12 soru · YKS

AYT Felsefe Grubu Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Felsefe Grubu Deneme 3 cevap anahtarı ve 12 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Cevap anahtarı

Doğru cevaplar

Bir soruya dokunarak çözümüne git.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • MÖ 6. yy - MS 2. yy felsefesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir felsefe kulübünde İlk Çağ düşünürlerinin ilk ilke (arkhe) anlayışı tartışılmaktadır. Tartışmacılardan biri, okunan görüşün doğa üzerine düşünmenin ilk örneklerinden birine ait olduğunu söylüyor. Görüş şöyledir: Oluşan ve bozulan varlıkların altında kalıcı kalan tek bir madde vardır; bütün oluşlar bu maddenin değişik biçimlere girmesiyle açıklanır. Kulüp başkanı, görüşün sahibini bulmak için önce bu anlayışın doğanın kökenine ilişkin sorduğu soruyu, sonra bu soruya verilen yanıtın dayandığı maddeyi tartışmalarını istiyor. Okunan görüşün sahibi olan düşünürün ilk ilkeye ilişkin anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Gerçek varlığın değişmez ve tek olduğunu, değişimin yanılsama olduğunu savunur.

  2. B

    Doğru ve yanlışın kişiden kişiye değiştiğini, insanın ölçü olduğunu öne sürer.

  3. C

    Maddenin bölünemeyen parçacıklardan oluştuğunu ve boşlukta hareket ettiklerini söyler.

  4. D

    İlk ilke olarak suyu gösterir; doğanın çeşitliliğini suyun durum değiştirmesine bağlar.

    Doğru cevap
  5. E

    Gerçekliğin, duyulur dünyanın ötesindeki değişmez ideaların yansıması olduğunu savunur.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: verilen görüş, oluşan ve bozulan varlıkların altında kalıcı kalan tek bir maddeyi ilk ilke sayıyor ve bütün oluşları bu maddenin biçim değiştirmesiyle açıklıyor. Bu, İlk Çağ'da doğa üzerine düşünen ilk düşünürlerin ortak sorusudur. İkinci adım: bu soruya en erken ve en açık yanıtı veren Miletos düşünürü Thales, ilk ilkenin su olduğunu öne sürmüştür; dolayısıyla suyu ilk ilke gösteren anlayış doğrudur.

Çeldiriciler: 'Gerçek varlığın değişmez ve tek olduğu, değişimin yanılsama olduğu' görüşü Parmenides'e aittir; Herakleitos ile karıştırıldığında akla gelebilir, oysa Herakleitos değişimi sürekli kabul eder. 'Doğru ve yanlışın kişiden kişiye değiştiği' görüşü sofistlere aittir; onlar ilk ilke aramadıkları için bu anlayış soruya yanıt değildir. 'Maddenin bölünemeyen parçacıklardan oluştuğu' görüşü atomculara aittir; birden çok parçacık öne sürdüğü için tek bir ilk maddeyi savunan görüşle bağdaşmaz. 'Duyulur dünyanın ötesindeki değişmez idealar' görüşü Platon'a aittir; ideaları maddenin kaynağı saymadığı için bu soruya verilen yanıt değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • 20. yy felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir araştırmacı, yaşadığı deneyimleri anlatan bir katılımcının öyküsünü dikkatle ele alıyor. Katılımcı, bir yolculuk sırasında yaşadığı bir karşılaşmayı anlatırken olayı nedensellik bağlamına oturtmak yerine, o anda neyin nasıl göründüğünü ayrıntılarıyla aktarıyor. Araştırmacı, olayın yorumunu bir kenara bırakarak bu görünüşü olduğu gibi betimlemeye çalışıyor ve ardından bilinçte ortaya çıkan yapıyı açığa çıkarmak istiyor. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu yaklaşımın ait olduğu 20. yüzyıl akımının görüşünü doğru yansıtmaktadır?

  1. A

    Varoluşçuluk: insanın özünü kendi seçimleri ve üstlendiği sorumlulukla kurduğunu savunur.

  2. B

    Analitik felsefe: felsefi sorunları dilin mantıksal çözümlemesiyle netleştirmeyi amaçlar.

  3. C

    Frankfurt Okulu: kitle kültürünü egemen ideolojinin bir aracı olarak eleştirel kuramla çözümler.

  4. D

    Fenomenoloji: olguları önyargısız betimleyerek bilincin yapısını açığa çıkarmayı temel yöntem alır.

    Doğru cevap
  5. E

    Yapısalcılık: anlamı öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu yapı içinde arar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, araştırmacının olayın yorumunu bir kenara bırakıp neyin nasıl göründüğünü betimlemeye çalıştığını görmektir. İkinci adım, bu tutumun bilincin içinde ortaya çıkan yapıyı açığa çıkarma amacıyla birlikte düşünüldüğünü anlamaktır; bu, 20. yüzyılda fenomenoloji olarak bilinen akımın temel yöntemidir. Üçüncü adım, aynı dönemdeki diğer akımların aynı sorunları farklı kavramlarla ele aldığını ayırt etmektir. Doğru seçenek, fenomenolojinin olguları önyargısız betimleyerek bilincin yapısını açığa çıkarmayı temel yöntem aldığını doğru özetler. Çeldiriciler: Seçim ve sorumluluk vurgusu varoluşçuluğa aittir; bu senaryoda bilincin betimlenmesi söz konusu olduğundan o seçenek yanlıştır. Dil çözümlemesi analitik felsefenin yöntemidir ve bu öyküde dilsel bir sorun ele alınmaz. Kitle kültürü ve egemen ideoloji eleştirisi Frankfurt Okulu'na aittir. Anlamı öğeler arasındaki ilişkilerde arayan yapısalcılık ise sınırsız yoruma açık bir görüş değildir; sınırsız yorum fikri postmodern düşüncenin özelliğidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Psikoloji bilimini tanıyalım
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir araştırmacı, bir çocuğa her seferinde ses çıkarılırken birlikte bir tavşan göstermiş; birkaç denemeden sonra tavşanın tek başına görünmesinin çocukta ağlama ve geri çekilme tepkisi doğurduğunu kaydetmiştir. Deneyde korkunun hangi koşullarda ortaya çıktığı ve bu koşullar değiştikçe nasıl azaldığı ayrıntılı biçimde kayda alınmıştır. Raporunda şöyle yazmıştır: “Çocuğa korkusunu sorduğumuzda cevap alamadık; ama tepkinin uyarıcıya bağlı olarak nasıl değiştiğini tekrarlanabilir biçimde ölçtük, asıl veri de budur.”

Bu çalışmada araştırmacının benimsediği yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Psikanalitik yaklaşım

  2. B

    Davranışçı yaklaşım

    Doğru cevap
  3. C

    Bilişsel yaklaşım

  4. D

    Hümanistik yaklaşım

  5. E

    Gestalt yaklaşımı

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: araştırmacı çocuğun korkusunun nedenini sormak yerine tepkinin değişimini tekrarlanabilir biçimde ölçmüştür. Bu, iç durumun doğrudan gözlenemeyeceğini kabul edip veri olarak yalnızca gözlenebilir tepkiyi alan bir bilimsel tutumdur. İkinci adım: ses ile birlikte sunulan tavşanın tek başına korku tepkisi doğurması, başlangıçta nötr olan bir uyarıcının yeni bir tepkiyle koşullandığını gösterir. Bu tür öğrenmeyi uyarıcı ile tepki arasındaki ilişkiyle açıklayan yaklaşım davranışçı yaklaşımdır. Psikanalitik yaklaşım korkuyu bilinçdışı çatışmalara bağlar; bu raporda böyle bir çatışma değil, ölçülebilen bir uyarıcı–tepki eşleşmesi incelenmiştir. Bilişsel yaklaşım düşünme ve bellek gibi zihinsel işlemleri esas alır; raporda ise iç süreç değil tepkinin değişimi ölçülmüştür. Hümanistik yaklaşım insanın kendini gerçekleştirme eğilimini ve özgür iradeyi öne çıkarır; bu kavramlar deneyde yer almaz. Gestalt yaklaşımı algının bütünlük ilkelerini inceler; bu çalışmada ise algısal bir bütün değil koşullanmış bir tepki ölçülmüştür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Psikolojinin temel süreçleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Psikolojinin temel süreçleri olan duyu ve algı karşılaştırıldığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Mutlak eşik, bir uyarıcının duyulabilmesi için gereken en düşük şiddet değeridir.

  2. B

    Duyu uyumu, aynı uyarıcıya sürekli maruz kalındığında duyarlılığın zamanla azalmasıdır.

  3. C

    Duyumda öğrenmenin etkisi vardır; algıda ise öğrenmenin etkisi yoktur.

    Doğru cevap
  4. D

    Derinlik algısı, iki göz ipuçlarının yanında tek göz ipuçlarıyla da oluşabilir.

  5. E

    Halüsinasyonda dış uyarıcı gerekmez; yanılsamada ise gerçek bir uyarıcı vardır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: duyum ile algının ayırt edici özelliklerini hatırlamak gerekir. Duyum basit bir fizyolojik olaydır; uyarıcılar tek tek değerlendirilir, öğrenmeden etkilenmez ve her bireyde aynı biçimde gerçekleşir. Algı ise karmaşık bir psikolojik olaydır; uyarıcılar bütün olarak değerlendirilir, öğrenmeden etkilenir ve bireyden bireye farklılık gösterir. Doğru ilişki bu olduğu için duyumda öğrenmenin etkisi olmadığı, algıda ise öğrenmenin etkisi bulunduğu söylenmelidir; "duyumda öğrenmenin etkisi vardır, algıda yoktur" ifadesi bu ilişkiyi tersine çevirdiği için yanlıştır.

Çeldiriciler: Mutlak eşiğin, bir uyarıcının algılanabilmesi için gereken en düşük şiddet olduğu doğrudur; eşiği dikkat ya da seçicilikle karıştırmak bu tanımı bozar. Duyu uyumunun, sürekli aynı uyarıcıya maruz kalındığında duyarlılığın zamanla azalması olduğu doğrudur; bu, algıdaki seçiciliğin bir türü değildir. Derinlik algısının yalnızca tek göz ipuçlarına bağlı olmadığı, iki göz ipuçlarının yanında tek göz ipuçlarının da rol oynadığı için doğrudur. Halüsinasyonda dış bir uyarıcının bulunmadığı, yanılsamada ise gerçek bir uyarıcının yanlış algılandığı için bu iki olgu birbiriyle eşit değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Öğrenme, bellek ve düşünme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sınıfta doğru cevap veren öğrencilere her seferinde sözlü övgü yapılıyor ve katılımın arttığı gözleniyor. Gürültü çıkaran öğrencilere ise bir süre sınıf görevi verilmemesi uygulanıyor ve gürültünün azaldığı görülüyor. Bu iki uygulama için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Birincisi olumsuz pekiştirme, ikincisi olumsuz ceza örneğidir.

  2. B

    Her ikisi de klasik koşullanma örneğidir, çünkü tepki uyarıcıya bağlı olarak ortaya çıkar.

  3. C

    Birincisi olumlu pekiştirme, ikincisi olumsuz ceza örneğidir.

    Doğru cevap
  4. D

    Birincisi gözlemleyerek öğrenme, ikincisi deneme-yanılma ile öğrenme örneğidir.

  5. E

    Birincisi ezberleyerek öğrenme, ikincisi kavrayarak öğrenme örneğidir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Her iki uygulamada da davranışın sonucu değiştiği için öğrenme edimsel koşullanma yoluyla gerçekleşmektedir. Önce bu tür belirlenir, sonra sonucun davranışı artırıp artırmadığına bakılır. Doğru cevap verdikten sonra gelen övgü davranışın tekrarlanma olasılığını artırdığı için olumlu pekiştirmedir. Gürültüden sonra sevilen sınıf görevinin geri alınması ise davranışı azalttığı için olumsuz cezadır. Olumsuz pekiştirme, istenmeyen bir uyaranın kaldırılmasıyla davranışın artmasıdır; burada ise sevilen bir uyaran çekildiğinden ikinci uygulama olumsuz pekiştirme sayılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Ruh sağlığının temelleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yoğun bir sınav döneminde kendi kıskançlık duygusunu kabul edemeyen bir genç, takım arkadaşının başarısını her fırsatta küçümsemektedir. Zamanla aynı genç, arkadaşının kendisine gizlice düşmanlık beslediğine inanmakta ve bu inancını arkadaşının sıradan davranışlarını kanıt sayarak sürdürmektedir. Genç bu süreçte kendi duygusunu fark etmemekte, arkadaşıyla ilgili kaygılarını ise ısrarla dile getirmektedir.

Bu tepki, savunma mekanizmalarından hangisinin örneğidir?

  1. A

    Yer değiştirme

  2. B

    Telafi

  3. C

    Yansıtma

    Doğru cevap
  4. D

    İnkâr

  5. E

    Yüceltme

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, olayda kabul edilemeyen duygunun, yani kıskançlığın genç tarafından fark edilmediğini ve arkadaşına yüklendiğini görmektir. Genç kendi duygusunu tanımak yerine arkadaşının gizli bir düşmanlık taşıdığına inanmaktadır. İkinci adım, kabul edilemeyen bu duygunun kaynağını kendinden başkasına aitmiş gibi göstermenin adını bulmaktır. Bu süreç yansıtma olarak adlandırılır ve doğru cevap 'Yansıtma'dır. 'Yer değiştirme' seçeneği yanlıştır, çünkü yer değiştirmede duygunun kaynağı aynı kalır ve yalnızca daha az tehdit içeren bir hedefe yönelir; burada ise kaynak doğrudan başka bir kişiye aktarılmıştır. 'İnkâr' seçeneği yanlıştır, çünkü inkârda kişi duygunun varlığını hiç kabul etmez; genç ise duyguyu arkadaşında görmektedir. 'Telafi' seçeneği bir eksikliği başka bir alanda gidermek anlamına gelir ve bu örnekte giderilmeye çalışılan bir eksiklik yoktur. 'Yüceltme' seçeneği dürtüyü toplumca değerli bir etkinliğe kanalize etmektir, oysa genç böyle bir yönlendirme yapmamaktadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Toplumsal yapı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kültür merkezinde gönüllü olarak çalışan bir kişi, merkezin yönetim kurulu üyeliğine gönüllüler arasında yapılan gizli oyla seçilmiştir. Bu üyeliğin sürdüğü dönemde kişi, toplantıları yönetmek ve kararlara katılmak zorundadır; üyelik sona erdiğinde bu yükümlülükler de sona erer. Etkinliklerde her gönüllünün görevi, merkezce hazırlanan yazılı bir çizelgede gösterilir. Aynı kişi, gönüllülerin kendiliğinden bir araya gelerek kurduğu ve merkezin yönetiminden bağımsız çalışan bir danışma grubunun da üyesidir.

Bu örnekte yer alan öğelere ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Gönüllülerin kendiliğinden kurduğu danışma grubu, merkezin yönetim kurulunca oluşturulmuş bir toplumsal kurumdur.

  2. B

    Yönetim kurulu üyeliğinin kendisi, üyeden beklenen toplantı yönetimi ve karar katılımı davranışlarından ibarettir.

  3. C

    Aynı gönüllünün etkinlik günleri ile toplantı tarihlerinin çakışması, rolleri arasında yaşanan bir statü çatışmasıdır.

  4. D

    Seçimle elde edilen yönetim kurulu üyeliği, kişinin doğuştan getirdiği verilmiş bir statüdür.

  5. E

    Seçimle kazanılan yönetim kurulu üyeliği kazanılmış bir statüdür; bu statünün gereği olan davranışlar ise rolü oluşturur.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım, örnekteki öğeleri toplumsal yapının kavramlarına ayırmaktır. Yönetim kurulu üyeliği, gönüllülerin oyuyla elde edildiği için kazanılmış bir statüdür; kişiye doğuştan verilmiş bir konum değildir. İkinci adım, bu statünün gereği olarak beklenen davranışları ayırt etmektir: toplantıları yönetmek ve kararlara katılmak, konumun gerektirdiği davranışlar olup rolü oluşturur. Statü bir konumu, rol ise o konumdan beklenen davranışları ifade ettiğinden doğru seçenek bu iki kavramı doğru eşleştirir.

Çeldiriciler: Danışma grubunu toplumsal kurum saymak yanlıştır, çünkü grup kendiliğinden oluşmuş ve merkezin yönetiminden bağımsız çalışan bir topluluktur; kurum ise kalıplaşmış ve düzenleyici bir toplumsal yapıdır. Üyeliğin kendisini beklenen davranışlarla özdeş saymak yanlıştır, çünkü üyelik bir konumdur, davranışlar ise o konumdan doğan beklentilerdir. Üyeliği doğuştan verilmiş bir statü olarak nitelemek yanlıştır, çünkü seçimle elde edilen konum kazanılmış statüdür. Etkinlik günleri ile toplantı tarihlerinin çakışmasını statü çatışması saymak yanlıştır, çünkü bu durum aynı kişinin farklı rollerinin birbiriyle çelişmesi, yani rol çatışmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Toplumsal değişme ve gelişme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir sahil kasabasında yüzyıllardır balıkçılıkla geçinen topluluk, son on yılda uzak limanlarla düzenli ticaret yapmaya başlamıştır. Tüccarlar, mallarıyla birlikte kendi yaşam biçimlerini de kasabaya taşımış; bu temasla kasabaya yabancı kökenli yiyecekler, farklı giyim biçimleri ve yeni kelimeler gelmiştir. Genç kuşak bu öğeleri kendi âdetleriyle birleştirerek günlük yaşamına katmıştır. Bu değişmenin kaynağı ve açıklanışına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Dışsal kaynaklıdır ve kültürleşme ile açıklanır

    Doğru cevap
  2. B

    Dışsal kaynaklıdır ve sınıf çatışması ile açıklanır

  3. C

    İçsel kaynaklıdır ve kültürel gecikme ile açıklanır

  4. D

    Teknolojik buluşların sonucudur ve evrimci kuramla açıklanır

  5. E

    Batılılaşmanın sonucudur ve modernleşmenin aynısıdır

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: kasabadaki değişmeyi başlatan, uzak limanlarla kurulan ticaret temasıdır; yani değişmenin kaynağı kasabanın dışındadır, dışsal kaynaklıdır. İkinci adım: farklı toplumların temasıyla bir topluluğun yabancı öğeleri alıp kendi âdetleriyle birleştirmesi kültürleşme kavramıyla açıklanır; bu nedenle doğru seçenek, dışsal kaynağı kültürleşme ile birlikte veren seçenektir. 'İçsel kaynaklıdır ve kültürel gecikme ile açıklanır' seçeneği, değişmenin kasabanın kendi iç dinamiklerinden doğduğunu söyler; oysa değişme dışarıdan gelen ticaret temasıyla başlamıştır. 'Sınıf çatışması' seçeneği, çatışma kuramının değişmeyi sınıflar arası mücadeleyle açıklamasına dayanır; senaryoda böyle bir mücadele yoktur. 'Teknolojik buluşların sonucudur' seçeneği, değişmeyi tek bir teknolojik kaynağa indirger; kasabada bir buluş değil, bir yaşam biçimi temasıdır. 'Batılılaşmanın sonucudur' seçeneği, Batılılaşma ile modernleşmeyi özdeş sayar; oysa modernleşme Batılılaşmadan ayrı bir kavramdır ve bu senaryoda Batı etkisi bir örnek olarak geçmemektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Klasik mantık
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir mantık dersinde öğretmen tahtaya dört terim yazıyor: “Ankara”, “şehir”, “adalet” ve “olmayan”. Terimlerin kaç nesneyi karşıladığına, bir niteliğin varlığını mı yokluğunu mu bildirdiğine ve somut bir varlığı mı soyut bir kavramı mı anlattığına göre ayrılmasını istiyor. Sınıfta bir öğrenci, bu sınıflamayı yaparken terimleri ezberlemek yerine her biri için ayrı ayrı gerekçe göstermesi gerektiğini söylüyor. Bu ölçütlere göre yapılan sınıflamada aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

  1. A

    'Şehir' teriminin içlemi, bu terimin kapsadığı bütün şehirlerin toplamıdır.

  2. B

    'Ankara' tümel bir terimdir, çünkü pek çok şehre uygulanabilir.

  3. C

    'Ankara' tekil bir terimdir, çünkü tek bir nesneyi adlandırır.

    Doğru cevap
  4. D

    'Adalet' somut bir terimdir, çünkü gerçek bir olguyu anlatır.

  5. E

    'Olmayan' terimi olumlu bir terimdir, çünkü bir niteliğin varlığını bildirir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Tekil terim tek bir nesneyi adlandırır; tümel terim ise aynı niteliği taşıyan birçok nesneye uygulanabilir. 'Ankara' yalnızca bir şehri adlandırdığı için kapsamı bakımından tekildir; 'şehir' ise birçok şehre uygulandığı için tümeldir. Bu nedenle 'Ankara' teriminin tekil olduğunu söyleyen açıklama doğrudur. Çeldiriciler: 'Ankara' teriminin tümel olduğunu söyleyen seçenek, tekil ile tümel ayrımını ters çevirmektedir. Bir terimin içleminin o terimin kapsadığı nesnelerin toplamı olduğunu söyleyen seçenek, içlem ile kaplamı karıştırmaktadır; içlem nesnelerin niteliklerinin toplamıdır, kaplam ise bu niteliklere sahip nesnelerdir. 'Adalet' teriminin somut olduğunu söyleyen seçenek soyut bir kavramı somut sanmaktır. 'Olmayan' teriminin olumlu bir terim olduğunu söyleyen seçenek ise olumsuz terimi olumlu sanmaktır, çünkü bir niteliğin yokluğunu bildirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Klasik mantık
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir mantık dersinde “Bazı S'ler P'dir” önermesinin yanlış olduğu bilinmektedir. Aynı S ve P terimleriyle kurulan önermeler arasındaki karşıtlık ilişkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A

    'Tüm S'ler P'dir' önermesi doğrudur.

  2. B

    'Bazı S'ler P değildir' önermesi doğrudur.

    Doğru cevap
  3. C

    'Hiçbir S, P değildir' önermesi yanlıştır.

  4. D

    'Tüm S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermeleri birlikte doğrudur.

  5. E

    'Bazı S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermeleri birlikte yanlıştır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda, 'Bazı S'ler P'dir' önermesinin yanlış olduğu verilmiştir. Bu tikel olumlu önermenin çelişiği 'Hiçbir S, P değildir' önermesidir; çelişik önermelerden biri yanlış olduğunda öteki doğrudur, dolayısıyla 'Hiçbir S, P değildir' doğrudur. İkinci adımda, tikel olumlu önerme ile 'Bazı S'ler P değildir' önermesi altkarşıt olduğundan ikisi birlikte yanlış olamaz; tikel olumlu önerme yanlış olduğu için 'Bazı S'ler P değildir' önermesi doğrudur. Çeldiriciler: 'Tüm S'ler P'dir' önermesinin doğru olduğunu söyleyen seçenek, yanlış olan tikel önermeden tümel doğruluk çıkarmaktadır; oysa doğru olan 'Hiçbir S, P değildir' önermesi bu tümel olumlu önermeyle karşıt olduğu için tümel olumlu önerme yanlıştır. 'Hiçbir S, P değildir' önermesinin yanlış olduğunu söyleyen seçenek karşıt ile çelişiği karıştırmaktadır. 'Tüm S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermelerinin birlikte doğru olduğunu söyleyen seçenek, çelişik önermelerin birlikte doğru olamayacağını gözden kaçırmaktadır. 'Bazı S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermelerinin birlikte yanlış olduğunu söyleyen seçenek ise altkarşıt önermelerin birlikte yanlış olamayacağını gözden kaçırmaktadır; bu iki önermeden biri mutlaka doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Mantık ve dil
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Felsefe dersinde öğretmen tahtaya şu cümleleri yazıyor: “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” “Yüz” sözcüğü hem sayı hem de insan yüzü anlamına gelebilir.

Bu cümlelerden hangisi için yapılan açıklama doğrudur?

  1. A

    “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” cümlesi betimleyici bir işlev taşır.

  2. B

    “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” cümlesi yönlendirici bir işlev taşır.

  3. C

    “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” cümlesi isim tanımı örneğidir.

  4. D

    “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” cümlesi mantıksal tanım örneğidir.

    Doğru cevap
  5. E

    “Yüz” sözcüğü hem sayı hem de insan yüzü anlamına gelebilir cümlesi eş anlamlılık örneğidir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Öğretmenin yazdığı üçgen cümlesinde önce yakın cins olan şekil söylenmiş, ardından üç kenarlı ve kapalı olma ayırt edici özellik olarak eklenmiştir. Bir kavramı yakın cinsi ve ayırt edici özellikleriyle tanımlayan bu yapı mantıksal tanımdır. İkinci adım: İsim tanımı bir adın, yani bir sözcüğün hangi anlama geldiğini açıklar. Üçgen cümlesi bir sözcüğün anlamından değil kavramın içeriğinden söz ettiği için isim tanımı sayılamaz. Doğru açıklama, üçgen cümlesinin mantıksal tanım örneği olmasıdır.

Çeldiriciler: “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” cümlesi havayı nesnel biçimde betimlemez; konuşanın duygusunu dile getirdiği için heyecana yönelik bir işlev taşır, betimleyici sayılması bu ayrımın kaçırılmasıdır. “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” cümlesi dinleyiciyi bir eylemi yapmaya yöneltmez; tören ve selamlama amacı taşıyan törensel bir işlevdedir, yönlendirici sayılması bu iki işlevin karıştırılmasıdır. “Yüz” sözcüğü aynı sesi taşıyan ama anlamları birbirinden farklı olan eş adlı bir sözcüktür; eş anlamlılık ise farklı sözcüklerin aynı anlamı paylaşmasıdır, bu yüzden eş anlamlılık örneği sayılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Sembolik mantık
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    p ∨ ¬r

  2. II.

    ¬q ⇒ r

  3. III.

    p ⇔ ¬q

  4. IV.

    ¬(q ∨ r)

Bir çıkarımda (p ∧ q) ⇒ r koşulunun değeri yanlış çıkmıştır; p, q ve r basit önermelerdir. Hangileri kesin olarak yanlıştır?

  1. A

    I ve II

  2. B

    IV

  3. C

    III

  4. D

    III ve IV

    Doğru cevap
  5. E

    II, III ve IV

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Bir koşul yalnızca öncülü doğru, sonucu yanlış olduğunda yanlıştır. Bu nedenle p ∧ q doğrudur ve r yanlıştır; yani p ve q doğru, r yanlıştır. İkinci adım: Bu değerlerle dört önermeyi sırayla hesaplarız. I: p doğru olduğundan p ∨ ¬r bileşik önermesi doğrudur. II: ¬q yanlış olduğundan ¬q ⇒ r koşulunun öncülü yanlıştır ve koşul doğrudur. III: p doğru, ¬q yanlış ve iki değer farklı olduğundan çift koşullu bağlaç yanlıştır. IV: q doğru olduğundan q ∨ r doğrudur; bunun değili olan ¬(q ∨ r) yanlıştır. Yanlış olan önermeler III ve IV'tür. Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, kökteki 'yanlış' ifadesini 'doğru' diye okumanın sonucudur. 'IV' seçeneği, ⇔ bağlacını 'ya da' gibi okuyarak III'ü doğru saymanın sonucudur; oysa p ile ¬q farklı değerde olduğunda ⇔ yanlıştır. 'III' seçeneği, IV'te değili düşürüp q ∨ r ifadesini hesaplamanın sonucudur; bu durumda IV doğru görünür. 'II, III ve IV' seçeneği, ¬q ⇒ r'deki değili düşürüp q ⇒ r hesaplamanın sonucudur; bu durumda II yanlış görünür, oysa II doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by