40 soru · YKS

AYT Sosyal-2 Deneme 1 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Sosyal-2 Deneme 1 cevap anahtarı ve 40 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Tarih ve zaman
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Tarih, insanlara içinde yaşadıkları toplumun geçmişini öğreterek onları kendi ulusuna bağlı hissettirir.

  2. II.

    Toplulukların ortak belleği niteliğindeki tarih, ulusal ve toplumsal kimliğin oluşmasında etkili olur.

  3. III.

    Tarih yalnızca bireylerin kişisel merakını gidermeye yarar ve toplumsal bir işlevi yoktur.

Tarihin bireyler ve toplum üzerindeki etkisi, öğrenilen bilgilerin hayattaki işlevi açısından değerlendirilmektedir. Bu değerlendirmede tarih öğrenmenin sağladığı faydalar ile tarihin kimlik üzerindeki rolü dikkate alınmıştır. Buna göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    Yalnız III

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, I. öncülün tarihin toplumsal geçmişi öğreterek aidiyet duygusu kazandırdığını belirlemektir; bu öncül doğrudur. İkinci adım, II. öncülün tarihin ortak bellek olarak ulusal ve toplumsal kimliği etkilediğini belirlemektir; bu da doğrudur. Üçüncü adım, III. öncülün tarihi yalnızca bireysel merakla sınırlayıp toplumsal işlevini yok saydığını görmektir; bu öncül yanlıştır. Doğru öncüller I ve II olduğundan doğru seçenek bu ikisini birlikte veren seçenektir. Çeldiriciler: Yalnız I seçeneği, doğru olan II. öncülü dışarıda bırakır. I ve III seçeneği yanlış olan III. öncülü doğru sayar. II ve III seçeneği doğru olan I. öncülü atlayıp yanlış öncülü içerir. Yalnız III seçeneği, yanlış bir öncülü tek doğru öncül saymaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • İlk ve Orta Çağlarda Türk dünyası
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Doğu Kök Türk Devleti'nin 630 yılında Çin hâkimiyetine girmesinin ardından 639'da patlak veren Kürşat İsyanı ile ilgili olarak hangisi doğru bir neden-sonuç ilişkisi kurar?

  1. A

    Bir din değişikliğine tepki olarak başlamış ve Batı Kök Türklerin 659'da Çin'e bağlanmasını sağlamıştır.

  2. B

    Avar hâkimiyetine karşı başlamış ve Doğu Kök Türklerin bağımsızlığını yitirmesini önleyen ilk millî ayaklanma olmuştur.

  3. C

    Uygur hâkimiyetine karşı yapılmış bir isyan olarak II. Kök Türk Devleti'nin 742'de yıkılmasına yol açmıştır.

  4. D

    Doğu Kök Türklerin Çin hâkimiyetine girmesine tepki olarak başlamış ve ilk millî ayaklanma olarak kabul edilmiştir.

    Doğru cevap
  5. E

    Kie-li Kağan'ın Çin'de esir düşmesinden önce başlamış ve Doğu Kök Türklerin kuruluşuna öncülük etmiştir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Doğu Kök Türkler 630'da Kie-li Kağan'ın Çin'e karşı yaptığı seferde esir düşmesiyle Çin hâkimiyetine girmiştir. İkinci adım: 639'da patlak veren Kürşat İsyanı bu hâkimiyete karşı yapılmış ve ilk millî ayaklanma olarak bilinmektedir. Neden ile sonucu bu biçimde bağlayan seçenek doğru yargıdır. Çeldiriciler: Avar hâkimiyetine karşı olduğu iddiası zamanlama açısından yanlıştır, çünkü Avar hâkimiyeti Kök Türk kuruluş sürecinde sona ermiştir. Uygur hâkimiyetine karşı olduğu ve II. Kök Türk Devleti'ni yıktığı iddiası yanlıştır; II. Kök Türk Devleti 742'de dağılmıştır. Din değişikliğine tepki olduğu iddiası ve Batı'nın bu isyanla 659'da Çin'e bağlandığı iddiası yanlıştır. Kie-li Kağan'ın esirliğinden önce başladığı iddiası yanlıştır, çünkü isyan esirlikten sonra gerçekleşmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Beylikten devlete Osmanlı siyaseti (1302-1453)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    İlk medrese İznik’te kurulmuştur.

  2. II.

    Bursa başkent yapılmış ve hükümdar sultan unvanını kullanmaya başlamıştır.

  3. III.

    İlk cami Osman Bey döneminde yapılmıştır.

Osmanlı Beyliği’nin Orhan Bey dönemine ait kurumlaşma ve başkentle ilgili aşağıdaki öncüller verilmiştir. Buna göre, bu öncüllerden hangileri Orhan Bey dönemine ait doğru bilgileri vermektedir?

  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    Hiçbiri doğru değil

Doğru cevap: A

Çözüm

Çözüm. Birinci adım: I. öncül, ilk medresenin İznik’te kurulduğunu söyler; bu Orhan Bey dönemine aittir ve doğrudur. İkinci adım: II. öncül, Bursa’nın başkent yapılmasını ve sultan unvanının kullanılmasını Orhan Bey dönemine bağlar; bu da doğrudur. Üçüncü adım: III. öncül, ilk caminin Osman Bey döneminde yapıldığını söyler; ilk cami Orhan Bey döneminde İznik’te kurulmuştur, bu nedenle yanlıştır. Sonuç: doğru öncüller I ve II’dir. Çeldiriciler: “Yalnız II” seçeneği yalnız başkent öncülünü alır ve ilk medreseyi dışarıda bırakır. “I ve III” seçeneği yanlış olan III. öncülü doğru sayar. “II ve III” seçeneği ilk medreseyi Bursa’ya yerleştirerek I. öncülü yanlış sayar. “Hiçbiri doğru değil” seçeneği kurumlaşmayı I. Kosova Savaşı sonrasına tarihlemeye dayanır; oysa bu öncüller Orhan Bey dönemine aittir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Sultan ve Osmanlı merkez teşkilatı
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Şehzadeler, yanlarında lala bulunan ve merkeze yakın sancaklara vali olarak gönderilirdi. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Yanlarındaki lalanın sancağın askerî komutanlığını üstlenerek şehzadeyi korumak

  2. B

    Şehzadeleri merkezden uzaklaştırarak yönetime katılmalarını engellemek

  3. C

    Sınır boylarındaki sancaklarda düşman saldırılarına karşı savunma sağlamak

  4. D

    Şehzadelere devlet işlerinde deneyim kazandırarak tahta hazırlamak

    Doğru cevap
  5. E

    Adayları saray içinde gözetim altında tutarak tahta hazırlamak

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: şehzadeler merkeze yakın sancaklara gönderilmiştir. İkinci adım: yanlarındaki lala, şehzadeye devlet işlerinde danışmanlık yapmakla görevlidir. Bu iki bilgi birlikte uygulamanın amacını gösterir: şehzadelere devlet işlerinde deneyim kazandırmak. Çeldiriciler: lalayı askerî komutan sayan seçenek görevini yanlış tanımlar; şehzadeleri merkezden uzaklaştırmayı amaç gösteren seçenek uygulamanın tersini söyler; sancakların sınır boylarından seçildiğini öne süren seçenek coğrafi bir ayrıntıyı yanlış kurar; adayları saray içinde gözetmeyi amaçlayan seçenek kafes usulüyle karıştırılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Devrimler çağında değişen devlet-toplum ilişkileri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti'nin son dönemlerindeki hükûmet değişikliklerini inceleyen bir öğrenci, darbe ve darbe girişimlerine ilişkin şu notları almıştır. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

  1. A

    Darbe, ordu ya da siyasi elitlerin örtük ve yasadışı yöntemlerle hükûmeti değiştirmesidir.

  2. B

    13 Nisan 1909'da alaylı askerler ve medrese öğrencilerinin girişimi sonuçsuz kalmıştır.

  3. C

    Yeni Osmanlılar 1867'de Âli Paşa'nın yerine Mahmud Nedim Paşa'yı getirmeyi planlamıştır.

  4. D

    Ağustos 1876'da bir fetvayla V. Murat tahttan indirilerek yerine II. Abdülhamid geçmiştir.

  5. E

    31 Mart girişimi başarıya ulaşarak II. Abdülhamid'in yetkilerini artırmıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Darbenin, ordunun ya da siyasi elitlerin örtük ve yasadışı yöntemlerle hükûmeti değiştirmesi olduğu belirlenir. İkinci adım: 1867'de Yeni Osmanlılar'ın Âli Paşa'nın yerine Mahmud Nedim Paşa'yı getirmeyi planladığı, Ağustos 1876'da ise bir fetvayla V. Murat'ın tahttan indirildiği hatırlanır. Üçüncü adım: 13 Nisan 1909 girişiminin sonuçsuz kaldığı ve 31 Mart girişiminin başarıya ulaşmadığı bilinir; bu nedenle başarıya ulaştığını söyleyen yargı yanlıştır. Çeldiriciler: "Darbe, ordu ya da siyasi elitlerin..." tanımı doğrudur. "Yeni Osmanlılar 1867'de..." yargısı doğrudur; planın Âli Paşa'yı desteklediği sanısı yanlıştır. "Ağustos 1876'da bir fetvayla..." yargısı doğrudur; 1876 değişikliğini yanlış sanmak bu seçeneğin yanlış sayılmasına yol açar. "13 Nisan 1909'da... sonuçsuz kalmıştır" yargısı doğrudur ve girişimin başarılı olduğu sanısıyla birlikte düşünülmemelidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Devrimler çağında değişen devlet-toplum ilişkileri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

1876 tarihli Kanun-ı Esasi'ye göre Mebusan Meclisi üyeleri iki dereceli seçimle, Âyan Meclisi üyeleri ise padişah tarafından seçilmiştir. II. Abdülhamid, 1878'de bu anayasanın kendisine tanıdığı yetkiye dayanarak yürürlüğü askıya almıştır. Buna göre bu uygulama için hangisi söylenebilir?

  1. A

    Âyan üyeleri halk tarafından seçildiği için anayasanın askıya alınması halkın iradesine dayanmıştır.

  2. B

    Anayasanın kendisi, padişahın anayasayı askıya almasına dayanak oluşturmuştur.

    Doğru cevap
  3. C

    Tek dereceli seçimle gelen meclisin onayıyla anayasa askıya alınmış ve padişahın yetkileri kaldırılmıştır.

  4. D

    Anayasa dışı bir darbeyle yürürlük kaldırılmış ve padişahın meclis üzerindeki yetkileri ortadan kaldırılmıştır.

  5. E

    Padişahın yetkileri anayasayla bütünüyle kaldırıldığı için anayasanın askıya alınması mümkün olmamıştır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Kanun-ı Esasi'ye göre Mebusan Meclisi iki dereceli seçimle oluşur, Âyan Meclisi üyeleri ise padişah tarafından seçilir. Âyan üyeleri halk iradesine değil padişaha dayanır. İkinci adım: II. Abdülhamid, anayasanın kendisine tanıdığı yetkiye dayanarak yürürlüğü askıya almıştır. Bu hukuki dayanak, anayasanın padişah yetkilerini koruyan hükümlerinden kaynaklanır. Sonuç: Askıya alma, anayasanın kendisinin padişahın bu yetkisine dayanak oluşturduğu anlamına gelir.

Çeldiriciler: Âyan üyelerinin halk tarafından seçildiğini söyleyen seçenek, birinci adımdaki seçim düzenini tersine çevirir. Tek dereceli seçimle gelen meclisi anlatan seçenek seçim sistemini yanlış tanımlar. Anayasa dışı bir darbeyi anlatan seçenek, askıya almanın anayasal yetkiye dayandığı bilgisini yok sayar. Padişahın yetkilerinin bütünüyle kaldırıldığını söyleyen seçenek, anayasanın padişah yetkilerini koruduğunu gözden kaçırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • 20. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti ve dünya
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki metin, yirminci yüzyılın başında bir başkentte gözlemlenen değişimi anlatan kurgusal bir gezi notudur.

"Şehrin caddelerinde artık tramvaylar işliyor, bazı evlerde telefon bulunuyor. Akşamları opera topluluğunun temsiline gidenler arasında hanımlar da yer alıyor. Kız okulları açılmış, mahalle aralarında yeni gazeteler çıkıyor; genç kuşak yabancı kitapları okuyup tartışıyor."

Bu metinden hareketle, anlatılan değişimin temel niteliği için hangisi söylenebilir?

  1. A

    Düyun-ı Umumiye'nin borçları ödemesi, bu gelişmelerin doğrudan sonucudur.

  2. B

    Değişim, kırsal kesimde yaşayan halkın ekonomik hayatını düzenlemeye yöneliktir.

  3. C

    Değişim, askerî eğitimin modernleşmesi ve silahlı kuvvetlerdeki düzenlemelerle sınırlı kalmıştır.

  4. D

    Metin, İslamcılık akımının halifelik etrafındaki birliği savunduğunu göstermektedir.

  5. E

    Batı ile etkileşim, büyük şehirlerde sosyal ve kültürel bir dönüşüm doğurmuştur.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım, metindeki tramvay, telefon, opera, kız okulları ve gazetelerin ortak noktasını belirlemektir: hepsi büyük bir şehirde yaşam biçiminin ve düşünce dünyasının değiştiğini gösterir. İkinci adım, bu unsurların Batı ile temas sonucunda yaygınlaştığını ve toplumsal yaşamı kültürel alanda dönüştürdüğünü ilişkilendirmektir. Doğru seçenek bu sonucu ifade eder.

Çeldiriciler: Borçların ödenmesi metinde geçmez; bu, Düyun-ı Umumiye'nin kuruluş amacını değişimin sebebiyle karıştırmaktır. Kırsal kesimdeki ekonomik düzenleme metnin konusu değildir; değişim şehirde gözlemlenmektedir. İslamcılık ve halifelik vurgusu metinde yoktur. Askerî eğitim tek bir unsura dayanır; metin ise kültürel ve toplumsal alanları birlikte anlatır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Millî Mücadele
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Misak-ı Millî kararlarının 28 Ocak 1920'de kabul edildiği, 17 Şubat 1920'de ise ilan edildiği bilinmektedir. Öte yandan I. Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de açılmıştır. Bu bilgilere göre Misak-ı Millî kararlarıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Kararların TBMM'nin açılışından sonra Meclis tarafından alındığı

  2. B

    İlan tarihinin kabul tarihinden önce gerçekleştiği

  3. C

    Kararların Sevr Antlaşması'na tepki olarak sonradan alındığı

  4. D

    Kararların TBMM'nin açılışından önce kabul edildiği

    Doğru cevap
  5. E

    Kararların Sivas Kongresi ile aynı dönemde alındığı

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Misak-ı Millî kararları 28 Ocak 1920'de kabul edilmiş ve 17 Şubat 1920'de ilan edilmiştir. İkinci adım: I. TBMM 23 Nisan 1920'de açıldığına göre kararlar Meclis açılmadan önce alınmıştır. Üçüncü adım: A, kararları Meclis'in aldığını sanmaktır; kararlar TBMM'den önce alınmıştır. B, kabul ile ilan tarihlerini ters çevirmektir; kabul 28 Ocak, ilan 17 Şubat'tır. C, kararları Sevr'e tepki olarak sonraya koymaktır; Sevr Ağustos 1920'de imzalanmış, kararlar bundan önce alınmıştır. E, Sivas Kongresi'nin 1919 Eylül'ündeki kararlarıyla aynı dönemde saymaktır; Misak-ı Millî 1920'de alınmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Millî Mücadele
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kâzım Karabekir komutasındaki Türk kuvvetleri, 1920 yılında Doğu Cephesi'nde kazandığı zaferle Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk askerî başarısını elde etmiştir. Bu zafer, Ermenistan ile imzalanan Gümrü Antlaşması'nda Kars'ın Türkiye'ye bırakılmasına zemin hazırlamıştır. Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    TBMM hükûmetinin Doğu Cephesi'ndeki zaferle uluslararası alanda muhatap olarak kabul edilmeye başladığına

    Doğru cevap
  2. B

    İlk askerî zaferin Doğu Cephesi'nde değil Batı Cephesi'nde kazanılarak TBMM'nin ilk başarısının orada elde edildiğine

  3. C

    Gümrü Antlaşması'nın Moskova Antlaşması'ndan sonra imzalanarak Kars'ın Sovyetler Birliği'ne bırakıldığına

  4. D

    Kars'ın bırakılmasının Güney Cephesi'nde Ankara Antlaşması ile sağlanan bir sonuç olduğuna

  5. E

    Gümrü Antlaşması'nın taraflarının Türkiye ile Sovyet Rusya olup Ermenistan'ın görüşmelerin dışında kaldığına

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Doğu Cephesi'ndeki zafer TBMM'nin ilk askerî başarısıdır. İkinci adım: Gümrü Antlaşması (1920) Kars'ın Türkiye'ye bırakılmasını sağlamıştır. Üçüncü adım: Bu sonuç, TBMM'nin uluslararası alanda bir muhatap olarak görülmeye başlandığını gösterir. C seçeneğinde Gümrü (1920) Moskova'dan (1921) sonra sayılmıştır; B seçeneğinde zafer yanlış cepheye verilmiştir; D seçeneğinde Kars sonucu Güney Cephesi'ne bağlanmıştır; E seçeneğinde Ermenistan Gümrü'nün tarafıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Atatürkçülük ve Türk inkılabı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kurgusal bir aile hikâyesinde, 17 Şubat 1926'da kabul edilen bir kanunun uygulandığı bir dönemde, bir kadın evlilik sorunlarında eşiyle aynı şartlarda boşanma davası açabilmiş, bir erkek ise aynı anda birden fazla eşle evlenememiştir. Hikâyeyi anlatan öğretmen, bu uygulamaların toplumsal eşitlik anlayışını güçlendirdiğini belirtmektedir.

Buna göre, bu hikâyede yansıyan durum Türk Medeni Kanunu'nun hangi özelliğiyle en doğrudan ilişkilendirilebilir?

  1. A

    Kadınlara 1926'da milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanıması

  2. B

    Kadınlara muhtarlık hakkını belediye seçimlerinden önce tanıması

  3. C

    Suç ve cezaları ayrıntılı biçimde düzenleyen bir ceza hukuku kodu olması

  4. D

    Ekonomik üretimi devletin denetimine alan bir sanayi politikası içermesi

  5. E

    Aile hukukunda tek eşlilik ve kadın erkek için eşit boşanma hakkı tanıması

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: hikâyedeki düzenleme 17 Şubat 1926'da kabul edilen Türk Medeni Kanunu'dur. İkinci adım: bir erkeğin birden fazla eşle evlenememesi tek eşlilik ilkesidir; kadının eşiyle aynı şartlarda boşanma davası açabilmesi ise aile hukukunda kadın erkek eşitliğinin somut bir yansımasıdır. Üçüncü adım: bu iki uygulama Medeni Kanun'un aile hukukundaki özellikleridir; doğru seçenek bu ikisini birlikte anlatandır. Çeldiriciler: kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı 1934'te tanınmıştır, Medeni Kanun'un konusu değildir. Ceza hukuku kodu olması hikâyede geçen bir unsur değildir. Ekonomik üretimi denetleyen bir sanayi politikası kanunun içeriğinde yer almaz. Muhtarlık hakkı 1933'te tanınmıştır ve belediye hakkı 1930'da verildiği için sıra ters yazılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye ve dünya
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir diplomatın günlüğünde şu notlar yer almaktadır: 19 Ekim 1939'da İngiltere ve Fransa ile bir karşılıklı yardım antlaşması imzalandı; 18 Haziran 1941'de ise Almanya ile bir saldırmazlık antlaşması yapıldı. Diplomat, bu iki antlaşmayı tek bir ilkenin parçası olarak değerlendiriyor. Buna göre diplomatın yorumu Türkiye'nin dış politikasının hangi ilkesini yansıtır?

  1. A

    Savaşa girmeden her iki bloğa da dengeli yaklaşarak denge politikası izlemek

    Doğru cevap
  2. B

    Ankara Paktı gereğince İngiltere ve Fransa'nın yanında fiilen savaşa katılmak

  3. C

    Mihver Devletler yanında savaşa girerek bölgede üstünlük sağlamak

  4. D

    Yalnız Müttefiklere bağlı kalarak Almanya ile ilişkileri kesmek

  5. E

    Sovyetler Birliği ile ittifak kurarak Batı devletlerine karşı durmak

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda iki antlaşmanın taraflarını ve tarihlerini belirleriz: 19 Ekim 1939'da İngiltere ve Fransa ile Ankara Paktı, 18 Haziran 1941'de Almanya ile Saldırmazlık Paktı imzalanmıştır. İkinci adımda, iki ayrı bloğa da yaklaşan bu tutumun, Türkiye'nin 1945'e kadar savaşa girmeyip tüm devletlerle dengeli ilişki kurma çabasının ürünü olduğunu görürüz. Bu nedenle doğru ilke, savaşa girmeden her iki bloğa da dengeli yaklaşmaktır.

Çeldiriciler: 'Mihver Devletler yanında savaşa girerek bölgede üstünlük sağlamak' seçeneği, Almanya ile yapılan antlaşmayı tek başına Mihver yanlısı bir tercih saymanın sonucudur; oysa Türkiye 1945'e kadar savaşa girmemiştir. 'Ankara Paktı gereğince İngiltere ve Fransa'nın yanında fiilen savaşa katılmak' seçeneği, bir ittifak antlaşmasını hemen fiilî savaş kararı saymaktan doğar. 'Yalnız Müttefiklere bağlı kalarak Almanya ile ilişkileri kesmek' seçeneği, politikayı yalnız Müttefiklere bağlılık olarak yorumlamaktan doğar; Almanya ile saldırmazlık antlaşması bu yoruma uymaz. 'Sovyetler Birliği ile ittifak kurarak Batı devletlerine karşı durmak' seçeneği ise Almanya ile yapılan antlaşmanın Sovyetler Birliği ile yapılmış sanılmasından kaynaklanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Çevre sorunları, kaynak kullanımı, sürdürülebilirlik
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K havzası su stresi aralığındadır.

  2. II.

    L havzası su kıtlığı aralığındadır.

  3. III.

    M havzasında kişi başına su mutlak su kıtlığı düzeyindedir.

  4. IV.

    N havzasında nüfus artışı, kişi başına düşen suyu artırır.

Aşağıdaki tabloda dört kurgusal havzanın kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarları verilmiştir. Su stresi, su kıtlığı ve mutlak su kıtlığı sınıflandırmalarına göre I., II., III. ve IV. öncüllerden hangileri doğrudur?

Tablo: Havza ve Kişi başına yıllık su (m³) sütunları. K 1250, L 780, M 420, N 1520 m³.
  1. A

    I ve IV

  2. B

    II ve IV

  3. C

    I, II ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I, III ve IV

  5. E

    II, III ve IV

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, tablodaki değerleri sınıflandırma aralıklarıyla karşılaştırmaktır. K havzasında 1250 m³ değeri 1000 ile 1700 arasında olduğu için su stresi aralığındadır, I doğrudur. L havzasında 780 m³ değeri 500 ile 1000 arasında olduğu için su kıtlığı aralığındadır, II doğrudur. M havzasında 420 m³ değeri 500 m³ in altında olduğu için mutlak su kıtlığıdır, III doğrudur. İkinci adım, nüfus artışının etkisini değerlendirmektir: nüfus arttıkça kişi başına düşen su azalır, bu yüzden IV yanlıştır. Doğru öncüller I, II ve III olduğundan C seçeneği doğrudur. A ve B, IV'ü doğru saydıkları için; D ve E de IV'ü içerdikleri için elenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Ekstrem olaylar ve gelecek çıkarımları
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Bazı bitki ve hayvan türlerinin yayılış alanları kutuplara doğru kayacaktır.

  2. II.

    Akarsu, göl ve yer altı suyu rezervleri iklim değişikliğiyle birlikte artacaktır.

  3. III.

    Birçok bölgede yağışların kar yerine yağmur olarak düşmesi öngörülmektedir.

  4. IV.

    Bitki ve hayvan türlerinin yayılış alanları ekvatora doğru kayacaktır.

Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin gelecekte doğurması beklenen sonuçlarıyla ilgili bilgiler aşağıda verilmiştir. Bu bilgiler bilimsel çalışmalarda yapılan öngörülere dayanmaktadır. Buna göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

  2. B

    III ve IV

  3. C

    I, III ve IV

  4. D

    II ve IV

  5. E

    I ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: sıcaklık artışına bağlı olarak bazı türlerin yayılış alanlarının kutuplara doğru kayacağı öngörülmektedir; I. öncül doğrudur. İkinci adım: küresel ısınma ve iklim değişikliği akarsu, göl ve yer altı suyu rezervlerinin azalmasına neden olur; II. öncül bu yüzden yanlıştır. Üçüncü adım: birçok bölgede yağışların kar yerine yağmur olarak düşmesi öngörülmektedir; III. öncül doğrudur. Dördüncü adım: yayılış alanlarının kayma yönü kutuplara doğrudur, ekvatora doğru değildir; IV. öncül yanlıştır. Doğru öncüller I ve III olduğundan doğru seçenek I ve III'tür.

Çeldiriciler: I ve II seçeneği, rezervlerin artacağını söyleyen yanlış öncülü doğru sayar. III ve IV seçeneği, ekvator yönlü kaymayı doğru kabul eder. I, III ve IV seçeneği de aynı yanlış yönü içerir. II ve IV seçeneği iki yanlış öncülü birlikte doğru sayan ters bir okumadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Hizmet sektörü, ulaşım, ticaret ve turizm
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ülkesi, tarım sektörünün payının yüksek olması nedeniyle dört ülke içinde gelişmişlik düzeyi en düşük olandır.

  2. II.

    L ülkesinde hizmet sektörünün milli gelirdeki payının yüksek olması, gelişmiş ülke özelliğiyle uyumludur.

  3. III.

    M ülkesinde sanayi sektörünün payı hizmet sektörünün payından daha düşüktür.

Tabloda, kurgusal dört ülkenin (K, L, M, N) milli gelirinin tarım, sanayi ve hizmet sektörlerine göre dağılımı yüzde olarak verilmiştir.

Buna göre bu ülkelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Tablo: dört kurgusal ülkenin milli gelirinde tarım, sanayi ve hizmet paylarının yüzdesi. K: 48, 22, 30. L: 8, 22, 70. M: 18, 46, 36. N: 3, 33, 64.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Tablodan her ülkenin sektör paylarını okuruz. K ülkesinde tarımın payı dört ülke içinde en yüksektir; L ülkesinde hizmet payı en yüksektir; M ülkesinde sanayi payı hizmet payından büyüktür. İkinci adım: Milli gelirde hizmet payı yüksek, tarım payı düşük ülkeler gelişmiş ülke özelliği taşır; tarım payı yüksek ülkeler ise gelişmişlik düzeyi düşük ülkelerdir. Üçüncü adım: I. yargı tabloyla uyumludur, doğrudur. II. yargı tabloyla ve gelişmişlik bilgisiyle uyumludur, doğrudur. III. yargı yanlıştır, çünkü M ülkesinde sanayi payı hizmet payından büyüktür. Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: Yalnız I: L ülkesinin yüksek hizmet payını gelişmişlikle ilişkilendiren II. yargıyı atlar. Yalnız II: K ülkesinin tarım payının yüksekliğini gelişmişlik düzeyinin düşüklüğüyle ilişkilendiren I. yargıyı atlar. I ve III: M ülkesinde sanayi ile hizmet paylarının büyüklük sırasını ters okuyarak yanlış III. yargıyı doğru sayar. II ve III: yine yanlış III. yargıyı doğru sayar ve doğru olan I. yargıyı atlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Tarım
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K bölgesinde buğday, yaz kuraklığına rağmen ilkbahar ve sonbahar yağışlarından yararlanarak verimli yetiştirilebilir.

  2. II.

    L bölgesi, çeltiğin yüksek sıcaklık ve bol su isteğini karşıladığı için çeltik tarımına uygundur.

  3. III.

    M bölgesi çeltik ekimi için uygundur, çünkü bu bitki düşük sıcaklıklarda da iyi gelişir.

  4. IV.

    M bölgesinde soğuğa dayanıklı arpa tarımı yapılabilir.

Kurgusal K, L ve M bölgelerinin iklim koşulları şöyledir: K bölgesi ilkbahar ve sonbaharda yağışlı, yazları kuraktır. L bölgesi yıl boyunca sıcak ve bol yağışlıdır, tarlaları büyük ölçüde su altındadır. M bölgesi kışları çok soğuk, yazları serindir. Bu bilgilere göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

  2. B

    I, II ve IV

    Doğru cevap
  3. C

    I, II ve III

  4. D

    II, III ve IV

  5. E

    III ve IV

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: K bölgesinde ilkbahar ve sonbahar yağışları olduğu için buğday, yaz kuraklığına rağmen verimli yetiştirilebilir; I. öncül doğrudur. İkinci adım: çeltik yüksek sıcaklık ve bol su isteyen, ekimden hasada kadar su içinde yetişen bir bitkidir. L bölgesi bu koşulları sağladığından II. öncül doğrudur. Üçüncü adım: M bölgesi kışları çok soğuk olan bir bölgedir; çeltik sıcaklık istediği için III. öncül yanlıştır. Dördüncü adım: arpa soğuğa ve sıcağa dayanıklı olduğundan M bölgesinde arpa tarımı yapılabilir; IV. öncül doğrudur. Doğru öncüller I, II ve IV olduğundan doğru cevap I, II ve IV'tür.

Çeldiriciler: I ve II seçeneği dördüncü öncüldeki arpa eşleşmesini atlamanın sonucudur. I, II ve III seçeneği çeltiği soğuk bölgeye uygun saymanın sonucudur. II, III ve IV seçeneği ilk öncüldeki K bölgesi buğday eşleşmesini atlamanın sonucudur. III ve IV seçeneği L bölgesinin çeltik uygunluğunu ve K bölgesini birlikte gözden kaçırmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Nüfus politikaları, şehirler ve kır yerleşmeleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Savaşların ardından nüfus kayıpları yaşayan bir ülke, izleyen dönemde uygulanan politikalarla nüfusunu yaklaşık iki katına çıkarmıştır. Nüfus hızla arttıktan sonra ülke, artış hızını düşürmeyi amaçlayan yeni bir döneme geçmiştir. Bu dönemde uygulanan önlemlerden hangisidir?

  1. A

    Doğum oranlarını artırmaya yönelik yasal düzenlemelerin hazırlanması ve nüfus artış hızının yükseltilmesi

  2. B

    Nüfus artışını teşvik eden yasal önlemlerin alınması ve yurt içi göçün engellenmesi

  3. C

    Sağlık ve eğitim imkânlarının kırsal alanda iyileştirilmesi ve barınma koşullarının düzeltilmesi

  4. D

    Nüfus artışına yönelik yasal düzenlemelerin kaldırılması ve yurt dışına işçi göçünün özendirilmesi

    Doğru cevap
  5. E

    Kadınların iş hayatından uzaklaştırılarak doğum sayısının ve evlilik oranının artırılması

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Savaşlar nüfus kayıplarına yol açmış, izleyen politikalarla nüfus yaklaşık iki katına çıkmıştır. Bu, nüfus artışını hızlandıran önlemlerin uygulandığı dönemin sonucudur. İkinci adım: Nüfus iki katına çıktıktan sonra artış hızını düşürmeyi amaçlayan yeni bir döneme geçilmiştir. Bu dönemde nüfus artışına yönelik yasal düzenlemeler kaldırılmış ve yurt dışına işçi göçü özendirilmiştir. Üçüncü adım: Soruda istenen önlem bu dönemin uygulamasıdır. Doğru seçenek, nüfus artışına yönelik yasal düzenlemelerin kaldırılması ve yurt dışına işçi göçünün özendirilmesidir. Çeldiriciler: Doğum oranlarını artırmaya yönelik düzenlemeler sonraki dönemin söylemine aittir. Nüfus artışını teşvik eden önlemler, artış hızını düşürmeyi amaçlayan dönemle çelişir. Sağlık ve eğitim iyileştirmeleri genel bir önlemdir, kırsala özgü değildir. Kadınların iş hayatına girmesinin nüfus artış hızını düşürdüğü bilinmelidir; bu ilişkiyi ters kuran yargı yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Şehirleşme, göç, sanayi ve bölgesel kalkınma
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Sanayileşmiş bölgelerde eğitim, sağlık ve ulaşım imkânları kırsal bölgelere göre daha gelişmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu durumun doğal bir sonucudur?

  1. A

    Kırsal bölgelerden sanayileşmiş bölgelere doğru göç hareketi, bu imkân farkı nedeniyle giderek artar.

    Doğru cevap
  2. B

    Göç, iklim farklarıyla tek başına açıklanır ve imkânların bu harekete etkisi yoktur.

  3. C

    Sanayileşmiş bölgelerdeki imkân farkı, kırsal kesimden göçü azaltarak nüfus dengesini korur.

  4. D

    Göç yönü sanayileşmiş bölgelerden kırsal alanlara doğru çevrilerek nüfus dağılımı dengelenir.

  5. E

    İmkân farkı sadece gelir düzeyine bakılarak anlaşılır ve eğitim ile sağlık göçte rol oynamaz.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda sanayileşmiş bölgelerin eğitim, sağlık ve ulaşım imkânlarının kırsal bölgelere göre daha gelişmiş olduğu hatırlanır. İkinci adımda bu imkân farkının şehirlere doğru gerçekleşen göçü artırdığı bağlanır. Doğru sonuç: kırsal bölgelerden sanayileşmiş bölgelere doğru göç hareketi giderek artar.

Çeldiriciler: İklim farklarıyla tek başına açıklanan göç seçeneği, göçü yalnız iklimle açıklar. İmkân farkının göçü azalttığı seçeneği, imkân farkının göçü azalttığını düşünür. Göç yönünün kırsala çevrildiği seçenek, göçün yönünü kırsala çevirir. İmkânların yalnız ekonomik gelirle sınırlandığı seçenek, imkânları yalnız ekonomik gelirle sınırlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Kültür bölgeleri ve medeniyetler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kültür; dil, din, örf ve âdet gibi maddi ve manevi ögelerin bütünüdür.

  2. II.

    Medeniyet, kültürün yazı, bilim, sanat ve teknoloji gibi ögelerle ilerlemiş biçimidir.

  3. III.

    Kültür ve medeniyet kavramları birbirinin aynısıdır.

Kültür ve medeniyet kavramları ile ilgili öncüllere göre, aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A

    Kültür ile medeniyet kavramları kapsam bakımından birbirinin aynısıdır.

  2. B

    Medeniyet, kültürün bilim ve teknoloji gibi ögelerle ilerlemiş düzeyidir.

    Doğru cevap
  3. C

    Kültür yalnız manevi değerlerden oluşur ve maddi ögeleri içermez.

  4. D

    Medeniyet yalnız yapılardan ve araçlardan oluşan maddi bir varlıktır.

  5. E

    Kültür yalnız dil ve dinden oluşan ögelerin bütünüdür ve başka ögeleri içermez.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: kültür, bir toplumun maddi ve manevi ögelerinin bütünüdür; I doğrudur. İkinci adım: medeniyet, kültürün yazı, bilim, sanat ve teknoloji gibi niteliklerle ilerlemiş düzeyidir; II doğrudur. Üçüncü adım: iki kavram kapsam bakımından farklıdır; medeniyet kültürün bir düzeyidir, III yanlıştır. Bu nedenle doğru yargı, medeniyetin kültürün ilerlemiş düzeyi olduğunu söyleyen yargıdır. Çeldiriciler: iki kavramı özdeş saymak, kültürü yalnız manevi değerlerle ya da yalnız dil ve dinle sınırlamak, medeniyeti yalnız maddi varlıklarla sınırlamak yanlış yargılara götürür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Hizmet sektörü, ulaşım, ticaret ve turizm
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kurgusal bir ülkede son yıllarda turizm geliri hızla artmış ve turizm, ülke ekonomisindeki payını yükseltmiştir. Buna göre turizm gelirindeki bu artışın ülke ekonomisine en doğrudan katkısı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Sanayi üretimini doğrudan artırarak fabrika sayısını yükseltmesi

  2. B

    Dış ticaret açığını büyüterek ithalat bağımlılığını yükseltmesi

  3. C

    Yalnızca iç talebe dayanarak ülke dışından gelir getirmemesi

  4. D

    Döviz girdisini artırarak dış ticaret açığının azalmasına katkı sağlaması

    Doğru cevap
  5. E

    Tarım gelirini doğrudan yükselterek kırsal üretimi artırması

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, metinde kurgusal ülkenin turizm gelirinin hızla arttığını ve turizmin ekonomideki payının yükseldiğini belirlemektir. İkinci adım, turizmin döviz girdisi sağlayarak dış ticaret açığını ve işsizliği azaltabildiğini hatırlayıp bu bilgiyi metne uygulamaktır. Bu durumda en doğrudan katkı, ülkeye döviz girdisi sağlayıp dış ticaret açığını azaltmasıdır. Çeldiriciler: sanayi üretimini doğrudan artırmak turizmin bu ekonomik etkisi değildir; dış ticaret açığını büyütmek turizmin tersi bir etkidir; yalnızca iç talebe dayanmak turizmin dış gelir sağlayan yapısıyla çelişir; tarım gelirini yükseltmek metinde geçmeyen bir bağlantıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Jeopolitik konum, Türk kültür bölgeleri, gelişmişlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türkiye'nin dış ilişkilerinde rol alan kurumlar ve görevleri eşleştirildiğinde, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    TÜRKSOY, Türk devletleri arasında siyasi ve ekonomik iş birliğini geliştirir.

    Doğru cevap
  2. B

    Maarif Vakfı, yurt dışında eğitim kurumları aracılığıyla faaliyet gösterir.

  3. C

    Türk Devletleri Teşkilatı, siyasi ve ekonomik iş birliğini geliştirir.

  4. D

    Yunus Emre Enstitüsü, Türkçe öğretimi ve Türk kültürünün tanıtımını yürütür.

  5. E

    YTB, burs, diaspora ve akraba topluluklarla ilişkileri yürütür.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Eşleştirmeler tek tek kurumun görev alanıyla karşılaştırılır. İkinci adım: Maarif Vakfı'nın yurt dışı eğitim kurumları, Türk Devletleri Teşkilatı'nın siyasi ve ekonomik iş birliği, Yunus Emre Enstitüsü'nün Türkçe öğretimi ve YTB'nin burs ve diaspora görevleri doğrudur. Üçüncü adım: TÜRKSOY ise Türk dünyasının ortak kültür örgütüdür; siyasi ve ekonomik iş birliği görevi TÜRKSOY'a değil Türk Devletleri Teşkilatı'na aittir. Yanlış eşleştirme birinci seçenektir.

Çeldiriciler: 'Maarif Vakfı, yurt dışında eğitim kurumları aracılığıyla faaliyet gösterir' eşleştirmesini yanlış sanmak bir karışıklıktır. 'Türk Devletleri Teşkilatı, siyasi ve ekonomik iş birliğini geliştirir' görevinin yanlış sayılması bir hatadır. 'Yunus Emre Enstitüsü, Türkçe öğretimi ve Türk kültürünün tanıtımını yürütür' eşleştirmesi doğrudur. 'YTB, burs, diaspora ve akraba topluluklarla ilişkileri yürütür' görevinin yanlış sanılması bir karışıklıktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Çevre sorunları, kaynak kullanımı, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Su dengesini bozan etkiler, oluşumlarına göre beşerî ve doğal kaynaklı olarak ayrılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi beşerî kaynaklı bir etki değildir?

  1. A

    Kentleşmenin yüzey akışını ve su dengesini değiştirmesi

  2. B

    Sanayi atıklarının tatlı su kaynaklarını kirletmesi ve kayba yol açması

  3. C

    Aşırı yeraltı suyu çekiminin zemin oturmalarına ve kuruma olaylarına yol açması

  4. D

    Ormansızlaşmanın tatlı su döngüsünü ve arazi sistemini etkilemesi

  5. E

    Ani ve şiddetli yağışa bağlı sel ve taşkın

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: su dengesini bozan etkiler, oluşumlarına göre beşerî ya da doğal kaynaklı olarak ayrılır. İkinci adım: kentleşme, aşırı yeraltı suyu çekimi, ormansızlaşma ve sanayi kirliliği insan faaliyetinden doğan etkilerdir. Ani ve şiddetli yağışa bağlı sel ve taşkın ise doğal bir olaydır; yapılaşma bu zararı büyütse de olayın kendisi doğal yağışa dayanır. Bu nedenle soruda istenen seçenek E'dir; diğer seçenekler beşerî kaynaklı etkilerdir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Çevre yönetimi ve ortak miras
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

1992 yılında Rio de Janeiro'da düzenlenen Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı'nda kabul edilen ya da imzaya açılan belgelerden hangisi değildir?

  1. A

    İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi

  2. B

    Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi

  3. C

    Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi

  4. D

    Kyoto İklim Protokolü

    Doğru cevap
  5. E

    Çevre ve Kalkınma Bildirgesi

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, kökteki olumsuzluğu okumaktır: Rio 1992 konferansında kabul edilen ya da imzaya açılan belgeler arasında bir tanesi dışarıda bırakılmıştır. İkinci adım, Rio'da imzaya açılan sözleşmeleri hatırlamaktır: Biyolojik Çeşitlilik, Çölleşme ile Mücadele ve İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmeleri. Üçüncü adım, Çevre ve Kalkınma Bildirgesi'nin de Rio'da kabul edildiğini hatırlamaktır. Kalan belge, 1997 yılında imzalanan Kyoto İklim Protokolü'dür; bu protokol Rio Konferansı'nda imzaya açılmamıştır.

Çeldiriciler: "Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi" cümlesi bu sözleşmeyi Stockholm Konferansı'na bağlamanın, "Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi" cümlesi bu sözleşmeyi Rio dışında saymanın, "İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi" cümlesi bu sözleşmeyi Kyoto ile karıştırmanın, "Çevre ve Kalkınma Bildirgesi" cümlesi Rio'da kabul edilen bildirgeyi sözleşme olmadığı için dışarıda saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • MÖ 6. yy - MS 2. yy felsefesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir öğrenci, hocasına en çok takdir edilen insan olmanın mutluluk getirip getirmeyeceğini sorar. Hoca, çevresinin onayını kazanmış birinin de içinde huzursuz olabileceğini anlatır. Ona göre mutluluk, insanın düşünceleri, istekleri ve davranışları arasında kurduğu uyumdan doğar. Kişi kendisiyle bu uyum içindeyken, dıştan gelen övgü ya da eleştiri onun iç dengesini tek başına bozamaz. Hoca, bu konuda kendi deneyimini de anlatır: Bir zamanlar başarı ve şöhret peşinde koşmuş, ama sonunda kendi sesini duyamaz hâle gelmişti. Öğrenci, bu sözlerin kendi hayatına nasıl yansıyacağını düşünmeye başlar.

Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Mutluluk, toplumda elde edilen makam ve servetle doğrudan orantılı bir duygudur.

  2. B

    Erdem, bilgiden bağımsız olarak tekrarlanan bir alışkanlık sayesinde kendiliğinden kazanılır.

  3. C

    Mutluluğun kaynağı insanın kendi içindeki uyumudur ve bu uyum dış başarılara bağlı kalmak zorunda değildir.

    Doğru cevap
  4. D

    Hocanın anlattığı uyum, yönetimin halkı düzenli tutmasıyla sağlanabilecek bir toplumsal düzendir.

  5. E

    Kötü davranış, insanın kendisini tanımadığı için değil, bilinçli bir seçimle ortaya çıkar.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, hocanın mutluluğu insanın düşünceleri, istekleri ve davranışları arasındaki uyuma bağladığını belirlemektir. İkinci adım, bu uyum sağlandığında dıştan gelen övgü ya da eleştirinin iç dengeyi tek başına bozamadığını ayırt etmektir. Üçüncü adım, bu iki noktadan çıkan sonucu seçmektir: mutluluğun kaynağı insanın kendi içindeki uyumudur ve bu uyum dış başarılara bağlı kalmak zorunda değildir.

Çeldiriciler: "Mutluluk, toplumda elde edilen makam ve servetle doğrudan orantılı..." yargısı, parçanın mutluluğu dış koşullara bağlamadığını gösterir. "Erdem, bilgiden bağımsız..." yargısı, parçada erdemden değil uyumdan söz edildiği için yanlıştır. "Kötü davranış, insanın kendisini tanımadığı için değil..." yargısı parçada geçmeyen bir tercih savıdır. "Hocanın anlattığı uyum, yönetimin halkı düzenli tutmasıyla..." yargısı ise parçada yer almayan siyasal bir çıkarımdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • 20. yy felsefesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu düşünüre göre, insanın yaşadığı çağdaki değerler kendiliğinden doğru değildir; değerleri biçenler, iyi ve kötü hakkındaki yargılarıyla çoğu kez yanılmaktadır. Yeni bir iyilik ve kötülük anlayışı kurmak isteyen kişi, önce mevcut değerleri yıkan bir tutum benimsemelidir. Düşünüre göre bütün canlılarda bir güç arayışı vardır ve yeryüzünün anlamı, bu gücü kendinde aşan insan tipinin yaratılmasıdır. Yeni değerler ancak bu yıkıcı ve yaratıcı süreçle doğabilir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu parçada sözü edilen düşünürün görüşlerinden biri değildir?

  1. A

    Yeryüzünün anlamı, kendi değerlerini yaratabilen insan tipinin ortaya çıkmasıdır.

  2. B

    Değerler sorgulanmadan kabul edildiğinde yanlışlıkların kaynağı olur.

  3. C

    Yeni değerlerin doğabilmesi için önce eski değerlerin yıkılması gerekir.

  4. D

    Canlıların tümünde kendini yükseltme ve güç kazanma eğilimi vardır.

  5. E

    Her insanın özü doğuştan belirlenmiştir ve sonradan yapılan seçimlerle değişmez.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: parçada değerlerin kendiliğinden doğru olmadığı ve değer biçenlerin yanıldığı anlatılıyor. İkinci adım: yeni değerlerin ancak eski değerlerin yıkılmasıyla doğabileceği, canlılarda güç arayışı bulunduğu ve yeryüzünün anlamının üstinsan olduğu söyleniyor. Üçüncü adım: bu görüşlerin tümü parçada sözü edilen düşünüre, yani Nietzsche'ye aittir; soru bunlardan birinin olmadığını soruyor. Özün önceden belirlenip değişmediği görüşü parçada yoktur ve bu düşünürün görüşü değildir. Çeldiriciler: «Değerler sorgulanmadan kabul edildiğinde yanlışlıkların kaynağı olur» yargısı değer biçenlerin yanılgısıdır. «Yeni değerlerin doğabilmesi için önce eski değerlerin yıkılması gerekir» yargısı yıkıcı ve yaratıcı süreçtir. «Canlıların tümünde kendini yükseltme ve güç kazanma eğilimi vardır» yargısı güç iradesi görüşüdür. «Yeryüzünün anlamı, kendi değerlerini yaratabilen insan tipinin ortaya çıkmasıdır» yargısı üstinsan görüşüdür; hepsi düşünürün görüşleridir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Psikoloji bilimini tanıyalım
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir psikoloğa göre bir melodiyi dinleyen kişi, tek tek notaları ayrı ayrı algılamaz; melodiyi bir bütün olarak duyar ve bu bütünde hiçbir nota tek başına melodiyi oluşturmaz. Ona göre algılanan olaylar parçalarına indirgenemeyen anlamlı bütünlerdir ve zihin, uyaranları bu bütünlük içinde düzenler.

Bu görüş aşağıdaki yaklaşımlardan hangisine aittir?

  1. A

    Bilinçaltındaki çatışmaların davranışa yansıdığını ve bunların çözümlenmesi gerektiğini savunan yaklaşım

  2. B

    Algılanan olayları parçalarının toplamından farklı, bölünmez bir bütün olarak ele alan yaklaşım

    Doğru cevap
  3. C

    Zihnin amacını, bireyin çevresine uyum sağlamasındaki işlevinde arayan yaklaşım

  4. D

    Algı ve düşünceyi en küçük ögelerine ayırıp bu ögelerin bileşimini çözümleyen yaklaşım

  5. E

    Davranışı dış uyaranlara verilen ve pekiştirmeyle öğrenilen tepkiler olarak açıklayan yaklaşım

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: parçada algılanan olayların parçalarına indirgenemeyen bir bütün olarak ele alındığı görülür. İkinci adım: bu bütünlük vurgusu, psikolojik olayların parçalarının toplamından farklı olduğunu savunan Gestalt yaklaşımının temel ilkesidir. Üçüncü adım: ögelere ayırma, uyuma hizmet eden amaç ve pekiştirme vurgusu bu parçadan çıkmaz; geriye bütünlük ilkesi kalır. Çeldiriciler: bilinçaltı çatışmalar psikanalizin, öğelere ayırma yapısalcılığın, uyuma hizmet eden amaç işlevselciliğin, dış uyaran ve pekiştireç ise davranışçılığın ilkeleridir. Parçanın bütünlüğü yalnızca Gestalt'ta öne çıkar, bu nedenle diğer yaklaşımlar parçanın vurgusuyla uyuşmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Psikolojinin temel süreçleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Ece, lise son sınıfta günlük tutuyor. Günlüğüne şunları yazıyor: "Bugün sınıfta herkesin önünde konuşmak zorunda kaldım. Kim olduğumu, neye inandığımı bilmek istiyorum. Ailemin fikirleriyle benimkiler çoğu zaman çakışmıyor. Aynada bedenimdeki değişimleri daha fazla fark ediyorum."

Bu parçada ergenlik döneminin hangi özelliği vurgulanmaktadır?

  1. A

    Akran baskısının çocukluk dönemine özgü olması

  2. B

    Beden imajındaki değişimin önemsiz olması

  3. C

    Kimlik arayışı ve benlik tanımı

    Doğru cevap
  4. D

    Kimlik karmaşasının yaşlılık döneminde yaşanması

  5. E

    Duyguların en yoğun olduğu dönemin bebeklik olması

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, parçada geçen ögeleri belirlemektir: Ece'nin kim olduğunu bilme isteği, inançlarıyla ailesinin fikirleri arasındaki çatışma ve bedenindeki değişimlerin farkına varması. İkinci adım, bu ögeleri ergenlik döneminin özellikleriyle eşleştirmektir: kimlik arayışı, aile ile değerler arasındaki ayrışma ve beden imajındaki değişim bu dönemin belirgin özellikleridir. Üçüncü adım, parçanın ana vurgusunu seçmektir: metin en çok kimlik arayışını ve benlik tanımını öne çıkarır. Doğru seçenek kimlik arayışı ve benlik tanımıdır.

Çeldiriciler: Beden imajındaki değişimin önemsiz olması, parçada geçen bir ögeyi ikincil saymaktır; oysa bu değişim ergenlik döneminde önemli bir ögedir. Akran baskısının çocukluk dönemine özgü olması, bu özelliği yanlış bir döneme yerleştirmektir; akran ilişkileri ergenlikte belirginleşir. Kimlik karmaşasının yaşlılık döneminde yaşanması, kimlik sorununu yanlış yaşam evresine koymaktır; bu süreç ergenlikle ilişkilidir. Duyguların en yoğun olduğu dönemin bebeklik olması ise duygusal yoğunluğun ergenlikteki artışını yok saymaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Öğrenme, bellek ve düşünme
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir öğretmen, sınıfındaki öğrencilerin ödevlerini zamanında teslim etmesini istemektedir. Ödevini zamanında getiren öğrenci, her hafta sınıfta sevilmeyen tahta silme görevinden muaf tutulmaktadır. Bu uygulamadan sonra öğrencinin ödevlerini zamanında teslim etme sıklığı artmıştır.

Bu durumda öğretmenin uyguladığı yöntem hangi kavramla adlandırılır?

  1. A

    Ceza uygulaması

  2. B

    Olumlu pekiştirme

  3. C

    Olumsuz pekiştirme

    Doğru cevap
  4. D

    Davranış azaltıcı pekiştirme

  5. E

    Kaldırarak cezalandırma

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Hedef davranış ödevi zamanında teslim etmektir. Ortamdan çıkarılan şey hoşlanılmayan tahta silme görevidir; sahneye yeni bir şey eklenmemiştir.

İkinci adım: Hoş olmayan bir uyarıcının ortamdan çıkarılmasıyla davranışın sıklığı artmıştır. Bu, olumsuz pekiştirmenin tanımıdır.

Doğru yanıt: Olumsuz pekiştirme.

Çeldiriciler: 'Ceza uygulaması' davranışı azaltmak için hoş olmayan bir uyarıcı eklemektir; burada bir şey eklenmemiştir. 'Olumlu pekiştirme' hoşa giden bir uyarıcının eklenmesidir; burada hoşa giden bir şey eklenmemiştir. 'Davranış azaltıcı pekiştirme' bir kavram değildir; davranışı azaltan bir uygulama pekiştirme sayılmaz. 'Kaldırarak cezalandırma' bir cezalandırma değildir; kaldırılan görev hoşa gitmeyen bir uyarıcıdır ve davranış azalmamış, artmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Ruh sağlığının temelleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Tüm tetkiklerinde organik bir bulgu çıkmayan bir kişi, mide ağrısı ve baş dönmesinden yakınmaktadır. Hastanın bu yakınmalarının sınav dönemlerinde belirgin biçimde arttığı, endişesini sık sık dile getirdiği gözlenmiştir. Korku ve kaygı gibi ruhsal nedenlerle ortaya çıkan, ancak bedende gerçek bir hastalık bulunmadan görülen bu tür rahatsızlıklarda ruh ve beden birlikte göz önünde bulundurulmalıdır.

Bu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Hastanın yakınmaları uydurma olduğu için herhangi bir tedaviye gerek duyulmamalı ve hekimler bu konuyla ilgilenmemelidir.

  2. B

    Hastanın yakınmaları için bedensel tedavi yeterlidir ve ruhsal bir yön üzerinde durulmasına gerek yoktur.

  3. C

    Hastanın yakınmalarının kaynağında ruhsal etkenler rol oynayabilir; bu nedenle yalnız bedensel tedavi sorunu tek başına çözmeyebilir.

    Doğru cevap
  4. D

    Bu tür rahatsızlıklar duyguların açıkça dile getirildiği toplumlarda daha sık görüldüğünden, hastada bu durum beklenmiyordu.

  5. E

    Hastanın yakınmaları panik atakla aynı şey olduğundan, kısa süreli bir kaygı nöbeti olarak değerlendirilmelidir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, yakınmaların organik bir kaynağının bulunmadığını belirlemektir: tüm tetkiklerde bedensel bir bozukluk saptanmamıştır. İkinci adım, bu yakınmaları psikosomatik bozuklukla ilişkilendirmektir: fiziksel temeli olmayan bedensel yakınmalar, korku ve kaygı gibi ruhsal nedenlerle ortaya çıkar ve sınav dönemlerinde artması bu bağlantıyı destekler. Üçüncü adım, bu ilişkiden çıkan sonucu seçmektir: ruhsal etkenler yakınmaların kaynağında rol oynayabilir, bu nedenle yalnız bedensel tedavi sorunu tek başına çözmeyebilir.

Çeldiriciler: "Hastanın yakınmaları uydurma olduğu için..." seçeneği psikosomatik yakınmayı hayali sayar. "Hastanın yakınmaları için bedensel tedavi yeterlidir..." seçeneği yalnız bedensel tedaviyi yeterli görür. "Bu tür rahatsızlıklar duyguların açıkça dile getirildiği..." seçeneği bu bozukluğun görülme yerini ters okur. "Hastanın yakınmaları panik atakla aynı şey..." seçeneği kaygı ile panik atağı aynı kavram sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Toplumsal yapı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hayali bir mühendis, yıllarca büyük bir metropolde çalıştıktan sonra, tarlaları ve bahçeleri olan küçük bir köye taşınmaya karar verdi. Eşi ve çocukları da ona katıldı. Metropolde saatlerce süren yol, yoğun iş temposu ve kişisel alanda geçen günler yaşamın olağan parçasıydı. Köyde ise zaman mevsimlere ve hasat dönemine göre akar, komşular birbirinin işine yardım ederdi. Mühendis, yeni hayatında bu düzenin nasıl işlediğini gözlemlemek istiyordu. Buna göre, mühendisin yeni yaşamında aşağıdakilerden hangisiyle karşılaşması beklenir?

  1. A

    Bireysel rekabetin ve ben duygusunun köyde ön plana çıkması

  2. B

    Teknolojik dönüşümle işçi sayısının köyde artması ve üretimin fabrikalara kayması

  3. C

    Köyde çekirdek ailenin yaygın olması ve ilişkilerin kurumsal ve resmî biçimde yürümesi

  4. D

    Kentte olduğu gibi kalabalık nüfusun ve mesleki uzmanlaşmanın köyde ağır basması

  5. E

    Zamanın doğanın döngülerine göre akması ve aidiyet duygusunun çok güçlü olması

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: sahnedeki mühendis büyük kentten küçük bir köye taşınmıştır; kentteki yoğun tempo ve kişisel yaşam ile köydeki mevsim ve hasat döngüsü ile komşular arası yardım karşılaştırılır. İkinci adım: bu değişimde zamanın doğanın döngülerine göre akması ve komşuluk dayanışmasından doğan aidiyet duygusunun güçlü olması beklenir. Üçüncü adım: doğru seçenek bu iki özelliği birlikte verir. Çeldiriciler: 'Bireysel rekabetin ve ben duygusunun köyde ön plana çıkması' kentin özelliklerini köye taşımaktır. 'Köyde çekirdek ailenin yaygın olması ve ilişkilerin kurumsal ve resmî biçimde yürümesi' köy yapısındaki geniş aile ve samimi ilişkileri tersine çevirir. 'Kentte olduğu gibi kalabalık nüfusun ve mesleki uzmanlaşmanın köyde ağır basması' kent özelliklerini köye ait saymaktır. 'Teknolojik dönüşümle işçi sayısının köyde artması ve üretimin fabrikalara kayması' teknolojik dönüşümün işçi sayısını artırdığını sanmaktır; işçi sayısı azalmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Toplumsal değişme ve gelişme
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir mahallede birkaç yıl öncesine kadar yalnızca sabit telefonlar kullanılırken bugün herkesin cebinde akıllı bir telefon var. Bu araçlarla yapılan anlık yazışmalar, komşular arasındaki ziyaret alışkanlıklarının yerini aldı. Ancak bayram sabahı büyüklere önce selam vermek ve bir evi habersiz ziyaret etmemek gibi görgü kuralları aynı hızla değişmedi. Bu yüzden yaşlılar gençleri saygısız bulurken, gençler yaşlıları ilgisiz görmeye başladı.

Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanabilir?

  1. A

    Maddi kültür gecikmesi

  2. B

    Kültürel farklılaşma

  3. C

    Kültürel gecikme

    Doğru cevap
  4. D

    Bireysel tercih farkı

  5. E

    Teknolojik durağanlık

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Hızla değişen maddi kültür ögesi, akıllı telefon ve anlık iletişim araçlarıdır. İkinci adım: Geride kalan manevi kültür ögeleri, büyüklere selam verme ve ziyaret gibi görgü kurallarıdır. Üçüncü adım: Bu iki öge arasındaki uyumsuzluk saygı ve ilgi sorununa yol açmıştır; bu sorunu adlandıran kavram kültürel gecikmedir.

Çeldiriciler: Kültürel farklılaşma, uyumsuzluğu farklı kültürlerin varlığı olarak adlandırır. Maddi kültür gecikmesi, ögelerin yerini karıştırır; hızla değişen olan maddi kültürdür. Bireysel tercih farkı, sorunu bireysel bir tercihe indirger. Teknolojik durağanlık, teknolojinin manevi kültürden yavaş değiştiğini varsayar; parçada teknoloji hızla değişmektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Klasik mantık
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir okul robot kulübünün yarışma öncesi raporunda iki öncül yer almaktadır. Birinci öncül: Pil değişimi yapılmış hiçbir robot, yarışmada ilk üçe girecek kadar hızlı değildir. İkinci öncül: Takım B'nin bütün robotlarında pil değişimi yapılmıştır. Rapor, ekibin kararlarındaki mantıksal tutarlılığı kontrol etmek amacıyla hazırlanmış ve bu iki öncülü temel almıştır. Bu öncüllerden zorunlu olarak çıkan sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Pil değişimi yapılmış bütün robotlar takım B'nin robotlarıdır.

  2. B

    Takım B'nin bütün robotları yarışmada ilk üçe girecek kadar hızlıdır.

  3. C

    Yarışmada ilk üçe girecek kadar hızlı olan robotların bazıları takım B'nindir.

  4. D

    Takım B'nin robotlarının hiçbiri pil değişimi yapılmış robot değildir.

  5. E

    Takım B'nin hiçbir robotu, yarışmada ilk üçe girecek kadar hızlı değildir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: büyük terim yarışmada ilk üçe girecek kadar hızlı olmak, orta terim pil değişimi yapılmış robot, küçük terim takım B'nin robotudur. İkinci adım: birinci öncül tümel olumsuz, ikinci öncül tümel olumludur. Üçüncü adım: orta terim ikinci öncülde tümel alınmıştır ve öncüllerden biri olumsuz olduğu için sonuç tümel olumsuz olmalıdır. Dördüncü adım: takım B'nin bütün robotları pil değişimi yapılmış sınıfa girer ve bu sınıfın hiçbir üyesi hızlı değildir; dolayısıyla E doğrudur. A ikinci öncülün ters çevrilmesidir ve geçersizdir. B olumsuz öncüle rağmen olumlu sonuç çıkarır. C olumlu bir tikel sonuç kurarak olumsuz öncül kuralını atlar. D ise öncüllerden biriyle doğrudan çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Klasik mantık
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir mantık çalışma kâğıdında beş kıyas yer almaktadır ve her kıyasta önce iki öncül, ardından sonuç verilmiştir. Kıyasların geçerliliği öncüllerin nicelik ve niteliğine bağlıdır. Buna göre aşağıdaki kıyaslardan hangisinde geçerli bir sonuç elde edilemez?

  1. A

    Bütün balıklar kanatlıdır; bazı evcil hayvanlar balıktır; o hâlde bazı evcil hayvanlar kanatlıdır.

  2. B

    Bazı kuşlar uçandır; bazı uçanlar yüzendir; o hâlde bazı kuşlar yüzendir.

    Doğru cevap
  3. C

    Bütün memurlar çalışandır; bütün öğretmenler memurdur; o hâlde bütün öğretmenler çalışandır.

  4. D

    Bütün kuşlar hayvandır; bazı uçanlar kuştur; o hâlde bazı uçanlar hayvandır.

  5. E

    Hiçbir balık kuş değildir; bazı yüzenler balıktır; o hâlde bazı yüzenler kuş değildir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: her kıyasın üç terimini ve öncüllerin nicelik ile niteliğini ayırın. İkinci adım: A seçeneği geçerlidir; birinci öncül tümel olumlu, ikinci öncül tikel olumludur ve sonuç tikel olumludur. Üçüncü adım: B seçeneğinin iki öncülü de tikeldir. İki tikel öncülden sonuç çıkmaz, bu nedenle B seçeneği geçersizdir. Dördüncü adım: C seçeneği iki tümel olumlu öncülle geçerli bir kıyastır. D seçeneği tikel öncül ve tikel sonuç içerir, ancak tümel bir öncül orta terimi kapsadığı için geçerlidir. E seçeneği iki öncülden biri olumsuz olduğu için olumsuz sonuç verir ve geçerlidir. Yani yalnızca B seçeneğinde geçerli bir sonuç elde edilemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Mantık ve dil
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir toplantıda ekip üyeleri bir projenin başarılı olup olmadığını tartışıyor. Birinci katılımcı, “başarı” sözcüğüyle hedeflenen sayının tutturulmasını kastettiğini söylüyor. İkinci katılımcı ise aynı sözcüğü ekibin süreçten duyduğu memnuniyet anlamında kullanıyor. Tartışma saatlerce sürünce toplantıyı yöneten kişi, iki tarafın da kabul edeceği bir adım atmak istiyor. Buna göre tartışmayı sona erdirecek en uygun adım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Her iki katılımcının konuşmasındaki cümle dizilişini ve yazım hatalarını düzeltmek; söz dizimi açısından net bir ifade sağlayarak tartışmayı kapatacaktır.

  2. B

    Başarının ölçüldüğü sayısal verilerin doğruluğunu kanıtlamak için yeni bir ölçüm yapmak; böylece anlaşmazlık olgusal düzeyde çözülecektir.

  3. C

    Her iki katılımcının başarıyı aynı şekilde kastettiğini varsayıp toplantıyı kapatmak; tartışmanın kaynağı zaten ortadan kalkmış olacaktır.

  4. D

    “Başarı” sözcüğü için her iki tarafın üzerinde uzlaşacağı bir tanım yapmak; böylece sözcüğün hangi anlamda kullanıldığı açıkça belirlenmiş olur.

    Doğru cevap
  5. E

    Tanım yapmanın tartışmayı derinleştireceğini düşünerek sözcüğü belirsiz bırakmak ve konuyu bir sonraki toplantıya ertelemek.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda iki tarafın “başarı” sözcüğüne yüklediği anlamlar belirlenir: biri sayısal hedefi, öteki ekibin süreçten duyduğu memnuniyeti kastetmektedir. İkinci adımda anlaşmazlığın kaynağı, sözcüğün çok anlamlı olmasına bağlanır; taraflar aynı kelimeyle farklı kavramları anlatmaktadır. Üçüncü adımda bu sorunu bitirecek adım seçilir: anlamda uzlaşma sağlayan bir tanım. Tanım, sözcüğün hangi anlamda kullanılacağını belirleyerek tartışmanın konusunu sabitler. Doğru yargı budur.

Çeldiriciler: “Cümle dizilişi” yargısı, konuşmacıların cümlelerinin düzgün olduğunu, sorunun anlamda olduğunu göz ardı eder. “Aynı anlamı kastetme” yargısı, iki tarafın sözcüğü farklı kullandığı gerçeğiyle çelişir. “Olgusal ölçüm” yargısı, anlaşmazlığın veriyle değil anlamla ilgili olduğunu gözden kaçırır. “Tanımdan kaçınma” yargısı, anlamda uzlaşmanın tartışmayı sona erdirdiğini tersine çevirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Sembolik mantık
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    (p ∧ ~p) ∨ q

  2. II.

    (p ⇒ q) ∧ p ∧ ~q

  3. III.

    (p ∨ q) ⇔ ~p

p ve q basit önermeler olmak üzere, bir bileşik önerme doğruluk değerlerinin en az bir yorumlama satırında doğru olmasıyla tutarlıdır.

Buna göre, aşağıdaki önermelerden hangileri tutarlıdır?

  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    Yalnız I

Doğru cevap: B

Çözüm

Bir önerme, doğruluk değerlerinin en az bir satırında doğru ise tutarlıdır.

Birinci adım (I): p ∧ ~p her zaman yanlıştır; bu nedenle önerme q'ya bağlıdır. q doğru alındığında (p ∧ ~p) ∨ q doğru olur. Önerme tutarlıdır.

İkinci adım (II): (p ⇒ q) ∧ p ∧ ~q önermesinde ~q doğru olması için q yanlış olmalıdır. p doğruysa p ⇒ q yanlış olur; p yanlışsa p bileşeni yanlış olur. Her iki durumda da önerme yanlıştır; önerme tutarsızdır.

Üçüncü adım (III): p yanlış, q doğru alındığında p ∨ q doğru ve ~p doğru olur; iki taraf eşit değerdedir, önerme doğrudur. Önerme tutarlıdır.

Sonuç: tutarlı önermeler I ve III'tür.

Çeldiriciler. "I ve II" seçeneği tutarsız II önermesini tutarlı saymaktan doğar. "II ve III" seçeneği tutarlı I önermesini tutarsız saymaktan doğar. "I, II ve III" seçeneği tutarsız önermeyi tutarlı saymaktır. "Yalnız I" seçeneği yalnız ilk satıra bakıp III önermesini elemekten doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar
  • Kolay
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kitabü’t-Tevhid, Matüridi’nin eseridir.

  2. II.

    er-Risale, Şafii’nin fıkıh usulü konularını ele aldığı eserdir.

  3. III.

    Kitabu’l-Umm, Eşari’nin kelam alanındaki en tanınmış eseridir.

Bir öğretmen, kelam ve fıkıh alanındaki bazı âlimleri eserleriyle eşleştiren üç ifade hazırlamış ve öğrencilerinden bu ifadeleri değerlendirmelerini istemiştir. Öğrenciler, her ifadeyi kaynaklarla karşılaştırarak doğruluğunu belirlemelidir.

Buna göre, aşağıdaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda her öncül kaynak olgularıyla denetlenir: Kitabü’t-Tevhid, Matüridi’nin inanç konularındaki başyapıtıdır, bu nedenle I doğrudur. er-Risale, Şafii’nin fıkıh usulünü ele aldığı eserdir, bu nedenle II doğrudur. Kitabu’l-Umm ise Şafii’nin en tanınmış eseridir; Eşari’ye ait değildir, bu nedenle III yanlıştır. İkinci adımda doğru öncüllerin birleşimi seçilir: I ve II.

Çeldiriciler: Yalnız I, Şafii’nin eserini atladığı için eksiktir. I ve III, Kitabu’l-Umm’u Eşari’ye bağlayan yanlış öncülü doğru saymaktır. II ve III, aynı yanlış eşleştirmeyi kabul etmektir. I, II ve III ise üç eşleştirmeyi de doğru saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Hz. Muhammed ve gençlik
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Hz. Peygamber görevlendirme yaparken kişinin yaşına, soyuna ya da kalabalık bir topluluğa mensup olmasına bakmamıştır. Mekke’de öğretici ve yönetici olarak görevlendirdiği genç bir sahabiyi daha sonra Yemen’e hem zekât memuru hem de kadı olarak göndermiştir. Gençlerin fetva vermesine izin vermiş, bazılarını öğretici olarak görevlendirmiştir. Vefatından önce Suriye’ye gönderilecek ordunun komutanlığını da genç bir komutana vermiş; bu atamada yaşça büyük komutanların bulunduğu bir ordu olmasına rağmen kıdem farkı gözetilmemiştir.

Bu uygulamalarla Hz. Peygamber’in öne çıkardığı ilke aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Yaşça büyüklere öncelik vermek

  2. B

    Soy ve akrabalık bağlarına bakmak

  3. C

    Ehliyet ve liyakati esas almak

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız askerî başarıyı ölçmek

  5. E

    Gençlerin sayıca çokluğuna dayanmak

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, görevlendirmeleri ayırmaktır: öğreticilik ve yöneticilik, Yemen’e zekât memurluğu ve kadılık, fetva izni ve ordu komutanlığı. İkinci adım, görevlendirilenlerin yaşını ve toplumsal konumunu not etmektir: genç oldukları ve soy ya da yaşın öne çıkmadığı görülür. Üçüncü adım, görev ile kişinin yeteneği arasındaki bağı kurmaktır: her görev, ilgili kişinin bilgisine ve becerisine göre verilmiştir. Dördüncü adım, bu uygulamaların ortak ilkesini soyutlamaktır: yönetimde ehliyet ve liyakat esas alınmıştır. Doğru seçenek ehliyet ve liyakati esas almaktır.

Çeldiriciler: Yaşça büyüklere öncelik vermek, parçadaki uygulamaların tersini okumaktır; görevler yaşa göre dağıtılmamıştır. Soy ve akrabalık bağlarına bakmak parçada geçmeyen bir ölçüttür. Yalnız askerî başarıyı ölçmek, parçadaki öğreticilik ve kadılık görevlerini dışarıda bırakır. Gençlerin sayıca çokluğuna dayanmak, parçadaki görevlendirmelerin sebebi değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • İnançla ilgili meseleler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

İki arkadaş, bir sınav hazırlığı sırasında felsefi bir konuyu tartışmaktadır. Bir öğrenci şöyle konuşmaktadır: “Tanrı’nın varlığı ya da yokluğu hakkında insan aklının kesin bir hüküm verebileceğine inanmıyorum. Bilginin sınırlarının farkında olmak gerektiğini düşünüyorum. Hayatın anlamını ben çevremdeki somut iyiliklerde arıyorum. Bu tartışmanın bana bir faydası olduğunu sanmıyorum.”

Bu konuşmadaki öğrencinin görüşüyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Öğrenci, insan aklının Tanrı hakkında kesin bir hükme varamayacağını düşünmektedir.

  2. B

    Öğrenci, Tanrı’nın varlığını kesin olarak reddetmekte ve bu konuda şüphe duymamaktadır.

    Doğru cevap
  3. C

    Öğrenci, bilginin sınırlarının farkında olunması gerektiğini vurgulamaktadır.

  4. D

    Öğrenci, hayatın anlamını çevresindeki somut iyiliklerde aradığını belirtmektedir.

  5. E

    Öğrenci, bu tartışmanın kendisine bir fayda sağlamadığını düşünmektedir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Öğrencinin sözlerinde iki ana iddia vardır: Tanrı’nın varlığı ya da yokluğu hakkında insan aklıyla kesin hüküm verilemeyeceği ve hayatın anlamının somut iyiliklerde aranması. İkinci adım: Bu iddialar, Tanrı hakkında kesin bilginin ulaşılamayacağını savunan agnostik görüşle örtüşür. Üçüncü adım: Öğrenci Tanrı’yı reddetmez; yalnızca kesin bilginin mümkün olmadığını söyler. Bu nedenle öğrencinin kesin bir red yaptığını ve bu konuda şüphe duymadığını söylemek metinde yer almayan bir yargıdır. Söylenemeyen seçenek: Öğrenci, Tanrı’nın varlığını kesin olarak reddetmekte ve bu konuda şüphe duymamaktadır.

Çeldiriciler: İnsan aklının Tanrı hakkında kesin bir hükme varamayacağını düşünmesi öğrencinin ana iddiasıdır. Bilginin sınırlarının farkında olunması gerektiğinin vurgulanması ve hayatın anlamının somut iyiliklerde aranması konuşmada açıkça yer alır. Tartışmanın fayda sağlamadığını düşünmek de öğrencinin son cümlesinde geçen bir görüştür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Ahlaki tutum ve davranışlar
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Aynı evde yaşayan iki kardeş, dinî konularda farklı tutumlar sergilemektedir. Kardeşlerden biri doğru yolu öğrenmek için kitap okuyor, sorular soruyor ve her gün düzenli çaba gösteriyor. Diğeri ise “Hidayet Allah’ın dilediğine verilir, ben ne yapsam değişmez.” diyerek hiçbir çaba göstermiyor ve emirlere aykırı alışkanlıklarını sürdürüyor.

Buna göre bu sahneyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Doğru yolu arayan kardeşin tutumu, hidayetin insanın çabasına bağlı olduğu anlayışıyla uyumludur.

    Doğru cevap
  2. B

    Hidayeti beklemekle yetinen kardeşin tutumu, dinî açıdan doğru bir davranıştır.

  3. C

    Emirlere aykırı alışkanlıkları sürdüren kardeş, dalaletin kapsamı dışında kalmaktadır.

  4. D

    Sahnedeki iki kardeşin tutumları, sıratımüstakim tanımına göre aynı değerdedir.

  5. E

    Kitap okuyup düzenli çaba gösteren kardeşin, dalalete düşmesi kaçınılmazdır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Hidayet insanın çabasına bağlıdır; sahnede doğru yolu arayan kardeşin tutumu bu anlayışla uyumludur, bu nedenle A söylenebilir. B yanlıştır: hidayeti yalnız beklemek çabayı dışarıda bırakır ve doğru bir tutum sayılamaz. C yanlıştır: emirlere aykırı davranmak dalaletin tanımına girer. D sahnede dayanağı olmayan bir yargıdır; sahnede sıratımüstakim tanımı yapılmamıştır. E sahnede geçmeyen ve çabanın sonucunu kesinleştiren bir çıkarımdır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • İslam ve bilim
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir kültür tarihi kitabında, ilme verilen önemin uzun vadeli etkisi anlatılmaktadır. Kitaba göre öğrenmeyi teşvik eden anlayış, eski Yunan, Süryani ve Fars eserlerinin Arapçaya çevrilmesini sağlamış; bu çeviriler üzerine yapılan incelemeler astronomi, matematik ve tıpta yeni bilgilere yol açmıştır. Bu birikim sonraki yüzyıllarda Batı’ya ulaşmış ve bilimsel düşüncenin yeniden canlanmasına katkı sağlamıştır.

Bu parçaya göre sebep-sonuç ilişkisi aşağıdakilerden hangisiyle en iyi ifade edilmiştir?

  1. A

    Batı’nın etkisi İslam dünyasındaki bilim anlayışını belirlemiş, ilme verilen önem ikinci plana düşmüştür

  2. B

    Astronomi gözlemevlerinin kurulması, Batı’daki bilimsel canlanmanın tek ve bağımsız nedeni olmuştur

  3. C

    Din ile bilimin ayrı alanlar olduğu, çeviri faaliyetlerinin bu süreçte sınırlı bir rol oynadığını gösterir

  4. D

    İlme verilen önem çeviri ve araştırmaları besleyerek sonraki dönemde Batı’nın bilimsel canlanmasına katkı sağlamıştır

    Doğru cevap
  5. E

    Dönemin siyasi koşulları bilim üretimini durdurmuş, çeviri faaliyetleri de bu nedenle Batı’ya ulaşamamıştır

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: parçada öğrenmeyi teşvik eden anlayış sebep olarak verilmiştir. İkinci adım: bu anlayış çevirileri ve bu çevirilerin incelenmesini doğurmuş; sonuçta astronomi, matematik ve tıpta yeni bilgiler ortaya çıkmıştır. Üçüncü adım: bu birikim sonraki yüzyıllarda Batı’ya ulaşarak bilimsel düşüncenin canlanmasına katkı sağlamıştır. Sebep ile sonuç bu zincirde birbirine bağlanır ve en iyi ifade eden seçenek D seçeneğidir.

Çeldiriciler: Astronomi gözlemevlerinin tek başına neden sayıldığı yargısı, parçadaki zinciri tek bir öğeye indirgemektedir. Din ile bilimin ayrı alanlar olduğu yargısı parçanın vurgusu değildir. Batı’nın etkisinin İslam dünyasındaki bilim anlayışını belirlediği yargısı, sebep sonuç yönünü ters okur. Dönemin siyasi koşullarının bilim üretimini durdurduğu yargısı parçadaki birikimin Batı’ya ulaştığı bilgisiyle çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Güncel dinî meseleler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kurgusal bir ilim kurulu, son dönemde gündeme gelen yeni bir tıbbi uygulamanın dinî hükmünü tartışmak üzere toplanıyor. Kurul üyeleri, konunun teknik ayrıntılarını anlamak için hekimlere ve hukukçulara danışıyor; görüşleri dinledikten sonra değerlendirmeyi birlikte yapmaya karar veriyor. Konuda açık bir âyet ya da hadis bulunmadığından hüküm, uzmanların bilgisi ışığında ve farklı bakış açılarıyla belirlenecek.

Kurulun bu tutumu aşağıdaki ilkelerden hangisiyle açıklanabilir?

  1. A

    Hüküm ancak açık bir âyet ya da hadis bulunduğunda aranır

  2. B

    Farklı uzmanlıklara ve kolektif akla başvurma ilkesi

    Doğru cevap
  3. C

    Konuyu tek bir âlimin görüşüne bağlama ilkesi

  4. D

    Meseleyi fıtrata uygunluk ölçüsüyle tek başına çözme ilkesi

  5. E

    Yeni meseleleri zarûrât-ı dinîye kapsamında değerlendirme ilkesi

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Kurgusal kurul, açık bir nas bulunmayan yeni bir tıbbi konuyu ele alıyor.

İkinci adım: Hekim ve hukukçulara danışılması, farklı uzmanlık alanlarından yararlanmak ve kolektif akla başvurmak anlamına gelir.

Üçüncü adım: Bu tutumu açıklayan ilke, farklı uzmanlıklara ve kolektif akla başvurma ilkesidir; doğru seçenek budur.

Çeldiriciler: Hüküm ancak açık bir âyet ya da hadis bulunduğunda aranır yorumu ilkeyi açık nas aramakla sınırlar; tek bir âlimin görüşünü esas almak kurulun ortak tutumuyla çelişir; meseleyi fıtrata uygunluk ölçüsüyle tek başına çözme yorumu ilkeyi tek bir ölçüye indirir; yeni meseleleri zarûrât-ı dinîye kapsamında değerlendirme yorumu ise zarûrât-ı dinîye ilkesini kolektif akıl ilkesiyle karıştırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by