24 soru · YKS

AYT Edebiyat Deneme 2 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Edebiyat Deneme 2 cevap anahtarı ve 24 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Eski haritalara bakan biri, kıyı çizgilerinin çarpıklığına çoğu zaman güler. ---- Çünkü haritacı, gidemediği kıyıları gezginlerin anlattıklarına ve kendi tahminlerine dayanarak çizmiştir. Bu yüzden o haritaları bir hata listesi gibi değil, bir çağın dünyayı nasıl gördüğünü anlatan belgeler gibi okumak gerekir.

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Bu çarpıklıklar, haritacının kıyıları yerinde ölçerken yaptığı küçük hatalardan doğar.

  2. B

    Bu nedenle o haritaları çizen ustaların işlerini özensiz yaptıkları söylenebilir.

  3. C

    Oysa bu çarpıklıklar bir özensizliğin değil, dönemin bilgisindeki sınırların ürünüdür.

    Doğru cevap
  4. D

    Eski haritaların kenarlarını süsleyen deniz canavarı resimleri de ilgi çeker.

  5. E

    Eski haritalardaki kıyı çizgileri, bugün bakan birine gülünç gelebilir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda boşluğun çevresindeki düşünce yönü belirlenir: Önceki cümle eski haritalardaki çarpıklığa gülündüğünü söyler; sonraki cümle "Çünkü" ile haritacının gidemediği kıyıları anlatılara ve tahmine dayanarak çizdiğini açıklar; son cümle de "Bu yüzden" ile haritaların hata listesi gibi değil belge gibi okunması gerektiği sonucuna varır. İkinci adımda boşluğun işlevi bulunur: İlk cümledeki gülme tepkisine karşı çıkan, "Çünkü" cümlesinin gerekçelendireceği bir yargı gerekir; yani bir karşıtlık cümlesi. Çarpıklıkların özensizlikten değil dönemin bilgisindeki sınırlardan doğduğunu "Oysa" ile söyleyen cümle hem gülme tepkisini düzeltir hem de sonraki açıklamayla ve vardığı sonuçla örtüşür.

Çeldiriciler: Çarpıklıkları haritacının kıyıları yerinde ölçerken yaptığı hatalara bağlayan cümle, haritacının o kıyılara gidemediğini söyleyen sonraki cümleyle çelişir. Ustaların özensiz çalıştığını söyleyen cümle konuya uygundur ama karşıtlık yerine sonuç bağlacıyla gelir ve parçanın "hata listesi gibi değil" yargısını tersine çevirir. Deniz canavarı resimlerinden söz eden cümle, kıyı çizgilerinin nasıl okunacağı konusundan sapar. Kıyı çizgilerinin bugün bakan birine gülünç gelebileceği yargısı ise ilk cümleyi başka sözcüklerle yineler; "Çünkü" ile başlayan açıklamanın neyi gerekçelendirdiği belirsiz kalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

(I) Orta Çağ manastırlarında parşömen o kadar pahalıydı ki keşişler eski bir dua kitabının sayfalarını kazıyıp üzerine yeni metinler yazabiliyordu. (II) Parşömen kâğıttan daha kalın ve dayanıklı olduğu için kazınan mürekkep, yüzeyde silik izler bırakır. (III) Üzerindeki ilk yazı silinerek yeniden kullanılmış yazı malzemesine palimpsest adı verilir. (IV) Bence bu sayfalar, bir kütüphanenin raflarındaki pek çok kitaptan daha heyecan verici bir hikâye anlatır. (V) Günümüzde morötesi ışıkla yapılan incelemeler, silinmiş satırların önemli bir bölümünü yeniden okunur hâle getirmiştir.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir kavramın tanımı yapılmıştır?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

    Doğru cevap
  4. D

    IV

  5. E

    V

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda her cümlenin işlevi belirlenir: I, parşömenin kazınıp yeniden kullanılmasına manastırlardan somut bir örnek verir; II, parşömenin kâğıtla karşılaştırılmasından bir neden-sonuç ilişkisi kurar; III, "palimpsest" adlı kavramın ne olduğunu açıklar; IV, "Bence" ile başlayan öznel bir yargıdır; V, günümüzdeki incelemelerin ulaştığı sonucu bildirir. İkinci adımda kökte istenen işlev aranır: Bir kavramın ne olduğunu, ayırt edici niteliğiyle (ilk yazısı silinerek yeniden kullanılmış yazı malzemesi) söyleyen tek cümle III'tür; bu yüzden tanım III numaralı cümlededir.

Çeldiriciler: I aynı uygulamayı anlattığı için tanım gibi görünebilir, ama bir kavram adı vermeden belirli bir yerden ve dönemden örnek sunar. II karşılaştırma içerir ve bir sonuca bağlanır; bir kavramı tanımlamaz. IV kişisel beğeniyi dile getiren öznel bir yargıdır. V parçanın vardığı sonuç niteliğinde bir bilgidir; giriş ya da tanım işlevi taşımaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bilimsel dergiler uzun süre, beklenen sonucu vermeyen deneylere pek yer vermedi. Bazı editörler, olumsuz sonuçların okura yeni bir şey söylemediğini düşünüyordu. İlk bakışta mantıklı görünen bu tercih, aslında bilginin yarısını görünmez kılıyor. Bir ilacın işe yaramadığını gösteren çalışma yayımlanmadığında, başka bir laboratuvar aynı denemeyi büyük masraflarla yeniden yapabiliyor. Üstelik yalnızca başarılı sonuçların görünür olması, bir yöntemin gerçekte olduğundan daha güvenilir sanılmasına yol açıyor. Olumsuz sonuç, bir yolun çıkmaz olduğunu haber veren bir levha gibidir; o levhayı kaldırmak, sonraki yolcuyu aynı çıkmaza göndermektir.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Yayımlanmayan çalışmalar, başka laboratuvarların aynı deneyleri boşuna tekrarlamasına neden olabilir.

  2. B

    Bilimsel dergilerde yer alan sonuçların büyük kısmına güvenilmemelidir.

  3. C

    Olumsuz sonuçlar okura yeni bir bilgi sunmadığından dergilerde yer almamalıdır.

  4. D

    Bir araştırmanın değeri, başka araştırmacılarca tekrarlanabilmesine bağlıdır.

  5. E

    Olumsuz sonuç veren araştırmaların da yayımlanması, bilginin eksiksiz ve güvenilir olması için gereklidir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda parçanın konusu belirlenir: bilimsel dergilerin olumsuz sonuç veren deneyleri yayımlamaması. İkinci adımda yazarın yargısı bulunur: Bu tercih "bilginin yarısını görünmez kılıyor"; ardından gelen iki cümle bunun iki zararını (boşa tekrarlanan deneyler, olduğundan güvenilir sanılan yöntemler) sayar, son cümledeki levha benzetmesi de olumsuz sonucun saklanmamasını ister. Üçüncü adımda bu yargı bütüne genellenir: Olumsuz sonuç veren araştırmaların da yayımlanması, bilginin eksiksiz ve güvenilir olması için gereklidir.

Çeldiriciler: Deneylerin boşuna tekrarlanması parçadaki zararlardan yalnızca biridir, ana düşünceyi değil bir ayrıntıyı verir. Dergilerdeki sonuçların büyük kısmına güvenilmemesi gerektiği yargısı parçanın söylediğini aşan bir genellemedir; parça yöntemlerin olduğundan güvenilir sanılabileceğini söyler, sonuçların çoğunu reddetmez. Olumsuz sonuçların dergilerde yer almaması gerektiği görüşü, parçada bazı editörlere ait olarak aktarılır ve yazar buna karşı çıkar. Araştırmanın değerinin tekrarlanabilirliğe bağlı olduğu yargısı bilimle ilgili doğru bir düşüncedir ama parçada dile getirilmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bazı yayıncılar, klasik romanların sadeleştirilmiş baskılarının gençleri okumaya ısındırdığını savunuyor. Bu görüşte haklılık payı olduğunu kabul ediyorum; ağır bir dille karşılaşan genç okurun kitabı ilk sayfalarda bırakması sık görülen bir durum. Ancak sadeleştirme eserin dilini ve ritmini de götürdüğünde okura ulaşan şey romanın kendisi değil, özeti oluyor. Okuma listelerine özgün metnin yerine sadeleştirilmiş baskıyı koyan okulları ise anlamakta zorlanıyorum. Bana kalırsa bu baskılar, okuru bir gün asıl metne götürecek bir köprü olarak sunulduğunda anlam kazanır.

Bu parçaya göre yazarın klasik romanların sadeleştirilmiş baskılarıyla ilgili görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Okuru özgün metne yönlendirdikleri ölçüde yararlıdırlar.

    Doğru cevap
  2. B

    Gençleri okumaya ısındırmanın en etkili yoludurlar.

  3. C

    Eserin dilini bozdukları için yayımlanmamalıdırlar.

  4. D

    Okuma listelerinde özgün metnin yerini alabilirler.

  5. E

    Alanında uzman çevirmenlerce hazırlanmalıdırlar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda yazarın kendi yargısı, aktardığı görüşten ayrılır: Sadeleştirilmiş baskıların gençleri okumaya ısındırdığı düşüncesi yayıncılara aittir; yazar buna yalnızca "haklılık payı" tanır. Yazarın kendi sesi "Ancak", "anlamakta zorlanıyorum" ve "Bana kalırsa" ile başlayan cümlelerde duyulur. İkinci adımda yargının yönü belirlenir: Yazar bu baskıları ne bütünüyle över ne de reddeder; okuru bir gün asıl metne götürecek bir köprü olarak sunulduklarında anlam kazandıklarını söyler. Bu, koşula bağlı, çekinceli bir olumlu yargıdır: Okuru özgün metne yönlendirdikleri ölçüde yararlıdırlar.

Çeldiriciler: Gençleri okumaya ısındırmanın en etkili yolu oldukları düşüncesi yayıncıların görüşünün daha da güçlendirilmiş biçimidir, yazarın değil. Eserin dilini bozdukları için yayımlanmamaları gerektiği yargısı, yazarın çekinceli eleştirisini kesin bir reddedişe çevirir. Okuma listelerinde özgün metnin yerini alabilecekleri düşüncesi, yazarın anlamakta zorlandığını söylediği okulların tutumudur. Uzman çevirmenlerce hazırlanma koşulu ise parçada hiç geçmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Şiir çevirmenleri arasında sık dile getirilen bir yakınma vardır: Bir dizeyi sözlükteki karşılıklarıyla aktardığınızda elinizde doğru ama cansız, okurda hiçbir şey kıpırdatmayan bir cümle kalır. Çünkü şiirde anlam, sözcüklerin söylediği kadar ses örgüsünde, duraklarda ve söylenmeden bırakılan yerlerde de saklıdır. Bu yüzden iyi bir şiir çevirisi, dizenin yalnızca sözünü değil nefesini de taşıyabilendir. Usta çevirmenler de işe dizeyi defalarca yüksek sesle okuyarak başlar; şairin nerede soluklandığını, nerede sustuğunu, hangi sesi neden yinelediğini dikkatle dinler, sonra kendi dilinde aynı etkiyi yaratacak sesleri sabırla arar.

Bu parçada altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Çeviriyi okurken uygun yerlerde durup soluklanmak

  2. B

    Şairin yaşamını ve dönemini de okura tanıtabilmek

  3. C

    Dizeyi çevirmeden önce defalarca yüksek sesle okumak

  4. D

    Anlamın yanında ses ve ritmin etkisini de aktarabilmek

    Doğru cevap
  5. E

    Dizeyi sözlükteki karşılıklarına sadık kalarak sözcüğü sözcüğüne eksiksiz aktarmak

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda altı çizili sözdeki mecaz çözülür: "söz" dizenin sözcüklerle söylediği anlamı, "nefes" ise dizenin ses örgüsünü, duraklarını ve ritmini karşılar. İkinci adımda bu okuma bağlamla doğrulanır: Önceki cümle şiirde anlamın ses örgüsünde ve duraklarda da saklı olduğunu söyler, altı çizili söz de "Bu yüzden" ile bu düşünceye bağlanır. Öyleyse iyi bir çeviri, şiirin anlamıyla birlikte ses ve ritimle yarattığı etkiyi de aktarabilen çeviridir.

Çeldiriciler: Okurken uygun yerlerde durup soluklanmak, "nefes" sözcüğünü gerçek anlamıyla okumaktır. Şairin yaşamını ve dönemini tanıtmak, çeviriyle ilgili genel bir beklentidir ama parçada sözü edilmez. Dizeyi çevirmeden önce defalarca yüksek sesle okumak, altı çizili sözden sonraki cümlenin anlattığı çalışma yöntemidir, sözün kendi anlamı değildir. Dizeyi sözlükteki karşılıklarına bağlı kalarak aktarmak ise yazarın "doğru ama cansız" diyerek eleştirdiği yoldur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Likenler, bir mantarla bir alg ya da siyanobakterinin birlikte yaşamasından oluşur. Mantar, alge nem tutan ve onu güneşin kurutucu etkisinden koruyan bir yapı sağlar; alg ise fotosentezle ürettiği besini mantarla paylaşır. Bu ortaklık sayesinde likenler çıplak kayalarda, kutup tundralarında, başka canlıların tutunamadığı yerlerde yaşayabilir. Kayaları yavaş yavaş aşındırarak ilk toprak katmanının oluşmasına katkıda bulunurlar. Ancak havadaki kirleticileri doğrudan emdikleri için kükürt dioksidin yoğun olduğu kent merkezlerinde kısa sürede yok olurlar; bu yüzden bilim insanları liken çeşitliliğini hava kalitesinin bir göstergesi olarak kullanır.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Likenlerin zorlu koşullara dayanabilmesi, iki canlının birbirine sağladığı yararlara dayanır.

  2. B

    Likenler, yaşadıkları bölgenin mevsimlerine göre renk değiştirir.

    Doğru cevap
  3. C

    Likenlerdeki alg, ortaklıkta besin üretme işini üstlenir.

  4. D

    Likenlerin görülmediği bir kentte havanın kirli olduğu düşünülebilir.

  5. E

    Likenler, toprağın oluşumunun ilk evrelerinde rol oynar.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda parçadaki bilgi birimleri ayrılır: likenin mantar ve alg ortaklığından oluşması; mantarın nem ve koruma, algin besin sağlaması; bu ortaklıkla zorlu yerlerde yaşanabilmesi; kayaları aşındırıp toprak oluşumuna katkı; kirliliğe duyarlılık ve hava kalitesi göstergesi olma. İkinci adımda her seçenek bu birimlerle eşleştirilir. Üçüncü adımda karşılığı olmayan yargı bulunur: Parçada likenlerin rengi ya da mevsimlere göre değişen bir özelliği hiç anılmaz; bu yüzden likenlerin mevsimlere göre renk değiştirdiği yargısına parçadan ulaşılamaz.

Çeldiriciler: Zorlu koşullara dayanmanın iki canlının karşılıklı yararından geldiği, mantarla alge ilişkin cümle ile "Bu ortaklık sayesinde" diye başlayan cümlenin birleşiminden çıkar. Algin besin üretme işini üstlendiği, "fotosentezle ürettiği besin" ifadesinin eş anlamlı söylenişidir. Likenlerin görülmediği bir kentte havanın kirli olduğunun düşünülebileceği, kükürt dioksidin yoğun olduğu yerlerde yok olmalarından ve gösterge olarak kullanılmalarından üstü kapalı biçimde anlaşılır. Toprağın oluşumunun ilk evrelerinde rol oynamaları ise kayaları aşındırarak ilk toprak katmanına katkıda bulunmalarının genel bir söylenişidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Lebün yâkūtuna hasret gözümden kanlu yaşlar akar Hazân-ı hecr ile bülbül gibi gönlüm figān eyler

Bu beyitte divan şiirinin aşağıdaki özelliklerinden hangisi görülür?

  1. A

    Sevgili ve ayrılığın kalıplaşmış imgelerle anlatılması

    Doğru cevap
  2. B

    Doğanın, şairin kendi gözlemine dayanan gerçekçi bir dille betimlenmesi

  3. C

    Hece ölçüsünün kullanılması

  4. D

    Nazım birimi olarak dörtlüğün kullanılması

  5. E

    Dönemin toplumsal aksaklıklarının açıkça eleştirilmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda beyitteki imgeler belirlenir: Sevgilinin dudağı "yâkūt" (kırmızı değerli taş) ile anılır; âşığın gözünden "kanlı yaşlar" akar; ayrılık bir sonbahara ("hazân-ı hecr") benzetilir, âşığın gönlü de bülbül gibi inler. İkinci adımda bu imgelerin niteliği tanınır: Dudak-yakut, kanlı gözyaşı, bülbülün feryadı ve ayrılığın hazanı, divan şiirinde kuşaktan kuşağa aktarılan, gerçek anlamıyla değil mecaz olarak okunan kalıp hayallerdir (mazmunlar). Üçüncü adımda bu durum özelliğe bağlanır: Beyitte sevgili ve ayrılık kalıplaşmış imgelerle anlatılmıştır.

Çeldiriciler: Metin iki dizelik bir beyittir; nazım birimi olarak dörtlük halk şiirine özgüdür. Bülbül ve hazan doğa betimlemesi için değil, âşığın ayrılık acısını anlatmak için kullanılmıştır; onları gerçek anlamda okumak beyti yanlış yorumlamaktır. Divan şiirinde ölçü aruzdur, hece ölçüsü halk şiirinin ölçüsüdür. Beyitte bireysel aşk acısı işlenir, toplumsal bir eleştiri yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Şiir bilgisi: söz sanatları, ölçü-kafiye-redif, modern şiir çözümlemesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bahar geldi, karşımda ulu dağım var Gülleri solmuş, bakımsız bağım var Bahar geldi, kuşlar döndü yuvaya Yarım kalmış, hasretli bir çağım var

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Birinci ve üçüncü dizelerde yinelenen "bahar geldi" sözü rediftir.

    Doğru cevap
  2. B

    Dize sonlarındaki "-ım" iyelik ekleri redife dâhildir.

  3. C

    "Var" sözcüğü dize sonlarında aynı görevde yinelendiği için rediftir.

  4. D

    Uyak, "dağ", "bağ" ve "çağ" sözcüklerindeki "ağ" sesleriyle kurulmuştur.

  5. E

    Üçüncü dize, uyak ve redif düzeninin dışında kalmıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda tekrar eden ögeler belirlenir: birinci, ikinci ve dördüncü dizelerin sonunda "-ım var" yinelenir; "bahar geldi" ise birinci ve üçüncü dizelerin başında tekrarlanır. İkinci adımda redif kuralı uygulanır: redif, dize sonlarında yazılışı ve görevi aynı olarak yinelenen ek ya da sözcüktür; uyak ise redifin hemen önündeki ses benzerliğidir. "Dağım, bağım, çağım" sözcüklerindeki "-ım" aynı görevdeki iyelik ekidir, "var" da aynı görevde yinelenen sözcüktür; bu yüzden redif "-ım var"dır. Redifin önünde kalan "dağ, bağ, çağ" sözcüklerindeki "ağ" sesleri uyağı oluşturur. Üçüncü adımda yargılar sınanır: "bahar geldi" sözü dize sonunda değil dize başında yinelendiği için redif sayılamaz; söylenemeyecek yargı budur.

Çeldiriciler: "-ım" eklerinin redife dâhil olduğu yargısı doğrudur; dize sonundaki ek tekrarını redif saymayan öğrenci bunu yanlış sanar. "Var" sözcüğünün redif olduğu yargısı da doğrudur; aynı anlamda yinelenen sözcüğü redif saymayan öğrenci bu yargıya takılır. Uyağın "ağ" sesleriyle kurulduğu yargısı doğrudur; uyaklı sözcüğü redifle karıştıran öğrenci onu yanlış görebilir. Üçüncü dizenin uyak ve redif dışında kaldığı yargısı da doğrudur; "yuvaya" sözüyle biten dizeyi görmeyen ve redifin her dizede bulunması gerektiğini sanan öğrenci bunu yanlış sanar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Söyleyeni bilinmeyen ve bir köy düğününde derlenen tek dörtlüklük bir şiir aşağıda verilmiştir.

Dereden sular geçer Kuşlar dalını seçer Yâr gurbete gideli Gönlüm hep ağu içer

Hece sayısı ve uyak düzeni dikkate alındığında bu dörtlük aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisiyle yazılmıştır?

  1. A

    Koşma

  2. B

    Semai

  3. C

    Mani

    Doğru cevap
  4. D

    Varsağı

  5. E

    Destan

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda hece sayısı bulunur: "De-re-den su-lar ge-çer" dizesi yedi hecedir; "Kuş-lar da-lı-nı se-çer", "Yâr gur-be-te gi-de-li" ve "Gön-lüm hep a-ğu i-çer" dizeleri de yedişer hecelidir. Dörtlük, hece ölçüsünün yedili kalıbıyla söylenmiştir. İkinci adımda uyak düzeni belirlenir: birinci, ikinci ve dördüncü dizeler ("geçer, seçer, içer") uyaklı, üçüncü dize serbesttir; düzen aaxa biçimindedir. Üçüncü adımda bu bilgiler eşleştirilir: yedili kalıpla söylenen, aaxa uyaklı, tek dörtlükten oluşan ve ilk iki dizesi doğa betimiyle hazırlık yapıp asıl duyguyu son iki dizede veren anonim nazım biçimi manidir.

Çeldiriciler: 'Semai' sekizli kalıpla söylenir; dizeleri sekiz hece sayan öğrenci bunu seçer. 'Koşma' on birli kalıpla ve birden çok dörtlükle yazılır; ilk dörtlüğü xaxa ya da abab uyaklıdır; aaxa düzenini koşmaya özgü sanan öğrenci yanılır. 'Varsağı' da sekizli kalıpla, "bre, hey" gibi seslenişlerle ve yiğitçe bir söyleyişle yazılan bir âşık biçimidir; biçimi yalnız konuya bakarak ayıran öğrenci bunu seçebilir. 'Destan' bir olayı çok sayıda dörtlükle anlatan uzun bir biçimdir; tek dörtlüklü bir şiir destan olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Harman yeri yel ister Değirmen de sel ister Sılaya dönen yolcu Yolunda bir el ister

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Asıl söylenmek istenen son iki dizede verilmiştir.

  2. B

    Uyak düzeni aaxa biçimindedir.

  3. C

    Aşk dışında bir konuyu, gurbet ve sılayı işlemektedir.

  4. D

    Hecenin sekizli kalıbıyla söylenmiştir.

    Doğru cevap
  5. E

    İlk iki dize asıl söze hazırlık niteliğindedir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda ölçü bulunur: "Har-man ye-ri yel is-ter" yedi hecedir, öteki dizeler de yedişer hecelidir; dörtlük hecenin yedili kalıbıyla söylenmiştir. İkinci adımda uyak düzeni belirlenir: "yel, sel, el" sözcükleri birinci, ikinci ve dördüncü dizelerde uyaklıdır, "ister" rediftir; üçüncü dize serbest olduğundan düzen aaxa'dır. Üçüncü adımda yargılar mani özellikleriyle sınanır: ilk iki dize doğadan alınan bir hazırlıktır, asıl söz son iki dizededir, konu da gurbetten sılaya dönen yolcudur. Ölçü yedili olduğundan dörtlüğün sekizli kalıpla söylendiği yargısı söylenemez.

Çeldiriciler: Asıl söylenmek istenenin son iki dizede olduğu yargısı doğrudur; maninin bu yapısını gözden kaçıran öğrenci onu yanlış sanar. Uyak düzeninin aaxa olduğu yargısı doğrudur; uyak örgüsünü yanlış sayan öğrenci bunu işaretler. Aşk dışında bir konunun işlendiği yargısı doğrudur; maninin yalnız aşk üzerine söylendiğini sanan öğrenci bunu yanlış bulur. İlk iki dizenin hazırlık niteliğinde olduğu yargısı da doğrudur; bu dizelerin doldurma işlevini görmeyen öğrenci yanılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kış başında kasabaya uğrayan gezgin bir âşık, akşam kahvehanede sazını akort etti. Çıraklığının son yılında ustası ona "Hasretî" adını vermişti. Âşık önce ustasının şiirlerini okudu, sonra kendi türküsüne geçti ve son dörtlükte bu adı anarak sözü bağladı.

Altı çizili sözde anılan, ustanın çırağına verdiği ada âşık geleneğinde ne denir?

  1. A

    Tapşırma

  2. B

    Mahlas

    Doğru cevap
  3. C

    Cönk

  4. D

    Nefes

  5. E

    Ayak

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda metindeki gelenek ipuçları ayrılır: saz âşığın çalgısıdır, gezginlik âşık tarzının yaşayış biçimidir, son dörtlükte adın anılması ise şiiri bağlama uygulamasıdır. İkinci adımda altı çizili söz terimle eşleştirilir: âşık geleneğinde usta, yetiştirdiği çırağa bir takma ad verir; şairin şiirlerinde kullandığı bu takma ada mahlas denir. Altı çizili söz bir uygulamayı değil, ustanın verdiği adın kendisini anlattığı için doğru yanıt mahlastır.

Çeldiriciler: 'Tapşırma' mahlasın son dörtlükte söylenmesi uygulamasıdır; metnin son cümlesindeki uygulamayı altı çizili adla karıştıran öğrenci bunu seçer. 'Cönk' şiirlerin derlendiği uzun ve ince defterdir; âşığın sazıyla ya da adıyla ilgisi yoktur. 'Nefes' tekke şiirinin, özellikle Bektaşi şairlerinin söylediği bir türüdür; gezgin âşığı tekke dervişiyle karıştıran öğrenci bunu seçer. 'Ayak' halk şiirinde uyak ve redif için kullanılan terimdir; ustanın verdiği adı şiirin başlığı ya da uyağı sanan öğrenci bunu seçebilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Tiyatro ve sahne eserleri (geleneksel Türk tiyatrosu dahil)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Köy seyirlik oyunları

  2. II.

    Dram

  3. III.

    Meddah

  4. IV.

    Trajedi

Tanzimat'tan önce Anadolu'da seyirci karşısında sergilenen gösteriler yazılı bir oyun metnine dayanmazdı; kahvehane, meydan ya da köy harmanı gibi sahnesi olmayan yerlerde, kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplar üzerine doğaçlamayla sürdürülürdü.

Aşağıdaki türlerden hangileri bu niteliği taşıyan geleneksel gösteriler arasında yer alır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, III ve IV

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda her tür kökenine göre ayrılır. Köy seyirlik oyunları, Anadolu köylerinde düğün, bayram ve mevsim dönümlerinde açık alanda oynanan, yazılı metni olmayan geleneksel oyunlardır. Meddah ise tek anlatıcının kahvehanede elinde mendil ve sopayla, taklitler yaparak hikâye anlattığı geleneksel gösteridir. İkinci adımda Batı kaynaklı türler ayıklanır: trajedi Antik Yunan'da doğmuş, dram on sekizinci yüzyıl Avrupa'sında gelişmiştir; ikisi de yazılı oyun metnine dayanır ve Türk edebiyatına Tanzimat'la gelen Batı tarzı tiyatroyla girmiştir. Bu nedenle niteliği taşıyan türler köy seyirlik oyunları ile meddahtır: I ve III.

Çeldiriciler: 'I ve II' dramı geleneksel türlere katan öğrencinin seçimidir. 'I, III ve IV' trajediyi de geleneksel sayar. 'Yalnız I' meddahı modern tiyatroya yerleştirir. 'Yalnız III' doğru öncüllerden yalnız birini görüp köy seyirlik oyunlarını atlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • İslamiyet öncesi Türk edebiyatı ve geçiş dönemi (Orhun, Kutadgu Bilig, Divanü Lügat, Dede Korkut)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir edebiyat öğretmeni, İslamiyet öncesi Türk edebiyatının yazılı ürünlerini işlerken öğrencilerinden Orhun Irmağı vadisinde dikilmiş Köktürk anıt taşlarını araştırmalarını ister. Öğrenciler; bu taşların kimin adına ve kimin eliyle yazıldığını, hangi konuları işlediğini, nasıl bir dil ve anlatımla oluşturulduğunu, hangi yazı sistemiyle kazındığını sınıf panosuna not edecektir.

Buna göre öğrencilerin Orhun Yazıtları hakkında panoya yazacağı aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Arap harfleriyle ve aruz ölçüsüyle kaleme alınmış, mesnevi düzeninde manzum metinlerdir.

  2. B

    Kağanın ağzından halka seslenen söylev üslubuyla yazılmış, geçmişten ders çıkarmayı öğütleyen düzyazılardır.

    Doğru cevap
  3. C

    Mani ve Buda öğretilerini yaymak için hazırlanmış dinî metinlerdir.

  4. D

    Uygur alfabesiyle kâğıda yazılmış, kütüphanelerde saklanarak günümüze ulaşmış belgelerdir.

  5. E

    İslami ahlakı öğütlemek amacıyla Karahanlı saray çevresinde yazılmış öğretici eserlerdir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda yazıtların anlatım özelliği tanınır: Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilen bu taşlarda metin, kağanın ya da devlet adamının ağzından halka seslenen bir hitabet (söylev, nutuk) havasıyla kurulmuştur. İkinci adımda konu eşleştirilir: yazıtlarda Köktürklerin yaşadığı olaylar anlatılır, halkın geçmişte yaptığı hatalar hatırlatılarak bunlardan ders çıkarılması öğütlenir ve metin düzyazı biçimindedir. Bu nedenle doğru bilgi, yazıtların söylev üslubuyla yazılmış ve geçmişten ders çıkarmayı öğütleyen düzyazılar olduğudur.

Çeldiriciler: Arap harfi, aruz ve mesnevi özellikleri Karahanlı dönemi eseri Kutadgu Bilig'e aittir; yazıtlar Köktürk alfabesiyle taşa kazınmış düzyazılardır. Maniheizm ve Budizm konulu dinî metinler Uygur dönemine özgüdür. Uygur alfabesi ve kâğıt üzerine yazılma da Uygur metinlerinin özelliğidir; Orhun Yazıtları taş üzerine Köktürk harfleriyle yazılmıştır. İslami öğüt veren didaktik eser tanımı Atabetü'l-Hakayık gibi geçiş dönemi eserlerine uyar; yazıtlar İslamiyet'in kabulünden önce dikilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde nazım birimi çoğunlukla beyittir. Gazel ve kaside gibi biçimler, aynı ölçü ve kafiyeyle birbirine bağlanan beyitlerden oluşur. ---- Bu nedenle bir gazelin herhangi bir beyti tek başına okunduğunda da bir bütün gibi anlaşılabilir; şiirin güzelliği çoğu kez parçanın, yani beytin kusursuzluğunda aranır.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Ancak her beyit, anlamca kendi içinde tamamlanmış bağımsız bir birimdir.

    Doğru cevap
  2. B

    Bu beyitler, birlikte okunduğunda anlam kazanan sıkı bir konu bütünlüğü kurar.

  3. C

    Bu şiirlerde ölçü olarak Türkçenin ses yapısına uygun hece ölçüsü kullanılır.

  4. D

    Beyitler, halk şiirinde olduğu gibi dörtlükler hâlinde gruplanır.

  5. E

    Divan şairleri şiirlerini divan adı verilen kitaplarda toplamıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda parçanın divan şiirinin yapısını anlattığı belirlenir: Nazım birimi beyittir ve beyitler ölçü ile kafiye yoluyla birbirine bağlanır. İkinci adımda boşluğun çevresindeki ilişki kurulur: Sonraki cümle "Bu nedenle" ile bir gazelin herhangi bir beytinin tek başına bir bütün gibi anlaşılabildiğini ve güzelliğin beytin kusursuzluğunda arandığını söyler; bu sonucun gerekçesi boşlukta verilmelidir. Önceki cümle beyitlerin biçimce bağlandığını söylediği için boşluğa bu bağlılığı sınırlayan bir karşıtlık gerekir. Üçüncü adımda bu ikisini karşılayan ifade seçilir: "Ancak her beyit, anlamca kendi içinde tamamlanmış bağımsız bir birimdir."

Çeldiriciler: Beyitlerin birlikte okunduğunda anlam kazanan sıkı bir konu bütünlüğü kurduğu yargısı, parçanın vardığı "beyit tek başına anlaşılır" sonucuyla çelişir ve güzelliği bütüne bağlar. Hece ölçüsü halk şiirinin ölçüsüdür; divan şiiri aruzla yazılır. Dörtlük hâlinde gruplanma da halk şiirinin nazım birimidir. Şiirlerin divan adlı kitaplarda toplanması doğru bir bilgidir ama boşluktan sonraki "Bu nedenle" cümlesine gerekçe olmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Divan şairleri, Arapça ve Farsça sözcüklerle, bu dillerden alınan tamlamalarla örülmüş ağır bir dil kullanmıştır. Bu dil, halkın gündelik konuşmasından uzak, eğitimli bir saray ve medrese çevresine seslenir. Şair için asıl olan neyi söylediği değil, bilinen bir duyguyu nasıl söylediğidir; bu yüzden söz sanatları ustalığın ölçüsü sayılır. Şiir de bir öğüt ya da toplumsal fayda için değil, güzelliğin kendisi için yazılır.

Bu parçaya göre divan edebiyatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Söz sanatlarını şairin ustalığının ölçüsü olarak görür.

  2. B

    Sanatı, toplumsal bir fayda gözetmeden güzellik için yapar.

  3. C

    Arapça ve Farsça tamlamalara geniş yer verir.

  4. D

    Söyleyişteki ustalığı, düşüncenin yeniliğinden önemli sayar.

  5. E

    Halkın gündelik konuşma diline yakın bir söyleyişi benimser.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda parçadaki yargılar sıralanır: Dil, Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalarla örülmüş ağır bir dildir; halkın gündelik konuşmasından uzaktır ve eğitimli bir çevreye seslenir; şair için "ne" değil "nasıl" önemlidir, söz sanatları ustalığın ölçüsüdür; şiir toplumsal fayda için değil güzellik için yazılır. İkinci adımda seçenekler bu yargılarla karşılaştırılır. Üçüncü adımda dayanağı olmayan, hatta parçayla çelişen yargı ayrılır: Parça bu dilin halkın gündelik konuşmasından uzak olduğunu açıkça söylediği için divan edebiyatının halkın konuşma diline yakın bir söyleyişi benimsediği söylenemez.

Çeldiriciler: Söz sanatlarının ustalığın ölçüsü sayılması parçada doğrudan geçer; sanatlı söyleyişi gereksiz sanan biri bunu yanlışlıkla seçebilir. Sanatın toplumsal fayda gözetmeden güzellik için yapılması, "güzelliğin kendisi için yazılır" yargısının karşılığıdır, yani sanat için sanat anlayışıdır. Arapça ve Farsça tamlamalara geniş yer verilmesi, dilin bu tamlamalarla örüldüğünü söyleyen ilk cümleden çıkar. Söyleyişteki ustalığın düşüncenin yeniliğinden önemli sayılması, "neyi söylediği değil, nasıl söylediği" ifadesinin başka bir söylenişidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde sevgilinin boyu servi, yanağı gül, dudağı ise yakut olarak anılır; âşık da gül için inleyen bülbüle benzetilir. Bu hayaller, yüzyıllar boyunca şairden şaire geçerek herkesçe bilinen birer kalıba dönüşmüştür. Bu yüzden okur, "servi" sözcüğünü gördüğünde ağacı değil, sevgilinin uzun ve düzgün boyunu anlar. Şairin ustalığı da bu ortak kalıplara yeni bir incelik katabilmesinde aranır.

Bu parçada sözü edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Mahlas

  2. B

    Beyit

  3. C

    Mazmun

    Doğru cevap
  4. D

    Aruz

  5. E

    Tuyuğ

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda parçada anlatılan söyleyiş özelliği belirlenir: Servi, gül, yakut ve bülbül gibi hayaller yüzyıllar boyunca şairden şaire geçerek herkesçe bilinen kalıplara dönüşmüştür. İkinci adımda bu özellik mecazla ilişkilendirilir: Okur "servi" sözcüğünde ağacı değil sevgilinin boyunu anlar; yani sözcük gerçek anlamı yerine kalıplaşmış bir mecaz anlamla okunur. Üçüncü adımda terim eşleştirilir: Divan şiirinde ortak kullanıma girmiş, anlamı önceden belli bu kalıp hayal ve söz birliklerine mazmun denir.

Çeldiriciler: Mahlas, şairin şiirlerinde kullandığı takma addır ve genellikle gazelin son beytinde geçer; kalıp hayallerle ilgisi yoktur. Beyit, divan şiirinin iki dizelik nazım birimidir, bir söyleyiş kalıbı değildir. Aruz, hecelerin uzunluk ve kısalığına dayanan ölçü sistemidir. Tuyuğ, aruzla yazılan dört dizelik bir nazım şeklidir; bunlar biçim ve ölçüyle ilgili terimlerdir, parçadaki ortak imge kalıplarını karşılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şairleri uyak kurarken çoğu zaman sözcüklerin söylenişinden çok yazılışını esas alırdı. Arap harfleriyle aynı biçimde yazılan son heceler, okunuşta farklı ses verse bile uyaklı sayılırdı. Bu yüzden bugünkü harflerle okunduğunda kulağa uyumsuz gelen bazı beyit sonları, dönemin ölçütlerine göre kusursuz bir uyak örneği kabul edilirdi. Uyağın denetimi, kâğıt üzerindeki harf benzerliğine dayanıyordu.

Bu parçada sözü edilen uyak anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Kulak için kafiye

  2. B

    Redif

  3. C

    Göz için kafiye

    Doğru cevap
  4. D

    Aruz ölçüsü

  5. E

    Yarım kafiye

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda parçanın anlattığı ölçüt belirlenir: uyağın sesteki benzerliğe değil, Arap harfleriyle yazılıştaki benzerliğe dayandırıldığı söylenmektedir. İkinci adımda bu ölçüt terimle eşleştirilir: divan şiirinde okunuşu farklı olsa da yazılışı aynı olan sözcüklerin uyaklı sayılmasına göz için kafiye denir. Bu nedenle doğru yanıt göz için kafiyedir.

Çeldiriciler: 'Kulak için kafiye' ses benzerliğine dayanır; parça ise sesin değil yazının esas alındığını anlatır. 'Redif' dize sonlarında aynı görevdeki ek ya da sözcüklerin tekrarıdır, harf benzerliğiyle kurulan uyak değildir. 'Aruz ölçüsü' hecelerin uzunluk ve kısalığına dayanan bir ölçüdür, uyakla ilgili değildir. 'Yarım kafiye' tek ses benzerliğiyle kurulan, özellikle halk şiirinde sık görülen uyaktır; yazılış ölçütünü anlatmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Tanzimat edebiyatı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Tanzimat'ın birinci kuşağından olan bu sanatçı, bir makalesinde halk şiirini ve konuşma dilini millî edebiyatın asıl kaynağı saymış; yıllar sonra divan şiirinden seçmeler yaptığı üç ciltlik antolojinin önsözünde ise divan şiirini övüp halk şiirini küçümsemiştir. Düşüncesiyle Batı'ya, duygusuyla Doğu'ya bağlı kalmıştır. Terkib-i bent ve terci-i bentlerinde evrenin düzenini sorgulamış, pek çok beyti atasözü gibi dilden dile dolaşmıştır. Bir sadrazamı övüyor görünerek yerdiği hicviyle de tanınır.

Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Ziya Paşa

    Doğru cevap
  2. B

    Şinasi

  3. C

    Recaizade Mahmut Ekrem

  4. D

    Namık Kemal

  5. E

    Muallim Naci

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda portredeki ipuçları okunur: sanatçı birinci kuşaktandır; önce halk şiirini savunmuş, sonra bir antolojinin önsözünde divan şiirini övmüştür; aklıyla Batı'ya, gönlüyle Doğu'ya bağlıdır; terkib-i bent ve terci-i bent yazmış, beyitleri atasözü gibi yaygınlaşmış, bir sadrazamı övüyor görünüp yeren bir hiciv kaleme almıştır. İkinci adımda bu ipuçları sanatçıya bağlanır: "Şiir ve İnşa" makalesinde halk şiirini savunan, üç ciltlik Harabat antolojisinin önsözünde divan şiirini yücelten, Ali Paşa'yı övgü kılığında yerdiği Zafername hicvini yazan ve terkib-i bent ile terci-i bentleriyle tanınan sanatçı Ziya Paşa'dır. Görüşleri arasındaki bu çelişki, onun Batı ile Doğu arasında kalmışlığının en belirgin örneğidir.

Çeldiriciler: 'Şinasi' de birinci kuşaktandır ve dilin sadeleşmesini savunmuştur; ancak görüşünü sonradan tersine çeviren bir antoloji önsözü, terkib-i bent ya da sadrazam hicvi onunla anılmaz. 'Namık Kemal' birinci kuşaktandır ama vatan ve hürriyet temalı şiirleriyle tanınır; Harabat'a karşı "Tahrib-i Harabat" adlı eleştiriyi yazan odur. 'Recaizade Mahmut Ekrem' ikinci kuşaktandır ve "güzel olan her şey şiirin konusudur" anlayışını savunur. 'Muallim Naci' eski şiirin savunucusudur; halk şiirini millî edebiyatın kaynağı sayan bir makalesiyle anılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Servetifünun topluluğunun başında bulunan bu şair, topluluğun öteki sanatçıları bireysel duygulara ve hayal dünyasına yönelirken dönemin baskı ortamını ve toplumsal aksaklıkları da şiirine taşımıştır. İstanbul'u kasvetli bir örtünün altında gösterdiği şiiri, yönetime yönelttiği sert eleştirilerle dikkat çeker. Aruz ölçüsünü Türkçenin söyleyişine zorlanmadan uygulamayı başarmış, cümleyi dizeden dizeye taşırarak şiire konuşma doğallığı kazandırmıştır. Çocuklar için yazdığı şiirlerle de anılır.

Bu parçada sözü edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Cenap Şehabettin

  2. B

    Halit Ziya Uşaklıgil

  3. C

    Mehmet Akif Ersoy

  4. D

    Ahmet Haşim

  5. E

    Tevfik Fikret

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda ayırt edici ipucu belirlenir: şair Servetifünun topluluğunun başındadır ve topluluğun bireysel çizgisinin dışına çıkarak toplumsal konulara, yönetimi eleştiren şiirlere yer vermiştir. İkinci adımda öteki ipuçları eklenir: aruzu Türkçeye başarıyla uygulaması, cümleyi dizeden dizeye taşıması ve çocuklar için şiirler yazması (Şermin) Tevfik Fikret'i gösterir; İstanbul'u kasvetli bir örtü altında anlatan şiiri de "Sis"tir.

Çeldiriciler: 'Cenap Şehabettin' Servetifünun şairidir ama toplumsal konulardan uzak, ağır dilli ve hayal yüklü şiirleriyle tanınır. 'Halit Ziya Uşaklıgil' topluluğun romancısıdır, şair değildir. 'Mehmet Akif Ersoy' toplumsal konulara yönelmiş ve aruzu ustalıkla kullanmıştır, ancak Servetifünun topluluğunda yer almamıştır. 'Ahmet Haşim' Fecr-i Âti'de yetişmiş, sembolist ve bireysel bir şairdir; toplumsal eleştiri onun şiirinde yer almaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Cumhuriyet dönemi şiiri (saf şiir, Garip, İkinci Yeni, toplumcu)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Cumhuriyet döneminin topluluk dışında kalan şairlerinden ----, şiirlerinde büyük kentlerdeki orta sınıf insanının ev içindeki yaşamını, aile bağlarını ve gündelik kaygılarını işlemiştir. Bu yüzden edebiyat çevrelerinde "evler şairi" olarak anılır. İlk şiirlerinde ölçüye ve uyağa bağlı kalan sanatçı, sonraki yıllarda kapalı ve çağrışımlara dayanan bir söyleyişe yönelmiştir. Divan şiirinden, eski metinlerden ve mitolojiden yararlanan şairin radyo oyunları da edebiyatımızda önemli bir yer tutar.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Behçet Necatigil

    Doğru cevap
  2. B

    Orhan Veli Kanık

  3. C

    Necip Fazıl Kısakürek

  4. D

    Cahit Sıtkı Tarancı

  5. E

    Fazıl Hüsnü Dağlarca

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda boşluğun ipuçları belirlenir: "evler şairi" diye anılma, orta sınıf insanının ev ve aile yaşamını işleme, sonraki dönemde kapalı bir söyleyişe yönelme ve radyo oyunları yazma. İkinci adımda bu ipuçları şairle eşleştirilir: bu özelliklerin hepsi Behçet Necatigil'e aittir; "Evler" adlı kitabı ve radyo oyunlarıyla tanınır.

Çeldiriciler: 'Orhan Veli Kanık' Garip akımının kurucusudur; gündelik hayatı yalın bir dille anlatmıştır ama ölçü ve uyağı reddetmiş, kapalı bir söyleyişe yönelmemiştir. 'Necip Fazıl Kısakürek' metafizik kaygıları ve mistik dünya görüşüyle tanınır. 'Cahit Sıtkı Tarancı' ölüm ve yaşama sevinci temalarıyla bilinen, ölçü ve uyağa bağlı kalan bir şairdir. 'Fazıl Hüsnü Dağlarca' destansı ve kozmik şiirleriyle tanınır, "evler şairi" olarak anılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Millî edebiyat dönemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu sanatçı, hikâye yazmayı bir heves olmaktan çıkarıp asıl uğraşı hâline getiren ilk yazarlarımızdandır. Selanik’te çıkan bir dergide arkadaşlarıyla birlikte, konuşulan İstanbul Türkçesinin yazı dili olması gerektiğini savunur ve bu düşünceyi kendi eserlerinde de uygular. Olaya dayanan, merak unsurunu canlı tutan, sonu çoğu zaman okuru şaşırtan hikâyeleriyle Fransız yazar Maupassant’ın çizgisinin edebiyatımızdaki en güçlü temsilcisi sayılır. Tarihten ve çocukluk anılarından seçtiği konularla, özellikle savaş yıllarında, okurunda millî bilinci uyandırmayı amaçlar.

Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Refik Halit Karay

  2. B

    Ömer Seyfettin

    Doğru cevap
  3. C

    Halide Edip Adıvar

  4. D

    Reşat Nuri Güntekin

  5. E

    Yakup Kadri Karaosmanoğlu

Doğru cevap: B

Çözüm

Hikâyeciliği meslek hâline getiren ilk yazarlardan olması, Selanik’te çıkan Genç Kalemler dergisinde Yeni Lisan anlayışıyla konuşma dilini yazı diline taşımayı savunması, Maupassant tarzı olay hikâyesinin en güçlü temsilcisi olması ve tarihî konularla millî bilinci uyandırmak istemesi Ömer Seyfettin’i gösterir. Refik Halit Karay Anadolu’yu yansıtan Memleket Hikâyeleri ile, Halide Edip ve Yakup Kadri daha çok romanlarıyla, Reşat Nuri ise Anadolu’yu işleyen romanlarıyla tanınır; hiçbiri Maupassant tarzının ve Yeni Lisan hareketinin öncüsü olarak anılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Öyküleyici türler: masal, hikâye, roman, anlatım teknikleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yirminci yüzyılın başında iki büyük savaşın ve hızlı kentleşmenin sarstığı Batı dünyasında hikâye de biçim değiştirir. Modernist yazarlar, dış dünyada olup bitenleri sırasıyla anlatmak yerine kişinin zihninden geçenlere yönelir; anılar, çağrışımlar ve iç konuşmalar metnin asıl malzemesi olur. İnsan artık iyi ya da kötü diye kolayca sınıflandırılabilen bir tip değil, çelişkileri ve kararsızlıklarıyla anlaşılması güç bir varlıktır. Olaylar birbirine sıkı sıkıya bağlanmaz, mekân ise çoğu zaman yalnızca kişinin ruh hâlini yansıtan silik bir arka plan olarak kalır.

Bu parçaya göre modernist hikâyeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Bireyin iç dünyasını anlatının merkezine aldığı

  2. B

    Savaşların sarstığı bir dönemde biçim değiştirdiği

  3. C

    İnsanı çelişkileriyle birlikte karmaşık bir varlık olarak ele aldığı

  4. D

    Olayları sırasıyla anlatma alışkanlığından uzaklaştığı

  5. E

    Olay örgüsünü ve mekânı ayrıntılarıyla ön plana çıkardığı

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Parçada olayların birbirine sıkı sıkıya bağlanmadığı, mekânın ise yalnızca ruh hâlini yansıtan silik bir arka plan olarak kaldığı söylenir; dolayısıyla olay örgüsünün ve mekânın ayrıntılarıyla ön plana çıkarıldığı yargısı parçaya ters düşer (E). Kişinin zihninden geçenlere yönelme (A), iki büyük savaşın sarstığı dönemde biçim değiştirme (B), insanın çelişkileri ve kararsızlıklarıyla anlaşılması güç bir varlık olması (C) ve olayları sırasıyla anlatmak yerine iç dünyaya yönelme (D) parçada açıkça yer alır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Cumhuriyet dönemi roman, hikâye ve tiyatro
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Cezaevinde geçirdiği uzun yıllar, onu Anadolu köylüsünü ve kasabalısını yakından tanımaya götürür. Serbest kaldıktan sonra yazdığı eserlerde bu insanların yoksulluğunu, ağalık düzenini ve adalet arayışını toplumcu gerçekçi bir bakışla işler. Dört uzun öyküsünü bir araya getirdiği Göl İnsanları, kendi adıyla yayımladığı ilk kitaplardandır. Sonraki yıllarda ilgisini tarihe yöneltir; Kurtuluş Savaşı yıllarını ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu, Batı’dan alınmış kalıplarla değil kendi toplumumuzun gerçekliğinden yola çıkarak yorumlayan romanlar yazar.

Bu parçada tanıtılan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Orhan Kemal

  2. B

    Cevat Fehmi Başkut

  3. C

    Peyami Safa

  4. D

    Haldun Taner

  5. E

    Kemal Tahir

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Cezaevi yıllarında Anadolu insanını tanıması, köylünün yoksulluğunu ve ağalık düzenini toplumcu gerçekçi bir bakışla işlemesi, uzun öykülerini topladığı Göl İnsanları ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu ile Kurtuluş Savaşı yıllarını kendi toplumunun gerçekliğinden yorumlayan romanları Kemal Tahir’i gösterir. Orhan Kemal de toplumcu gerçekçidir ancak Çukurova’daki işçi ve yoksul kent insanını anlatır; Cevat Fehmi Başkut tiyatro yazarı, Peyami Safa psikolojik romancı, Haldun Taner ise hikâye ve oyunlarındaki ironiyle anılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Edebî akımlar ve Batı edebiyatı (klasisizm, romantizm, realizm, natüralizm, sembolizm, fütürizm, sürrealizm)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında önce resim sanatında ortaya çıkan bu akım, kısa sürede edebiyatı da etkiler. Bu akımı benimseyen sanatçı, nesneleri ve olayları gerçekte oldukları gibi bütün ayrıntılarıyla aktarmaya çalışmaz; onların kendi duyularında bıraktığı anlık etkiyi yansıtmayı amaçlar. Işığın, rengin ve sesin uyandırdığı geçici duygular öne çıkar; aynı manzara, günün farklı saatlerinde bambaşka biçimlerde anlatılabilir. Burada önemli olan dış dünyanın kendisi değil, o dış dünyanın sanatçının ruhunda bıraktığı izdir.

Bu açıklama aşağıdaki akımlardan hangisine aittir?

  1. A

    Ekspresyonizm

  2. B

    Realizm

  3. C

    Empresyonizm

    Doğru cevap
  4. D

    Sürrealizm

  5. E

    Sembolizm

Doğru cevap: C

Çözüm

Resimde doğup edebiyata geçmesi, nesneleri olduğu gibi değil sanatçının duyularında bıraktığı anlık etkiyle yansıtması ve dış dünyanın sanatçının ruhunda bıraktığı izi öne çıkarması izlenimcilik, yani empresyonizmdir (C). Ekspresyonizm dış dünyanın izlenimini değil sanatçının iç gerçekliğini dışa vurmayı; realizm gerçeği olduğu gibi ayrıntılı aktarmayı; sürrealizm bilinçaltını ve rüyayı; sembolizm ise sembollerle telkin etmeyi ve şiirde musikiyi esas alır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by