12 soru · YKS

AYT Felsefe Grubu Deneme 2 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Felsefe Grubu Deneme 2 cevap anahtarı ve 12 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Cevap anahtarı

Doğru cevaplar

Bir soruya dokunarak çözümüne git.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • MÖ 6. yy - MS 2. yy felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir gezgin, günlerce bir ırmağın kıyısında oturup akan suyu izledikten sonra defterine şunları yazar: “Dün ayağımı soktuğum su çoktan denize karışmış, bugün önümden başka bir su akıyor; ırmak aynı adı taşısa da bir an bile aynı kalmıyor. Gece gündüze, kış yaza, sıcak soğuğa dönüşüyor; karşıtlar birbiriyle çekişiyor ve düzen de bu çekişmeden doğuyor. Kalıcılık duygusu bir yanılgı, varlığın asıl niteliği durmaksızın oluş. Yine de bu akış gelişigüzel değil; her şey, ölçüyü koruyan evrensel bir yasaya göre değişiyor.”

Gezginin defterindeki görüş, aşağıdaki düşünürlerden hangisinin görüşüyle örtüşür?

  1. A

    Thales

  2. B

    Parmenides

  3. C

    Empedokles

  4. D

    Herakleitos

    Doğru cevap
  5. E

    Aristoteles

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda defterdeki ilke belirlenir: gezgine göre varlığın temel niteliği sürekli oluş ve değişmedir; kalıcılık bir yanılgıdır. İkinci adımda bu değişmenin karşıtların çekişmesinden doğduğu ve gelişigüzel olmayıp evrensel bir yasaya (logos) bağlı olduğu görülür. Değişmeyi varlığın özü sayan, karşıtların birliğini ve her şeyi yöneten logosu öne süren İlk Çağ düşünürü Herakleitos'tur; ırmak örneği de onun her şeyin aktığı düşüncesini anlatır.

Çeldiriciler: 'Parmenides' tam tersini savunur; ona göre değişme duyuların yanılgısıdır, gerçek varlık bir ve değişmezdir. 'Thales' varlığın ilk maddesini su sayar; parçadaki su yalnızca değişmeyi gösteren bir örnektir, ilke olarak sunulmaz. 'Empedokles' tek bir ilke yerine dört öğeyi ve onları birleştirip ayıran sevgi ile nefreti temel alır. 'Aristoteles' doğa filozoflarından sonra gelen ve varlığı madde-form, dört neden kavramlarıyla açıklayan sistem filozofudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • 20. yy felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Karl Popper'a göre bir kuramı bilimsel kılan, onu destekleyen gözlemlerin çokluğu değildir. Isıtılan binlerce metal parçasının genleştiğini görmek “Bütün metaller ısıtılınca genleşir.” genellemesini kesinleştirmez; ısıtıldığında büzüldüğü gözlenen tek bir metal ise bu genellemeyi çürütmeye yeter. Bu yüzden bilim insanı, kuramını hangi gözlemin yanlışlayacağını önceden açıkça söyleyebilmeli ve onu çürütmeye yönelik sınamalara sunmalıdır. Bu sınamalardan geçen kuram kesin doğru sayılmaz, yalnızca şimdilik ayakta kalmış olur. Olabilecek her durumu açıkladığını ileri süren, hiçbir gözlemle çatışmayan bir öğreti ise güçlü değil, bilim dışıdır.

Bu parçaya göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Gözleme dayanan genellemelerin bilimsel bir değeri yoktur.

  2. B

    Bilimsel bir kuram, onu çürütebilecek gözlemlere açık olmalıdır.

    Doğru cevap
  3. C

    Eleştiriye açık kurumlar, toplumun özgürlüğünü korur.

  4. D

    Bir önerme, gözlemle doğrulandıkça kesin bilgiye dönüşür.

  5. E

    Bir kuram, sınamalardan geçtiği için bilimsel nitelik kazanır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda Popper'ın tezi bulunur: bir kuramı bilimsel yapan, yanlışlanabilir olmasıdır; hangi gözlemin onu çürüteceği önceden söylenebilmelidir. İkinci adımda gerekçe ile sonuç ayrılır: gerekçe, sayısız destekleyici gözlemin genellemeyi kesinleştirememesi ama tek bir aykırı gözlemin onu çürütebilmesidir; sonuç ise sınamalardan geçen kuramın yalnızca geçici olarak kabul edilmesidir. Her durumu açıklayıp hiçbir gözlemle çatışmayan öğretinin bilim dışı sayılması da aynı ölçütü doğrular. Bu nedenle parçadan, bilimsel bir kuramın onu çürütebilecek gözlemlere açık olması gerektiği yargısına ulaşılır.

Çeldiriciler: 'Eleştiriye açık kurumlar, toplumun özgürlüğünü korur.' yargısı Popper'ın açık toplum düşüncesine aittir ama parçada bu konu yoktur. 'Bir kuram, sınamalardan geçtiği için bilimsel nitelik kazanır.' yargısı sonucu neden gibi sunar; parçaya göre kuram sınamaya girmeden önce yanlışlanabilir olduğu için bilimseldir, sınamadan geçmek ona yalnızca geçici bir dayanıklılık kazandırır. 'Gözleme dayanan genellemelerin bilimsel bir değeri yoktur.' yargısı parçayı aşırı genelleştirir; gözlem kuramları sınamanın aracıdır. 'Bir önerme, gözlemle doğrulandıkça kesin bilgiye dönüşür.' yargısı Popper'ın karşı çıktığı doğrulamacı görüştür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Psikoloji bilimini tanıyalım
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Öfke üzerine yazılmış iki metni karşılaştıran bir okur şu notu düşer: “İlk metnin yazarı, öfkeyi insan doğası üzerine yürüttüğü düşüncelerden hareketle açıklıyor ve öfkenin aklın tutkulara yenilmesi olduğunu savunuyor; ancak bu sonucu kendi iç gözlemi ve akıl yürütmesi dışında bir şeyle desteklemiyor. İkinci metnin yazarı ise yüz katılımcıyı aynı engelleyici durumla karşılaştırmış; kalp atımlarını, yüz ifadelerini ve katılımcıların kendi bildirdikleri duyguları ölçmüş, başka araştırmacıların da aynı düzeneği kurup sonuçları sınayabileceğini belirtmiş.”

Bu parçaya göre ikinci yazarın temsil ettiği psikolojiyi felsefeden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    İnsanın neden öfkelendiği sorusuyla ilgilenmemesi

  2. B

    Zihni, düşünsel çıkarımla varılan genel ilkelerle açıklaması

  3. C

    Açıklamalarını gözlem ve ölçümle sınanabilen verilere dayandırması

    Doğru cevap
  4. D

    Duygu ve düşünce gibi iç süreçleri konusu dışında tutması

  5. E

    Felsefeyle aynı soruları sorduğu için onun yöntemini kullanması

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda iki yazarın yöntemi ayrılır: ilk yazar sonucuna akıl yürütme ve iç gözlemle ulaşır, ikinci yazar ise aynı durumu birçok katılımcıda gözler, bedensel ve duygusal tepkileri ölçer. İkinci adımda bu yöntemler alanlarla eşleştirilir: düşünsel çıkarıma dayanan açıklama felsefeye, gözlem ve ölçüme dayanan açıklama psikolojiye aittir. Üçüncü adımda ikinci yazarın, başka araştırmacıların aynı düzeneği kurup sonuçları sınayabileceğini söylemesi nesnelliği gösterir. Bu yüzden psikolojiyi felsefeden ayıran özellik, açıklamalarını gözlem ve ölçümle sınanabilen verilere dayandırmasıdır.

Çeldiriciler: 'İnsanın neden öfkelendiği sorusuyla ilgilenmemesi' yanlıştır; iki yazar da öfkeyi açıklamaya çalışır, psikoloji de insan davranışını açıklamayı amaçlar. 'Zihni, düşünsel çıkarımla varılan genel ilkelerle açıklaması' ilk yazarın yani felsefenin yoludur. 'Duygu ve düşünce gibi iç süreçleri konusu dışında tutması' parçayla çelişir; ikinci yazar katılımcıların bildirdiği duyguları da ölçmüştür. 'Felsefeyle aynı soruları sorduğu için onun yöntemini kullanması' konu benzerliğini yöntem benzerliği sanmaktır; parçada sorular ortak, yöntemler farklıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Psikolojinin temel süreçleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Açlık, susuzluk ve uyku gibi doğuştan gelen güdülerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Organizmanın fizyolojik bir ihtiyacından kaynaklanır.

  2. B

    Aynı türün bireylerinde ortak olarak görülür.

  3. C

    Hem insanlarda hem de hayvanlarda bulunur.

  4. D

    Doyurulma biçimleri kültürden kültüre değişebilir.

  5. E

    Daha önce ödüllendirilen davranışlar yoluyla öğrenilir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda doğuştan gelen (birincil, fizyolojik) güdülerin özellikleri hatırlanır: organizmanın bedensel bir eksikliğinden ya da ihtiyacından doğarlar, öğrenilmezler, türün bireylerinde ortaktırlar ve insanlarla birlikte hayvanlarda da görülürler. İkinci adımda seçenekler bu özelliklerle karşılaştırılır. Ödüllendirilen davranışın tekrarlanması pekiştirmeyle öğrenmedir; öğrenme yoluyla kazanılan güdüler sonradan edinilmiş (toplumsal, psikolojik) güdülerdir. Bu yüzden doğuştan gelen güdülerin ödüllendirilen davranışlar yoluyla öğrenildiği söylenemez.

Çeldiriciler: 'Doyurulma biçimleri kültürden kültüre değişebilir.' doğrudur; açlık güdüsü doğuştan gelir ama neyin, ne zaman ve nasıl yeneceği öğrenilir, bu ayrımı kaçıran aday bu seçeneği işaretler. 'Hem insanlarda hem de hayvanlarda bulunur.' doğrudur; bu güdüleri yalnız insana özgü sanan aday yanılır. 'Organizmanın fizyolojik bir ihtiyacından kaynaklanır.' ve 'Aynı türün bireylerinde ortak olarak görülür.' de bu güdülerin temel özellikleridir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Öğrenme, bellek ve düşünme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bahçesindeki domates fidelerinden güneş alanların daha hızlı büyüdüğünü, aynı durumun biber ve patlıcan fidelerinde de görüldüğünü fark eden bir çiftçi, yeterince ışık alan bitkilerin daha hızlı büyüdüğü sonucuna varır.

Çiftçinin bu sonuca ulaşırken kullandığı düşünme biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Tek tek gözlemlerden genel bir yargıya varan tümevarım

    Doğru cevap
  2. B

    Genel bir yargıdan tek tek durumlara inen tümdengelim

  3. C

    Bir özelliği öbür özelliklerinden ayırarak ele alan soyutlama

  4. D

    Benzer nesneleri ortak bir ad altında toplayan kavram oluşturma

  5. E

    İki durumun benzerliğinden yola çıkıp birinin özelliğini öbürüne aktaran analoji

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda çiftçinin yaptığı zihinsel işlem belirlenir: domates, biber ve patlıcan fidelerine ilişkin ayrı ayrı gözlemlerden yola çıkar. İkinci adımda işlemin yönü saptanır: bu tek tek gözlemlerden, ışık alan bütün bitkileri kapsayan genel bir yargıya ulaşır. Özelden genele giden bu akıl yürütme tümevarımdır.

Çeldiriciler: 'Genel bir yargıdan tek tek durumlara inen tümdengelim' yönü tersine çevirir; çiftçi genel bir ilkeden başlamaz, genel yargıya ulaşır. 'Bir özelliği öbür özelliklerinden ayırarak ele alan soyutlama' kavram oluşturmanın bir aşamasıdır, bir akıl yürütme değildir. 'Benzer nesneleri ortak bir ad altında toplayan kavram oluşturma' burada yapılmaz; çiftçi yeni bir ad üretmez, bitkiler hakkında bir yargıya varır. 'İki durumun benzerliğinden yola çıkıp birinin özelliğini öbürüne aktaran analoji' tek bir durumdan başka tek bir duruma geçer; çiftçi ise birçok gözlemden genel bir sonuca varmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Ruh sağlığının temelleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sınava üç hafta kalan bir aday, ilk günlerde hiç kaygı duymadığı için çalışmayı sürekli erteler. Sınav yaklaştıkça hafif bir gerginlik hissetmeye başlar; artık planına uyar, konulara daha uzun süre odaklanır. Sınavdan önceki gece ise kaygısı öyle artar ki okuduğunu anlayamaz, uykusu kaçar. Ertesi gün bunu anlattığı rehber öğretmeni, yaşadıklarının olağan dışı olmadığını söyler.

Bu parçada vurgulanan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Sınav öncesinde duyulan kaygı, tedavi gerektiren bir bozukluk belirtisidir.

  2. B

    Stres, bireyin başarısını düşüren zararlı bir tepkidir.

  3. C

    Tehlike karşısındaki bedensel uyarılma, sonradan öğrenilen bir tepkidir.

  4. D

    Orta düzeydeki kaygı, dikkati ve güdülenmeyi artırarak işlevsel olabilir.

    Doğru cevap
  5. E

    Hafif ve orta düzeydeki kaygı, dikkatin dağılmasına yol açar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda adayın kaygı düzeyleri sıralanır: kaygı yokken çalışmayı erteler, hafif-orta düzeyde kaygı duyunca planına uyar ve odaklanır, kaygı çok yükselince okuduğunu anlayamaz. İkinci adımda her düzeyin işlevi belirlenir: orta düzeydeki kaygı dikkati toplayıp güdülenmeyi artırırken, aşırı kaygı performansı düşürür. Üçüncü adımda rehber öğretmenin sözü, bu tepkilerin olağan olduğunu vurgular. Bu yüzden parçada vurgulanan düşünce, orta düzeydeki kaygının işlevsel olabileceğidir.

Çeldiriciler: 'Hafif ve orta düzeydeki kaygı, dikkatin dağılmasına yol açar.' parçayla çelişir; aday bu düzeyde daha uzun süre odaklanmıştır, dikkat yalnız aşırı kaygıda dağılır. 'Stres, bireyin başarısını düşüren zararlı bir tepkidir.' stresin yararlı yönünü görmez. 'Sınav öncesinde duyulan kaygı, tedavi gerektiren bir bozukluk belirtisidir.' her kaygıyı bozukluk sayar; öğretmen tam tersine durumun olağan olduğunu söyler. 'Tehlike karşısındaki bedensel uyarılma, sonradan öğrenilen bir tepkidir.' yanlıştır; savaş ya da kaç tepkisi doğuştan gelir ve parçanın konusu da değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Toplumsal yapı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kıyıdaki bir kasabada yıllardır kasabanın en çok kişiyi çalıştıran konserve fabrikası kapanır. İş bulamayan babaların çoğu büyük şehirlere gider; evdeki kararları artık çoğunlukla anneler ve büyük çocuklar verir. Ailelerin geliri düştüğü için ortaokulu bitiren gençlerin bir bölümü liseye kaydolmaz, okul yönetimi de öğrencisi azalan birkaç sınıfı birleştirir ve servis seferlerini azaltır. Bu sırada belediye, boşalan fabrika arazisinde bir pazar yeri kurar; kasabalılar da dayanışma için yeni bir kooperatif örgütler.

Bu parçadan toplumsal yapıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Toplumsal kurumlar, birbirinden bağımsız olarak işler.

  2. B

    Bir kurumda ortaya çıkan değişme, öbür kurumlara da yansır.

    Doğru cevap
  3. C

    Bir toplumun yapısı, sahip olduğu kurumların sayısıyla belirlenir.

  4. D

    Din kurumu, toplumsal yapıdaki öbür kurumlara yön verir.

  5. E

    Statü ve rol değişmeleri, aile kurumuna özgüdür.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda parçadaki kurumlar ve aralarındaki etkileşim belirlenir: ekonomideki değişme (fabrikanın kapanması) aileyi (babaların gitmesi, kararları annelerin vermesi), eğitimi (liseye kaydolmayan gençler, birleştirilen sınıflar) ve siyaset ile yönetimi (belediyenin pazar yeri kurması) etkiler; halk da kooperatif gibi yeni bir örgütlenmeye gider. İkinci adımda bu zincir, toplumsal yapının birbirine bağlı ve birbirini tamamlayan kurumlardan oluştuğu ilkesiyle ilişkilendirilir. Bu yüzden parçadan, bir kurumda ortaya çıkan değişmenin öbür kurumlara da yansıdığı yargısına ulaşılır.

Çeldiriciler: 'Toplumsal kurumlar, birbirinden bağımsız olarak işler.' parçadaki karşılıklı etkilenmeyle çelişir. 'Bir toplumun yapısı, sahip olduğu kurumların sayısıyla belirlenir.' yargısına parçada dayanak yoktur; parça kurumların sayısını değil ilişkisini anlatır. 'Din kurumu, toplumsal yapıdaki öbür kurumlara yön verir.' yargısı parçada hiç geçmeyen bir kuruma öncelik verir. 'Statü ve rol değişmeleri, aile kurumuna özgüdür.' yanlıştır; rol değişmesi ailede görülse de okul ve belediye de yeni düzenlemelere gitmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Toplumsal değişme ve gelişme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yaylada hayvancılıkla geçinen bir aile, geçen yıl büyük bir kente taşınır. Köyde komşular tarlada imece yapar, düğünü ve yası birlikte yaşar, birbirinin evine haber vermeden girerdi. Kentte ise baba ile büyük oğul bir lojistik firmasında sözleşmeyle çalışmaya başlar; amirleriyle ilişkileri iş saatleri ve görev tanımlarıyla sınırlıdır. Apartmandaki komşularla çoğunlukla aidat toplantılarında görüşülür, kızın okul işleri de öğretmenle yüz yüze değil, bir veli bilgilendirme sistemi üzerinden yürür. Aile, köydeki akrabalarını artık ancak bayramlarda arayabildiğini söyler.

Bu durum, aşağıdaki değişmelerden en çok hangisini örneklendirir?

  1. A

    İkincil ilişkilerin yerini birincil ilişkilerin alması

  2. B

    Komşuluk ilişkilerinin birincil ilişki olarak güçlenmesi

  3. C

    Birincil ilişkilerin yerini ikincil ilişkilerin alması

    Doğru cevap
  4. D

    Kentleşmenin nüfus artışından ibaret kalması

  5. E

    Geniş aile yapısının kentte güçlenmesi

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda köydeki ve kentteki ilişki biçimleri karşılaştırılır: köyde imece, birlikte yaşanan düğün ve yas, kapısı açık komşuluk vardır; kentte ise sözleşmeye bağlı iş ilişkileri, görev tanımlarıyla sınırlı amir ilişkisi, toplantıya indirgenmiş komşuluk ve kurumsal bir sistem üzerinden yürüyen okul ilişkisi görülür. İkinci adımda bu ilişkiler sınıflandırılır: yüz yüze, samimi ve sürekli ilişkiler birincil; çıkara, kurala ve sözleşmeye dayalı, sınırlı ilişkiler ikincil ilişkilerdir. Üçüncü adımda bu geçiş, kentleşme ve modernleşmeyle birlikte görülen değişme olarak tanınır. Bu yüzden durum en çok birincil ilişkilerin yerini ikincil ilişkilerin almasını örneklendirir.

Çeldiriciler: 'İkincil ilişkilerin yerini birincil ilişkilerin alması' değişmenin yönünü tersine çevirir. 'Komşuluk ilişkilerinin birincil ilişki olarak güçlenmesi' parçayla çelişir; kentteki komşuluk toplantılarla sınırlı ikincil bir ilişkidir. 'Kentleşmenin nüfus artışından ibaret kalması' kentleşmeyi yalnız nüfusa indirger; parça ilişki biçimlerindeki değişmeyi anlatır. 'Geniş aile yapısının kentte güçlenmesi' modernleşmenin bir unsuru değildir ve parçada da yer almaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Klasik mantık
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir okulun felsefe kulübü, koridordaki sözlük panosu için kavram tanımları toplar. Panoya asılmadan önce tanımları okuyan kulüp danışmanı aşağıdaki üç tanımı geri çevirir:

“Kare, dört kenarı olan düzlemsel bir şekildir.” “Kuş, kanatları olan bir canlıdır.” “Çatal, yemek yerken kullanılan bir araçtır.”

Danışman, üç tanımda da aynı kurala uyulmadığını, bu yüzden hepsinin yeniden yazılması gerektiğini söyler.

Danışmanın geri çevirdiği tanımlarda aşağıdaki tanım kurallarından hangisine uyulmamıştır?

  1. A

    Tanımlanan kavram, tanımın içinde yer almamalıdır.

  2. B

    Tanım, olumsuz ifadelerle yapılmamalıdır.

  3. C

    Tanım, mecazlı ve belirsiz sözcükler içermemelidir.

  4. D

    Tanım, tanımlananın kaplamından daha dar olmamalıdır.

  5. E

    Tanım, tanımlananın kaplamından daha geniş olmamalıdır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda her tanımda tanımlanan ile tanımlayan ayrılır: 'kare' ile 'dört kenarı olan düzlemsel şekil', 'kuş' ile 'kanatları olan canlı', 'çatal' ile 'yemek yerken kullanılan araç'. İkinci adımda tanımlayanın kapsadığı bireyler sınanır: dikdörtgen ve yamuk da dört kenarlı düzlemsel şekildir, arı ve yarasa da kanatlı canlıdır, kaşık ve bıçak da yemek yerken kullanılır. Böylece her tanım, tanımlanan kavramın dışındaki bireyleri de içine alır. Üçüncü adımda ihlal edilen kural adlandırılır: tanım, tanımlananla aynı kaplamda olmalı, ondan geniş olmamalıdır. Bu yüzden uyulmayan kural, tanımın tanımlananın kaplamından daha geniş olmaması kuralıdır.

Çeldiriciler: 'Tanım, tanımlananın kaplamından daha dar olmamalıdır.' tanımlanan ile tanımlayanın yerini karıştırır; buradaki tanımlar bireyleri dışarıda bırakmaz, fazladan birey katar. 'Tanımlanan kavram, tanımın içinde yer almamalıdır.' kuralına uyulmuştur; hiçbir tanım kendi kavramını tekrar etmez, bu hatayı geniş tanımla karıştıran aday yanılır. 'Tanım, mecazlı ve belirsiz sözcükler içermemelidir.' kuralına da uyulmuştur; tanımlar açık sözcüklerle kurulmuştur. 'Tanım, olumsuz ifadelerle yapılmamalıdır.' kuralı da çiğnenmemiştir; tanımların hepsi olumludur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Klasik mantık
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir müzik müzesinin kataloğunu hazırlayan bir görevli, sergideki eserleri türlerine göre sınıflandırmak için şu dört kavramı kullanır ve bunları cins-tür ilişkisine göre dizmek ister: keman, çalgı, yaylı telli çalgı, telli çalgı.

Bu dört kavramın kaplamı genişten dara doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Çalgı – telli çalgı – yaylı telli çalgı – keman

    Doğru cevap
  2. B

    Keman – yaylı telli çalgı – telli çalgı – çalgı

  3. C

    Çalgı – yaylı telli çalgı – telli çalgı – keman

  4. D

    Telli çalgı – çalgı – yaylı telli çalgı – keman

  5. E

    Çalgı – telli çalgı – keman – yaylı telli çalgı

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda kavramların kaplamları karşılaştırılır: bütün telli çalgılar birer çalgıdır ama her çalgı telli değildir; bütün yaylı telli çalgılar telli çalgıdır ama her telli çalgı yayla çalınmaz; keman ise yaylı telli çalgıların bir türüdür. İkinci adımda en geniş kaplamlı kavram cins, daha dar olanı tür sayılarak sıralanır: çalgı, telli çalgı, yaylı telli çalgı, keman. Her kavram bir sonrakinin cinsi, bir öncekinin türüdür.

Çeldiriciler: 'Keman – yaylı telli çalgı – telli çalgı – çalgı' sıralaması dardan genişe gider; kaplamı dar olan kavramı cins sayar. 'Çalgı – yaylı telli çalgı – telli çalgı – keman' sıralaması ortadaki iki kavramın yerini değiştirir. 'Telli çalgı – çalgı – yaylı telli çalgı – keman' sıralaması telli çalgıyı çalgının cinsi sayar. 'Çalgı – telli çalgı – keman – yaylı telli çalgı' sıralaması kemanı, ait olduğu yaylı telli çalgılardan daha geniş sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Mantık ve dil
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir emlak danışmanı, kasabaya taşınmayı düşünen bir aileye “Bu kasabadaki bütün evler büyüktür.” der. Ailenin babası bu sözün doğru olup olmadığını anlamak için hangi evin büyük sayılacağını sorar. Danışman ise kimine göre yüz metrekarelik, kimine göre iki yüz metrekarelik bir evin büyük olduğunu söyler ve kesin bir ölçü veremez.

Danışmanın ifadesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    İfadedeki belirsizlik, cümlenin öğelerinin yanlış sırada dizilmesinden, yani söz dizimindeki bir bozukluktan kaynaklanmaktadır.

  2. B

    Kasabadaki evler tek tek gezilip görülürse “büyük” sözcüğü belirlenmeden de ifadenin doğru mu yanlış mı olduğu kesin olarak söylenebilir.

  3. C

    “Büyük” sözcüğünün anlam sınırları belli olmadığından ifade semantik bakımdan belirsizdir ve ona kesin bir doğruluk değeri verilemez.

    Doğru cevap
  4. D

    Belirsizliğin kaynağı “bütün” sözcüğüdür; çünkü nicelik bildiren ifadeler, nitelik bildiren ifadelerden daha kolay belirsizleşir.

  5. E

    Belirsizlik somut bir kavram olan “ev” sözcüğünden doğar; çünkü somut kavramlar, soyut kavramlardan daha belirsizdir.

Doğru cevap: C

Çözüm

İfadedeki “bütün” sözcüğü kapsamı açıkça bildirir; sorun “büyük” sözcüğündedir. Danışman bir evin hangi ölçüden sonra büyük sayılacağını söyleyemediğine göre bu sözcüğün anlam sınırları belli değildir. Sözcüğün gösterdiği şeyle ilişkisi belirsiz olduğu için bu bir semantik (anlamsal) belirsizliktir. Belirsiz bir cümleye doğruluk değeri verilemez; evleri gezmek de ölçüt belirlenmedikçe sonucu değiştirmez. Cümlenin dizilişinde bir bozukluk yoktur; ayrıca nitelik ifadeleri nicelik ifadelerinden, soyut kavramlar da somut kavramlardan daha belirsizdir. Bu nedenle ifadenin semantik bakımdan belirsiz olduğu ve ona kesin bir doğruluk değeri verilemeyeceği söylenebilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Sembolik mantık
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    p′ ∨ q

  2. II.

    q ⇒ r′

  3. III.

    (q ⇔ p′) ⇒ r′

p, q ve r birer basit önerme olmak üzere (p ⇒ q) önermesi yanlış, (q ∨ r) önermesi ise doğrudur.

Buna göre aşağıdaki bileşik önermelerden hangileri yanlıştır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Koşul önermesi yalnızca ön bileşen doğru, art bileşen yanlış iken yanlıştır; (p ⇒ q) yanlış olduğuna göre p doğru, q yanlıştır. (q ∨ r) doğru ve q yanlış olduğundan r doğrudur. Buna göre p′ yanlış, r′ yanlıştır. I. p′ ∨ q: yanlış ∨ yanlış = yanlış. II. q ⇒ r′: ön bileşen yanlış olduğundan koşul önermesi doğrudur. III. q ⇔ p′: iki bileşen de yanlış olduğundan karşılıklı koşul doğrudur; doğru ⇒ yanlış (r′) = yanlış. Yanlış olan önermeler I ve III'tür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by