığı noktaların, sıçrama uzunluklarının ortak katları olduğu görülür. Şekildeki işaretlere göre K kurbağasının sıçrama uzunluğu 8, L kurbağasınınki 12'dir. 8=238 = 2^3 ve 12=22⋅312 = 2^2 \cdot 3 olduğundan EKOK(8,12)=23⋅3=24\text{EKOK}(8, 12) = 2^3 \cdot 3 = 24 bulunur; ortak bastığı noktalar 24'ün katlarıdır. İkinci adımda 1 ile 200 arasındaki 24 katları sayılır: 200=24⋅8+8200 = 24 \cdot 8 + 8 olduğundan 24, 48, ..., 192 olmak üzere tam olarak 8 tam kat vardır. Bu nedenle doğru sayı 8'dir.

Çeldiriciler: '50' sonucu, ortak katlar yerine 8 ile 12'nin ebob'u olan 4'ün katlarının sayılmasından çıkar; 4'ün katları iki kurbağanın ortak noktası değildir. '2' sonucu, 8 ile 12'nin çarpımı olan 96'nın katlarının sayılmasından çıkar; çarpım ortak katların en küçüğü değildir. '9' sonucu 0 noktasının da sayılmasından çıkar; soru 0 noktasını istemediği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Pisagor bağıntısı ve problemleri
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir kargo şirketi, deposunda bulunan üç farklı kutunun taban ölçülerini aşağıdaki tabloda kaydetmiştir. Ölçüler santimetre cinsindendir ve her tabanın kenarları birbirine dik iki uzunluktur. Tabanın köşegeni, dikdörtgen tabanın karşılıklı iki köşesini birleştiren doğru parçasıdır; uzun bir çubuğun kutuya sığıp sığmayacağı bu uzunluğa bağlıdır.

Buna göre, tablodaki üç tabandan en uzun köşegenli olanın köşegeni ile en kısa köşegenli olanın köşegeninin toplamı kaç santimetredir?

Taban ölçüleri (cm): Mavi en 45, boy 60; Sarı en 20, boy 21; Kırmızı en 36, boy 48.
  1. A

    46

  2. B

    65

  3. C

    81

  4. D

    104

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Önce her tabanın köşegenini Pisagor bağıntısıyla bulalım. Köşegen, kenarların karelerinin toplamının karekökü olduğundan birinci adımda Mavi taban için 45² + 60² = 5625 hesaplanır ve köşegen √5625 = 75 cm bulunur. Sarı taban için 20² + 21² = 841 olup köşegen √841 = 29 cm'dir. Kırmızı taban için 36² + 48² = 3600 olup köşegen √3600 = 60 cm'dir. İkinci adımda en uzun köşegen 75 cm, en kısa köşegen 29 cm'dir. Üçüncü adımda bu iki uzunluğun toplamı 75 + 29 = 104 cm olarak hesaplanır ve doğru cevap 104 cm'dir.

Çeldiriciler: 46 değeri, toplam yerine iki köşegen arasındaki farkın alınmasından çıkar: 75 − 29 = 46. 65 değeri, köşegen yerine en değerlerinin kullanılmasından çıkar; en değerlerinin en büyüğü 45, en küçüğü 20 olduğundan 45 + 20 = 65 bulunur. 81 değeri, köşegen yerine boy değerlerinin kullanılmasından çıkar; en büyük boy 60, en küçük boy 21 olduğundan 60 + 21 = 81 bulunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Cebirsel ifadeler ve özdeşlikler: çarpma, (a±b)^2, a^2-b^2, çarpanlara ayırma
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekilde, kenar uzunluğu verilen bir kare levhanın bir köşesinden, kenar uzunluğu verilen küçük bir kare kesilip çıkarılmış hâli gösterilmiştir. Kesme işlemi levhanın köşesinden başlayıp kenarlarına paralel yapılmış, kesilen parçanın kenarları ile levhanın kenarları şekilde ayrıca gösterilmiştir. Şekildeki ölçülere göre levhanın kesilen kısmı çıkarıldıktan sonra geriye kalan parçanın alanı kaç santimetrekaredir?

Kenar uzunluğu 9 cm olan kare levhanın sağ üst köşesinden kenar uzunluğu 4 cm olan küçük bir kare kesilmiştir. Kesilen karenin kenarları kesikli çizgiyle gösterilmiştir.
  1. A

    65 cm²

    Doğru cevap
  2. B

    25 cm²

  3. C

    97 cm²

  4. D

    49 cm²

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda büyük kare levhanın alanı, şekildeki kenar uzunluğuyla 9 × 9 = 81 cm² olarak bulunur. İkinci adımda kesilen küçük karenin alanı 4 × 4 = 16 cm² olur. Üçüncü adımda geriye kalan parçanın alanı, büyük alandan kesilen alan çıkarılarak 81 − 16 = 65 cm² bulunur. Bu nedenle doğru seçenek 65 cm² olur. Bu sonuç a² − b² kalıbıyla da aynıdır.

Çeldiriciler: 25 cm² seçeneği, kenar uzunluklarının farkının karesinin alınmasıyla çıkar; bu değer kalan alan değil, (9 − 4)² farkıdır. 97 cm² seçeneği, kesilen karenin alanının çıkarılmak yerine eklenmesinin sonucudur. 49 cm² seçeneği, kesilen karenin alanının iki kez çıkarılmasıyla elde edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Üslü ifadeler: tam sayı kuvvetleri, üs kuralları, 10un kuvvetleri, bilimsel gösterim
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki kare biçimli kâğıt art arda n kez katlanıyor. Her katlama, kâğıdın katlama çizgileri boyunca kesilmesiyle oluşan parça sayısını iki katına çıkarıyor. n katlama ve kesimin ardından oluşan tüm parçalar, bir kenarı 2 cm olan özdeş karelerdir. Buna göre n kaçtır?

Kare biçimli kâğıt; alt kenarı 16 cm olarak işaretli.
  1. A

    4

  2. B

    6

    Doğru cevap
  3. C

    32

  4. D

    64

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Şekildeki karenin bir kenarı 16 cm olduğundan kâğıdın alanı 162=25616^2 = 256 cm² olur. İkinci adım: Her parçanın bir kenarı 2 cm olduğundan alanı 44 cm² olur; toplam parça sayısı 256÷4=64=26256 \div 4 = 64 = 2^6 olur. Üçüncü adım: Her katlamada parça sayısı iki katına çıktığından n katlamadan sonra 2n2^n parça oluşur; 2n=262^n = 2^6 eşitliğinden n=6n = 6 bulunur.

Çeldiriciler: 4, kenar uzunluğunu 8 cm sanmanın sonucudur; bu durumda alan 64 cm² olur, parça sayısı 16 çıkar ve 2n=162^n = 16 eşitliğinden n = 4 bulunur. 32, parça sayısını katlamayla iki katına çıkarmak yerine doğrusal artırmanın sonucudur (2n=642n = 64, n = 32). 64, katlama sayısı yerine parça sayısının yanıt olarak verilmesinin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Eşlik ve benzerlik, benzerlik oranı
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir belediye, kent meydanına birbirine benzer biçimde iki reklam panosu yerleştirmiştir. Panoların kenar uzunlukları şekilde verilmiştir. Küçük panonun tamamını boyamak için 18 kutu boya kullanıldığına göre, boyanın alana orantılı harcandığı varsayımıyla büyük panonun tamamını boyamak için kaç kutu boya gerekir?

Yan yana iki dikdörtgen pano. Soldaki küçük panonun kenarları 30 cm ve 50 cm, sağdaki büyük panonun kenarları 90 cm ve 150 cm olarak gösterilmiştir.
  1. A

    2

  2. B

    54

  3. C

    78

  4. D

    162

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Küçük panonun kenarları 30 cm ve 50 cm, büyük panonun kenarları 90 cm ve 150 cm'dir. Birinci adım: karşılıklı kenarların oranı 90 / 30 = 3 ve 150 / 50 = 3 olduğundan iki pano benzerdir ve benzerlik oranı 3'tür. İkinci adım: benzer şekillerde alanlar oranı benzerlik oranının karesine eşittir, bu nedenle büyük panonun alanı küçük panonun 3² = 9 katıdır. Üçüncü adım: boya alana orantılı harcandığından büyük pano için 18 × 9 = 162 kutu boya gerekir.

Çeldiriciler: '2' seçeneği, alan oranı yerine onun tersinin alınmasının sonucudur (18 ÷ 9 = 2); büyük pano daha geniş olduğu için boya azalmaz. '54' seçeneği, alan oranı yerine benzerlik oranının kullanılmasından çıkar (18 × 3); alanlar benzerlik oranının karesi kadar büyüdüğü için bu sonuç yetersizdir. '78' seçeneği, büyük panonun bir kenar farkının (150 − 90 = 60) boyaya eklenmesiyle oluşur; boya miktarı kenar farkına değil alana bağlıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Üçgenler: kenar-açı ilişkisi, üçgen eşitsizliği, kenarortay/açıortay/yükseklik, üçgen çizimi
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir belediye, köşeleri A, B ve C olan üçgen biçimindeki bir arsanın ölçülerini kontrol etmek için bir çalışma yürütmektedir. Çalışmanın amacı, arsanın kenar ölçüleri ile bu kenarlara indirilen yükseklik ölçüleri arasında bir tutarsızlık olup olmadığını belirlemektir. Ekipler arsanın bir kenarını ve iki farklı kenara indirilen yükseklikleri ölçmüş, sonuçları aşağıdaki şekle işlemiştir. Ölçümler aynı gün ve aynı ekip tarafından yapılmış, arsanın kenar ölçüleri ile yükseklik ölçüleri ayrı ayrı kaydedilmiştir. Şekilde kesikli çizgilerle gösterilen yükseklikler ilgili kenarlara dik olarak çizilmiştir. Bu ölçümlere göre arsanın AC kenarının uzunluğu kaç metredir?

ABC üçgeni; BC kenarı 26 m, A köşesinden BC kenarına inen yükseklik 12 m, B köşesinden AC kenarına inen yükseklik 24 m. AC kenarının uzunluğu şekilde verilmemiştir.
  1. A

    6,5 m

  2. B

    13 m

    Doğru cevap
  3. C

    26 m

  4. D

    52 m

Doğru cevap: B

Çözüm

Bir üçgenin alanı, bir kenarı ile o kenara ait yüksekliğin çarpımının yarısıdır. BC kenarı 26 m ve buna ait yükseklik 12 m olduğundan alan 26⋅122=156\frac{26 \cdot 12}{2} = 156 m² bulunur. Aynı alan, AC kenarı ile B köşesinden AC'ye inen 24 m yükseklik kullanılarak da yazılabilir: AC⋅242=156\frac{AC \cdot 24}{2} = 156 olduğundan 12 AC=15612\,AC = 156 ve buradan AC=13AC = 13 m elde edilir. '26 m' seçeneği, BC'ye ait 12 m yüksekliğin AC ile eşleştirilmesinden çıkar; bu eşleştirmede 2⋅15612=26\frac{2 \cdot 156}{12} = 26 bulunur. '6,5 m' seçeneği, alan 156 bulunduktan sonra ikinci ifadede 2 ile çarpmanın unutulmasıyla 156÷24=6,5156 \div 24 = 6{,}5 olarak çıkar. '52 m' seçeneği ise kenarların oranını yüksekliklerin oranının ters yönünde kurmanın sonucudur: 26⋅24÷12=5226 \cdot 24 \div 12 = 52.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Koordinat sistemi, doğrusal ilişki (tablo/denklem/grafik), doğrusal denklem grafiği, eğim
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde iki deponun içindeki su miktarının dakikaya bağlı değişimi çizgi grafikte gösterilmiştir. Grafikteki işaretli noktalar her iki depo için ölçüm anlarını göstermektedir ve bu noktalar arasındaki değişim düzenlidir. Depolardan biri su doldurulurken diğeri boşaltılmaktadır. Her depoda su miktarı zamanla doğrusal olarak değişmektedir ve grafikte yer alan değerler dışında ek bilgi verilmemiştir. Miktar değişimleri dakika boyunca sabit kabul edilmektedir. Depolardaki su miktarlarının aynı anda eşit olduğu durumda, depolardan her birinde bulunan su miktarı kaç litredir?

Çizgi grafik, dakika 0, 2, 4, 6, 8, 10 için: A deposu su miktarı (L) 10, 16, 22, 28, 34, 40; B deposu su miktarı (L) 40, 36, 32, 28, 24, 20.
  1. A

    6 L

  2. B

    28 L

    Doğru cevap
  3. C

    35 L

  4. D

    100 L

Doğru cevap: B

Çözüm

Grafikteki değerlere göre birinci depoda başlangıç miktarı 10 L, dakikada değişim (16 − 10) / 2 = 3 L artıştır. İkinci depoda başlangıç miktarı 40 L, dakikada değişim (36 − 40) / 2 = −2 L, yani 2 L azalıştır. Birinci adım: miktarları zamana bağlı yazmak; birinci depo için 10 + 3t, ikinci depo için 40 − 2t. İkinci adım: miktarları eşitlemek; 10 + 3t = 40 − 2t, buradan 5t = 30 ve t = 6 dakika bulunur. Üçüncü adım: t = 6 için birinci depoda 10 + 3 · 6 = 28 L, ikinci depoda 40 − 2 · 6 = 28 L olduğu görülür. Çeldiriciler: '35 L' seçeneği birinci depodaki değişimi başlangıç değeri olan 10 almanın sonucudur (10 + 10t = 40 − 2t, t = 2,5, miktar 35). '100 L' seçeneği azalan ikinci depoda değişimi artış saymanın sonucudur (10 + 3t = 40 + 2t, t = 30, miktar 100). '6 L' seçeneği ise miktar yerine eşitliğin sağlandığı dakikayı, yani zamanı vermektir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Karekök kavramı: tam kare, iki doğal sayı arasında olma, ondalık ifadelerin karekökü
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir mozaik panelinde, şekildeki gibi kenarları birbirine eşit küçük fayanslar kullanılmıştır. Panelin dış çerçevesi kendi içinde düzgün bir kare oluşturur. Sanatçı bu karenin içine, köşeleri fayans birleşim noktalarında bulunan döndürülmüş bir renkli parça yerleştirmiştir. Renkli parça panelin tam ortasında yer almaktadır. Renkli parçanın yanları fayansların kenarlarıyla aynı doğrultuda değildir. Parçanın dört köşesi de birleşim noktalarındadır ve şekilde açıkça görülür. Fayanslardan birinin bir kenarı şekilde gösterilen uzunluktadır. Renkli parçanın bir kenarının santimetre cinsinden uzunluğu hangi iki ardışık doğal sayı arasındadır?

Kareli zemin; dış sınırı düzgün bir kare, içinde köşeleri ızgara noktalarında olan eğik bir kare. Küçük karelerinden birinin bir kenarı 2 cm'dir.
  1. A

    8 ile 9

  2. B

    10 ile 11

  3. C

    26 ile 27

  4. D

    7 ile 8

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Şekildeki küçük karelerin bir kenarı 2 cm olduğundan her küçük karenin alanı 2 × 2 = 4 cm²'dir. İkinci adım: Çevreleyen kare 5 küçük kare kenarlıdır, yani 25 küçük kare ve 100 cm²'dir. Eğik karenin dışında kalan dört köşe üçgeninin dik kenarları 3 ve 2 küçük kare uzunluğundadır; her üçgen 3 küçük kare, yani 12 cm² alanındadır ve dört üçgenin toplamı 48 cm²'dir. Eğik karenin alanı 100 − 48 = 52 cm²'dir. Üçüncü adım: Kenar uzunluğu √52 cm'dir ve 49 < 52 < 64 olduğundan 7 < √52 < 8 bulunur; kenar 7 ile 8 arasındadır. Çeldiriciler: '8 ile 9' seçeneği, kenarın ızgarada sayılan 4 küçük kare uzunluğu alınıp 8 cm sanılmasından çıkar; kenar bir tam sayı değil alanın karekökü olduğu için yanlıştır. '10 ile 11' seçeneği, çevreleyen karenin 100 cm²'lik alanının eğik karenin alanı sanılıp karekökünün 10 alınmasından çıkar; köşe üçgenleri çıkarılmamıştır. '26 ile 27' seçeneği, karekök almak yerine alanın yarısının, yani 26'nın, kenar sanılmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Dik dairesel silindir: elemanlar, açınım, yüzey alanı, hacim
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Etiketin açınımı bir dikdörtgendir.

  2. II.

    Etiketin alanı, kutunun hacmine eşittir.

  3. III.

    Dikdörtgenin kenarlarından biri, kutunun yüksekliğine eşittir.

Dik dairesel bir silindir biçimindeki konserve kutusunun yan yüzü, kenarları birleşen tek bir dikdörtgen etiketle tamamen kaplanmıştır; üst ve alt tabanlar etiketle kaplanmamıştır. Kutunun ölçüleri şekilde verilmiştir. Üretim hattındaki bir çalışan, etiket malzemesinin miktarını hesaplamak için ölçüleri kontrol etmektedir. Firmanın mühendisi etiketle ilgili aşağıdaki yargıları bildirmiştir. Yargılardan doğru olanlar dikkate alındığında, etiketin alanı kaç cm²'dir? (π yerine 3 alınız.)

Dik dairesel silindir; yarıçapı r = 5 cm, yüksekliği h = 12 cm, yan yüzü etiketli.
  1. A

    120 cm²

  2. B

    360 cm²

    Doğru cevap
  3. C

    510 cm²

  4. D

    900 cm²

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Şekilde kutunun yarıçapı 5 cm, yüksekliği 12 cm olarak verilmiştir.

İkinci adım: Yargılar tek tek incelenir. I doğrudur, etiketin açınımı bir dikdörtgendir. III doğrudur, bu dikdörtgenin bir kenarı silindirin yüksekliği olan 12 cm'dir. II yanlıştır, etiketin alanı kutunun hacmi değil yalnızca yan yüzünün alanıdır.

Üçüncü adım: Dikdörtgenin diğer kenarı taban çevresidir: 2 × π × r = 2 × 3 × 5 = 30 cm. Etiketin alanı 30 × 12 = 360 cm² bulunur.

Çeldiriciler: 120 cm², taban çevresi yerine çapın (10 cm) dikdörtgenin kenarı alınmasından çıkar; oysa dikdörtgenin kenarı çevre uzunluğudur. 510 cm², yan yüzün alanına iki tabanın alanının (2 × 3 × 5² = 150 cm²) eklenmesiyle bulunur; etiket tabanları kaplamadığı için bu toplam yanlıştır. 900 cm², π r² h hacim formülünün kullanılmasından çıkar; hacim cm³ ile ölçülür ve etiketin alanıyla karıştırılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Veri analizi: sütun/çizgi/daire grafiği yorumlama ve oluşturma
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir ortaokulda öğrencilerin en çok ilgi duyduğu spor dalını belirlemek amacıyla bir anket yapılmıştır. Anket, okulun tüm şubelerinde aynı gün ve aynı soru kâğıdıyla, sınıf öğretmenlerinin gözetiminde uygulanmıştır. Anketi yanıtlayan tüm öğrencilerin toplam sayısı 720'dir. Her öğrenci, ilgi duyduğu tek bir spor dalını işaretlemiştir. Sonuçlar, şekildeki daire grafikte dört dilim olarak gösterilmiştir; her dilim bir spor dalını temsil etmektedir. Yüzme dilimini seçen öğrenci sayısı ile voleybol dilimini seçen öğrenci sayısı arasındaki fark kaç öğrencidir?

O merkezli daire, dört dilime ayrılmış. Dilimlerin merkez açıları sırasıyla Futbol 120°, Basketbol 90°, Yüzme 100° ve Voleybol 50° olarak işaretli.
  1. A

    50

  2. B

    80

  3. C

    100

    Doğru cevap
  4. D

    360

Doğru cevap: C

Çözüm

Dairenin merkez açısı 360° olduğundan, 720 öğrenci için birinci adım olarak bir dereceye düşen öğrenci sayısı 720 / 360 = 2 bulunur. İkinci adımda yüzme dilimi 100° olduğundan yüzmeyi seçen öğrenci sayısı 100 × 2 = 200 olarak hesaplanır. Üçüncü adımda voleybol dilimi 50° olduğu için voleybolu seçen öğrenci sayısı 50 × 2 = 100 olur ve istenen fark 200 − 100 = 100 bulunur.

Çeldiriciler: 50 sonucu, merkez açılarının farkının doğrudan öğrenci sayısı sanılmasından çıkar; açılar önce öğrenci sayısına çevrilmediği için yanlıştır. 360 sonucu, toplamın 360 yerine 100 ile oranlanmasından çıkar; bu durumda yüzme 720, voleybol 360 öğrenci olur ve fark 360 bulunur, oysa oranlama 360 ile yapılmalıdır. 80 sonucu, farkın yanlış dilimler arasında alınmasından çıkar; basketbol dilimindeki 180 öğrenci ile voleybol dilimindeki 100 öğrenci arasındaki fark 80'dir, ama istenen dilimler yüzme ve voleyboldur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • DNA ve genetik kod: nükleotid, gen, kromozom, DNA yapısı ve eşlenmesi
  • Kolay
  • Şekilli soru

Şekilde A, B, C ve D harfleriyle gösterilen yapılar iç içe çizilmiştir; her yapı bir öncekinin içinde yer alır. Buna göre D harfiyle gösterilen yapı aşağıdakilerden hangisidir?

İç içe üç yapı ve bir vurgulu bölge: en dıştaki büyük daire A, içindeki daire B, B'nin içindeki çubuk C, çubuğun üzerindeki küçük vurgulu bölge D ile gösterilmiştir.
  1. A

    Kromozom

  2. B

    Nükleotit

  3. C

    Gen

    Doğru cevap
  4. D

    Çekirdek

Doğru cevap: C

Çözüm

Şekilde D, C ile gösterilen çubuğun üzerinde yalnızca küçük bir bölümü kaplayan vurgulu alandır. Birinci adım: D'nin hangi yapının parçası olduğunu belirlemek; D, B'nin içinde yer alan C çubuğunun üzerindeki küçük bir bölgedir, yani bütünün değil bir kısmının gösterimidir. İkinci adım: DNA üzerinde kalıtsal bir özelliği belirleyen, belirli bir sırayla dizilmiş bölüme gen denir. Vurgulu bölge bu tanıma uyduğu için doğru yanıt gen seçeneğidir. 'Kromozom' yanlıştır, çünkü C tüm kromozomu gösterir ve D onun yalnızca küçük bir parçasıdır. 'Nükleotit' yanlıştır, çünkü nükleotit DNA'nın tek bir yapı taşıdır ve birçok birimden oluşan bir bölüm değildir. 'Çekirdek' yanlıştır, çünkü o, çubuğun içinde bulunduğu ve D'den çok daha büyük olan yapıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Kalıtım: kavramlar, tek karakter çaprazlama, akraba evliliği
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir bitki türünde çiçek rengi tek bir gen çifti tarafından belirlenmektedir. Baskın gen M, çekinik gen m ile gösterilmektedir; mor çiçek rengi baskın, sarı çiçek rengi çekiniktir.

Aşağıda üç ayrı çaprazlamanın ebeveynlerinin çiçek renkleri ve döllerin çiçek renklerine göre dağılımı verilmiştir.

I. çaprazlama: Mor × mor ebeveyn; 60 mor çiçekli, 20 sarı çiçekli döl II. çaprazlama: Mor × sarı ebeveyn; 40 mor çiçekli, 40 sarı çiçekli döl III. çaprazlama: Mor × sarı ebeveyn; 80 mor çiçekli, 0 sarı çiçekli döl

Buna göre, genotipi kesin olarak MM olan mor çiçekli ebeveyn hangi çaprazlamada bulunur?

  1. A

    I ve III. çaprazlamalar

  2. B

    II ve III. çaprazlamalar

  3. C

    III. çaprazlama

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III. çaprazlamalar

Doğru cevap: C

Çözüm

Sarı çiçek yalnızca mm genotipinde görülür; bu nedenle her çaprazlamada sarı ebeveyn mm'dir ve mor ebeveynin genotipi döllerin dağılımından çıkarılır.

Birinci adım: I. çaprazlamada 60 mor ve 20 sarı döl vardır. Bu 3 : 1 oranıdır ve yalnızca iki ebeveynin de Mm olmasıyla oluşur; ebeveynlerden biri MM olsaydı döllerin tamamı mor çıkardı.

İkinci adım: II. çaprazlamada 40 mor ve 40 sarı döl 1 : 1 oranındadır. Sarı ebeveyn mm olduğundan bu oran mor ebeveynin Mm olduğunu gösterir; mor ebeveyn MM olsaydı bütün döller mor olurdu.

Üçüncü adım: III. çaprazlamada 80 döl tamamen mordur. Sarı ebeveyn her yavruya m verdiğine göre yavruların hepsinin mor olması, mor ebeveynin her yavruya M verdiğini, yani MM olduğunu gösterir. Kesin MM ebeveyn bu nedenle yalnızca III. çaprazlamada bulunur.

Çeldiriciler: 'I ve III. çaprazlamalar' seçeneği birinci çaprazlamadaki melez mor bireyi MM saymaktan doğar; 'II ve III. çaprazlamalar' seçeneği 1 : 1 oranın mor ebeveynini MM gibi okumaktan doğar; 'I, II ve III. çaprazlamalar' seçeneği ise her mor bireyin MM olduğu yanılgısını yansıtır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği uygulamaları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir laboratuvarda dört ayrı çalışma yürütülmektedir. Birinci çalışmada, kuraklığa dayanıklı bir buğday çeşidi elde etmek için başka bir canlı türünden alınan bir gen, buğdayın genetik materyaline laboratuvarda eklenmektedir. İkinci çalışmada iki buğday çeşidi tozlaştırılarak yeni bir melez elde edilmektedir. Üçüncü çalışmada zayıflatılmış bir virüsten aşı hazırlanmakta, dördüncü çalışmada ise ekmek mayası ile hamur mayalandırılmaktadır.

Bu çalışmalardan hangisinin sonuçlarının ayrıca etik ve çevresel açıdan değerlendirilmesi gerekir?

  1. A

    İki buğday çeşidinin tozlaştırılarak melez elde edilmesi

  2. B

    Ekmek hamurunun mayayla mayalandırılması

  3. C

    Kuraklığa dayanıklı buğdaya başka türden gen aktarılması

    Doğru cevap
  4. D

    Zayıflatılmış virüsten aşı hazırlanması

Doğru cevap: C

Çözüm

Genetik mühendisliği, bir organizmanın genetik materyaline laboratuvarda doğrudan müdahale edilerek yeni bir özellik kazandırılmasıdır; bu müdahale ayrıca etik ve çevresel değerlendirmeyi gerektirir. Birinci adımda dört çalışmadan hangisinde bir genin başka bir canlı türünden alınıp genetik materyale eklendiği belirlenir; bu yalnızca kuraklığa dayanıklı buğday çalışmasıdır. İkinci adımda bu çalışmanın, tozlaştırma ile melez elde etme gibi geleneksel ıslahtan ve virüsün yalnızca zayıflatıldığı aşı üretiminden neden farklı olduğu kontrol edilir. Melez elde edilmesi, iki çeşidin doğal üreme yoluyla birleşmesidir ve genetik materyal laboratuvarda değiştirilmediği için ayrı bir risk değerlendirmesi gerektirmez. Zayıflatılmış virüsten aşı hazırlanması biyoteknolojinin bir uygulamasıdır, ancak virüsün genetik yapısı değiştirilmediği için bu çalışma doğrudan genetik müdahale içermez. Ekmek hamurunun mayayla mayalandırılması ise çok eski ve genetik müdahale gerektirmeyen bir süreçtir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Mutasyon ve modifikasyon
  • Orta
  • Şekilli soru

Aynı türe ait bitkiler iki farklı ortamda yetiştirilmiş ve bu bitkilerin görünümleri şekilde gösterilmiştir. Ortam II'de yetişen bitkilerin tohumları Ortam I koşullarında ekildiğinde oluşan bitkiler de şekilde yer almaktadır.

Şekle göre aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Üç bitki grubu: Ortam I'de yetişen koyu yeşil bitkilerin boyu 32 cm; Ortam II'de yetişen kısa bitkilerin boyu 12 cm; Ortam II'deki bitkilerin tohumlarından Ortam I'de yetişen koyu yeşil bitkilerin boyu 31 cm.
  1. A

    Ortam II'de gözlenen kısalık, çevre koşullarının etkisiyle oluşan bir modifikasyondur.

  2. B

    Ortam II'deki bitkilerin tohumlarından çıkan bitkiler, Ortam I koşullarında uzun boylu büyür.

  3. C

    Ortam II'de gözlenen kısalık, genlerdeki kalıcı bir değişikliğin yani mutasyonun sonucudur.

    Doğru cevap
  4. D

    Ortam I ve Ortam II'deki bitkiler aynı türe ait olup kalıtsal genetik yapıları aynıdır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekilde Ortam I'deki bitkiler ile Ortam II'deki bitkiler karşılaştırılır. Ortam II'de yetişen bitkiler kısa boylu bitkilerdir; bu fark ortamın ışık ve besin koşullarıyla açıklanır. İkinci adım: Ortam II'deki bitkilerin tohumları Ortam I koşullarında ekildiğinde uzun boylu ve koyu yeşil bitkiler çıkmıştır. Görünüşteki değişim koşullar değiştiğinde kaybolduğu ve tohumla yeni kuşağa geçmediği için kalıtsal değildir; genetik yapıda kalıcı bir değişiklik, yani mutasyon olmadığını gösterir. Bu nedenle kısalığı mutasyona bağlayan yargı yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Ortam II'de gözlenen kısalık, çevre koşullarının etkisiyle oluşan bir modifikasyondur' yargısı doğrudur, çünkü değişim ortam değişince kaybolmaktadır. 'Ortam II'deki bitkilerin tohumlarından çıkan bitkiler, Ortam I koşullarında uzun boylu büyür' yargısı şekildeki gözlemle uyuşur, bu nedenle doğrudur. 'Ortam I ve Ortam II'deki bitkiler aynı türe ait olup kalıtsal genetik yapıları aynıdır' yargısı da doğrudur, çünkü Ortam II tohumlarından Ortam I'de aynı uzun görünüm çıkmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Besin zinciri, besin ağı, enerji akışı, ayrıştırıcılar
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki kapalı cam kavanoz, ışık kaynağının önüne yerleştirilmiş bir ekosistemdir. Kavanozdaki canlıların beslenme ilişkileri ve ayrıştırıcıların yeri şekilde gösterilmiştir.

Kavanozdaki en üst düzeyde beslenen canlı birkaç hafta boyunca ortamdan çıkarılıyor ve yerine başka bir canlı konulmuyor. Bu süre sonunda kavanozda kalan yosun miktarının nasıl değişmesi beklenir?

Kapalı cam kavanoz ışık kaynağının önünde duruyor. İçinde yosun, su piresi, küçük balık ve büyük balık bulunur; oklar yenenden yiyene doğrudur. Ayrıştırıcı bakteriler kavanozun altındaki ayrı bantta gösterilir ve ölü canlı kalıntılarına oklarla bağlıdır.
  1. A

    Yosun miktarında değişme olmaz

  2. B

    Yosun miktarı artar

    Doğru cevap
  3. C

    Ayrıştırıcılar yosunu beslediği için yosun azalır

  4. D

    Yosun miktarı azalır

Doğru cevap: B

Çözüm

Enerji akışı üreticiden başlar: yosun ışık enerjisini kullanarak kendi besinini üretir ve zincirin ilk halkasıdır. Birinci adım, en üst tüketici kavanozdan çıkarıldığında onun avı olan küçük balığın yırtıcı baskısından kurtularak sayısının artmasıdır. İkinci adım, küçük balık arttığında onun avı olan su piresinin avlanma baskısının artması ve sayısının azalmasıdır. Üçüncü adım, su piresi azaldığında yosunu otlayan bu tüketicinin baskısı azalacağından yosun miktarının artmasıdır. Bu nedenle beklenen sonuç yosun miktarının artmasıdır.

Çeldiriciler: "Yosun miktarında değişme olmaz" seçeneği yalnız doğrudan beslenen canlının etkileneceğini varsayar; oysa etki besin zinciri boyunca dolaylı olarak yosuna kadar ulaşır. "Ayrıştırıcılar yosunu beslediği için yosun azalır" seçeneği ayrıştırıcıları zincirin başına koyar; ayrıştırıcılar canlı kalıntılarını ayrıştırarak madde döngüsüne katılır, üreticiyi doğrudan beslemezler. "Yosun miktarı azalır" seçeneği enerjinin tüketiciden üreticiye aktarıldığını varsayar; enerji ise üreticiden tüketiciye doğru akar, bu yüzden en üst tüketicinin çıkarılması yosunu azaltmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Fotosentez (hızı etkileyen faktörler) ve solunum
  • Kolay
  • Şekilli soru

Aynı türden su bitkileri özdeş üç düzeneğe konulmuştur. Her düzeneğin önünde farklı renkte filtre takılı bir lamba bulunmaktadır. Diğer koşullar eşit tutulduğunda her düzenekte dakikada açığa çıkan kabarcık sayısı şekilde verilmiştir.

Buna göre fotosentez hızı en yüksek olan düzenek hangisidir?

Üç özdeş su bitkisi düzeneği, her birinin önünde farklı renkte filtreli bir lamba var. Dakikadaki kabarcık sayıları: kırmızı ışıkta 18, yeşil ışıkta 4, mavi ışıkta 27.
  1. A

    Yeşil ışık altındaki düzenek

  2. B

    Kırmızı ışık altındaki düzenek

  3. C

    Üç düzenekte fotosentez hızı eşittir

  4. D

    Mavi ışık altındaki düzenek

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Su bitkilerinde fotosentez sırasında oksijen açığa çıkar ve bu gaz kabarcık olarak görülür. Dakikadaki kabarcık sayısı, bitkinin fotosentez hızı hakkında doğrudan bilgi verir. Şekildeki verilere göre mavi ışık altındaki düzenekte dakikada 27 kabarcık çıkmıştır; bu değer kırmızı ışıktaki 18 ve yeşil ışıktaki 4 kabarcıktan fazladır. Yeşil ışık altındaki düzenek seçeneği yanlıştır, çünkü bitkiler yeşil ışığı en az soğurur ve yeşil ışıkta fotosentez en yavaş ilerler; bitkinin yeşil görünmesi yeşil ışığın en verimli kullanıldığı anlamına gelmez. Kırmızı ışık altındaki düzenek ikinci sıradadır, ancak en yüksek kabarcık sayısına ulaşmaz. Üç düzenekte fotosentez hızının eşit olduğu seçeneği, kabarcık sayılarının birbirinden farklı olmasıyla çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Madde döngüleri (su, karbon, azot, oksijen), çevre sorunları, küresel iklim değişikliği
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ormanda ağaçlar fotosentezle havadaki karbondioksiti alıp karbonu gövdelerinde depolar. Bir yangın, bu ağaçların büyük bölümünü kısa sürede yakmıştır. Yangından bir yıl sonra alandaki yeni bitki örtüsü henüz çok küçüktür, yanmadan kalan ölü dallar ise toprakta ayrışmaktadır.

Bu yangının, alanın atmosferdeki karbondioksit miktarına etkisi nasıl olur?

  1. A

    Karbondioksit miktarı artar, çünkü yanan karbon hızla havaya karışır ve bitki örtüsü bunu geri alamaz

    Doğru cevap
  2. B

    Karbondioksit miktarı azalır, çünkü ayrıştırıcılar ölen bitkilerin karbonunu döngüye geri vermez

  3. C

    Karbondioksit miktarı değişmez, çünkü fotosentez sırasında açığa çıkan karbondioksit yangın gazlarını dengeler

  4. D

    Karbondioksit miktarı azalır, çünkü yanma döngüde dengelenen doğal bir süreçtir ve bitkiler kısa sürede yeniden karbon depolar

Doğru cevap: A

Çözüm

Fotosentez, bitkilerin havadaki karbondioksiti alıp karbonu gövdelerinde depolamasıdır; bu nedenle ormandaki karbon yanmadan önce atmosferin dışında tutulmaktadır. Birinci adımda yangının bu depolanmış karbonu yakarak kısa sürede karbondioksit olarak havaya verdiği anlaşılır. İkinci adımda, bir yıl sonra bitki örtüsü çok küçük olduğundan fotosentezle geri alınan karbondioksit azdır; ölü dalların ayrışması da karbondioksit açığa çıkardığı için toplam etki artış yönündedir. Bu nedenle atmosferdeki karbondioksit miktarı artar.

Çeldiriciler: 'Ayrıştırıcılar ölen bitkilerin karbonunu döngüye geri vermez' ifadesi yanlıştır, çünkü mantar ve bakteriler ölü maddeyi ayrıştırarak karbondioksit açığa çıkarır. 'Fotosentez sırasında açığa çıkan karbondioksit' ifadesi yanlıştır, çünkü fotosentez karbondioksit tüketir, açığa çıkarmaz. 'Yanma döngüde dengelenen doğal bir süreçtir' ifadesi yanlıştır, çünkü yanma depolanmış karbonu bir anda serbest bırakır ve azalan bitki örtüsü bunu kısa sürede telafi edemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Sürdürülebilir kalkınma, tasarruf, geri dönüşüm
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir ailenin sürdürülebilir yaşam için düşündüğü uygulamalardan hangisi, sürdürülebilir kalkınma ilkesine göre en öncelikli olandır?

  1. A

    Tek kullanımlık ürünleri kullanıp ambalajlarını geri dönüşüme vermek

  2. B

    Yıkama makinesini her seferinde yarım yükle çalıştırmak

  3. C

    Cam şişeleri ayrı toplayıp geri dönüşüm kutusuna atmak

  4. D

    Alışverişte tek kullanımlık poşet yerine bez torba kullanmak

    Doğru cevap

Doğru cevap: D

Çözüm

Sürdürülebilir kalkınmada öncelik sırası, önce kaynak tüketimini azaltmak, sonra ürünleri yeniden kullanmak ve en son geri dönüştürmektir. Bez torba kullanmak, tek kullanımlık poşetin hiç üretilmemesini ve bu poşetler için harcanacak doğal kaynağın baştan azalmasını sağlar. Geri dönüşüm değerli bir uygulama olsa da ürünün önce üretilip tüketildiğini varsayar, bu nedenle önceliği daha düşüktür; tek kullanımlık ürünleri geri dönüşüme vermek de tüketimi azaltmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Mevsimlerin oluşumu (Dünyanın eğikliği, Güneş ışınlarının geliş açısı)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Fener kâğıda dik tutulduğunda aydınlanan bölge, eğik tutulduğundakinden daha küçüktür.

  2. II.

    Işınlar eğik geldikçe birim alana düşen ışık enerjisi azalır.

  3. III.

    Dünya'nın iki yarım küresinde aynı tarihte aynı mevsim yaşanır.

Özdeş iki el feneri, aynı ışık gücüyle ve kareli bir kâğıda aynı uzaklıktan tutulmaktadır. Fenerlerden biri kâğıda dik, diğeri eğik tutulduğunda kâğıtta aydınlanan bölgeler şekildeki gibidir. Bu düzenek, Güneş ışınlarının Dünya'ya gelişini modellemek için kullanılmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Kareli zeminde dik tutulan fenerin aydınlattığı 4 kare ve eğik tutulan fenerin aydınlattığı 8 kare.
  1. A

    I, II ve III

  2. B

    Yalnız I

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Şekilde dik tutulan fenerin aydınlattığı bölge 4 kareden, eğik tutulanınki 8 kareden oluşmaktadır; birinci yargı bu nedenle doğrudur. Özdeş fenerlerin ışık gücü aynıdır, ancak eğik gelen ışınlar aynı enerjiyi daha geniş bir alana yayar. Birim alana düşen enerji, alan büyüdükçe azaldığından ikinci yargı da doğrudur. Dünya'nın ekseni eğik olduğu için iki yarım küre birbirinin tersi mevsimleri yaşar: Ocak ayında Kuzey Yarım Küre kışken Güney Yarım Küre yazdır. Bu nedenle üçüncü yargı yanlıştır ve doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'I, II ve III' seçeneği iki yarım kürede aynı tarihte aynı mevsimin yaşandığı yanlış düşüncesiyle üçüncü yargıyı kabul eder. 'Yalnız I' seçeneği, geniş aydınlanan alanın daha fazla ısınma anlamına geldiği sanılarak ikinci yargının reddedilmesinden doğar; oysa geniş alan enerjinin daha çok alana dağılması demektir. 'II ve III' seçeneği ise dik tutulan fenerin daha geniş alan aydınlattığı sanılarak birinci yargının reddedilmesi ile üçüncü yargının kabulünü birlikte içerir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Katı basıncı
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir öğrenci, bir katının kuma uyguladığı basıncın yüzey alanına bağlı olup olmadığını deneyle incelemek istiyor. Bu amaçla düz ve yatay bir kum havuzuna, tam oturacak şekilde bırakılmış dört bloktan oluşan bir düzenek hazırlıyor. Blokların ağırlıkları ve kuma değen taban alanları şekilde verilmiştir. Dört blok da kum yüzeyine yalnızca kendi ağırlığıyla temas etmektedir, üzerlerinde başka bir yük bulunmamaktadır. Öğrenci, deneyinin sonucunu yalnızca bir değişkene bağlayabilmek için blokların arasından iki tanesini seçecek ve bu iki blok üzerinde karşılaştırma yapacaktır. Deney, bloklar kuma bırakıldıktan sonra kumdaki izlerin okunmasıyla yürütülecektir. Buna göre öğrencinin deneyde kullanması gereken blok çifti aşağıdakilerden hangisidir?

Kum havuzunda dört blok. I: 2 kg, taban 100 cm². II: 2 kg, taban 50 cm². III: 4 kg, taban 100 cm². IV: 6 kg, taban 50 cm².
  1. A

    II ve III

  2. B

    I ve IV

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Katının kuma uyguladığı basınç, ağırlığın taban alanına bölünmesiyle bulunur: p = G / A. Basıncın yüzey alanına bağlılığını görmek için ağırlık sabit tutulmalı, yalnızca taban alanı değişmelidir. Birinci adımda blokların ağırlıklarını okuyoruz: I ve II numaralı bloklar ikisi de 2 kg olduğundan ağırlıkları eşittir. İkinci adımda taban alanlarına bakıyoruz: I 100 cm², II ise 50 cm²'dir, yani alan yarıya inmiştir. Ağırlık aynı kaldığında basınç alanla ters orantılı olarak iki katına çıkar, bu nedenle bu çift deneyin tek değişkenli olmasını sağlar. 'I ve III' çifti alanı aynı tutar (100 cm²), ancak ağırlığı değiştirdiği için yalnızca kütlenin etkisini sınar; basıncın alana bağlılığı bu çiftle ölçülemez. 'II ve III' ve 'I ve IV' çiftlerinde hem ağırlık hem alan değiştiğinden sonuçtaki farkın hangi etkiden kaynaklandığı ayırt edilemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Sıvı basıncı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    A noktasındaki sıvı basıncı, B noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

  2. II.

    B noktasındaki sıvı basıncı, C noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

  3. III.

    C noktasındaki sıvı basıncı, A noktasındaki sıvı basıncından büyüktür.

Bir fen bilimleri öğretmeni, sıvı basıncının neye bağlı olduğunu incelemek için üç ayrı kap hazırlıyor. Kapların hepsinin üstü açıktır ve taban düzeyleri aynı yatay düzlemdedir. Bir öğrenci, kabın dar ya da geniş olmasının bir noktadaki basıncı değiştirip değiştirmediğini merak etmektedir. Birinci kap geniş bir dikdörtgen prizmadır ve suyla kısmen doldurulmuştur. İkinci kap dar bir dikdörtgen prizmadır ve yoğunluğu 0,8 g/cm³ olan yağ ile doldurulmuştur. Üçüncü kap U biçimli bir borudur; her iki kolunda da aynı yüksekliğe kadar su bulunmaktadır. Öğrenciler her kapta bir nokta işaretlemiş ve noktaların sıvı yüzeyinden derinliklerini ölçmüşlerdir. Ölçümler şekilde verilmiştir. Öğretmen, işaretli noktalardaki sıvı basınçlarını karşılaştırmak için aşağıdaki önermelerin hangilerinin doğru olduğunu sormaktadır. Buna göre hangileri doğrudur?

Üstü açık üç kap. Birinci kapta su, A noktası yüzeyden 2 birim derinlikte. İkinci kapta yağ, B noktası yüzeyden 2 birim derinlikte. Üçüncü kap U borusudur; iki kolunda da su vardır ve sol koldaki C noktası yüzeyden 3 birim derinliktedir.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Sıvı basıncı P = d·g·h bağıntısıyla hesaplanır; d sıvının yoğunluğu, h ise sıvı yüzeyinden ölçülen derinliktir. Kabın genişliği ya da şekli basıncı değiştirmediği için yalnızca yoğunluk ve derinlik karşılaştırılır. Birinci adımda şekildeki değerleri okuruz: A noktası 1 g/cm³ yoğunluklu suda ve 2 birim derinliktedir; B noktası 0,8 g/cm³ yoğunluklu yağda ve 2 birim derinliktedir; C noktası 1 g/cm³ yoğunluklu suda ve 3 birim derinliktedir. İkinci adımda basınçları hesaplarız: P_A = 1 · 2 = 2, P_B = 0,8 · 2 = 1,6, P_C = 1 · 3 = 3. Üçüncü adımda önermeleri sınarız: I için 2 > 1,6 olduğundan doğrudur; II için 1,6 > 3 olmadığından yanlıştır; III için 3 > 2 olduğundan doğrudur. Doğru önermeler I ve III'tür. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği III'ün yanlış sanılmasından çıkar; oysa C noktasının basıncı 3 olup A'nın basıncı 2'den büyüktür. 'I ve II' seçeneği yağın basıncını suyunkine yakın sanmaktan çıkar; oysa 0,8 · 2 = 1,6 değeri 3'ten küçüktür. 'II ve III' seçeneği dar kabın basıncını geniş kaptan büyük saymaktan çıkar; basınç kabın genişliğine bağlı değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    B düzleminde koliyi çıkarmak için gereken kuvvet, A düzleminde gereken kuvvetin yarısıdır.

  2. II.

    Her iki düzlemde koliye yapılan iş birbirine eşittir.

  3. III.

    Uzun düzlemde gereken kuvvet, kısa düzlemde gereken kuvvetten fazladır.

Bir lojistik deposunda ağır koliler, kamyon kasasına iki farklı eğik düzlem kullanılarak çıkarılmaktadır. Sürtünmenin ihmal edildiği bu düzeneklerde her koli, düzleme paralel uygulanan bir kuvvetle yerden kasanın yüksekliğine kadar sabit hızla çekilmektedir. Kolinin düzlem üzerinde hareketi boyunca yüzeyle temas hâlinde kaldığı ve devrilmediği varsayılmaktadır. Düzlemlerin ölçüleri şekilde verilmiştir ve iki koli de aynı kütleye sahiptir. Depo yönetimi, koliyi çıkarmak için hangi düzlemin daha az kuvvet gerektirdiğini ve iki düzlemde yapılan işin nasıl karşılaştırılacağını bilmek istemektedir. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sürtünmesiz iki eğik düzlem aynı yüksekliğe çıkıyor. A düzleminin uzunluğu 3 m, B düzleminin uzunluğu 6 m, iki düzlemin yüksekliği 1,5 m. Her düzlemde aynı kütleli bir cisim bulunur.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    II ve III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız II

Doğru cevap: C

Çözüm

Sürtünme ihmal edildiğinde ve koli sabit hızla çekildiğinde, kuvvetin yaptığı iş kolinin ağırlığının yükseklik kadar yükseltilmesine eşittir; bu nedenle F⋅L=W⋅hF \cdot L = W \cdot h, yani F=W⋅hLF = \dfrac{W \cdot h}{L} bulunur.

Birinci adım: Şekilden A düzleminin uzunluğu 3 m, B düzleminin uzunluğu 6 m, iki düzlemin yüksekliği ise 1,5 m olarak okunur.

İkinci adım: FA=W⋅1,53=W2F_A = \dfrac{W \cdot 1{,}5}{3} = \dfrac{W}{2} ve FB=W⋅1,56=W4F_B = \dfrac{W \cdot 1{,}5}{6} = \dfrac{W}{4} bulunur. B düzleminde gereken kuvvet A'dakinin yarısı olduğundan I doğrudur. Uzun düzlemde kuvvet daha küçük çıktığı için III yanlıştır.

Üçüncü adım: İki düzlemde yapılan iş F⋅L=W⋅hF \cdot L = W \cdot h olur; uzunluk değişse de yapılan iş değişmez, bu yüzden II doğrudur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, uzun düzlemin işten kazanç sağladığı, yani daha az iş gerektirdiği sanıldığında ortaya çıkar; oysa iş yalnızca cismin yükseltilmesiyle belirlenir. 'Yalnız II' seçeneği, kuvvetin yalnızca yüksekliğe bağlı olduğu sanıldığında ortaya çıkar; bu durumda iki düzlemde kuvvetler eşit çıkar ve I yanlış okunur. 'II ve III' seçeneği, uzun düzlemde kuvvetin daha büyük olduğu sanıldığında ortaya çıkar; oysa kuvvet uzunlukla ters orantılıdır ve uzun düzlemde azalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Basit makineler (kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, dişli)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Y dişlisi, X dişlisi ile aynı yönde döner.

  2. II.

    Bu hareket sırasında Z dişlisi 40 tur atar.

  3. III.

    Z dişlisi, X dişlisi ile aynı yönde döner.

Bir su pompasının motoru, çıkış milindeki dönmeyi üç dişlilik bir çark sistemiyle pompanın pervanesine aktarmaktadır. Şekildeki sistemde motor milinin bağlı olduğu X dişlisi, Y dişlisiyle temas etmekte; Y dişlisi de Z dişlisiyle temas ederek pervane milini döndürmektedir. Dişlilerin temas noktalarında kayma olmadığı varsayılmaktadır. Motor X dişlisini saat yönünde döndürerek 60 tam tur attırdığında pervane milinin bağlı olduğu Z dişlisi de harekete geçmektedir. Bakım ekibi, sistemi sökmeden yalnızca şekle bakarak her dişlinin dönme yönünü ve tur sayısını belirlemek istemektedir. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Üç dişliden oluşan çark: X dişlisi 10 dişli, Y dişlisi 30 dişli, Z dişlisi 15 dişlidir. X ile Y birbirine, Y ile Z birbirine temas eder.
  1. A

    II ve III

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I, II ve III

  4. D

    Yalnız II

Doğru cevap: A

Çözüm

Birbirine temas eden iki dişli, temas noktasında zıt yönde döner; dişli zinciri boyunca her temasta yön bir kez değişir.

Birinci adım: Şekilden X dişlisinin 10, Y dişlisinin 30 ve Z dişlisinin 15 dişi olduğu okunur.

İkinci adım: Temas eden dişlilerde dönme sayısı diş sayısıyla ters orantılıdır. X 60 tur attığında Y dişlisi 60⋅1030=2060 \cdot \dfrac{10}{30} = 20 tur atar.

Üçüncü adım: Z dişlisi Y ile temas hâlinde olduğundan 20⋅3015=4020 \cdot \dfrac{30}{15} = 40 tur atar. Yönde ise X saat yönünde dönerken Y saat yönünün tersine döner; Z, Y'ye karşı zıt yönde döndüğü için X ile aynı yönde, yani saat yönünde döner. Bu nedenle II ve III doğrudur, I yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği, tur sayısının diş sayısıyla doğru orantılı alındığı sanıldığında ortaya çıkar; bu durumda Z, 60⋅1530=3060 \cdot \dfrac{15}{30} = 30 tur atar ve II yanlış okunur. 'I, II ve III' seçeneği, temas eden dişlilerin aynı yönde döndüğü sanıldığında ortaya çıkar; oysa temas eden dişliler zıt yönde döner. 'Yalnız II' seçeneği, Z'nin X'e göre zıt yönde döndüğü sanıldığında ortaya çıkar; oysa Z, Y'ye göre zıt döndüğünde X'e göre aynı yönde kalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Elektrik yüklü cisimler: yüklü/nötr sınıflandırma, elektroskop, topraklama
  • Orta
  • Şekilli soru

Yalıtkan saplara tutturulmuş üç özdeş iletken metal küre şekildeki gibi birbirinden ayrı durmaktadır. Küreler K, L ve M olarak adlandırılmıştır.

Bu kürelere sırasıyla iki işlem uygulanmaktadır: önce K ve L küreleri birbirine dokundurulup ayrılıyor, ardından ayrılan L küresi bu kez M küresine dokundurulup yine ayrılıyor. Dokundurma işlemleri sırasında küreler dış ortamla yük alışverişi yapmamaktadır.

Buna göre, bu iki dokundurma işleminden sonra M küresinin yükü kaç µC olur?

Yalıtkan saplı üç özdeş metal küre; K küresinin yükü +12 µC, L küresinin yükü −4 µC, M küresinin yükü +2 µC.
  1. A

    −1 µC

  2. B

    +3 µC

    Doğru cevap
  3. C

    +5 µC

  4. D

    +7 µC

Doğru cevap: B

Çözüm

Özdeş iletken kürelerin dokunmasında toplam yük kürelere eşit paylaşılır; her küre toplamın yarısını alır ve ayrıldıktan sonra bu yükünü korur.

Birinci adım: K ile L dokundurulduğunda toplam yük (+12) + (−4) = +8 µC olur. Eşit paylaşımla K ve L her biri +4 µC yük alır.

İkinci adım: Ayrılan L küresi (+4 µC) M küresine dokundurulur. Toplam yük (+4) + (+2) = +6 µC olur ve her küre +3 µC alır. Son durumda M küresinin yükü +3 µC'dir.

Çeldiriciler: '+7 µC' seçeneği, dokunmada yüklerin yer değiştiği varsayıldığında çıkar; bu durumda L küresi +12 µC olur ve L ile M'nin toplamı 14 µC'den her biri +7 µC bulunur. Oysa dokunmada yükler yer değiştirmez, paylaşılır. '+5 µC' seçeneği zıt işaretli yüklerin büyüklüklerinin toplanmasından gelir: 12 + 4 = 16 µC, her küre 8 µC, sonra 8 + 2 = 10 µC'nin yarısı 5 µC bulunur; oysa zıt işaretli yükler cebirsel olarak toplanır. '−1 µC' seçeneği yalnız son dokundurmayı hesaba katmaktan çıkar: (−4) + (+2) = −2 µC'nin yarısı −1 µC olur; ilk dokundurmanın yükleri değiştirdiği göz ardı edilmiş olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Elektrik yükleri ve elektriklenme çeşitleri (sürtünme, dokunma, etki), yüklerin etkileşimi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yüklü bir çubuk, elektroskobun başlığına dokundurulmadan yaklaştırıldığında yapraklar açılır.

  2. II.

    Çubuk yakınken topraklama yapıldığında yapraklar kapanır.

  3. III.

    Topraklama kesildikten sonra çubuk uzaklaştırıldığında yapraklar açılır ve elektroskop çubukla aynı işaretli yüklenmiş olur.

Şekilde, metal başlığı ve iki ince yaprağı bulunan bir elektroskoba uygulanan işlemler 1, 2 ve 3 numaralı aşamalarda gösterilmiştir. Bu aşamalarda elektroskobun yaprakları ve yükü hakkında aşağıdaki ifadeler veriliyor. Buna göre hangi ifadeler doğrudur?

Elektroskop üç aşama: 1) eksi yüklü çubuk başlığa değmeden yaklaşık, yapraklar açık; 2) çubuk yakın ve topraklama yapılmış, yapraklar kapalı; 3) topraklama ve çubuk yok, yapraklarda artı işareti.
  1. A

    I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci aşamada yüklü çubuk başlığa değmeden yaklaştırıldığında çubuk, başlıktaki elektronları yapraklara doğru iter; iki yaprak aynı işaretle yüklenip birbirini ittiğinden açılır, bu nedenle I doğrudur. İkinci aşamada çubuk yakınken topraklama yapıldığında yapraklara itilmiş elektronlar topraklama yoluyla kaçar ve yapraklar nötrleşerek kapanır, bu nedenle II de doğrudur. Üçüncü aşamada topraklama kesilip çubuk uzaklaştırıldığında elektroskopta elektron eksikliği kalır; cisim çubuğun tersi işaretle yüklenir ve yapraklar yeniden açılır, ancak işaret çubukla aynı olmaz, bu yüzden III yanlıştır. Yanıt, I ve II ifadelerinin birlikte doğru olduğu seçenektir. 'I' seçeneği topraklamanın yaprakları kapattığını hesaba katmadığı için eksiktir, 'I, II ve III' seçeneği ise III'ün yanlış olduğunu gözden kaçırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Periyodik sistem: grup, periyot, metal/yarımetal/ametal
  • Kolay
  • Şekilli soru

Aşağıdaki tabloda sütunlar grupları, satırlar periyotları göstermektedir. Tabloda harflerle gösterilen her harf yalnızca bir elementi temsil etmektedir. Bu elementler arasındaki çiftlerden hangisi benzer kimyasal özellik gösterir?

Periyodik sistem kesiti tablosu: sütunlar 1, 2, 13, 14, 15, 16 ve 17. grupları, satırlar 2, 3 ve 4. periyotları gösterir. 2. periyot: K, L, M, T, R, Z, Y. 3. periyot: D, P, V, E, G, J, S. 4. periyot: Q, F, B, H, C, N, U.
  1. A

    K ve L

  2. B

    G ve M

  3. C

    M ve B

    Doğru cevap
  4. D

    E ve S

Doğru cevap: C

Çözüm

Tabloda sütun başlıkları grupları, satır başlıkları periyotları gösterir. Birinci adımda M harfinin 13. grupta ve II. periyotta, B harfinin 13. grupta ve IV. periyotta yer aldığı okunur. İkinci adımda aynı gruptaki elementlerin benzer kimyasal özellik gösterdiği uygulanır; bu durumda M ve B çifti benzer kimyasal özellik gösterir.

Çeldiriciler: K ve L çifti aynı periyotta (II. periyot) yer alır ancak 1. ve 2. gruptadır, bu yüzden benzer özellik beklenmez. G ve M çifti hem farklı periyotta hem farklı grupta bulunduğu için yanlıştır. E ve S çifti yalnızca III. periyotta aynı satırdadır; 14. ve 17. gruptaki elementler farklı gruptadır, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Fiziksel ve kimyasal değişimler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kapalı kapta kabın toplam kütlesi tepkime süresince değişmemiştir.

  2. II.

    Tepkime sona erdiğinde kapta tepkimeye girmeden kalan madde bulunmaktadır.

  3. III.

    Tepkimede gaz oluştuğu için kapalı kapta toplam kütle tepkime sonunda azalmıştır.

Kapalı bir kapta gerçekleşen bir tepkime sırasında kabın toplam kütlesi, tepkimeye giren maddelerin kütlesi ve oluşan maddenin kütlesi zamana bağlı olarak aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.

Bu tepkimeye ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Kütle-zaman çizgi grafiği: toplam kütle 0, 10, 20 ve 30. saniyelerde 60 g sabit; tepkimeye giren maddeler sırasıyla 60, 40, 25 ve 10 g; oluşan madde sırasıyla 0, 20, 35 ve 50 g.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Kapalı kapta kimyasal bir tepkime gerçekleşse de madde kaybı olmadığından toplam kütle sabit kalır; kütle korunumu nedeniyle grafikteki toplam kütle doğrusu zaman boyunca aynı değerde seyreder. Bu yüzden I. yargı doğrudur.

Tepkimeye giren maddelerin kütlesi zamanla azalır, ancak grafikte son noktada sıfıra inmez; tepkime tamamlanmadan bir miktar madde kapta kalır. Bu yüzden II. yargı doğrudur.

Gaz oluşması kapalı bir kapta kütle kaybı anlamına gelmez, gaz da kapta kalır ve toplam kütleye katılır. III. yargı yanlıştır.

Çeldiriciler: Yalnızca toplam kütlenin sabitliğine bakıp tepkimeye girmeden kalan maddeyi gözden kaçıran okuma 'Yalnız I' seçeneğine götürür. Gaz oluşumunu kütle kaybı sanan öğrenci 'II ve III' seçeneğini seçer. Üç yargıyı da doğru kabul eden öğrenci ise gazın kapta kalmasını bilmediğinde 'I, II ve III' seçeneğine ulaşır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Asitler ve bazlar, pH, ayraçlar, asit yağmurları
  • Zor
  • Şekilli soru

Belirli bir miktar asit çözeltisi bir kaba konulmuş ve bu çözeltiye damla damla bazik bir çözelti eklenmeye başlanmıştır. Deney aynı sıcaklıkta ve aynı kapta yürütülmüş, bazik çözelti ise her seferinde eşit hacimli damlalar hâlinde eklenmiştir. Deney başında ve her 5 damla baz eklendikten sonra çözeltinin pH değeri ölçülmüş, ortama damlatılan turnusol çözeltisinin rengi de kaydedilmiştir. Ölçüm ve gözlem sonuçları aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Tablodaki verilere göre, aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Baz damlası sayısı, pH ve turnusol rengi: 0 damla pH 1 kırmızı; 5 damla pH 2 kırmızı; 10 damla pH 3 kırmızı; 15 damla pH 4 kırmızı; 20 damla pH 6 kırmızı; 25 damla pH 7 mor; 30 damla pH 9 mavi; 35 damla pH 11 mavi.
  1. A

    Çözelti 25 damla baz eklendiğinde pH 7 olmuş ve asit tam nötrleşmiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Turnusol, 30 damlada bazik ortamda kırmızı renkte kalmıştır.

  3. C

    Nötrleşme sırasında tuz oluşmamış, ortamda su oluşmuştur.

  4. D

    Baz eklendikçe pH arttığı için çözeltinin asitliği de artmıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Tablodaki ölçümlerde baz damlası sayısı arttıkça pH 1'den 11'e yükselmektedir; bu, eklenen bazın ortamı giderek daha bazik yaptığını gösterir. Birinci adım: pH değeri tam 7 olan satır 25 damla satırıdır ve bu aşamada turnusol rengi mor olarak kaydedilmiştir. İkinci adım: pH 7 olan çözelti nötrdür, yani asidin ve bazın etkisi birbirini tam olarak dengelemiştir; bu nedenle nötrleşme 25 damlada tamamlanmıştır.

Çeldiriciler: Turnusolün 30 damlada kırmızı kalması yargısı, bazik ortamda turnusolün mavi renge döndüğü okumasını tersine çevirir; tabloda bu satırın rengi mavidir. Baz eklendikçe asitliğin arttığı yargısı, pH değerinin yükselmesini asitlik artışı sanır; pH yükseldikçe ortam asidik değil bazik olur. Nötrleşmede tuz oluşmadığı yargısı ise asit ile bazın tepkimesinde suyun yanında tuzun da oluştuğunu gözden kaçırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Isı, sıcaklığı yüksek olan sudan sıcaklığı düşük olan suya aktarılır.

  2. II.

    Isıl denge sağlandığında suyun sıcaklığı 50 °C olur.

  3. III.

    Sıcak suyun verdiği ısı miktarı, soğuk suyun aldığı ısı miktarına eşittir.

Bir laboratuvar çalışmasında, dış ortamla ısı alışverişini engelleyecek biçimde yalıtılmış bir kap kullanılıyor. Kaba önce kütlesi 80 g ve sıcaklığı 80 °C olan su konuluyor; ardından kütlesi 40 g ve sıcaklığı 20 °C olan su eklenip karıştırılıyor. Karıştırma sırasında ısı kaybı olmadığı ve iki su arasında yalnızca ısı alışverişi gerçekleştiği kabul ediliyor. Sıcaklıklar kararlı hâle geldiğinde ısıl denge sağlanmış olur. Bu duruma ilişkin aşağıdaki yargılar veriliyor. Buna göre hangi yargılar doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda ısı alışverişinin yönü belirlenir: ısı her zaman sıcaklığı yüksek maddeden düşük olana akar, bu nedenle I doğrudur. Kap dışarıyla ısı alışverişi yapmadığından sıcak suyun verdiği ısı soğuk suyun aldığı ısıya eşittir; III bu korunumun ifadesidir ve doğrudur. İkinci adımda denge sıcaklığı TT için 80⋅(80−T)=40⋅(T−20)80 \cdot (80 - T) = 40 \cdot (T - 20) denklemi kurulur; buradan 6400−80T=40T−8006400 - 80T = 40T - 800, 120T=7200120T = 7200 ve T=60T = 60 °C bulunur. Denge sıcaklığı 60 °C olduğundan II yanlıştır. Denge sıcaklığını kütleden bağımsız olarak iki sıcaklığın ortalaması (50 °C) almak II'nin dayandığı tipik hatadır. 'Yalnız I' seçeneği doğru olan III yargısını dışarıda bıraktığı için, 'I ve II' ve 'II ve III' seçenekleri ise yanlış olan II yargısını içerdiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Maddenin ısı ile etkileşimi: ısınma, hâl değişimi, grafik, öz ısı
  • Orta
  • Şekilli soru

Kütleleri birbirine eşit olan su ve zeytinyağı, özdeş iki ısıtıcının üzerindeki özdeş kaplarda aynı süre boyunca ısıtılıyor. Isı kaybının ihmal edildiği kabul ediliyor. Kullanılan termometrelerin ölçeği 0 °C ile 60 °C arasındadır. Her iki kabın ilk sıcaklığı ile ısıtma sonundaki sıcaklığı şekilde verilmiştir. Şekildeki değerlere göre zeytinyağının öz ısısının suyun öz ısısına oranı kaçtır?

Özdeş iki ısıtıcının üzerinde iki özdeş beher. Soldaki kapta su, ilk sıcaklığı 20 °C; yanındaki termometre 35 °C gösteriyor. Sağdaki kapta zeytinyağı, ilk sıcaklığı 20 °C; yanındaki termometre 50 °C gösteriyor.
  1. A

    1/4

  2. B

    1/2

    Doğru cevap
  3. C

    1

  4. D

    2

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda termometre değerlerinden sıcaklık artışları okunur: su 20 °C'den 35 °C'ye, yani 15 °C ısınmıştır; zeytinyağı 20 °C'den 50 °C'ye, yani 30 °C ısınmıştır. İkinci adımda özdeş ısıtıcılar aynı sürede eşit ısı verdiğinden ve kütleler eşit olduğundan Q=m⋅c⋅ΔTQ = m \cdot c \cdot \Delta T eşitliğinde m⋅c⋅ΔTm \cdot c \cdot \Delta T çarpımları iki sıvı için eşittir: csu⋅15=czeytinyag˘ı⋅30c_{su} \cdot 15 = c_{\text{zeytinyağı}} \cdot 30. Buradan czeytinyag˘ı/csu=15/30=1/2c_{\text{zeytinyağı}} / c_{su} = 15 / 30 = 1/2 bulunur. '2' seçeneği oranın ters çevrilmesiyle, '1' seçeneği ısıtıcılar özdeş olduğu için öz ısıların da eşit olacağı sanısıyla, '1/4' seçeneği ise sıcaklık oranının karesinin alınmasıyla çıkar; bu nedenle üçü de yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

İstersen uygulamada da çözebilirsin

Aynı soruları süre tutarak benzersor uygulamasında çözebilir, sonuçlarını sonra inceleyebilirsin.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

Uygulamayı incele

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by