13 soru · YKS

AYT Biyoloji Deneme 2 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Biyoloji Deneme 2 cevap anahtarı ve 13 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Cevap anahtarı

Doğru cevaplar

Bir soruya dokunarak çözümüne git.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Dolaşım ve bağışıklık sistemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

İnsanda atardamar ve toplardamarların yapı ve işleyiş bakımından karşılaştırılmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Atardamarlar kanı kalpten organlara taşır.

  2. B

    Toplardamarlarda kanın geri akışını önleyen kapakçıklar bulunur.

  3. C

    Atardamarlardaki kan basıncı toplardamarlardakinden düşüktür.

    Doğru cevap
  4. D

    Akciğer atardamarı oksijence fakir kan taşır.

  5. E

    Atardamar çeperindeki kas tabakası toplardamarınkinden kalındır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda damarlar taşıma yönüne göre ayrılır: atardamarlar kanı kalpten organlara götürür, toplardamarlar kanı organlardan kalbe getirir. Kanın hangi damarda olduğunu oksijen miktarı değil bu yön belirler.

İkinci adımda basınç karşılaştırılır: karıncıkların kasılmasıyla pompalanan kan önce atardamarlara girdiği için atardamarlardaki kan basıncı yüksektir; bu basınca dayanmak için atardamar çeperinin kas ve esnek doku tabakası kalındır. Kan kılcallardan geçtikten sonra toplardamarlara ulaştığında basınç çok düşmüştür. Bu nedenle atardamarlardaki basıncın toplardamarlardakinden düşük olduğunu söyleyen ifade yanlıştır.

Çeldiriciler: Atardamarların kanı kalpten organlara taşıdığı doğrudur; bu ifadeyi yanlış sayan öğrenci toplardamarların kalpten çıktığını düşünmektedir. Toplardamarlardaki kapakçıklar, basıncı düşük kanın kalbe dönerken geri akmasını önler. Akciğer atardamarı kalpten akciğere oksijence fakir kan götürür; atardamarların her zaman temiz kan taşıdığı düşüncesi yanlıştır. Atardamar çeperinin daha kalın kas tabakası, yüksek basınca dayanma gereğinin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Destek ve hareket sistemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

İskelet kası lifinde bir sarkomerin yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Ardışık iki Z çizgisi arasında kalan bölüm bir sarkomeri oluşturur.

  2. B

    H bölgesinde ince aktin iplikleri kalın miyozin iplikleriyle örtüşür.

    Doğru cevap
  3. C

    I bandı miyozin içermeyen, ince ipliklerden oluşan açık renkli bölgedir.

  4. D

    A bandının iki ucunda ince ve kalın iplikler üst üste gelir.

  5. E

    H bölgesi, koyu renkli A bandının orta kesiminde konumlanır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda sarkomerin sınırları belirlenir: kasılma birimi olan sarkomer, ardışık iki Z çizgisi arasındaki bölümdür. İnce aktin iplikleri Z çizgisine tutunur ve sarkomerin ortasına doğru uzanır; kalın miyozin iplikleri ise sarkomerin ortasında yer alır ve Z çizgisine ulaşmaz.

İkinci adımda bantların hangi iplikleri taşıdığı eşlenir: Z çizgisinin iki yanındaki açık renkli I bandında miyozin bulunmaz, burayı aktin iplikleri oluşturur. Koyu renkli A bandının boyu miyozin ipliklerinin boyu kadardır; A bandının uçlarında aktin iplikleri miyozinlerin arasına girdiği için iki iplik türü üst üste gelir. A bandının ortasındaki H bölgesine ise dinlenme hâlinde aktin iplikleri ulaşmaz; burada miyozin iplikleri bulunur. Bu nedenle H bölgesinde aktin ile miyozinin örtüştüğünü söyleyen ifade yanlıştır.

Çeldiriciler: Sarkomerin iki Z çizgisi arası olduğunu söyleyen ifade, sarkomerin tanımıdır ve doğrudur. I bandının miyozin içermediği doğrudur; I ve H bölgelerinin içeriğini yer değiştiren öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar. A bandının uçlarındaki örtüşme de doğrudur; kasılmada bu örtüşme alanı genişler, ancak ipliklerin kendi boyları değişmez. H bölgesinin A bandının ortasında olduğu doğrudur; kasılma sırasında aktinler birbirine yaklaştıkça bu bölge daralır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Boşaltım (üriner) sistemi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kandaki kalsiyum düzeyi düştüğünde parathormon ve D vitamininin etkisiyle tüplerden kana Ca⁺² geri emilimi artar.

  2. II.

    Proksimal tüpte kandan tüp sıvısına H⁺ iyonu salgılanarak kan pH'sinin düzenlenmesine katkı sağlanır.

  3. III.

    ADH, toplama kanalında suyun kana geri emilimini artırır.

Sağlıklı bir insanda nefronun tüp bölümlerinde ve toplama kanalında gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda süzüntünün yolu sıralanır: Bowman kapsülünden geçen süzüntü proksimal tüp, Henle kulpu, distal tüp ve toplama kanalından geçerek idrara dönüşür; her bölümde geri emilim ve salgılama olur.

İkinci adımda I. ifade değerlendirilir: kandaki kalsiyum azaldığında paratiroit bezinden salgılanan parathormon ve etkin hâldeki D vitamini, tüplerden kana kalsiyum geri emilimini artırır. I doğrudur.

Üçüncü adımda II. ifade değerlendirilir: proksimal tüp hücreleri kandan tüp sıvısına H⁺ iyonu salgılar ve bikarbonatın geri emilimini sağlar; böbrek bu yolla kan pH'sini düzenler. II doğrudur.

Dördüncü adımda III. ifade değerlendirilir: hipofizden salınan ADH, distal tüp ve toplama kanalı hücrelerinin suya geçirgenliğini artırır; su kana geri emilir ve idrar yoğunlaşır. III doğrudur. Üç ifade de doğru olduğundan cevap I, II ve III'tür.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, ADH'nin toplama kanalında suyun geri emilimini azalttığını sanan öğrencinin cevabıdır. 'I ve III', proksimal tüpün H⁺ salgılamadığını ve pH düzenlemesine katılmadığını düşünen öğrencinin cevabıdır. 'II ve III', kalsiyum geri emilimini aldosteronun denetlediğini sanıp I'i eleyen öğrencinin cevabıdır. 'Yalnız I' ise II ve III'ün ikisini birden gözden kaçıran öğrencinin cevabıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Endokrin sistem
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Boyun bölgesindeki tiroit bezi ile göğüs boşluğunda yer alan timüs bezinin salgıladığı hormonlar ve etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Timüsün salgıladığı hormonlar, T lenfositlerinin olgunlaşmasını sağlar.

  2. B

    Timüs hormonları, B lenfositlerinin olgunlaşmasını sağlar.

    Doğru cevap
  3. C

    Besinlerle yeterli iyot alınmadığında tiroksin üretimi azalır.

  4. D

    Tiroit bezi tiroksin ile birlikte kalsitonin hormonunu da salgılar.

  5. E

    Kalsitonin, kandaki kalsiyum düzeyini düşürücü yönde etki eder.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda iki bezin hormonları hatırlanır: tiroit bezi tiroksin ve kalsitonin salgılar; timüs ise timozin gibi hormonlar salgılar.

İkinci adımda timüs hormonlarının hedefi belirlenir: kemik iliğinde üretilen öncül hücrelerden T lenfositleri timüse göç eder ve timüs hormonlarının etkisiyle burada olgunlaşır. B lenfositleri ise olgunlaşmasını kemik iliğinde tamamlar. Bu yüzden timüs hormonlarının B lenfositlerini olgunlaştırdığını söyleyen ifade yanlıştır.

Üçüncü adımda tiroit ifadeleri sınanır: tiroksinin yapısında iyot bulunduğundan iyot eksikliğinde tiroksin üretimi azalır; düşük tiroksin TSH salgısını artırır ve tiroit bezi büyüyerek guatr oluşabilir. Kalsitonin tiroitten salgılanır, kemiklerde kalsiyum depolanmasını artırarak kandaki kalsiyum düzeyini düşürür.

Çeldiriciler: T lenfositlerinin timüs hormonlarıyla olgunlaştığını söyleyen ifade doğrudur; T ve B lenfositlerini karıştıran öğrenci bunu yanlış sayabilir. İyot eksikliğinde tiroksinin azalması doğrudur. Tiroit bezinin tiroksin yanında kalsitonin de salgılaması doğrudur. Kalsitoninin kan kalsiyumunu düşürmesi, parathormonun tersi yönde etki ettiği için doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Sindirim sistemi
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde insan sindirim sisteminin önden görünüşü verilmiş ve bazı yapılar P, R, S, T ve U harfleriyle işaretlenmiştir.

İşaretlenen yapılarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İnsan sindirim sisteminin önden görünüşü: ağızdan rektuma kadar sindirim borusu ile karaciğer, safra kesesi ve pankreas çizilmiştir; beş yapı P, R, S, T ve U harfleriyle işaretlenmiştir; sağ altta besinin akış yönünü gösteren ok açıklaması vardır.
  1. A

    P'de pepsinin etkisiyle proteinlerin kimyasal sindirimi başlar.

  2. B

    R'nin ürettiği salgı enzim içermez, yağların küçük damlacıklara ayrılmasını sağlar.

  3. C

    T, ince bağırsağa enzim gönderirken kana insülin ve glukagon verir.

  4. D

    U'nun salgıladığı enzimler, sindirilmeden kalan proteinleri amino asitlere parçalar.

    Doğru cevap
  5. E

    U'da sindirim artıklarından su ve bazı mineraller geri emilir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda şekildeki yapılar adlandırılır: P, yemek borusunun açıldığı ve sol üst karında bulunan midedir; R, sağ üst karında en büyük organ olan karaciğerdir; S, karaciğerin altındaki safra kesesidir; T, midenin altında uzanan ve başı onikiparmak bağırsağının kıvrımında bulunan pankreastır; U, ince bağırsakları çerçeveleyerek rektuma uzanan kalın bağırsaktır.

İkinci adımda organların görevleri eşlenir: midede pepsin etkisiyle proteinlerin kimyasal sindirimi başlar. Karaciğer sindirim enzimi üretmez; ürettiği safra S'de depolanır ve yağları küçük damlacıklara ayırarak lipaz enziminin etki yüzeyini artırır. Pankreas karma bezdir: sindirim enzimlerini onikiparmak bağırsağına, insülin ve glukagon hormonlarını kana verir.

Üçüncü adımda kalın bağırsak değerlendirilir: proteinlerin kimyasal sindirimi ince bağırsakta tamamlanır; kalın bağırsak sindirim enzimi salgılamaz, mukus salgılar. Kalın bağırsakta artıklardaki su ve bazı mineraller geri emilir. Bu nedenle U'nun enzimleriyle proteinlerin amino asitlere parçalandığını söyleyen ifade yanlıştır.

Çeldiriciler: Midede protein sindiriminin başladığını söyleyen ifade doğrudur. Karaciğer salgısının enzim içermediği doğrudur; karaciğerin sindirim enzimi ürettiğini sanan öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar. Pankreasın hem enzim hem hormon salgıladığı doğrudur; pankreası yalnız sindirim bezi sanan öğrenci bunu yanlış bulur. Kalın bağırsakta su ve mineral emilimi de doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Solunum sistemi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dinlenme hâlinde alınan bir soluk havanın yaklaşık %70'i alveollere ulaşır.

  2. II.

    Solunum yollarında kalan hava da alveollerdeki gibi kanla gaz alışverişine katılır.

  3. III.

    Kişi her solukta 800 mL hava alırsa alveollere ulaşan hava 650 mL olur.

Dinlenme hâlindeki bir yetişkinin her soluk alışta akciğerlerine aldığı hava 500 mL'dir. Bu kişinin burun boşluğundan bronşçukların sonuna kadar uzanan solunum yollarının hava hacmi ise yaklaşık 150 mL'dir.

Buna göre bu kişiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda soluk hacmi tanımlanır: dinlenme hâlinde bir soluk alışta akciğerlere giren 500 mL hava soluk hacmidir; bu, zorlu bir solukta alınabilecek en büyük hacim değildir.

İkinci adımda havanın paylaşımı bulunur: alınan havanın 150 mL'si burun boşluğu, soluk borusu, bronşlar ve bronşçuklarda kalır; kalan 500 - 150 = 350 mL alveollere ulaşır. 350 / 500 = 0,70 olduğundan havanın yaklaşık %70'i alveollere ulaşır. I doğrudur.

Üçüncü adımda gaz alışverişinin yeri değerlendirilir: solunum yollarının çeperi kalın ve kılcal ağı alveollerdeki gibi değildir; gaz alışverişi yalnızca ince çeperli alveollerle kılcallar arasında olur. Solunum yollarında kalan hava gaz alışverişine katılmaz. II yanlıştır.

Dördüncü adımda değişen soluk hacmi sınanır: solunum yollarının hacmi değişmediğinden 800 mL'lik bir solukta yine 150 mL yollarda kalır ve 800 - 150 = 650 mL alveollere ulaşır. III doğrudur. Doğru ifadeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I', soluk hacmini en büyük hacim sanıp III'ü eleyen öğrencinin cevabıdır. 'Yalnız II', alınan havanın tamamının alveollere ulaştığını sanan öğrencinin cevabıdır. 'II ve III', alveollere ulaşan payı küçük pay sanıp I'i eleyen öğrencinin cevabıdır. 'I, II ve III' ise solunum yollarındaki havanın da gaz alışverişine katıldığını düşünen öğrencinin cevabıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Komünite ve popülasyon ekolojisi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Altıncı yıldan sonra iki yıllık artışların giderek küçülmesi, birey başına düşen otlak ve suyun azalmasıyla güçlenen çevre direncinden kaynaklanır.

  2. II.

    Ada, bu koşullarda yaklaşık 600 keçiyi barındırabilecek taşıma kapasitesine sahiptir.

  3. III.

    Adada avcı bulunmadığından popülasyonun büyümesini sınırlayan bir çevre direnci oluşmamıştır.

Kayalık bir adaya ilk kez bırakılan 20 dağ keçisinden oluşan popülasyon iki yılda bir sayılmıştır. Sayımlarda birey sayısı sırasıyla 20, 46, 150, 390, 560, 600 ve 605 olarak bulunmuştur. Adada keçileri avlayan bir tür yoktur; otlak alanı ve su kaynakları bu süre boyunca değişmemiştir.

Bu verilerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, sayımlar arasındaki artışları hesaplamaktır. İki yıllık artışlar sırasıyla 26, 104, 240, 170, 40 ve 5 bireydir. Artış önce hızlanmış, dördüncü ile altıncı yıllar arasında en yüksek değerine ulaşmış, sonra giderek küçülmüştür. Bu S biçimli seyir, sınırlı kaynaklı bir ortamdaki lojistik büyümeyi gösterir.

İkinci adım, yavaşlamanın nedenini belirlemektir. Avcı olmasa da otlak ve su sabit kaldığı için birey sayısı arttıkça her keçiye düşen besin ve alan azalır; tür içi rekabet artar, doğumlar azalıp ölümler çoğalır. Büyümeyi frenleyen bu etkenlerin toplamına çevre direnci denir. Bu nedenle I doğrudur, III ise yanlıştır: çevre direnci yalnızca avcılardan oluşmaz, kaynak sınırlılığı da onun parçasıdır.

Üçüncü adım, eğrinin ulaştığı düzeyi yorumlamaktır. Onuncu ve on ikinci yıllarda sayı 600 ile 605 arasında neredeyse sabitlenmiştir. Ortamın kaynaklarının uzun süre destekleyebildiği en yüksek birey sayısına taşıma kapasitesi denir; bu ada için yaklaşık 600 bireydir. Bu nedenle II doğrudur ve doğru yargılar I ile II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçimi, artışın en hızlı olduğu dönemi eğrinin sınırı sanıp sayının durağanlaştığı düzeyi taşıma kapasitesi olarak görmeyen adaydan gelir. 'Yalnız II' seçimi, yavaşlamayı çevre direnciyle değil keçilerin yaşlanmasıyla açıklayıp I'i eleyen adayın yanılgısıdır. 'I ve III' ile 'I, II ve III' seçimleri, çevre direncini yalnızca avcı baskısı sanıp avcısız bir ortamda büyümenin hiçbir etkenle sınırlanmadığını düşünen adayın yanılgısıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Nükleik asitler ve DNA replikasyonu
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde bir DNA parçası ile bu parçanın iki zinciri arasındaki toplam hidrojen bağı sayısı gösterilmiş, baz çiftlerinden biri ise soru işaretiyle gizlenmiştir.

Buna göre bu DNA parçasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Sekiz baz çiftli DNA parçası; birinci zincirin bazları sırasıyla G, A, T, C, ?, T, A, C; beşinci çift soru işaretiyle gizli; uçlarda 5' ve 3' işaretleri; yandaki ölçü çizgisi parçada toplam 20 hidrojen bağı olduğunu gösterir.
  1. A

    Soru işaretiyle gösterilen baz çiftinde adenin ile timin eşleşmiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Guanin ile sitozin arasında üç hidrojen bağı kurulur.

  3. C

    İki zincir birbirine göre zıt yönlü uzanır.

  4. D

    Parçadaki pürin bazlarının sayısı pirimidin bazlarının sayısına eşittir.

  5. E

    Şeker-fosfat iskeleti sarmalın dış kısmında yer alır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda şekildeki yapılar ayırt edilir: zincirlerin dış kısmında fosfat ve deoksiriboz dönüşümlü dizilerek şeker-fosfat iskeletini oluşturur; azotlu bazlar içte karşılıklı eşleşir. Zincirlerden birinin 5' ucunun karşısında diğerinin 3' ucu bulunur, yani zincirler zıt yönlüdür.

İkinci adımda görünen çiftlerin hidrojen bağları sayılır: A ile T arasında iki, G ile C arasında üç hidrojen bağı vardır. Görünen yedi çiftin üçü G-C, dördü A-T türündedir; 3 × 3 + 4 × 2 = 17 hidrojen bağı eder.

Üçüncü adımda gizli çift bulunur: şekilde verilen toplam 20 hidrojen bağından 20 - 17 = 3 bağ gizli çifte kalır. Üç hidrojen bağı ancak guanin ile sitozin arasında kurulduğundan gizli çift G-C çiftidir. Bu yüzden gizli çiftte adenin ile timinin eşleştiğini söyleyen ifade yanlıştır.

Çeldiriciler: G ile C arasında üç bağ bulunduğu doğrudur; bağ sayılarını A-T için üç, G-C için iki sanan öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar ve gizli çifti de yanlış bulur. Zincirlerin zıt yönlü olduğu şekildeki 5' ve 3' uçlarından okunur. Her pürin bir pirimidinle eşleştiğinden pürin sayısı pirimidin sayısına eşittir. Şeker-fosfat iskeleti dışta, bazlar içtedir; iskeletin dayanıklılığına hidrojen bağları da katkı verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Genetik şifre ve protein sentezi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

mRNA üzerindeki kodonlar ve genetik şifrenin yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Ribozomda okunan her şifre birimi, art arda dizilmiş üç nükleotitten oluşur.

  2. B

    Şifrenin alfabesini adenin, urasil, guanin ve sitozin içeren dört nükleotit oluşturur.

  3. C

    UAA, UAG ve UGA kodonlarının karşısına tRNA ile amino asit getirilmez.

  4. D

    Yirmi çeşit amino aside 61 kodon karşılık geldiğinden bazı amino asitlerin birden çok kodonu vardır.

  5. E

    Amino asit şifreleyen kodonların sayısı, olası kodon sayısı olan 64'e eşittir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda şifrenin birimi ve alfabesi hatırlanır: mRNA'daki şifre adenin, urasil, guanin ve sitozin bazlı dört çeşit nükleotitle yazılır; ribozom bu diziyi art arda gelen üçlü gruplar hâlinde okur ve her üçlü bir kodondur. Dört çeşit nükleotitten üçlü dizilişlerle 4 × 4 × 4 = 64 farklı kodon kurulabilir.

İkinci adımda kodonların görevleri eşlenir: 64 kodondan UAA, UAG ve UGA dur kodonudur; bunların karşısına amino asit taşıyan tRNA gelmez ve çeviri sona erer. Geriye kalan 64 − 3 = 61 kodon amino asit şifreler. Bu nedenle amino asit şifreleyen kodon sayısının 64 olduğunu söyleyen ifade yanlıştır.

Çeldiriciler: Şifre biriminin üç nükleotit olduğu doğrudur; kodonu iki nükleotit sanan öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar. Şifrenin dört nükleotitten oluşan bir alfabesi olduğu doğrudur. Üç dur kodonunun amino asit getirmediği doğrudur. 61 kodonun 20 çeşit amino aside karşılık gelmesi, şifrenin bir amino asit için birden çok kodon içerdiğini gösterir; bu ifade de doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Fotosentez ve kemosentez
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Su moleküllerinin parçalanması granaların zarlarında, karbondioksitin bağlanması ise kloroplastın sıvı ara maddesinde gerçekleşir.

  2. II.

    Işıktan bağımsız evrenin sürmesi, ışığa bağlı evrede oluşan ATP ve NADPH'nin bu evreye aktarılmasına bağlıdır.

  3. III.

    Sıcaklık düşüşü, pigmentlerin ışık soğurduğu evreyi enzimlerle yürüyen ışıktan bağımsız evreden daha çok yavaşlatır.

Kloroplastlı bir hücrede fotosentezin ışığa bağlı ve ışıktan bağımsız evreleri karşılaştırıldığında aşağıdaki yargılardan hangileri doğru olur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Her evrenin gerçekleştiği yer belirlenir. Suyun ışık enerjisiyle parçalanması, klorofilin bulunduğu grana (tilakoit) zarlarında olur. Karbondioksiti organik moleküle bağlayan enzimler ise kloroplastın sıvı ara maddesi olan stromadadır. I doğrudur.

İkinci adım: İki evre arasındaki ürün aktarımı kurulur. Işığa bağlı evrede fotofosforilasyonla ATP üretilir, suyun parçalanmasından gelen elektronlarla NADP⁺ indirgenerek NADPH oluşur. Stromada karbondioksitin indirgenmesi bu ATP ve NADPH harcanarak yürür; bu ürünler gelmezse ışıktan bağımsız evre durur. II doğrudur.

Üçüncü adım: Sıcaklık duyarlılığı, evrelerin enzim kullanımıyla ilişkilendirilir. Işığa bağlı evrenin ilk basamağı pigmentlerin ışık soğurmasıdır ve bu fiziksel olay sıcaklıktan az etkilenir. Işıktan bağımsız evre ise baştan sona enzimlerle yürütüldüğünden sıcaklık düşüşü en çok bu evreyi yavaşlatır. III yanlıştır.

Dördüncü adım: Öncüller birlikte değerlendirilir; yalnızca I ve II doğrudur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, ATP'yi ışıktan bağımsız evrede üretilen bir madde sanıp II'yi eleyen yanılgıdan doğar; oysa bu evre ATP üretmez, harcar. 'Yalnız II' seçeneği, evrelerin yerini ters çevirip suyun parçalanmasını stromaya, karbondioksitin bağlanmasını granaya yerleştiren yanılgıdan doğar. 'I ve III' seçeneği, ışıktan bağımsız evrenin ışığı doğrudan kullandığını düşünüp ürün aktarımını göz ardı eden ve ışık evresini sıcaklığa daha duyarlı sayan öğrencinin cevabıdır. 'I, II ve III' seçeneği, pigmentlerin ışık soğurmasını da enzim tepkimeleri gibi sıcaklığa çok duyarlı sayıp III'ü doğru kabul eden yanılgının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Hücresel solunum ve fermantasyon
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Koşunun son bölümünde oksijenin yetersiz kaldığı kas hücrelerinde ATP'nin bir kısmı, glikoz başına net 2 ATP kazandıran laktik asit fermantasyonuyla sağlanmıştır.

  2. II.

    Kas hücrelerinde pirüvatın laktik aside dönüşümü sırasında CO₂ açığa çıkmıştır.

  3. III.

    Dinlenme süresinde biriken laktik asidin bir kısmı yeniden pirüvata dönüştürülerek oksijenli solunumla yıkılabilir.

Atletizm antrenmanında 400 metrelik bir koşuyu en yüksek hızıyla tamamlayan sporcunun bacak kaslarında koşunun son bölümünde kasılma gücünün azaldığı ve yorgunluk oluştuğu gözleniyor. Koşudan sonraki dinlenme süresinde sporcu bir süre derin ve hızlı soluk alıp veriyor.

Bu durumla ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Yoğun ve kısa süreli koşuda kaslara ulaşan oksijen, çizgili kas hücrelerinin ATP gereksinimini karşılamaya yetmez. Oksijen yetersizliğinde glikolizle oluşan pirüvat, NADH'nin elektronlarını alarak laktik aside indirgenir; böylece NAD⁺ yenilenir ve glikoliz sürer. Bu yolda glikoz başına net 2 ATP kazanılır. I doğrudur.

İkinci adım: Laktik asit fermantasyonunun ürünleri sınanır. Pirüvat üç karbonlu, laktik asit de üç karbonludur; dönüşümde karbon kaybı olmadığından CO₂ açığa çıkmaz. CO₂ veren fermantasyon, mayalarda görülen etil alkol fermantasyonudur. II yanlıştır.

Üçüncü adım: Dinlenmedeki derin ve hızlı solunumla alınan fazla oksijen, birikmiş laktik asidin bir kısmının yeniden pirüvata dönüştürülüp oksijenli solunumla yıkılmasına olanak verir. III doğrudur.

Doğru yargılar I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, laktik asidin pirüvata geri dönüşemeyeceğini sanıp III'ü eleyen öğrencinin cevabıdır. 'Yalnız III' seçeneği, fermantasyonun oksijenli solunum kadar ATP verdiğini ya da kasta hiç fermantasyon olmadığını düşünüp I'i eleyen yanılgıdan doğar. 'I ve II' seçeneği, kasta da mayalardaki gibi CO₂ oluştuğunu kabul eder ve laktik asidin geri dönüşümünü atlar. 'I, II ve III' seçeneği, laktik asit fermantasyonunda CO₂ oluştuğu yanılgısıyla II'yi de doğru sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Komünite ve popülasyon ekolojisi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aşağıda verilen tür çiftlerinden hangisinde türler arasındaki ilişki yanlış adlandırılmıştır?

  1. A

    Baklagil bitkisi ile kök nodülündeki azot bağlayıcı bakteri: Mutualizm

  2. B

    İnsan ile bağırsağındaki şerit: Parazitlik

  3. C

    Ceviz ağacı ile altında gelişemeyen otsu bitki: Amensalizm

  4. D

    Vaşak ile avladığı yaban tavşanı: Av-avcı ilişkisi

  5. E

    Köpek ile derisinden kan emen kene: Mutualizm

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda her çiftte iki tarafın durumu belirlenir. Baklagil bakteriye besin ve barınak sağlar, bakteri bitkiye bağlanmış azot verir; iki taraf da yararlanır. Şerit insanın bağırsağındaki besinden yararlanır, insan zarar görür ama hemen ölmez. Ceviz ağacının salgıladığı maddeler altındaki otsu bitkilerin gelişmesini engeller; ağaç bundan etkilenmez, otsu bitki zarar görür. Vaşak tavşanı avlayıp öldürür ve onunla beslenir.

İkinci adımda durumlar ilişki adlarıyla eşlenir: iki tarafın yararlandığı ilişki mutualizm, birinin yararlanıp konağın zarar gördüğü ilişki parazitlik, birinin zarar görüp diğerinin etkilenmediği ilişki amensalizm, birinin diğerini öldürüp yediği ilişki av-avcı ilişkisidir. İlk dört eşleşme doğrudur.

Kene köpeğin kanını emerek beslenir; köpek kan kaybeder ve kenenin taşıdığı hastalık etkenlerine maruz kalır. Kene yararlanıp köpek zarar gördüğü için bu ilişki parazitliktir; mutualizm olarak adlandırılması yanlıştır.

Çeldiriciler: Baklagil ile bakteri arasındaki ilişkiyi yanlış sanan öğrenci mutualizmi tek taraflı yarar sanmaktadır. Şerit ile insan eşleşmesini yanlış sanan öğrenci, konağın hemen ölmemesini gözden kaçırıp parazitliği av-avcı ilişkisiyle karıştırmaktadır. Ceviz ağacı ile otsu bitki eşleşmesini yanlış sanan öğrenci, amensalizmde zarar veren türün yarar sağladığını düşünmektedir. Vaşak ile tavşan eşleşmesini yanlış sanan öğrenci av-avcı ilişkisini parazitlikle karıştırmaktadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Bitkilerde madde taşınması
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kökün topraktan aldığı su ile yaprakta üretilen şeker, bitkinin farklı iletim borularıyla uzak organlara ulaştırılır.

Bu taşımalarla ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?

  1. A

    Odun borularındaki akış, kökten başlayıp gövdenin üst bölümlerine doğru ilerler.

  2. B

    Trake ve trakeitler suyu yukarı iletmek için kendi ürettikleri ATP'yi kullanır.

    Doğru cevap
  3. C

    Soymuk borusu hücrelerinin duvarlarında odunsu madde birikmez.

  4. D

    Yaprakta üretilen şeker, soymuk borularıyla hem sürgün ucuna hem köke gönderilebilir.

  5. E

    Uzun mesafeli taşıma, odun borusu ve soymuk borusu olmak üzere iki ayrı dokuyla yürütülür.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Su ileten odun borusu (ksilem) ile besin ileten soymuk borusu (floem) hücre yapısına göre ayrılır. Odun borusunu oluşturan trake ve trakeitler olgunlaştığında protoplazmasını kaybeder; çeperleri lignin birikmiş, cansız tüplerdir. Soymuk borusunun kalburlu boru hücreleri ise canlı kalır ve çeperleri odunlaşmaz.

İkinci adım: Her doku, enerji kullanımı ve taşıma yönüyle eşlenir. Cansız trake ve trakeitlerde ATP üreten ya da harcayan bir sitoplazma bulunmaz. Suyun yükselmesi; yapraktan terlemeyle oluşan emme kuvveti, su moleküllerinin birbirine ve boru çeperine tutunması ve kök basıncıyla sağlanır. Bu nedenle trake ve trakeitlerin suyu kendi ürettikleri ATP ile ilettiğini söyleyen açıklama yanlıştır. Soymuk borusunda ise şeker, üretildiği yerden kullanıldığı ya da depolandığı yere doğru yukarı veya aşağı taşınabilir.

Yanlış olan açıklama, trake ve trakeitlerin suyu ATP harcayarak ilettiğini söyleyendir.

Yanlış seçenekler (bu soruda doğru açıklamalar): Odun borularındaki akışın kökten gövdenin üst bölümlerine doğru ilerlediğini söyleyen açıklama doğrudur; ksilemde su ve mineral tek yönde, yukarı taşınır. Soymuk borusu hücrelerinin duvarında odunsu madde birikmediğini söyleyen açıklama doğrudur; kalburlu borular canlıdır ve lignin içermez. Şekerin hem sürgün ucuna hem köke gönderilebildiğini söyleyen açıklama doğrudur; floemde yön, üretim ve tüketim yerine göre belirlenir. Uzun mesafeli taşımanın odun borusu ve soymuk borusuyla yürütüldüğünü söyleyen açıklama da doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by