14 soru · YKS

AYT Fizik Deneme 2 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Fizik Deneme 2 cevap anahtarı ve 14 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Cevap anahtarı

Doğru cevaplar

Bir soruya dokunarak çözümüne git.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Bağıl hareket
  • Orta
  • Şekilli soru

Düz ve yatay bir otoyolun birbirine paralel şeritlerinde ilerleyen P, R ve S taşıtlarının yere göre hız vektörleri şekilde verilmiştir; okların yanındaki sayılar hızların büyüklüğünü km/h cinsinden gösterir. Taşıtlar sabit hızlarla hareket etmektedir ve her birinin içinde, taşıtla birlikte hareket eden bir gözlemci vardır.

Gözlemcilerin ölçtüğü bağıl hızlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yatay otoyolda üç taşıt: P +x yönünde 40 km/h, R +x yönünde 90 km/h, S −x yönünde 60 km/h hızla gitmektedir.
  1. A

    R'deki gözlemci, S taşıtını −x yönünde 150 km/h hızla hareket ediyor görür.

    Doğru cevap
  2. B

    S'deki gözlemci, P taşıtını +x yönünde 20 km/h hızla hareket ediyor görür.

  3. C

    P'deki gözlemci, R taşıtını −x yönünde 50 km/h hızla hareket ediyor görür.

  4. D

    R'deki gözlemci, P taşıtını −x yönünde 130 km/h hızla hareket ediyor görür.

  5. E

    P'deki gözlemci, S taşıtını −x yönünde 60 km/h hızla hareket ediyor görür.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: +x yönü pozitif alınarak şekildeki oklardan taşıtların yere göre hızları yazılır: vP=+40v_P = +40 km/h, vR=+90v_R = +90 km/h, vS=−60v_S = -60 km/h.

İkinci adım: Bir gözlemcinin başka bir taşıtı gördüğü hız, gözlenen taşıtın yere göre hızından gözlemcinin yere göre hızı vektörel olarak çıkarılarak bulunur: v⃗bag˘ıl=v⃗go¨zlenen−v⃗go¨zlemci\vec v_{\text{bağıl}} = \vec v_{\text{gözlenen}} - \vec v_{\text{gözlemci}}.

Üçüncü adım: R'deki gözlemci için S taşıtının bağıl hızı vS−vR=−60−90=−150v_S - v_R = -60 - 90 = -150 km/h olur. Eksi işaret −x yönünü gösterdiğinden R'deki gözlemci S'yi −x yönünde 150 km/h hızla gidiyor görür. Zıt yönlerde giden iki taşıt birbirini hız büyüklüklerinin toplamı kadar hızla görür; bu ifade doğrudur.

Yanlış seçenekler:

  • "P'deki gözlemci, R taşıtını −x yönünde 50 km/h" ifadesinde çıkarma sırası ters kurulmuştur (vP−vR=−50v_P - v_R = -50). Doğrusu vR−vP=+50v_R - v_P = +50 km/h, yani +x yönünde 50 km/h'tir.
  • "S'deki gözlemci, P taşıtını +x yönünde 20 km/h" ifadesi zıt yönlü hızların büyüklükleri çıkarılarak bulunmuştur. Doğrusu vP−vS=40−(−60)=+100v_P - v_S = 40 - (-60) = +100 km/h'tir.
  • "R'deki gözlemci, P taşıtını −x yönünde 130 km/h" ifadesi aynı yönlü hızların toplanmasından gelir. Doğrusu vP−vR=40−90=−50v_P - v_R = 40 - 90 = -50 km/h, yani −x yönünde 50 km/h'tir.
  • "P'deki gözlemci, S taşıtını −x yönünde 60 km/h" ifadesi gözlemcinin kendi hareketini hesaba katmaz. Doğrusu vS−vP=−60−40=−100v_S - v_P = -60 - 40 = -100 km/h, yani −x yönünde 100 km/h'tir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Newton'un hareket yasaları (11. sınıf)
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kuvvetin büyüklüğü 15 N iken sandığa etki eden sürtünme kuvvetinin büyüklüğü 15 N'dir.

  2. II.

    Kuvvetin büyüklüğü 28 N olduğunda sandığın ivmesinin büyüklüğü 4 m/s²'dir.

  3. III.

    Sandık kaymaya başladıktan sonra kuvvet 12 N'ye düşürülüp sabit tutulursa sandık bir süre sonra durur.

Kütlesi 4 kg olan bir sandık yatay bir zemin üzerinde durmaktadır. Sandık ile zemin arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5, kinetik sürtünme katsayısı ise 0,3'tür. Sandığa yatay doğrultuda, büyüklüğü sıfırdan başlayarak yavaş yavaş artırılan bir kuvvet uygulanmaktadır. Sandık kaymaya başladıktan sonra da kuvvetin doğrultusu değişmemektedir. Hava direnci önemsenmemekte ve yer çekimi ivmesi g = 10 m/s² alınmaktadır.

Buna göre, sandıkla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Azami statik sürtünme kuvveti fs,max⁡=μsmg=0,5⋅4⋅10=20f_{s,\max} = \mu_s m g = 0{,}5 \cdot 4 \cdot 10 = 20 N, kinetik sürtünme kuvveti fk=μkmg=0,3⋅4⋅10=12f_k = \mu_k m g = 0{,}3 \cdot 4 \cdot 10 = 12 N'dir.

İkinci adım: Kuvvet 15 N iken bu değer 20 N'yi aşmadığından sandık kımıldamaz. Duran cisimde statik sürtünme, uygulanan kuvveti dengeleyecek kadar oluşur; sürtünme kuvveti 15 N'dir. I doğrudur.

Üçüncü adım: Kuvvet 28 N'ye ulaştığında 20 N aşılmış, sandık kaymaktadır ve sürtünme artık kinetik değerdedir: a=28−124=4a = \dfrac{28 - 12}{4} = 4 m/s². II doğrudur.

Dördüncü adım: Sandık kayarken kuvvet 12 N'ye düşürülürse net kuvvet 12−12=012 - 12 = 0 olur. Net kuvvet sıfır olan hareketli cisim eylemsizlik gereği sabit hızla gitmeyi sürdürür, durmaz. III yanlıştır.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler:

  • "Yalnız I": kayan sandıkta sürtünme 20 N alınırsa ivme 2 m/s² bulunur; oysa kayma başlayınca sürtünme 12 N'ye iner.
  • "Yalnız II": duran sandıkta sürtünme her zaman 12 N sanılırsa I yanlış görünür; oysa statik sürtünme uygulanan kuvvete eşittir.
  • "I, II ve III" ve "I ve III": net kuvvet sıfır olunca sandığın durduğunu varsayar; "I ve III" ayrıca ivmeyi sürtünmeyi düşmeden 28/4=728/4 = 7 m/s² alır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • İki boyutta hareket (atışlar)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Cismin M noktasındaki hızının büyüklüğü sıfırdır.

  2. II.

    Cismin K ve P noktalarındaki hızlarının büyüklükleri eşittir.

  3. III.

    Cismin atılma hızının büyüklüğü 101010\sqrt{10} m/s'dir.

Yatay yerdeki O noktasından eğik olarak atılan bir cisim, şekildeki yörüngeyi izleyerek yeniden yere düşmektedir. Yörünge üzerindeki K, L, M, N ve P noktaları, cismin atıldığı andan başlayarak birer saniyelik eşit zaman aralıklarıyla işaretlenmiştir. M noktası yörüngenin en yüksek noktasıdır. Noktalardan yere inen kesikli çizgiler, noktaların yatay konumlarını göstermektedir. Hava direnci önemsenmemekte ve yer çekimi ivmesinin büyüklüğü g = 10 m/s² alınmaktadır.

Buna göre, cisimle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Yerden O noktasından eğik atılan cismin yörüngesi; yörünge üzerinde K, L, M, N ve P noktaları işaretlidir. O ile K arasındaki yatay uzaklık 10 m'dir.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

  4. D

    II ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Hava direnci olmadığından yatayda ivme yoktur; cisim her saniyede yatayda eşit yol alır. Şekilde O ile K arasındaki yatay uzaklık 10 m olduğundan yatay hız bileşeni vx=10 m1 s=10v_x = \dfrac{10\ \text{m}}{1\ \text{s}} = 10 m/s'dir ve hareket boyunca değişmez.

İkinci adım: Cisim tepe noktası M'ye üç aralıkta, yani 3 s'de ulaşır. Tepede düşey hız sıfır olduğundan ilk düşey hız vy0=g t=10⋅3=30v_{y0} = g\,t = 10 \cdot 3 = 30 m/s'dir.

Üçüncü adım: I. Tepe noktasında yalnız düşey bileşen sıfırdır; hız yatay bileşene eşit, 10 m/s'dir. I yanlıştır.

II. K noktası tepeden 2 s önce, P noktası tepeden 2 s sonradır. Düşey hızlar 30−10⋅1=2030 - 10 \cdot 1 = 20 m/s yukarı ve 30−10⋅5=−2030 - 10 \cdot 5 = -20 m/s aşağıdır; yatay bileşenler eşit olduğundan hız büyüklükleri eşittir. II doğrudur.

III. Atılma hızı v0=102+302=1000=1010v_0 = \sqrt{10^2 + 30^2} = \sqrt{1000} = 10\sqrt{10} m/s'dir. III doğrudur.

Doğru yargılar II ve III'tür.

Çeldiriciler:

  • "I, II ve III": tepe noktasında hızın sıfır olduğunu varsayar; oysa yatay bileşen sürer.
  • "Yalnız III": yatay hızın azaldığını varsayar; oysa yatayda ivme yoktur.
  • "Yalnız II": atılma hızını 10+30=4010 + 30 = 40 m/s alır; bileşenler dik olduğundan vektörel toplanır.
  • "I ve II": bu iki yanlışı birlikte yapar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • İtme ve momentum
  • Zor
  • Şekilli soru

Sürtünmesi önemsenmeyen yatay bir düzlemde aynı doğru üzerinde birbirine doğru hareket eden X ve Y arabalarının kütleleri ile çarpışmadan hemen önceki hızlarının büyüklükleri ve yönleri şekilde verilmiştir. Arabalar çarpıştıktan sonra birbirine kenetlenerek birlikte hareket etmektedir. Çarpışma süresince arabalara yatay doğrultuda dış kuvvet etki etmemekte, hava direnci ve tekerleklerdeki sürtünmeler önemsenmemektedir. Kaybolan enerji ısı ve ses enerjisine dönüşmektedir.

Buna göre, çarpışmada arabaların toplam kinetik enerjisindeki azalma kaç J'dür?

Sürtünmesiz yatay düzlemde 3 kg kütleli X arabası sağa 6 m/s, 2 kg kütleli Y arabası sola 4 m/s hızla birbirine doğru gitmektedir.
  1. A

    0

  2. B

    2,4

  3. C

    54

  4. D

    60

    Doğru cevap
  5. E

    67,5

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Sağ yön pozitif alınarak şekilden mX=3m_X = 3 kg, vX=+6v_X = +6 m/s ve mY=2m_Y = 2 kg, vY=−4v_Y = -4 m/s okunur. Çarpışma öncesi toplam momentum 3⋅6+2⋅(−4)=103 \cdot 6 + 2 \cdot (-4) = 10 kg·m/s'dir.

İkinci adım: Yatayda dış kuvvet olmadığından momentum korunur; kenetlenen arabaların ortak hızı v=103+2=2v = \dfrac{10}{3 + 2} = 2 m/s (sağa) olur.

Üçüncü adım: Çarpışma öncesi kinetik enerji 12⋅3⋅62+12⋅2⋅42=54+16=70\tfrac12 \cdot 3 \cdot 6^2 + \tfrac12 \cdot 2 \cdot 4^2 = 54 + 16 = 70 J, sonrası 12⋅5⋅22=10\tfrac12 \cdot 5 \cdot 2^2 = 10 J'dür. Azalma 70−10=6070 - 10 = 60 J'dür. Kenetlenen çarpışmada momentum korunur ama kinetik enerji korunmaz; aradaki fark ısıya ve sese dönüşür.

Çeldiriciler:

  • 0: kinetik enerjinin korunduğunu varsayar; kenetlenme esnek olmayan çarpışmadır.
  • 2,4: momentumları yönsüz toplayıp (18+8=2618 + 8 = 26) ortak hızı 5,2 m/s bulur; momentum vektörel bir büyüklüktür.
  • 54: yalnız X'in ilk kinetik enerjisini kayıp sayar.
  • 67,5: ortak hızı hızların ortalaması (1 m/s) alır; kütleler farklı olduğundan bu doğru değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Tork ve denge (ağırlık merkezi)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    F₃ kuvvetinin O noktasına göre torku sıfırdır.

  2. II.

    F₁ kuvvetinin O noktasına göre torkunun büyüklüğü 30 N·m'dir.

  3. III.

    Levhaya etki eden toplam torkun büyüklüğü 10 N·m'dir ve levha saat yönünün tersine dönmeye başlar.

Yatay bir masa üzerinde duran dikdörtgen biçimli türdeş bir levha, sol alt köşesindeki O noktasından geçen ve masaya dik olan sabit bir eksen çevresinde sürtünmesiz olarak dönebilmektedir. Şekil, levhanın üstten görünüşüdür ve birim karelere bölünmüş düzlem üzerine çizilmiştir. Levhaya masa düzleminde F₁, F₂ ve F₃ kuvvetleri şekildeki gibi uygulanmaktadır; kuvvetlerin büyüklükleri ve birim karenin kenar uzunluğu şekilde verilmiştir.

Buna göre, levhayla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Birim karelere bölünmüş düzlemde 4 m x 3 m boyutlu levha, sol alt köşesi O çevresinde dönebilir. Sağ üst köşeye sola 10 N, sağ alt köşeye aşağı 5 N, sol üst köşeye aşağı 15 N kuvvet uygulanmıştır; birim kare 1 m.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Torkun büyüklüğü, kuvvet ile kuvvetin doğrultusunun dönme noktasına dik uzaklığının çarpımıdır: τ=F⋅d⊥\tau = F \cdot d_{\perp}. Şekilden F₁ = 10 N sağ üst köşeden sola, F₂ = 5 N sağ alt köşeden aşağı, F₃ = 15 N sol üst köşeden aşağı yönelir.

İkinci adım: F₃'ün doğrultusu levhanın sol kenarı boyunca uzanır ve O'dan geçer; dik uzaklık sıfır olduğundan torku sıfırdır. I doğrudur.

Üçüncü adım: F₁ yataydır; doğrultusunun O'ya dik uzaklığı 3 m'dir. τ1=10⋅3=30\tau_1 = 10 \cdot 3 = 30 N·m, levhayı saat yönünün tersine döndürmeye çalışır. II doğrudur.

Dördüncü adım: F₂ düşeydir; doğrultusunun O'ya dik uzaklığı 4 m'dir. τ2=5⋅4=20\tau_2 = 5 \cdot 4 = 20 N·m, saat yönündedir. Toplam tork 30−20=1030 - 20 = 10 N·m olup saat yönünün tersinedir; III doğrudur.

Doğru yargılar I, II ve III'tür.

Çeldiriciler:

  • "Yalnız I": F₁ için uygulama noktasının O'ya uzaklığı olan 5 m kullanılırsa 50 N·m bulunur; tork için kuvvet doğrultusunun dik uzaklığı gerekir.
  • "Yalnız II": F₃'e 45 N·m tork yüklenirse hem I hem III yanlış görünür; oysa doğrultusu O'dan geçen kuvvetin torku sıfırdır.
  • "I ve II": zıt yönlü torklar toplanırsa 50 N·m bulunur; zıt yönlü torklar birbirinden çıkarılır.
  • "II ve III": F₃'ün tork oluşturduğu düşünülüp toplamda unutulmasından gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Manyetik alan ve manyetik kuvvet (11. sınıf)
  • Orta
  • Şekilli soru

Sağa doğru yönelmiş, şiddeti 0,5 T olan düzgün bir manyetik alanın bulunduğu bölgeye K, L ve M iletkenleri yerleştirilmiştir. İletkenlerin uzunlukları, taşıdıkları akımlar ve alanla aralarındaki açılar şekil üzerinde verilmiştir. İletkenlerin birbirine uyguladığı kuvvetler ihmal edilmektedir. (sin 30° = 0,5; sin 37° = 0,6; cos 37° = 0,8)

K, L ve M iletkenlerine etkiyen manyetik kuvvetler için verilen yargılardan hangisi doğrudur?

Sağa yönelmiş 0,5 T düzgün alanda üç iletken: K 40 cm, 2 A, alanla 30° açılı; L 50 cm, 4 A, alanla 37° açılı; M 60 cm, 5 A, akımı alanla aynı yönde.
  1. A

    L iletkenine etkiyen manyetik kuvvet 0,8 N büyüklüğündedir.

  2. B

    K iletkenine etkiyen kuvvetin büyüklüğünün L iletkenine etkiyenin büyüklüğüne oranı 1/3'tür.

    Doğru cevap
  3. C

    K iletkenine etkiyen manyetik kuvvet, alan çizgileriyle aynı doğrultudadır.

  4. D

    K iletkenine etkiyen kuvvetin büyüklüğünün L iletkenine etkiyenin büyüklüğüne oranı 1/2'dir.

  5. E

    En büyük manyetik kuvvet M iletkenine etkir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Şekilden K için 40 cm, 2 A ve 30°; L için 50 cm, 4 A ve 37° okunur. M iletkeninin akımı alanla aynı yöndedir, yani aradaki açı 0°'dir.

İkinci adım: Düzgün alandaki akım taşıyan düz iletkene etkiyen kuvvet F=B⋅i⋅ℓ⋅sin⁡θF = B \cdot i \cdot \ell \cdot \sin\theta bağıntısıyla hesaplanır. Buna göre FK=0,5⋅2⋅0,4⋅0,5=0,2F_K = 0{,}5 \cdot 2 \cdot 0{,}4 \cdot 0{,}5 = 0{,}2 N, FL=0,5⋅4⋅0,5⋅0,6=0,6F_L = 0{,}5 \cdot 4 \cdot 0{,}5 \cdot 0{,}6 = 0{,}6 N ve sin⁡0°=0\sin 0° = 0 olduğundan FM=0F_M = 0 bulunur.

Üçüncü adım: FK/FL=0,2/0,6=1/3F_K / F_L = 0{,}2 / 0{,}6 = 1/3 olur; bu yargı doğrudur. Sağ el kuralına göre kuvvet hem akıma hem alana dik olduğundan K ve L iletkenlerine etkiyen kuvvetler sayfa düzlemine diktir.

Çeldiriciler:

  • "0,8 N" sonucu, L için sinüs yerine kosinüs alındığında çıkar (0,5⋅4⋅0,5⋅0,80{,}5 \cdot 4 \cdot 0{,}5 \cdot 0{,}8).
  • "Alan çizgileriyle aynı doğrultuda" yargısı yanlıştır; manyetik kuvvet alana diktir, K'ye etkiyen kuvvet sayfa düzleminden içe ya da dışa doğrudur.
  • "1/2" oranı yalnız akımlar karşılaştırıldığında (2/42/4) bulunur; uzunluk ve açı ihmal edilmiştir.
  • "En büyük kuvvet M'ye etkir" yargısı, açı hesaba katılmayıp 0,5⋅5⋅0,6=1,50{,}5 \cdot 5 \cdot 0{,}6 = 1{,}5 N bulunduğunda ortaya çıkar; oysa alana paralel akım taşıyan iletkene kuvvet etkimez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Alternatif akım
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki seri devrede direnç, bobin ve sığaç, etkin gerilimi 100 V olan alternatif gerilim kaynağına bir ampermetreyle birlikte seri bağlanmıştır. Direncin değeri ile bobinin ve sığacın kaynağın frekansındaki reaktansları şekilde verilmiştir. Bağlantı kablolarının ve ampermetrenin direnci önemsenmemekte, devre elemanları ideal kabul edilmektedir.

Buna göre, devreyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Alternatif gerilim kaynağına seri bağlı ampermetre, R = 30 Ω direnç, reaktansı 80 Ω olan bobin ve reaktansı 40 Ω olan sığaç.
  1. A

    Devrenin empedansı 150 Ω'dur.

  2. B

    Ampermetrenin gösterdiği değer 2√2 A'dir.

  3. C

    Bobinin uçları arasındaki etkin gerilim 160 V'tur.

    Doğru cevap
  4. D

    Direnç, bobin ve sığacın uçları arasındaki etkin gerilimlerin toplamı 100 V'tur.

  5. E

    Devre kapasitif özellik gösterir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekilden R=30 ΩR = 30\ \Omega, XL=80 ΩX_L = 80\ \Omega ve XC=40 ΩX_C = 40\ \Omega okunur. Seri RLC devresinin empedansı Z=R2+(XL−XC)2=302+402=50 ΩZ = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2} = \sqrt{30^2 + 40^2} = 50\ \Omega'dur.

İkinci adım: Etkin akım I=VZ=10050=2I = \dfrac{V}{Z} = \dfrac{100}{50} = 2 A'dir; ampermetre bu etkin değeri gösterir.

Üçüncü adım: Bobinin uçları arasındaki etkin gerilim VL=I⋅XL=2⋅80=160V_L = I \cdot X_L = 2 \cdot 80 = 160 V'tur. Bobin geriliminin kaynak geriliminden büyük olması seri devrede mümkündür, çünkü bobin ve sığaç gerilimleri zıt evrelidir. Bu ifade doğrudur.

Çeldiriciler:

  • "150 Ω" ifadesi direnç ve reaktansların cebirsel toplamıdır; empedans vektörel toplamla bulunur ve 50 Ω'dur.
  • "2√2 A" ifadesi akımın tepe değeridir; ampermetre etkin değer olan 2 A'i gösterir.
  • "Gerilimlerin toplamı 100 V" ifadesi yanlıştır; etkin değerlerin toplamı 60+160+80=30060 + 160 + 80 = 300 V'tur, kaynak gerilimi bunların vektörel toplamıdır.
  • "Kapasitif" ifadesi yanlıştır; XL>XCX_L > X_C olduğundan devre indüktiftir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Transformatörler
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki düzenekte iki ideal transformatör art arda bağlanmıştır. Birinci transformatörün birincil bobini, etkin değeri 20 V olan alternatif gerilim kaynağına; ikinci transformatörün ikincil bobini ise bir lambaya bağlıdır. Lambadan geçen etkin akım 2 A'dir. Bobinlerin sarım sayıları şekilde verilmiştir.

Buna göre, lambanın uçları arasındaki etkin gerilim ve kaynağa bağlı bobinden geçen etkin akım sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Art arda bağlı iki ideal transformatör. Birincinin bobinlerinde 100 ve 500, ikincinin bobinlerinde 600 ve 300 sarım vardır; girişte kaynak, çıkışta lamba bağlıdır.
  1. A

    8 V ve 0,8 A

  2. B

    10 V ve 1 A

  3. C

    50 V ve 0,8 A

  4. D

    50 V ve 5 A

    Doğru cevap
  5. E

    110 V ve 11 A

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: İdeal transformatörde V2V1=N2N1\dfrac{V_2}{V_1} = \dfrac{N_2}{N_1}'dir. Birinci transformatörde sarım sayıları 100 ve 500 olduğundan ara gerilim 20⋅500100=10020 \cdot \dfrac{500}{100} = 100 V olur.

İkinci adım: Bu gerilim ikinci transformatörün 600 sarımlı birincil bobinine uygulanır; 300 sarımlı ikincil bobinde 100⋅300600=50100 \cdot \dfrac{300}{600} = 50 V elde edilir. Lambanın gerilimi 50 V'tur.

Üçüncü adım: İdeal transformatörlerde güç korunur. Lambanın gücü 50⋅2=10050 \cdot 2 = 100 W olduğundan kaynağa bağlı bobinden geçen akım 10020=5\dfrac{100}{20} = 5 A'dir. Gerilimin düştüğü yerde akım aynı oranda artar.

Çeldiriciler:

  • "8 V ve 0,8 A": gerilim oranı sarım sayılarının ters oranı alınmıştır.
  • "10 V ve 1 A": birinci transformatör atlanmış, yalnız 300/600 oranı uygulanmıştır.
  • "50 V ve 0,8 A": gerilim doğru, ancak akım gerilim oranıyla aynı yönde değiştirilmiştir; güç korunumu 20⋅0,8≠50⋅220 \cdot 0{,}8 \neq 50 \cdot 2 olduğunu gösterir.
  • "110 V ve 11 A": dönüşüm oranları (55 ve 0,50{,}5) çarpılacakken toplanmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Kütle çekim ve Kepler yasaları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kütleleri 2m ve 5m olan X ve Y cisimleri arasındaki uzaklık d iken cisimler birbirine F büyüklüğünde kütle çekim kuvveti uygulamaktadır. Daha sonra X'in kütlesi üç katına çıkarılıyor, Y'nin kütlesi değiştirilmiyor ve cisimler arasındaki uzaklık yarıya indiriliyor. Cisimlerin boyutları aralarındaki uzaklığa göre önemsenmeyecek kadar küçüktür.

Son durumda X'in Y'ye uyguladığı kütle çekim kuvvetinin büyüklüğü F₁, Y'nin X'e uyguladığı kütle çekim kuvvetinin büyüklüğü F₂ olduğuna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    F₁ = 3F/2, F₂ = 3F/2

  2. B

    F₁ = 4F, F₂ = 4F

  3. C

    F₁ = 6F, F₂ = 6F

  4. D

    F₁ = 12F, F₂ = 4F

  5. E

    F₁ = 12F, F₂ = 12F

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Kütle çekim kuvveti F=G mXmYd2F = G\,\dfrac{m_X m_Y}{d^2} bağıntısıyla verilir; kuvvet kütlelerin çarpımıyla doğru, uzaklığın karesiyle ters orantılıdır.

İkinci adım: X'in kütlesi 3 katına çıkar, Y'ninki değişmez, uzaklık yarıya iner: F′=F⋅3⋅1(1/2)2=12FF' = F \cdot \dfrac{3 \cdot 1}{(1/2)^2} = 12F.

Üçüncü adım: Etki-tepki ilkesine göre iki cisim birbirine eşit büyüklükte ve zıt yönlü kuvvet uygular; kütleleri farklı olsa da F1=F2=12FF_1 = F_2 = 12F'dir.

Çeldiriciler:

  • "6F" değerleri kuvvet uzaklıkla ters (karesiyle değil) orantılı sanıldığında çıkar.
  • "3F/2" değerleri uzaklık yarıya inince kuvvetin de yarıya indiği sanıldığında çıkar; uzaklık azalınca kuvvet artar.
  • "4F" değerleri X'in kütle artışı unutulduğunda yalnız uzaklığın etkisini gösterir.
  • "F₁ = 12F, F₂ = 4F" seçeneği, kütleleri farklı cisimlerin birbirine farklı kuvvet uyguladığını varsayar; bu, etki-tepki ilkesine aykırıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Basit harmonik hareket
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K'nin periyodu, L'nin periyodunun 2 katıdır.

  2. II.

    L'nin kütlesi m'ye indirilirse L'nin periyodu küçülür.

  3. III.

    L sarkacı çekim ivmesi g/4 olan bir gezegene götürülürse periyodu, K'nin Dünya'daki periyoduna eşit olur.

Dünya'daki bir laboratuvarda, kütleleri sırasıyla m ve 2m olan K ve L basit sarkaçları tavana şekildeki gibi asılmıştır. Sarkaçların ip boyları şekilde verilmiştir. Sarkaçların ipleri esnemez ve kütleleri önemsenmeyecek kadar hafiftir; topları noktasal kabul edilmektedir. Sarkaçlar küçük genlikle salınmakta, sürtünmeler önemsenmemektedir. Dünya'nın çekim ivmesi g'dir.

Buna göre, sarkaçlarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Tavana asılı iki basit sarkaç: K sarkacının ip boyu 1,6 m, L sarkacının ip boyu 0,4 m'dir.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Küçük genlikli basit sarkacın periyodu T=2πℓgT = 2\pi\sqrt{\dfrac{\ell}{g}}'dir; periyot ip boyunun ve çekim ivmesinin karekökleriyle değişir, kütleye ve küçük genliğe bağlı değildir.

İkinci adım: I. Şekilden ℓK=1,6\ell_K = 1{,}6 m ve ℓL=0,4\ell_L = 0{,}4 m okunur. TKTL=1,60,4=4=2\dfrac{T_K}{T_L} = \sqrt{\dfrac{1{,}6}{0{,}4}} = \sqrt{4} = 2 olduğundan I doğrudur.

Üçüncü adım: II. Kütle periyodu değiştirmez; L'nin kütlesi m'ye indirilse de periyodu aynı kalır. II yanlıştır.

Dördüncü adım: III. L, çekim ivmesi g/4g/4 olan gezegende T=2π0,4g/4=2π1,6gT = 2\pi\sqrt{\dfrac{0{,}4}{g/4}} = 2\pi\sqrt{\dfrac{1{,}6}{g}} periyoduyla salınır; bu, K'nin Dünya'daki periyoduna eşittir. III doğrudur.

Doğru yargılar I ve III'tür.

Çeldiriciler:

  • "Yalnız III": periyot boyla doğru orantılı sanılırsa oran 4 bulunur; oysa ilişki kareköklüdür.
  • "Yalnız I": çekim ivmesi azalınca periyodun da azaldığı sanılırsa III yanlış görünür; oysa periyot g\sqrt{g} ile ters orantılıdır.
  • "I, II ve III" ve "I ve II": periyodun kütleye bağlı olduğunu varsayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Düzgün çembersel hareket
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Otomobilin bu virajı kaymadan alabileceği en büyük sürat, otomobilin kütlesi arttıkça artar.

  2. II.

    İp koptuğu anda küre, o andaki hız vektörünün doğrultusunda, yani çembere teğet olarak hareketine başlar.

  3. III.

    Otomobili çembersel yörüngede tutan merkezcil kuvveti, tekerlekler ile yol arasındaki sürtünme kuvveti sağlar.

Bir atlet, ucuna ağır bir küre bağlanmış ipi yatay düzlemde sabit süratle döndürmektedir. Aynı sırada bir otomobil, yatay ve eğimsiz olan, tekerlekler ile asfalt arasındaki sürtünme katsayısı her noktada aynı kalan çembersel bir virajı sabit süratle almaktadır. Hava direnci ve ipin kütlesi önemsenmemektedir.

Bu iki hareketle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    II ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Düzgün çembersel harekette cisme etki eden net kuvvet merkeze yöneliktir ve bu merkezcil kuvvet ayrı bir kuvvet değildir; ip gerilmesi, sürtünme gibi gerçek bir kuvvet bu görevi üstlenir.

Birinci adım: Döndürülen kürede merkezcil kuvveti ipteki gerilme sağlar. İp koptuğunda bu kuvvet ortadan kalkar; küreye yatay doğrultuda net kuvvet etki etmediğinden küre, o andaki hızının doğrultusunda, yani çembere teğet olarak yoluna devam eder. II doğrudur.

İkinci adım: Yatay virajda otomobile merkeze doğru etki eden tek yatay kuvvet, tekerlekler ile yol arasındaki statik sürtünme kuvvetidir. Bu nedenle merkezcil kuvveti sürtünme sağlar. III doğrudur.

Üçüncü adım: Kaymadan dönebilmek için gereken merkezcil kuvvet en büyük statik sürtünme kuvvetini aşmamalıdır: mv2r≤k mg\dfrac{m v^2}{r} \le k\, m g. Kütle iki tarafta da bulunduğundan sadeleşir ve vmaks=kgrv_{\text{maks}} = \sqrt{k g r} olur. En büyük sürat kütleye bağlı değildir; I yanlıştır. Doğru yargılar II ve III'tür.

Çeldiriciler: 'I, II ve III' seçeneği, ağır aracın yola daha çok bastırıldığı için virajı daha hızlı alabileceğini düşünüp kütlenin hem sürtünmede hem de gereken merkezcil kuvvette bulunduğunu gözden kaçırmaktan doğar. 'Yalnız III' seçeneği, ip koptuğunda kürenin yarıçap doğrultusunda dışarı fırladığını sanmanın sonucudur. 'Yalnız II' seçeneği, merkezcil kuvveti sürtünmeden ayrı, kendi başına etki eden ek bir kuvvet gibi düşünmekten kaynaklanır. 'Yalnız I' seçeneği, merkezcil kuvvetin dışa doğru olduğunu sanan öğrencinin hem kürenin dışa fırladığını hem de sürtünmenin bu kuvveti sağlayamayacağını düşünmesinden çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Radyoaktivite, büyük patlama, temel kuvvetler ve parçacıklar
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Protonun nötrona dönüşmesi, aracı parçacıkları W ve Z bozonları olan etkileşimle gerçekleşir.

  2. II.

    Nötronu oluşturan kuarkların ayrışmamasını sağlayan etkileşimin aracı parçacığı fotondur.

  3. III.

    Gama ışınlarının elektronlarca saçılması, elektrik yükleri arasındaki etkileşimin bir örneğidir.

Güneş'in çekirdeğindeki enerji üretiminin ilk basamağında iki proton çarpışır; bu sırada protonlardan biri nötrona dönüşür ve ortama bir pozitron ile bir nötrino salınır. Oluşan döteryum çekirdeğindeki nötronu meydana getiren üç kuark birbirinden kopmadan bağlı kalır. Açığa çıkan enerjinin bir bölümü gama ışınları hâlinde yayılır ve bu ışınlar yoldaki elektronlarca saçılır.

Bu süreçle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Dört temel kuvvet, kendine özgü aracı parçacıklarla aktarılır: güçlü nükleer kuvvet gluonlarla, elektromanyetik kuvvet fotonlarla, zayıf nükleer kuvvet W ve Z bozonlarıyla taşınır; kütle çekimi için öngörülen aracı ise gravitondur.

Birinci adım: Protonun nötrona dönüşmesi, proton içindeki bir yukarı kuarkın aşağı kuarka dönüşmesi demektir. Kuarkın türünü (çeşnisini) değiştirebilen tek etkileşim zayıf nükleer kuvvettir; pozitron ve nötrino salınması da bu etkileşimin izidir. Zayıf kuvvetin aracıları W ve Z bozonları olduğundan I doğrudur.

İkinci adım: Nötron gibi hadronların içindeki kuarkları bağlı tutan, renk yükü üzerinden etkiyen güçlü nükleer kuvvettir ve aracı parçacığı gluondur. Nötronun toplam yükü sıfır olduğu hâlde kuarkları dağılmaz; bu bağın elektriksel kökenli olmadığını gösterir. II yanlıştır.

Üçüncü adım: Gama ışınları yüksek enerjili fotonlardır; elektron ise yüklü bir parçacıktır. Fotonun yüklü bir parçacıkla saçılması elektromanyetik etkileşimdir. III doğrudur. Doğru ifadeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği, zayıf nükleer kuvvetin aracısını gluon sanıp birinci ifadeyi yanlış saymaktan doğar. 'I, II ve III' seçeneği, kuarkları bir arada tutan kuvveti elektromanyetik kuvvet sanmanın sonucudur. 'Yalnız I' seçeneği, fotonu kütle çekiminin aracısı sayıp saçılmayı elektriksel bir etkileşim olarak görmemekten çıkar. 'II ve III' seçeneği, dönüşüm çekirdek içinde olduğu için onu güçlü nükleer kuvvete bağlamaktan ve kuark bağını elektromanyetik saymaktan kaynaklanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Kırınım ve girişim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Havada yapılan bir çift yarık deneyinde, aralarındaki uzaklık 0,1 mm olan iki yarık, havadaki dalga boyu 500 nm olan tek renkli ışıkla aydınlatılmakta ve girişim deseni yarıklardan 1,8 m uzaktaki perdede gözlenmektedir. Daha sonra yarıklar, perde ve aralarındaki uzaklıklar değiştirilmeden düzeneğin tamamı kırıcılık indisi 1,5 olan saydam bir sıvının içine alınmaktadır.

Buna göre sıvı içindeki deneyde perdede oluşan ardışık iki aydınlık saçak arasındaki uzaklık kaç milimetredir?

  1. A

    4

  2. B

    6

    Doğru cevap
  3. C

    9

  4. D

    13,5

  5. E

    20,25

Doğru cevap: B

Çözüm

Çift yarık deneyinde ardışık iki aydınlık saçak arasındaki uzaklık Δx=λLd\Delta x = \dfrac{\lambda L}{d} bağıntısıyla bulunur. Işık bir ortamdan diğerine geçerken frekansı değişmez; hızı ve dolayısıyla dalga boyu kırıcılık indisi oranında küçülür.

Birinci adım: Havadaki saçak genişliği hesaplanır. Δxhava=500⋅10−9⋅1,80,1⋅10−3=9⋅10−3 m=9 mm\Delta x_{\text{hava}} = \dfrac{500 \cdot 10^{-9} \cdot 1{,}8}{0{,}1 \cdot 10^{-3}} = 9 \cdot 10^{-3}\ \text{m} = 9\ \text{mm} bulunur.

İkinci adım: Sıvıdaki dalga boyu λsıvı=λn=5001,5≈333 nm\lambda_{\text{sıvı}} = \dfrac{\lambda}{n} = \dfrac{500}{1{,}5} \approx 333\ \text{nm} olur. L ve d değişmediğinden saçak genişliği de aynı oranda küçülür: Δxsıvı=91,5=6 mm\Delta x_{\text{sıvı}} = \dfrac{9}{1{,}5} = 6\ \text{mm}.

Çeldiriciler: '13,5' değeri, düzenek sıvıya alınınca dalga boyunun ve saçak genişliğinin n katına çıktığını sanmanın sonucudur. '4' değeri, saçak genişliğini n yerine n² ile, yani 2,25 ile bölmekten çıkar. '9' değeri, ortam değişince frekansın değiştiğini ve dalga boyunun aynı kaldığını sanıp havadaki değeri yazmaktan kaynaklanır. '20,25' değeri, dalga boyunu n katına çıkarırken yarık aralığının da ortamda n kat küçüldüğünü sanmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Tıbbi görüntülemede kullanılan bir ultrason probu, frekansı 4 MHz olan dalgalar üretmektedir. Bu dalgaların yumuşak dokudaki yayılma hızı 1600 m/s'dir. İnsan kulağının duyabildiği en yüksek frekans yaklaşık 20 kHz kabul edilmektedir.

Buna göre probun dokuda oluşturduğu dalganın insan kulağınca duyulup duyulamayacağı ve dokudaki dalga boyu nedir?

  1. A

    Duyulamaz, 0,4 mm

    Doğru cevap
  2. B

    Duyulabilir, 0,4 mm

  3. C

    Duyulabilir, 400 mm

  4. D

    Duyulamaz, 2500 mm

  5. E

    Duyulamaz, 75 000 mm

Doğru cevap: A

Çözüm

Ultrason, frekansı insan kulağının duyabildiği üst sınırın üzerinde olan mekanik bir ses dalgasıdır; dokuda yayılırken dalga boyu λ=vf\lambda = \dfrac{v}{f} bağıntısıyla bulunur.

Birinci adım: Frekans SI birimine çevrilir: 4 MHz=4⋅106 Hz4\ \text{MHz} = 4 \cdot 10^{6}\ \text{Hz}.

İkinci adım: Dalga boyu hesaplanır: λ=16004⋅106=4⋅10−4 m=0,4 mm\lambda = \dfrac{1600}{4 \cdot 10^{6}} = 4 \cdot 10^{-4}\ \text{m} = 0{,}4\ \text{mm}.

Üçüncü adım: Frekans duyulabilir üst sınırla karşılaştırılır: 4⋅1062⋅104=200\dfrac{4 \cdot 10^{6}}{2 \cdot 10^{4}} = 200. Probun frekansı üst sınırın 200 katı olduğundan bu dalga insan kulağınca duyulamaz. Dalga duyulamaz ve dalga boyu 0,4 mm'dir.

Çeldiriciler: 'Duyulabilir, 0,4 mm' seçeneği dalga boyunu doğru bulup ultrasonun duyulabilir aralıkta olduğunu sanmaktan doğar. 'Duyulabilir, 400 mm' seçeneği MHz'i kHz gibi çevirip frekansı 4000 Hz almanın sonucudur; bu hatayla dalga boyu bin kat büyük çıkar ve 4 kHz duyulabilir sanılır. 'Duyulamaz, 2500 mm' seçeneği bağıntıyı λ=fv\lambda = \dfrac{f}{v} biçiminde ters yazmaktan çıkar. 'Duyulamaz, 75 000 mm' seçeneği ultrasonu elektromanyetik dalga sanıp ışık hızını (3⋅1083 \cdot 10^{8} m/s) kullanmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by