40 soru · YKS

AYT Fen Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Fen Deneme 3 cevap anahtarı ve 40 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Bağıl hareket
  • Orta
  • Şekilli soru

Kıyıları birbirine paralel bir nehirde bir yüzücü, A noktasından suya göre hızını şekildeki gibi sabit tutarak karşı kıyıya geçiyor. Nehrin akıntı hızı ve yüzücünün suya göre hızının bileşenleri şekilde verilmiştir. Yüzücü karşı kıyıya ulaştığında, A noktasının tam karşısındaki noktadan kıyı boyunca kaç metre uzakta çıkar?

Kıyıları paralel nehir; A noktasından çıkan yüzücünün suya göre hızının kıyıya dik bileşeni 4 m/s, kıyı boyunca bileşeni 3 m/s; akıntı hızı 2 m/s ve kıyı boyunca sağa doğru; nehir genişliği 168 m.
  1. A

    42 m

  2. B

    120 m

  3. C

    126 m

  4. D

    140 m

  5. E

    210 m

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Şekilden yüzücünün suya göre hızının kıyıya dik bileşeni 4 m/s, kıyı boyunca bileşeni 3 m/s'dir; akıntı 2 m/s ile aynı yöne, yani kıyı boyunca ilerleyen yüzücüyle aynı yöne akar. İkinci adım: Nehrin genişliği 168 m olduğundan karşı kıyıya geçme süresi yalnız dik bileşenle belirlenir: t = 168 / 4 = 42 s. Akıntı kıyıya dik hareketi değiştirmez. Üçüncü adım: Kıyı boyunca yere göre hız, yüzücünün 3 m/s bileşeni ile akıntının 2 m/s hızının aynı yönde toplanmasıyla 3 + 2 = 5 m/s olur. Bu hız 42 s boyunca sürdüğünde sürüklenme 5 × 42 = 210 m'dir.

Çeldiriciler. 42 m, akıntının yönü ters alınıp kıyı boyunca hız 3 − 2 = 1 m/s bulunduğunda çıkar: 1 × 42 = 42 m. 120 m, geçme hızı olarak dik bileşenlerin skaler toplamı 4 + 3 = 7 m/s alındığında çıkar: 168 / 7 = 24 s ve 5 × 24 = 120 m. 126 m, akıntının hiç eklenmediği durumdur: 3 × 42 = 126 m. 140 m, akıntının geçme süresini değiştirdiğini sanmaktan gelir: 168 / (4 + 2) = 28 s ve 5 × 28 = 140 m, oysa akıntı yalnız kıyı boyunca hareket ettirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Newton'un hareket yasaları (11. sınıf)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Her iki durumda bloklar aynı ivmeyle hareket eder.

  2. II.

    Her iki durumda K ile L arasındaki temas kuvvetinin büyüklüğü aynıdır.

  3. III.

    Her iki durumda K bloğunun L bloğuna uyguladığı kuvvet ile L bloğunun K bloğuna uyguladığı kuvvet eşit büyüklükte ve zıt yöndedir.

Sürtünmesiz yatay bir zeminde şekildeki gibi yan yana duran K ve L blokları birbirine temas etmektedir. Birinci durumda şekildeki F kuvveti K bloğunun sol yüzüne uygulanır ve bloklar birlikte hareket eder. İkinci durumda aynı büyüklükteki kuvvet bu kez L bloğunun sağ yüzüne, birinci durumun tersi yönde uygulanır ve bloklar yine birlikte hareket eder.

Bu iki durum için aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Sürtünmesiz yatay zemin üzerinde yan yana duran K ve L blokları birbirine temas ediyor. K bloğunun kütlesi 2 kg, L bloğunun kütlesi 3 kg. K bloğunun sol yüzüne sağa doğru F = 10 N'luk yatay kuvvet uygulanıyor; ok K bloğunun sol yüzünde bitiyor.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I ve II

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Sürtünmesiz zeminde blokların yatayda etkileyen tek kuvveti F'dir. Blokların toplam kütlesi 2 kg + 3 kg = 5 kg olduğundan birinci durumda ivme a = F / (m_K + m_L) = 10 / 5 = 2 m/s² bulunur. Aynı kuvvet ve aynı toplam kütle ikinci durumda da geçerli olduğundan ivme yine 2 m/s²'dir; birinci ifade doğrudur.

İkinci adım: Birinci durumda ivmelenen blok L'dir ve L'ye etkiyen tek yatay kuvvet K'nın uyguladığı temas kuvvetidir. Newton'un ikinci yasasıyla bu temas kuvveti m_L · a = 3 · 2 = 6 N çıkar. İkinci durumda ivmelenen blok K'dır ve temas kuvveti m_K · a = 2 · 2 = 4 N'dur. İki durumda temas kuvvetleri 6 N ile 4 N olduğundan ikinci ifade yanlıştır.

Üçüncü adım: Bloklar arasındaki kuvvetler etki-tepki çiftidir; bir bloğun diğerine uyguladığı kuvvete, ters yönde ve eşit büyüklükte bir tepki kuvveti karşılık verir. Bu durum kuvvetin hangi yandan uygulandığına bağlı değildir; üçüncü ifade doğrudur. Doğru ifadeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği, ivmenin yalnız itilen bloğun kütlesiyle hesaplanacağı yanılgısından doğar. Bu durumda birinci durumda ivme 10 / 2 = 5 m/s² çıkar ve birinci ifade yanlış sanılır; oysa iki blok birlikte hızlandığı için ivme toplam kütleyle bulunur. 'I ve II' seçeneği, etki-tepki kuvvetlerinin birbirini yok ettiği yanılgısına dayanır. Bu düşünceyle temas kuvvetinin sıfır olduğu sanılır ve ikinci ifade doğru görünür; oysa temas kuvveti sıfır değildir ve iki durumda blokların kütlesine göre 6 N ile 4 N olarak farklıdır. 'I, II ve III' seçeneği, temas kuvvetinin uygulanan 10 N kuvvete eşit olduğu sanısından doğar; oysa bu kuvvet sistemin tamamını değil yalnız bir bloğu hızlandırır. 'Yalnız I' seçeneği, etki-tepki kuvvetlerinin birbirini yok ettiği düşüncesiyle üçüncü ifadeyi yanlış sayar; oysa bu kuvvetler farklı cisimlere etkir ve birbirini yok etmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • İki boyutta hareket (atışlar)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    M topunun en yüksek noktadaki hızı, L topunun en yüksek noktadaki hızından büyüktür.

  2. II.

    L topunun ulaştığı en büyük yükseklik, K topunun ulaştığı en büyük yükseklikten büyüktür.

  3. III.

    K topunun havada kalma süresi, L topunun havada kalma süresinden büyüktür.

Sürtünmesiz ve hava direncinin önemsenmediği bir deneyde, yatay zemin üzerindeki üç top aynı noktadan eğik olarak fırlatılıyor ve g = 10 m/s² kabul ediliyor. K, L ve M topların ilk hızları ile fırlatma açıları şekildeki çizelgede gösterilmektedir. Her top yalnızca yerçekimi altında hareket edip fırlatıldığı düzleme geri döner. Topların en yüksek noktadaki hızları, ulaştıkları en büyük yükseklikler ve havada kalma süreleri karşılaştırılarak aşağıdaki önermeler inceleniyor. Buna göre bu önermelerden hangileri doğrudur?

Tablo: atış verileri. K topu ilk hızı 50 m/s, açısı 37 derece; L topu ilk hızı 50 m/s, açısı 53 derece; M topu ilk hızı 40 m/s, açısı 37 derece.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız I

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Fırlatılan bir topun ilk hızının yatay bileşeni v0·cos α, düşey bileşeni v0·sin α dır. K ve L için v0 = 50 m/s'dir; K'de (α = 37°) vx = 40 m/s, vy = 30 m/s; L'de (α = 53°) vx = 30 m/s, vy = 40 m/s dir. M'de (v0 = 40 m/s, α = 37°) vx = 32 m/s, vy = 24 m/s dir.

İkinci adım: En yüksek noktada düşey hız sıfırdır, dolayısıyla hız yalnız yatay bileşene eşittir. Uçuş süresi t = 2·vy / g, maksimum yükseklik h = vy² / (2g) ile bulunur. K için t = 6 s ve h = 45 m; L için t = 8 s ve h = 80 m dir. M'nin en yüksek noktadaki hızı 32 m/s dir.

Üçüncü adım: I. ifadede M'nin en yüksek noktadaki hızı 32 m/s, L'ninki 30 m/s olduğundan ifade doğrudur. II. ifadede L'nin maksimum yüksekliği 80 m, K'ninki 45 m olduğundan ifade doğrudur. III. ifadede K'nin uçuş süresi 6 s, L'ninki 8 s olduğundan K'nin süresi daha büyük değildir; ifade yanlıştır. Doğru ifadeler I ve II dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' seçeneği, en yüksek noktadaki hızın ilk hıza eşit sanılmasından doğar; bu durumda M'nin hızı 40 m/s, L'ninki 50 m/s çıkar ve I yanlış görünür. 'Yalnız III' seçeneği, yatay ve düşey bileşenlerde sin ile cos'un yer değiştirilmesinden doğar; bu durumda I ve II yanlış, III doğru görünür. 'Yalnız I' seçeneği, maksimum yüksekliğin yatay bileşenle hesaplanmasından doğar; bu durumda K'nin yüksekliği 80 m, L'ninki 45 m çıkar ve II yanlış görünür. 'I, II ve III' seçeneği, uçuş süresinin yatay bileşenle (2·vx / g) hesaplanmasından doğar; bu durumda K'nin süresi 8 s, L'ninki 6 s çıkar ve III doğru görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • İtme ve momentum
  • Orta
  • Şekilli soru

Sürtünmesiz yatay bir zeminde sağa doğru hareket eden bir cisim, sağ tarafta bulunan dikey bir duvara çarpıp aynı doğrultuda ters yönde geri sekmektedir. Şekildeki sağdaki durum cismin duvara çarpmadan hemen önceki, soldaki durum ise çarpmadan hemen sonraki hareketini göstermektedir. Cisim ile duvar arasındaki temas 20 ms sürdüğüne göre duvarın cisme uyguladığı ortalama kuvvetin büyüklüğü kaç N'dur?

Sağdaki durumda 0,4 kg kütleli cisim dikey duvara doğru 5 m/s hızla hareket ediyor. Soldaki durumda cisim duvardan geri sekmiş, 3 m/s hızla sola gidiyor. Duvar sağda dikey olarak çizilidir.
  1. A

    0,16 N

  2. B

    3,2 N

  3. C

    40 N

  4. D

    100 N

  5. E

    160 N

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Cismin momentum değişimi, son momentumdan ilk momentumun çıkarılmasıyla bulunur. Cisim duvardan geri döndüğü için hızlar zıt yönlüdür, bu yüzden işaretleri ayrı alınır: birinci adımda Δp = m(v₂ − v₁) = 0,4 · (−3 − 5) = −3,2 kg·m/s, yani büyüklük 3,2 kg·m/s olur. İkinci adımda çarpma süresi 20 ms = 0,02 s olduğundan ortalama kuvvet F = |Δp| / Δt = 3,2 / 0,02 = 160 N bulunur.

Çeldiriciler: 0,16 N, süreyi saniyeye çevirmeden 3,2 değerini 20'ye bölmenin sonucudur; birim dönüşümü zorunludur. 3,2 N, süreye bölme adımı atlandığında kalan momentum değişimidir; kuvvet, momentum değişiminin süreye bölünmesiyle bulunur. 40 N, hızların büyüklüklerinin farkını alıp değişimi 0,8 kg·m/s bulmanın sonucudur; geri sekmede hızlar zıt yönlü olduğu için değişim toplanmalıdır. 100 N, yalnızca ilk momentumun (0,4 · 5 = 2 kg·m/s) 0,02 s'ye bölünmesiyle çıkar; geri sekmedeki hız değişimi hesaba katılmamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Tork ve denge (ağırlık merkezi)
  • Zor
  • Şekilli soru

Türdeş bir çubuk, şekildeki O destek noktası üzerinde yatay olarak dengededir. Çubuğun sol tarafına asılı yükün ağırlığı ile çubuğun kendi ağırlığı, bu kuvvetlerin etki ettiği noktalarla birlikte şekilde gösterilmiştir. Çubuğun sağ ucuna asılmış F yükünün ağırlığı da şekildeki uzaklıktadır. Bu düzenekte F yükünün ağırlığı kaç N'dir?

Türdeş 8 m çubuk yatay dengede. Ortasında aşağı yönlü 60 N ok var. Destek O sağ uçtan 2 m içeride. Sol 24 N yük O'dan 5 m, sağ F yükü O'dan 2 m uzakta.
  1. A

    60 N

  2. B

    72 N

  3. C

    108 N

  4. D

    120 N

    Doğru cevap
  5. E

    180 N

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Çubuk yatay dengede olduğundan O noktasına göre saat yönü ve saat yönünün tersi torkların toplamı eşit olmalıdır. Çubuk 8 m uzunluğunda ve türdeş olduğundan ağırlık merkezi tam ortasındadır; O noktası sağ uçtan 2 m içeride olduğundan ağırlık merkezi O'ya 2 m uzaklıktadır. İkinci adım: Çubuğun ağırlığının torku 60 × 2 = 120 N·m'dir. Üçüncü adım: Sol taraftaki 24 N'lik yük O noktasından 5 m uzakta olduğundan torku 24 × 5 = 120 N·m'dir. Sol taraftaki toplam tork 120 + 120 = 240 N·m olur. Sağ uçtaki F yükü O noktasından 2 m uzakta olduğundan 2F = 240 yazılır ve F = 120 N bulunur. '60 N' seçeneği çubuğun kendi ağırlığının torkunun hesaba katılmamasından çıkar. '72 N' seçeneği 24 N'lik yükün kolunun O yerine çubuğun sol ucundan ölçülmesinden çıkar. '108 N' seçeneği yükün kolunun 4 m alınmasından çıkar. '180 N' seçeneği çubuğun ağırlığının kolunun sol uçtan 4 m alınmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Manyetik alan ve manyetik kuvvet (11. sınıf)
  • Orta
  • Şekilli soru

Sayfadan içeri yönlü düzgün bir manyetik alana, şekildeki hızlarla ve alanın sol sınırına dik olarak iki parçacık giriyor. P₁ pozitif, P₂ negatif yüklüdür; kütleleri sırasıyla m ve 4m, yüklerinin mutlak değerleri ise q ve 2q'dur. Parçacıkların alan içindeki çembersel yörüngelerinin yarıçapları r₁ ve r₂ olduğuna göre, r₂ / r₁ oranı kaçtır?

Sayfadan içeri yönlü düzgün manyetik alan bölgesi; sol kenardan alana dik giren iki parçacık, P1 pozitif ve P2 negatif yüklü. v1 = 2,0 · 10^5 m/s, v2 = 5,0 · 10^4 m/s, B = 0,4 T.
  1. A

    0,125

  2. B

    0,5

    Doğru cevap
  3. C

    1

  4. D

    2

  5. E

    8

Doğru cevap: B

Çözüm

Alana dik giren yüklü parçacığın yörünge yarıçapı r = m·v / (|q|·B) bağıntısıyla bulunur; yükün işareti sapma yönünü belirler, yarıçapın büyüklüğünü değiştirmez. Birinci adımda P₁ için r₁ = m·v₁ / (q·B) yazılır. İkinci adımda P₂ için kütle 4m, yükün mutlak değeri 2q ve hız v₂ alınır: r₂ = 4m·v₂ / (2q·B). Üçüncü adımda iki yarıçapın oranı alınır: r₂ / r₁ = 2·v₂ / v₁. Alan şiddeti B bu oranda sadeleştiği için sonucu değiştirmez. Şekildeki v₁ = 2,0·10⁵ m/s ve v₂ = 5,0·10⁴ m/s değerleri yerine konursa oran 2 · (5,0·10⁴ / 2,0·10⁵) = 0,5 olur. Çeldiriciler: '0,125' seçeneği kütle oranının hiç hesaba katılmamasının sonucudur. '1' seçeneği yük oranını yok saymanın, '2' seçeneği yük oranını ters almanın, '8' seçeneği ise hız oranını ters almanın sonucudur; bu yüzden yalnız '0,5' doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Alternatif akım
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki devrede bir direnç ile bir bobin seri bağlanmış ve devre, ~ ile gösterilen alternatif akım kaynağına bağlanmıştır. Kaynağın etkin gerilimi ve ölçü aletlerinin okumaları şekilde verilmiştir. Bobinin ohmik direnci ihmal edilmektedir. Devredeki ampermetre ve voltmetre, devrenin etkin değerlerini gösterdiğine göre bobinin indüktif reaktansı kaç ohm'dur?

Seri bağlı bir direnç ve bir bobin içeren devre. Ampermetre 2 A gösteriyor. Direncin uçlarına paralel bağlı voltmetre 6 V gösteriyor. Sol kenardaki daire içinde ~ sembolü bulunan kaynak 10 V etkin gerilimli alternatif akım kaynağıdır.
  1. A

    2 Ω

  2. B

    3 Ω

  3. C

    4 Ω

    Doğru cevap
  4. D

    5 Ω

  5. E

    5,66 Ω

Doğru cevap: C

Çözüm

Ampermetre ve voltmetrelerin gösterdiği değerler etkin (efektif) değerlerdir. Bu yüzden devrenin akımı I = 2 A olarak okunur ve direnç uçlarındaki gerilim V_R = 6 V'tur.

Direnç ile bobinin uçlarındaki gerilimler arasında 90° faz farkı vardır, bu nedenle kaynak gerilimi bu iki gerilimin cebirsel toplamı değil, vektörel toplamıdır: E² = V_R² + V_L². Kaynağın etkin gerilimi E = 10 V olduğundan birinci adımda bobin gerilimi V_L = √(10² − 6²) = √64 = 8 V bulunur.

İkinci adımda bobinin indüktif reaktansı, bobin geriliminin akıma oranıyla X_L = V_L / I = 8 / 2 = 4 Ω olarak hesaplanır. Doğru değer 4 Ω'dur.

Çeldiriciler: '2 Ω' seçeneği, kaynak ile direnç gerilimlerini cebirsel olarak çıkarmanın sonucudur (10 − 6 = 4 V, 4 / 2 = 2 Ω); faz farkı göz ardı edildiğinde bu yol izlenir. '3 Ω' seçeneği bobin gerilimini direnç gerilimiyle karıştırmanın sonucudur (6 / 2). '5 Ω' seçeneği, bobinin reaktansı yerine devrenin toplam empedansının (E / I = 10 / 2) hesaplanmasıyla çıkar; empedans doğru bir büyüklük olsa da sorulan reaktans değildir. '5,66 Ω' seçeneği (yaklaşık 4√2), ölçü aletlerinin tepe değer gösterdiğini varsayıp sonucu √2 ile çarpmanın sonucudur; ampermetre ve voltmetre etkin değer gösterdiği için bu çarpım yapılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Transformatörler
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir fizik laboratuvarında üç ideal transformatör (X, Y, Z) incelenmektedir. Şekildeki tabloda her transformatörün birincil sargısının sarım sayısı, ikincil sargısının sarım sayısı ve birincil sargısına uygulanan etkin gerilim verilmiştir. Transformatörler ideal kabul edilmektedir ve sargılar arasında güç kaybı ihmal edilmektedir. Bu transformatörlerin ikincil sargılarında oluşan gerilimlerden en büyüğü kaç volttur?

Tablo: X, Y, Z transformatörleri. Birincil sarım sayıları 200, 400, 250; ikincil sarım sayıları 600, 1000, 500; birincil gerilimleri 40, 30, 180 V.
  1. A

    75 V

  2. B

    90 V

  3. C

    120 V

  4. D

    180 V

  5. E

    360 V

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: ideal transformatörde gerilim oranı sarım oranına eşittir, yani ikincil gerilim Vs = Vp · Ns / Np bağıntısıyla bulunur. X için 40 · 600 / 200 = 120 V, Y için 30 · 1000 / 400 = 75 V ve Z için 180 · 500 / 250 = 360 V çıkar. İkinci adım: üç ikincil gerilim karşılaştırıldığında en büyük değer Z transformatörüne aittir. Üçüncü adım: sorunun istediği en büyük ikincil gerilim bu nedenle 360 V'tur. Çeldiriciler: 75 V yalnızca en büyük ikincil sarım sayısına sahip transformatörün gerilimini almaktan doğar; en büyük gerilim ise başka bir transformatörde çıkar. 90 V oranı ters çevirmenin sonucudur (Vs = Vp · Np / Ns); gerilim oranı sarım sayılarının ters oranı değildir. 120 V birincil gerilimi X'in 40 V değeriyle tüm transformatörler için sabit almanın sonucudur; her transformatörün kendi birincil gerilimi kullanılmalıdır. 180 V ise en büyük birincil gerilimdir; bu değer ikincil gerilim değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Kütle çekim ve Kepler yasaları
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kütlesi 200 kg olan bir uydu, bir gezegenin çevresinde yarıçapı sabit olan çembersel bir yörüngede dolanmaktadır. Gezegenin yarıçapı 1,2×10⁷ m, uydunun gezegen yüzeyinden yüksekliği 8×10⁶ m ve gezegenin kütle çekim sabiti ile kütlesinin çarpımı 8×10⁸ m³/s²'dir. Uydunun bu yörüngeden çıkarılıp sonsuz uzaklıkta durgun hâle gelmesi isteniyor.

Bu işlem için dışarıdan verilmesi gereken en küçük enerji kaç joule'dür?

  1. A

    -4000 J

  2. B

    4000 J

    Doğru cevap
  3. C

    8000 J

  4. D

    10000 J

  5. E

    12000 J

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Yörünge yarıçapı, gezegenin merkezinden uydunun uzaklığıdır: r = R + h = 1,2×10⁷ + 8×10⁶ = 2×10⁷ m.

İkinci adım: Çembersel yörüngede kütle çekim kuvveti merkezcil kuvveti sağlar: GMm/r² = mv²/r. Buradan kinetik enerji Ek = ½mv² = GMm/(2r) = (8×10⁸ · 200) / (2 · 2×10⁷) = 4000 J, potansiyel enerji Ep = −GMm/r = −8000 J bulunur. Mekanik enerji E = Ek + Ep = −4000 J olur.

Üçüncü adım: Uydu sonsuz uzaklıkta durgun olduğunda kinetik enerjisi de potansiyel enerjisi de sıfırdır, yani E = 0'dır. Gereken enerji ΔE = 0 − (−4000) = 4000 J olarak bulunur.

Çeldiriciler: '-4000 J' seçeneği, enerji değişimini yalnızca kinetik enerjinin azalması sanıp işareti yanlış almanın sonucudur; dışarıdan verilmesi gereken enerji pozitiftir. '8000 J' yalnızca potansiyel enerji farkı alındığında çıkar, kinetik enerji hesaba katılmamış olur. '10000 J' yörünge yarıçapı yerine yüzeyden yüksekliğin kullanılmasının sonucudur. '12000 J' potansiyel enerjiyi pozitif alıp mekanik enerjiyi +12000 J sanmanın sonucudur, oysa kütle çekim potansiyel enerjisi negatiftir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Basit harmonik hareket
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Asansör yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanırken basit sarkacın periyodu 2 s'den küçük olur.

  2. II.

    Asansör yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanırken yay sarkacının periyodu 1,5 s'den küçük olur.

  3. III.

    Asansör aşağı yönde 4 m/s² ivmeyle hızlanırken basit sarkacın periyodu 2 s'den büyük olur.

Tavanına asılmış düşey bir asansörün içinde bir basit sarkaç ile bir yay sarkacı yan yana duruyor. Her iki sarkaç da düşey düzlemde küçük genlikle salınmakta ve sürtünmeler ihmal edilmektedir. Asansör durgun iken basit sarkacın periyodu 2 s, yay sarkacının periyodu 1,5 s'dir. Yerçekimi ivmesi 10 m/s² alınacağına göre, asansörün ivmeli hareketlerine ait aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

  5. E

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda asansörün ivmesinin yönüne göre etkin çekim ivmesi belirlenir: yukarı yönlü a ivmesinde g + a, aşağı yönlü a ivmesinde g − a alınır. Basit sarkacın periyodu T = 2π√(L / g_etkin) bağıntısıyla verildiğinden, etkin çekim ivmesi arttıkça periyot küçülür. İkinci adımda, yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanan asansörde g_etkin = 16 m/s² olur ve periyot 2 × √(10 / 16) ≈ 1,58 s bulunur. Bu değer 2 s'den küçük olduğundan I doğrudur.

Üçüncü adımda yay sarkacının periyodunun T = 2π√(m / k) bağıntısıyla yalnızca kütleye ve yay sabitine bağlı olduğu hatırlanır; çekim ivmesi bu bağıntıda yer almaz. Asansörün ivmelenmesi yay sarkacının periyodunu değiştirmediğinden periyot 1,5 s'de kalır; II'de söylenen küçülme gerçekleşmez, II yanlıştır. Aşağı yönde 4 m/s² ivmeyle hızlanan asansörde g_etkin = 6 m/s² olur ve basit sarkacın periyodu 2 × √(10 / 6) ≈ 2,58 s çıkar. Bu değer 2 s'den büyük olduğundan III doğrudur; doğru öncüller I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, aşağı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini g + a = 14 m/s² almaktan doğar; periyot 1,69 s çıkar ve III yanlış sanılır. 'Yalnız III' seçeneği, yukarı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini g − a = 4 m/s² almaktan doğar; periyot 3,16 s olur ve I yanlış sanılır. 'I ve II' seçeneği, yay sarkacının periyodunun da çekim ivmesiyle değiştiğini sanmaktan ve aşağı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini hatalı almaktan doğar. 'I, II ve III' seçeneği ise yay sarkacının periyodunu çekim ivmesine bağlı sanıp II'yi doğru görmekten doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Düzgün çembersel hareket
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Cismin ivmesi O noktasına doğru yöneliktir.

  2. II.

    İpteki gerilme 16 N'dur.

  3. III.

    İp koptuğunda cisim, yarıçap doğrultusunda O noktasından uzaklaşarak hareketini sürdürür.

Sürtünmesiz yatay bir düzlemde, ucu O noktasına bağlı bir ip, ucundaki 2 kg kütleli bir cismi şekildeki kesikli çember üzerinde dolandırmaktadır. Cisim bu çember üzerinde sabit büyüklükte 2 m/s hızla dolanmakta ve ip hep gerilmiş kalmaktadır. Şekilde gösterilen ipin uzunluğu, cismin dolandığı çemberin yarıçapıdır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

O noktası merkezli kesikli bir çember vardır. Ucu O'ya bağlı ipin diğer ucunda bir cisim bulunur. Çemberin yarıçapı, yani O ile cisim arasındaki ipin uzunluğu r = 0,5 m olarak gösterilmiştir. Cismin hız vektörü v çembere teğettir.
  1. A

    I

  2. B

    II ve III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekilde ipin uzunluğu r = 0,5 m olarak verilmiştir ve cisim bu yarıçaplı çember üzerinde sabit büyüklükte hızla dolanır. Merkezcil ivme a = v² / r = 2² / 0,5 = 8 m/s² olur ve yönü her an merkeze doğrudur; bu nedenle I. yargı doğrudur. İkinci adım: İp gerilmesi merkezcil kuvveti sağladığından T = m·a = 2 · 8 = 16 N bulunur; II. yargı doğrudur. Üçüncü adım: İp koptuğunda cisim, hız vektörünün doğrultusunda, çembere teğet olarak doğrusal hareketini sürdürür. Yarıçap doğrultusunda merkezden uzaklaşmadığı için III. yargı yanlıştır. Bu durumda doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'I' seçeneği, ip gerilmesini cismin ağırlığına eşit alıp (T = m·g = 19,6 N) II. yargıyı yanlış saymanın sonucudur. 'II ve III' seçeneği, merkezcil ivmenin hız yönünde olduğu yanılgısıyla I. yargıyı yanlış işaretleyip III. yargıyı doğru kabul etmekten gelir. 'I ve III' seçeneği, gerilmeyi ağırlıkla karıştırmanın ve ip koptuğunda cismin yarıçap doğrultusunda fırladığını sanmanın birleşiminden çıkar. 'I, II ve III' seçeneği ise ip koptuktan sonra yolun teğet değil radyal olduğu yanılgısını kabul etmenin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Radyoaktivite, büyük patlama, temel kuvvetler ve parçacıklar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kararsız bir çekirdek ardışık üç bozunma geçirerek kararlı hâle ulaşıyor. Birinci bozunmada kütle numarası 4 azalırken atom numarası 2 azalıyor. İkinci bozunmada atom numarası 1 artıyor, kütle numarası değişmiyor. Üçüncü bozunmada ise çekirdeğin atom ve kütle numaraları değişmiyor. Bu üç bozunmanın türleri sırasıyla hangisidir?

  1. A

    alfa, beta eksi, gama

    Doğru cevap
  2. B

    alfa, beta artı, gama

  3. C

    gama, beta eksi, alfa

  4. D

    alfa, beta eksi, beta eksi

  5. E

    beta eksi, alfa, gama

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Bu bozunmada kütle numarası 4, atom numarası 2 azalmıştır. Alfa parçacığı 2 proton ve 2 nötrondan oluştuğu için alfa bozunmasında kütle numarası 4, atom numarası 2 azalır; ilk bozunma alfadır.

İkinci adım: Atom numarası 1 artmış, kütle numarası değişmemiştir. Bu, bir nötronun protona dönüşüp bir elektron yaydığı beta eksi bozunmasının imzasıdır; beta artı bozunmasında ise atom numarası azalır.

Üçüncü adım: Atom ve kütle numaraları değişmediğine göre çekirdeğin türü değişmemiştir; fazla enerji elektromanyetik ışıma ile verilir. Bu gama bozunmasıdır.

Doğru sıra alfa, beta eksi, gama'dır.

Yanlış seçenekler: 'alfa, beta artı, gama' seçeneği ikinci bozunmadaki atom numarası artışını beta artı ile eşler; beta artı atom numarasını azalttığı için bu eşleme çelişir. 'alfa, beta eksi, beta eksi' seçeneği değişmeyen üçüncü bozunmayı beta eksi sayar; gama bozunmasında çekirdeğin türü değişmez. 'gama, beta eksi, alfa' seçeneği üç bozunmanın sırasını tersten okur; ilk yapılan bozunma ilk adımdır ve atom numarası 2 azalan bozunma alfadır. 'beta eksi, alfa, gama' seçeneği ilk iki bozunmanın türlerinin yerini karıştırır; atom ve kütle numarasını 4 ve 2 azaltan bozunma alfadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Kırınım ve girişim
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yarık genişliği w küçültülür.

  2. II.

    Kullanılan ışığın dalga boyu λ artırılır.

  3. III.

    Yarık genişliği w artırılır.

Bir fizik laboratuvarında tek bir dar yarıktan geçirilen tek renkli ışık, yarığın arkasındaki perdede kırınım deseni oluşturmaktadır. Başlangıçta yarık genişliği w, yarık ile perde arasındaki uzaklık L ve kullanılan ışığın dalga boyu λ'dır. Perde üzerinde ölçülen merkezî aydınlık saçağın genişliği kaydedilmektedir. Her değişiklik ayrı bir deneme olarak, diğerlerinden bağımsız uygulanmaktadır. Aşağıdaki değişikliklerden hangileri yapıldığında merkezî aydınlık saçağın genişliği artar?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve II

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Tek yarıkta merkezî aydınlık saçağın genişliği Δy=2λLw\Delta y = \dfrac{2\lambda L}{w} bağıntısıyla bulunur; λ\lambda dalga boyu, LL yarık ile perde arasındaki uzaklık, ww yarık genişliğidir. Birinci adım: genişlik λ\lambda ve LL ile doğru, ww ile ters orantılıdır. İkinci adım: I. değişiklikte ww küçülür, paydadaki değer azaldığı için genişlik artar. II. değişiklikte λ\lambda büyür, pay büyür ve genişlik artar. III. değişiklikte ww büyür; yarık genişledikçe kırınım zayıflar ve merkezî saçak daralır. Üçüncü adım: genişliği artıran değişiklikler I ve II olduğundan doğru cevap bu ikisini birlikte veren seçenektir. 'Yalnız I' ve 'Yalnız II' seçenekleri, değişikliklerden yalnızca birinin etkili olduğunu varsaymanın sonucudur. 'II ve III' seçeneği büyük yarığın kırınımı artırdığını sanmanın sonucudur; oysa yarık büyüdükçe kırınım azalır. 'I, II ve III' seçeneği ise her değişikliğin genişliği artırdığını varsayan bir genellemedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Vücuda verilen radyoaktif izleyici, bozunumu sırasında pozitron yayar.

  2. II.

    Yayılan pozitron, bir elektronla karşılaşıp yok olduğunda zıt yönlerde ilerleyen iki gama fotonu oluşturur.

  3. III.

    Görüntü, pozitronların doğrudan dedektörce algılanmasıyla oluşur.

Bir hastanın PET taramasında vücuda radyoaktif bir izleyici madde verilir. Tarama sırasında vücudun dışına yerleştirilmiş dedektörler, izleyicinin bozunumu sonucu ortaya çıkan ışımaları kaydeder ve bu kayıtlardan vücuttaki izleyici dağılımını gösteren bir görüntü elde edilir. Bu tarama ve görüntünün oluşumuna ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    Yalnız II

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: PET taramasında vücuda verilen radyoaktif izleyici bozunurken pozitron yayar; I. yargı doğrudur. İkinci adım: Yayılan pozitron, dokudaki bir elektronla karşılaşınca ikisi birbirini yok eder ve kütleleri 511 keV enerjili iki gama fotonuna dönüşür. Momentum korunumu gereği bu iki foton birbirine zıt yönlerde ilerler; II. yargı doğrudur. Üçüncü adım: Dedektörler pozitronu değil, yok oluşta çıkan gama fotonlarını algılar. Pozitron kısa bir yol aldıktan sonra elektronla birleşip yok olduğu için dedektöre ulaşamaz; görüntü pozitronların doğrudan algılanmasıyla oluşmaz, III. yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II olduğundan doğru seçenek 'I ve II' olur. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, yok oluşta tek bir gama fotonunun çıktığı sanısıyla II. yargının yanlış işaretlenmesinden doğar. 'I ve III' seçeneği, görüntünün doğrudan pozitronlarla oluştuğu yanılgısının sonucudur. 'Yalnız II' seçeneği, izleyicinin X ışını yaydığı sanısıyla I. yargının yanlış görülmesinden çıkar. 'II ve III' seçeneği ise X ışını sanısı ile doğrudan algılama yanılgısını birlikte taşır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Modern atom teorisi ve elektron dizilimi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Proton sayıları sırasıyla 7, 8, 9 ve 11; yükleri sırasıyla −3, −2, −1 ve +1 olan dört tanecik veriliyor. Bu tanecikler yarıçapa göre küçükten büyüğe doğru sıralandığında hangisi doğru olur?

  1. A

    Na⁺ < F⁻ < O²⁻ < N³⁻

    Doğru cevap
  2. B

    F⁻ < Na⁺ < O²⁻ < N³⁻

  3. C

    N³⁻ < O²⁻ < F⁻ < Na⁺

  4. D

    Na⁺ < O²⁻ < F⁻ < N³⁻

  5. E

    N³⁻ < F⁻ < O²⁻ < Na⁺

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Bir taneciğin elektron sayısı, proton sayısından yük değeri çıkarılarak bulunur. Buna göre 7 protonlu ve −3 yüklü tanecikte 7 − (−3) = 10 elektron vardır. 8 protonlu ve −2 yüklü tanecikte 8 + 2 = 10, 9 protonlu ve −1 yüklü tanecikte 9 + 1 = 10, 11 protonlu ve +1 yüklü tanecikte 11 − 1 = 10 elektron bulunur. Dört taneciğin de 10 elektronu olduğundan izoelektroniktirler. İkinci adım: Elektron sayıları eşit olduğunda elektron bulutları aynı ölçüde itiştiği için yarıçapı belirleyen fark çekirdeğin çekim gücüdür. Proton sayısı arttıkça çekirdek elektronları daha güçlü çeker ve tanecik küçülür. Proton sayıları 7 < 8 < 9 < 11 olduğundan yarıçap en çok 7 protonlu tanecikte, en az 11 protonlu tanecikte olur: N³⁻ > O²⁻ > F⁻ > Na⁺. Küçükten büyüğe sıralama Na⁺ < F⁻ < O²⁻ < N³⁻ biçiminde kurulur.

Çeldiriciler: 'N³⁻ < O²⁻ < F⁻ < Na⁺' sıralaması, proton sayısı büyük olanın yarıçapının da büyük olduğu varsayımından çıkar; oysa çekirdek yükü arttıkça yarıçap küçülür. 'F⁻ < Na⁺ < O²⁻ < N³⁻' sıralamasında Na⁺ ile F⁻ yer değiştirmiştir; Na⁺ iyonunun 11 protonu, F⁻ iyonunun 9 protonundan daha güçlü çeker, bu yüzden Na⁺ daha küçüktür. 'Na⁺ < O²⁻ < F⁻ < N³⁻' sıralamasında O²⁻ ile F⁻ ters yerleştirilmiştir; F⁻ 9 protonla O²⁻ nin 8 protonundan daha güçlü çekildiğinden F⁻ daha küçüktür. 'N³⁻ < F⁻ < O²⁻ < Na⁺' sıralaması Na⁺ katyonunu en büyük tanecik saymaktan çıkar; oysa Na⁺ iyonu 11 protonla en güçlü çekirdek çekimine sahip olduğu için en küçük tanecik olmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Gaz karışımları, kinetik teori, gerçek gazlar
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Uzunluğu 120 cm olan, iki ucu açık yatay bir cam borunun bir ucuna metan (CH₄), diğer ucuna kükürt dioksit (SO₂) gazı aynı anda bırakılıyor. Gazlar aynı sıcaklık ve basınçta boru içinde birbirine doğru yayılıyor. Atom kütleleri H: 1, C: 12, O: 16, S: 32 g/mol olduğuna göre, gazlar karşılaştığında karşılaşma noktasının metanın bırakıldığı uca uzaklığı kaç santimetredir?

  1. A

    24 cm

  2. B

    40 cm

  3. C

    60 cm

  4. D

    80 cm

    Doğru cevap
  5. E

    96 cm

Doğru cevap: D

Çözüm

Aynı sıcaklık ve basınçta gazların yayılma hızı, mol kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır (Graham yasası). Birinci adımda gazların mol kütlelerini bulalım: M(CH₄) = 12 + 4 · 1 = 16 g/mol, M(SO₂) = 32 + 2 · 16 = 64 g/mol. İkinci adımda hız oranını kuralım: v(CH₄) / v(SO₂) = √(64 / 16) = √4 = 2. Üçüncü adımda iki gaz aynı sürede yol aldığından, aldıkları yollar hızlarıyla orantılıdır. Toplam 120 cm olan borunun metan tarafındaki kısmı 120 · 2 / (2 + 1) = 80 cm çıkar; karşılaşma noktası metanın bırakıldığı uca 80 cm uzaklıktadır.

Çeldiriciler: 24 cm, hızları mol kütlesiyle doğru orantılı alıp oranı 16 / 64 = 1/4 olarak kurmanın sonucudur; oysa gazların hızı mol kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır. 96 cm, karekök alınmadan 64 / 16 = 4 oranının kullanılmasıyla çıkar; hız oranı 4 değil 2'dir. 40 cm, karşılaşma noktasının uzaklığını diğer uçtan (kükürt dioksit tarafından) vermenin sonucudur; soru ise metan tarafındaki uzaklığı sorar. 60 cm, iki gazın yollarını eşit sanmanın sonucudur; gazların hızları farklı olduğu için yollar da eşit olmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Gaz yasaları ve ideal gaz
  • Zor
  • Şekilli soru

Hacmi 36,9 L olan sabit hacimli bir tüpte azot gazı bulunmaktadır. Tüpteki gazın basıncı ile mutlak sıcaklığı arasındaki ilişki şekildeki grafikte verilmiştir. Mutlak sıcaklığı 300 K olan noktadaki basınç grafikten okunmaktadır. Gazın ideal davrandığı varsayıldığında, R = 0,082 L·atm/(mol·K) ve azot gazının mol kütlesi 28 g/mol olduğuna göre tüpteki azot gazının kütlesi kaç gramdır?

Çizgi grafik: sabit hacimli tüpteki azot gazının basıncı (atm), mutlak sıcaklığa (K) göre. Doğru orijinden geçer; 100 K'de 1 atm, 200 K'de 2 atm, 300 K'de 3 atm, 400 K'de 4 atm.
  1. A

    0,28 g

  2. B

    0,46 g

  3. C

    4,5 g

  4. D

    126 g

    Doğru cevap
  5. E

    1400 g

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Grafikte mutlak sıcaklığın 300 K olduğu noktada basınç 3,0 atm'dir. Tüp sabit hacimli olduğundan bu tek okuma, gazın durumunu belirler. İkinci adım: İdeal gaz denkleminden mol sayısı bulunur: n=PVRT=3,0⋅36,90,082⋅300=110,724,6=4,5n = \dfrac{PV}{RT} = \dfrac{3{,}0 \cdot 36{,}9}{0{,}082 \cdot 300} = \dfrac{110{,}7}{24{,}6} = 4{,}5 mol. Üçüncü adım: Mol sayısı mol kütlesiyle çarpılarak kütleye geçilir: m=n⋅M=4,5⋅28=126m = n \cdot M = 4{,}5 \cdot 28 = 126 g bulunur.

Çeldiriciler. 0,28 g: grafiğin eğimi olan 0,01 atm/K mol sayısı sanılmış ve 28 ile çarpılmıştır; eğim bir mol sayısı değildir. 0,46 g: R yerine 22,4 alınmıştır; 22,4 L/mol yalnızca normal koşullardaki molar hacimdir, denklemdeki gaz sabiti değildir. 4,5 g: bulunan mol sayısı doğrudan kütle sanılmıştır, oysa mol kütlesiyle çarpılmadan gram elde edilemez. 1400 g: sıcaklık kelvin yerine 27 değeriyle denkleme konulmuştur; bu, mol sayısını yaklaşık 11 kat büyütür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Çözünme ve derişim birimleri
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    X çözeltisinin molalitesi 1 mol/kg'dır.

  2. II.

    Y çözeltisinin molaritesi 2 mol/L'dir.

  3. III.

    Molalite, çözücü kütlesi yerine çözelti kütlesi kullanılarak hesaplanır.

Molekül kütlesi 180 g/mol olan bir katının 90 g'ı kullanılarak X ve Y çözeltileri hazırlanıyor. X çözeltisinde katı 500 g suda çözülüyor. Y çözeltisinde ise katı, toplam hacmi 250 mL olacak şekilde suda çözülüyor. Buna göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: katının mol sayısı, kütlenin mol kütlesine bölünmesiyle 90 / 180 = 0,5 mol bulunur. İkinci adım: molalite, çözünen mol sayısının çözücü kütlesine (kg) bölümüdür. X çözeltisinde çözücü 500 g = 0,5 kg olduğundan 0,5 / 0,5 = 1 mol/kg bulunur ve I. öncül doğrudur. Üçüncü adım: molarite, mol sayısının çözelti hacmine (L) bölümüdür. Y çözeltisinin hacmi 250 mL = 0,25 L olduğundan 0,5 / 0,25 = 2 mol/L bulunur ve II. öncül doğrudur. III. öncül yanlıştır, çünkü molalite çözelti kütlesiyle değil çözücü kütlesiyle hesaplanır. Doğru cevap I ve II'dir.

Yanlış seçenekler: 'Yalnız I', yalnızca ilk öncülün sınanıp II'nin dikkate alınmamasıyla oluşur. 'II ve III', molalitede çözücü kütlesi yerine çözelti kütlesi kullanılırsa I yanlış çıktığı ve III doğru sanıldığı için seçilir. 'I ve III', III'ün doğru sanılmasıyla birlikte Y'de hacmin mL cinsinden alınmasıyla molarite 0,002 mol/L çıktığı ve II yanlış göründüğü için seçilir. 'I, II ve III' yalnızca III'ün doğru sanılmasıyla oluşur; molalite ile molaritenin aynı tanıma dayandığı yanılgısı bu seçeneğe götürür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Oluşum entalpisi, bağ enerjisi ve Hess yasası
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir laboratuvarda hidrojen peroksit, 298 K sıcaklıkta ve 1 atm basınçta sıvı hâlden oksijen ve suya dönüşmektedir. Süreç aşağıdaki denklemle gösterilmiştir.

2 H2O2(s)→2 H2O(s)+O2(g)2\,\mathrm{H_2O_2(s)} \rightarrow 2\,\mathrm{H_2O(s)} + \mathrm{O_2(g)}

Şekildeki çizelgede bu üç maddenin 298 K'deki oluşum entalpileri listelenmiştir. Atomların bağıl kütleleri H için 1, O için 16'dır. Öğrenci 34 gram hidrojen peroksiti ayrıştırdığında ortama bırakılan enerji ne kadardır?

Tablo: standart oluşum entalpileri (kJ/mol). H₂O₂(s) -187,8; H₂O(s) -285,8; O₂(g) 0.
  1. A

    44,9 kJ

  2. B

    196,0 kJ

  3. C

    240,9 kJ

  4. D

    98,0 kJ

    Doğru cevap
  5. E

    49,0 kJ

Doğru cevap: D

Çözüm

Tepkimenin standart entalpisi, ürünlerin oluşum entalpileri toplamından girenlerin oluşum entalpileri toplamının çıkarılmasıyla bulunur: ΔH∘=∑n ΔHf∘(u¨ru¨nler)−∑n ΔHf∘(girenler)\Delta H^\circ = \sum n\,\Delta H^\circ_f(\text{ürünler}) - \sum n\,\Delta H^\circ_f(\text{girenler}).

Birinci adım: Tablodan değerler okunur. H2O2(s)\mathrm{H_2O_2(s)} için −187,8-187{,}8 kJ/mol, H2O(s)\mathrm{H_2O(s)} için −285,8-285{,}8 kJ/mol'dür. Kararlı element olan O2(g)\mathrm{O_2(g)} için oluşum entalpisi sıfırdır.

İkinci adım: Katsayılar hesaba katılır. Ürünler toplamı 2(−285,8)+0=−571,62(-285{,}8) + 0 = -571{,}6 kJ, girenler toplamı 2(−187,8)=−375,62(-187{,}8) = -375{,}6 kJ olur. Buna göre ΔH∘=−571,6−(−375,6)=−196,0\Delta H^\circ = -571{,}6 - (-375{,}6) = -196{,}0 kJ bulunur. Bu değer denklemde yazılan 2 mol H2O2\mathrm{H_2O_2}'nin ayrışmasına aittir; negatif işaret ısının açığa çıktığını gösterir.

Üçüncü adım: 34 g H2O2\mathrm{H_2O_2}'nin mol sayısı 34/34=134 / 34 = 1 mol'dür. Isı madde miktarıyla orantılı olduğundan 1 mol H2O2\mathrm{H_2O_2} için açığa çıkan ısı 196,0/2=98,0196{,}0 / 2 = 98{,}0 kJ'dür.

Çeldiriciler '44,9 kJ' seçeneği, ürünlerdeki H2O\mathrm{H_2O} için 2 katsayısının kullanılmamasından doğar: ΔH = +89,8 kJ olur ve bir mol için 44,9 kJ çıkar. '196,0 kJ' seçeneği, 2 mol için bulunan değerin 1 mol için kullanılmamasının sonucudur. '240,9 kJ' seçeneği, O₂'nin oluşum entalpisi sıfır alınmak yerine H₂O değeriyle işlenmesiyle bulunur: ΔH = -481,8 kJ ve bir mol için 240,9 kJ çıkar. '49,0 kJ' seçeneği, mol oranının dörtte bir alınmasından doğar: 2 mol için 196,0 kJ'nin dörtte biri 49,0 kJ eder, oysa 1 mol için yarısı alınmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Tepkime hızı
  • Zor
  • Şekilli soru

Sabit sıcaklıkta gerçekleşen 2X(g)→Y(g)2\mathrm{X(g)} \rightarrow \mathrm{Y(g)} tepkimesinde X ve Y türlerinin derişimlerinin zamanla değişimi şekildeki grafikte verilmiştir. Buna göre 10. saniye ile 30. saniye arasında X'in ortalama harcanma hızı kaç mol/(L⋅s)\mathrm{mol/(L \cdot s)}'dir?

Çizgi grafik: X ve Y derişimleri (mol/L), zaman (s). X: 0 s 0,80; 10 s 0,60; 20 s 0,40; 30 s 0,30; 40 s 0,20. Y: 0 s 0,00; 10 s 0,10; 20 s 0,20; 30 s 0,25; 40 s 0,30. Eksen 0 ile 0,9 mol/L.
  1. A

    -0,015

  2. B

    0,00375

  3. C

    0,0075

  4. D

    0,010

  5. E

    0,015

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Grafikte X'in derişimi 10. saniyede 0,60 mol/L, 30. saniyede 0,30 mol/L olarak okunur. Derişim değişimi Δ[X] = 0,30 − 0,60 = −0,30 mol/L, zaman aralığı ise Δt = 30 − 10 = 20 s'dir. Ortalama hız, derişim değişiminin mutlak değerinin zaman aralığına bölünmesiyle bulunur: 0,30 / 20 = 0,015 mol/(L·s).

Tepkime denkleminde X'in katsayısı 2 olduğundan X'in harcanma hızı, Y'nin oluşma hızının iki katına eşittir: −Δ[X]2Δt=Δ[Y]Δt-\dfrac{\Delta[X]}{2\Delta t} = \dfrac{\Delta[Y]}{\Delta t}. Y'nin 10. ve 30. saniyedeki derişimleri 0,10 ve 0,25 mol/L'dir; oluşma hızı 0,15 / 20 = 0,0075 mol/(L·s) olur ve bunun iki katı 0,015 mol/(L·s) eder.

Çeldiriciler: −0,015 mol/(L·s) değeri, harcanma hızını negatif işaretle vermeye çalışmanın sonucudur; ortalama hız pozitif alınır. 0,00375 mol/(L·s) değeri, katsayı oranı ters kurulup Y'nin hızının ikiye bölünmesiyle çıkar. 0,0075 mol/(L·s) değeri, sorulan X yerine Y'nin oluşma hızıdır; katsayı çarpanı atlandığında elde edilir. 0,010 mol/(L·s) değeri, 0,30'un zaman farkı yerine bitiş zamanı olan 30 saniyeye bölünmesiyle çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Sulu çözelti dengeleri (asit-baz, pH, Kçç, tampon)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Güçlü bir hidroksitin 250 mL'lik, 0,07 M çözeltisinde formül birimi başına iki OH⁻ bulunur. Bu çözelti, 0,1 M derişimli 300 mL tek protonlu güçlü asit çözeltisinin üzerine boşaltılıyor. Oluşan çözeltinin pH'ı kaçtır? Bu deney 25 °C'de yapılmaktadır.

  1. A

    1,64

  2. B

    2,04

  3. C

    12,30

  4. D

    12,85

  5. E

    11,96

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Asitin H⁺ mol sayısı 0,1 M × 0,3 L = 0,03 mol'dür. Baz her formül biriminde iki OH⁻ içerdiğinden OH⁻ mol sayısı 0,07 M × 0,25 L × 2 = 0,035 mol'dür. İkinci adım: H⁺ ile OH⁻ 1:1 oranında tepkimeye girer; 0,035 − 0,03 = 0,005 mol OH⁻ çözeltide artar. Üçüncü adım: Karışımın toplam hacmi 300 mL + 250 mL = 0,55 L olduğundan artan [OH⁻] = 0,005 / 0,55 ≈ 0,00909 M ve pOH ≈ 2,04 bulunur. Dördüncü adım: 25 °C'de pH + pOH = 14 olduğundan pH = 14 − 2,04 = 11,96'dır. Çeldiriciler: 1,64 değeri bazın iki yerine bir OH⁻ alınmasıyla çıkar; bu durumda artan H⁺ çözeltiyi asidik yapar, oysa baz iki OH⁻ verdiği için karışım bazik kalır. 2,04 değeri pOH'un pH olarak verilmesiyle çıkar; oysa bu karışımda pH, pOH'tan büyüktür. 12,30 değeri toplam hacim yerine yalnız 250 mL'lik baz hacminin alınmasıyla çıkar; oysa artan OH⁻ karışımın tamamına yayılır. 12,85 değeri tepkimeden sonra kalan OH⁻ yerine bazın başlangıç derişiminin 0,07 M alınmasıyla çıkar; oysa tepkimeden sonra kalan miktar esas alınmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Kimyasal denge ve Le Chatelier
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kapalı bir kapta 2SO2(g)+O2(g)⇌2SO3(g)\mathrm{2SO_2(g) + O_2(g) \rightleftharpoons 2SO_3(g)} tepkimesi gerçekleşmekte ve sistem dengeye ulaşmıştır. Girenlerin ve ürünün tümü gaz hâlinde bulunmakta; sıcaklık ve hacim dış etkenlerle değiştirilebilmektedir. Tepkime ekzotermik olduğuna göre, dengedeki sisteme tek bir değişiklik uygulandığında denge konumunu ürünler yönüne kaydıran değişiklik hangisidir?

  1. A

    Ortama katalizör eklemek

  2. B

    Sıcaklığı yükseltmek

  3. C

    Kabın hacmini artırmak

  4. D

    Kabın hacmini azaltmak

    Doğru cevap
  5. E

    Ortama SO3\mathrm{SO_3} gazı eklemek

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Tepkime ekzotermik olduğundan ısı ürün tarafında yazılır; sıcaklık artırıldığında sistem bu ısıyı tüketecek yöne, yani girenlere doğru kayar. Dolayısıyla sıcaklık artışı dengeyi ürünler yönüne kaydırmaz. İkinci adım: Girenlerde 2+1=32+1=3 mol gaz, üründe ise 22 mol gaz vardır. Hacim azaltıldığında basınç artar ve sistem basıncı düşürecek yöne, yani gaz mol sayısının az olduğu SO3\mathrm{SO_3} yönüne kayar. Üçüncü adım: Katalizör ileri ve geri tepkimelerin hızını aynı oranda değiştirdiğinden denge konumunu değiştirmez; bir maddenin eklenmesi ise sistemi o maddeyi tüketen yöne çevirir. Bu üç adımın sonucunda ürünler yönüne kaydıran değişiklik kabın hacmini azaltmaktır.

Çeldiriciler: 'Ortama katalizör eklemek' seçeneği tepkimeyi hızlandırır ama dengenin konumunu değiştirmez. 'Sıcaklığı yükseltmek' seçeneği ekzotermik tepkimede dengeyi girenlere kaydırır. 'Kabın hacmini artırmak' seçeneği basıncı düşürür ve sistemi gaz mol sayısının fazla olduğu girenlere yönlendirir. 'Ortama SO3\mathrm{SO_3} gazı eklemek' seçeneği eklenen ürünü azaltacak yönde, yani girenlere doğru bir kayma yaratır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Elektrot potansiyelleri ve pil gerilimi
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki tabloda bazı yarı tepkimelerin 25 °C'deki standart indirgenme potansiyelleri verilmiştir. Tepkimeler sulu çözeltide, türlerin derişimleri 1 mol/L olacak biçimde gerçekleşmektedir. Tabloda verilen değerlerden yararlanarak, aşağıdaki tepkimelerden hangisi standart koşullarda kendiliğinden yürür?

Standart indirgenme potansiyelleri tablosu: Ag⁺ + e⁻ → Ag, +0,80 V; Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu, +0,34 V; Pb²⁺ + 2e⁻ → Pb, −0,13 V; Ni²⁺ + 2e⁻ → Ni, −0,25 V; Al³⁺ + 3e⁻ → Al, −1,66 V.
  1. A

    Ag + Pb²⁺ → Ag⁺ + Pb

  2. B

    Pb + Ni²⁺ → Pb²⁺ + Ni

  3. C

    Al + Ni²⁺ → Al³⁺ + Ni

    Doğru cevap
  4. D

    Cu + Pb²⁺ → Cu²⁺ + Pb

  5. E

    Ag + Cu²⁺ → Ag⁺ + Cu

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Her tepkimede indirgenen çift, tablodaki standart indirgenme potansiyeli daha büyük olan çifttir; diğer çift yükseltgenir. Standart pil potansiyeli Epil = E°(indirgenen) − E°(yükseltgenen) bağıntısıyla bulunur ve Epil değeri pozitif olduğunda tepkime kendiliğinden yürür.

İkinci adım: 'Al + Ni²⁺ → Al³⁺ + Ni' tepkimesinde Ni²⁺/Ni çifti (−0,25 V) indirgenir, Al/Al³⁺ çifti (−1,66 V) yükseltgenir. Epil = −0,25 − (−1,66) = +1,41 V bulunur. Değer pozitif olduğu için bu tepkime kendiliğinden yürür.

Çeldiriciler: 'Ag + Pb²⁺ → Ag⁺ + Pb' seçeneğinde yükseltgenen Ag'nin potansiyeli işaret değiştirilmeden eklenirse 0,67 V çıkar; doğru hesap Epil = −0,13 − 0,80 = −0,93 V verir, tepkime yürümez. 'Pb + Ni²⁺ → Pb²⁺ + Ni' seçeneğinde yüksek potansiyelli metalin yükseltgendiği varsayılmıştır; doğru hesapta Epil = −0,25 − (−0,13) = −0,12 V çıkar. 'Cu + Pb²⁺ → Cu²⁺ + Pb' seçeneğinde Epil = −0,13 − 0,34 = −0,47 V negatiftir; negatif Epil değeri tepkimenin istemli olmadığını gösterir. 'Ag + Cu²⁺ → Ag⁺ + Cu' seçeneğinde potansiyeller toplamı en büyüktür (1,14 V), ancak Epil = 0,34 − 0,80 = −0,46 V olduğu için tepkime yürümez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Elektroliz
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki elektroliz kabında çözeltideki iyonların elektrotlarda boşalması sağlanmaktadır. Devreden 5 A şiddetinde akım 20 dakika boyunca geçtiğine göre, katotta toplanan maddenin kütlesi kaç gramdır? (Katotta toplanan maddenin mol kütlesi 64 g/mol, Faraday sabiti 96500 C/mol e⁻'dur.)

CuCl₂ çözeltisi içeren elektroliz kabı; pilin artı ucuna bağlı tarafta Cl₂ gazı, eksi ucuna bağlı tarafta Cu metali toplanır.
  1. A

    0,03 g

  2. B

    0,06 g

  3. C

    1,99 g

    Doğru cevap
  4. D

    2,21 g

  5. E

    3,98 g

Doğru cevap: C

Çözüm

Şekildeki çözelti CuCl₂ olarak etiketlidir; bu tuz suda Cu²⁺ ve Cl⁻ iyonlarına ayrışır, bu yüzden katotta indirgenen madde bakırdır ve iyon yükü 2'dir. Birinci adım: süre 20 dakika = 1200 saniyedir, yük Q = I·t = 5 A × 1200 s = 6000 C olur. İkinci adım: mol elektron sayısı 6000 / 96500 ≈ 0,0622 mol e⁻'dur. Üçüncü adım: Cu²⁺ iyonu her biri için iki mol elektron aldığından metal mol sayısı 0,0622 / 2 ≈ 0,0311 mol olur; kütle 0,0311 × 64 ≈ 1,99 g bulunur.

Çeldiriciler: '0,03 g' sonucu, süreyi dakika yerine saniye olarak kullanmayıp dakikada bırakmanın sonucudur. '0,06 g' sonucu, mol elektron sayısının metal mol sayısı sanılmasından çıkar. '2,21 g' sonucu, katotta değil anotta çıkan Cl₂ gazının kütlesidir. '3,98 g' sonucu, iyon yüküne bölme adımının atlanmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Karbon kimyasına giriş (formüller, Lewis, hibritleşme)
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Karbon atomunun değerlik elektron sayısı 4'tür.

  2. II.

    Karbon atomları birbirine üçlü bağla bağlanarak C≡C yapısını oluşturabilir.

  3. III.

    Karbon atomu bileşiklerinde en fazla iki bağ yapabilir.

Karbon, periyodik tablonun 2. periyodunda ve 14. grubunda (IVA) yer alan bir ametaldir. Atomunun değerlik elektronları ve bu elektronların ortaklaşa kullanılmasıyla oluşan bağlar hakkında aşağıdaki öncüller veriliyor. Bu öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Karbon 14. grupta (IVA) yer aldığı için değerlik elektron sayısı grup numarasından bulunur ve 4'tür; bu nedenle I doğrudur. Dört değerlik elektronu sayesinde karbon bir atomla tekli, iki atomla ikili, üç atomla üçlü bağ yapabilir; iki karbonun her birinin üçer elektronunu ortaklaşa kullanmasıyla oluşan C≡C yapısı II'yi doğrulamaktadır. III yanlıştır, çünkü karbon dört bağa kadar yapabilir; 'en fazla iki bağ' sanısı değerlik elektron sayısını 2 almaktan kaynaklanır. Bu nedenle yalnız I ve II doğru, I ve III ise III'ün yanlışı yüzünden yanlış bir eşleşmedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Hidrokarbonlar
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Bileşik, genel formülü CnH2nC_nH_{2n} olan alkenlerden biridir.

  2. II.

    Bileşik bir alkin olarak da bulunabilir.

  3. III.

    Bileşikle aynı kapalı formüle sahip bir sikloalkan, bu bileşiğin bir izomeridir.

Kapalı formülü C5H10C_5H_{10} olan bir hidrokarbon bromlu suya eklendiğinde suyun rengini gideriyor.

Bu bileşikle ilgili verilen yargılardan hangileri kesin olarak doğrudur?

  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız I

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda bromlu suyun rengini giderebilen bileşiğin doymamış olduğu anlaşılır, çünkü ikili ya da üçlü bağ taşıyan hidrokarbonlar brom ile katılma tepkimesi verir. İkinci adımda bileşiğin kapalı formülü C5H10C_5H_{10}, genel formüllerle karşılaştırılır: bir ikili bağlı hidrokarbonun formülü CnH2nC_nH_{2n}, bir üçlü bağlı hidrokarbonunki ise CnH2n−2C_nH_{2n-2}'dir. n=5n=5 için bunlar sırasıyla C5H10C_5H_{10} ve C5H8C_5H_8 eder; bileşik C5H10C_5H_{10} olduğu için alkin olamaz ve bir alkendir. Bu nedenle I. yargı doğru, II. yargı yanlıştır. Üçüncü adımda III. yargı değerlendirilir: aynı kapalı formüle sahip ancak açık yapıları farklı bileşikler izomerdir, C5H10C_5H_{10} formülüne sahip siklopentan da açık zincirli pentenle bu ilişkiyi kurar. Dördüncü adımda kesin doğru olan yargılar I ve III olarak seçilir.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği, bromlu suyu renksizleştiren her bileşiğin alkan olduğu sanılırsa ortaya çıkar; alkanlar bromlu suyun rengini gidermediğinden I. yargı yanlış sayılır. 'I ve II' seçeneği, bromlu suyu giderebilen bir hidrokarbonun alkin de olabileceği düşünülüp alkin olasılığının dışlanmamasından doğar; oysa C5H10C_5H_{10} formülü alkin formülüne uymaz. 'Yalnız I' seçeneği, bileşiğin kapalı formülüne uyan başka bir yapı bulunmadığı sanılırsa ortaya çıkar; bu durumda III. yargı yanlış sayılır. 'II ve III' seçeneği ise I. yargıyı eleyip II. yargıyı doğru saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Karbonil bileşikleri, karboksilik asitler ve esterler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K'nin kapalı formülü L'ninkiyle aynıdır ve ikisi birbirinin fonksiyonel grup izomeridir.

  2. II.

    L ve M aynı sayıda oksijen atomu içerir.

  3. III.

    K'nin mol kütlesi M'ninkinden küçüktür.

Üç şişedeki sıvıların yapıları ve mol kütleleri şekilde gösterilmiştir. Bu şişelerdeki bileşikler için aşağıdaki önermelerden hangileri doğrudur?

Üç şişedeki K, L ve M iskelet formülleri; mol kütleleri K 86, L 86, M 102 g/mol.
  1. A

    II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    I ve II

  4. D

    I

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: K yapısında karbonil karbonu iki karbon arasında yer alır ve karbonil grubu iki alkil grubuna bağlıdır; bu yapı bir ketondur. Yapı CH3CH2COCH2CH3, yani 3-pentanondur. Kapalı formülü C5H10O'dur ve mol kütlesi 5 × 12 + 10 × 1 + 16 = 86 g/mol'dür.

İkinci adım: L yapısında karbonil karbonu zincirin ucundadır ve bir hidrojenle bağlıdır; bu bir aldehittir. Yapı CH3CH2CH2CH2CHO, yani pentanaldir. Kapalı formülü C5H10O'dur, mol kütlesi 86 g/mol'dür. K ile L aynı kapalı formüle sahip, ama karbonil grupları farklı (keton ile aldehit) olduğundan birbirinin fonksiyonel grup izomeridir; I doğrudur.

Üçüncü adım: M yapısında karbonil karbonu bir tek bağlı oksijen üzerinden bir metil grubuna bağlanmıştır; bu bir esterdir. Yapı CH3CH2CH2COOCH3, yani metil bütanoattır. Kapalı formülü C5H10O2'dir ve mol kütlesi 5 × 12 + 10 × 1 + 2 × 16 = 102 g/mol'dür. K'nin mol kütlesi 86, M'ninki 102 g/mol olduğundan K'nin mol kütlesi M'ninkinden küçüktür; III doğrudur. L ile M'nin karbon sayıları aynı (beşer) olsa da oksijen sayıları farklıdır (biri bir, diğeri iki); II yanlıştır.

Çeldiriciler: 'II' seçeneği, karbon sayıları aynı diye oksijen sayısının kontrol edilmemesinden doğar. 'I ve II' seçeneği, aldehit ile esterin izomer sayılmasından doğar; bu durumda II doğru görünür. 'I' seçeneği, K ile M'nin mol kütlelerinin karşılaştırılmamasından doğar; karbon sayıları aynı diye III yanlış sayılır. 'I, II ve III' seçeneği, esterin keton sanılmasıyla ve oksijen sayısının kontrol edilmemesiyle birlikte oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Dolaşım ve bağışıklık sistemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Ayak bileğindeki bir yaradan sonra kasıktaki lenf düğümü şişmiştir. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Lenf sıvısındaki mikroorganizmaları süzerek ayıklar.

  2. B

    Lenfosit hücrelerini barındırarak enfeksiyona karşı savunmaya katılır.

  3. C

    Bakteri ve virüslere karşı vücut savunmasına katkı sağlar.

  4. D

    Kasıktaki düğümler, bacak bölgesinden gelen lenfi süzer.

  5. E

    Savunmada rol almaz, lenf sıvısını depolamakla görevlidir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Enfeksiyon sırasında bölgesel lenf düğümü şişer, çünkü düğüm lenf sıvısını süzerek mikroorganizmaları yakalar ve içindeki lenfositler bu etkenlere karşı çoğalarak savunmaya katılır. Bu nedenle lenf düğümünün şişmesi, düğümün savunmada aktif bir görev üstlendiğinin göstergesidir.

Lenf düğümlerinin savunmada rolü olmadığını ve yalnızca lenf sıvısını depolamakla görevli olduğunu söyleyen ifade doğru bilgiyi tersine çevirdiği için yanlıştır. Düğümler sıvıyı süzer, lenfosit barındırır ve bakteri ya da virüslere karşı savunmaya katılır.

Çeldiriciler: 'Lenf sıvısındaki mikroorganizmaları süzerek ayıklar' ifadesi doğrudur; düğüm lenfi süzerek mikroorganizmaları ayıklar. 'Lenfosit hücrelerini barındırarak enfeksiyona karşı savunmaya katılır' ifadesi de doğrudur; lenfositler düğümde bulunur ve savunmada görev yapar. 'Bakteri ve virüslere karşı vücut savunmasına katkı sağlar' ifadesi doğrudur; lenfatik sistem vücudu bu etkenlere karşı korur. 'Kasıktaki düğümler, bacak bölgesinden gelen lenfi süzer' ifadesi doğrudur; bölgesel düğümler kendi bölgelerinden gelen lenfi süzer, bu yüzden bu ifade de yanlış değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Destek ve hareket sistemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir insanın uzun bir kemiğinin yapısıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Büyüme plağı, yetişkinlikte de boyca uzamayı sürdürür

    Doğru cevap
  2. B

    Epifiz kısmı sünger yapıda kemik dokusundan oluşur

  3. C

    Kemik zarı kemiğin dış yüzeyini örter ve damar taşır

  4. D

    Diyafiz kısmı kalın ve sert kompakt kemik dokusu içerir

  5. E

    Diyafizin iç boşluğunda sarı kemik iliği bulunur

Doğru cevap: A

Çözüm

Uzun kemikler bir gövde (diyafiz) ile iki ucundaki şişkin kısımlardan (epifiz) oluşur. Epifiz ile diyafiz arasında kıkırdaktan bir büyüme plağı bulunur ve kemiğin boyca uzaması bu plakta yeni kemik dokusu üretilmesiyle sağlanır.

Birinci adım, büyüme plağının işlevini belirlemektir: çocukluk ve ergenlikte bu plak boyca uzamayı sağlar. İkinci adımda plağın ergenlik sonunda kemikleşerek kapandığı ve böylece yetişkinlikte boyca uzamanın durduğu bilgisine ulaşılır. Bu nedenle 'Büyüme plağı, yetişkinlikte de boyca uzamayı sürdürür' ifadesi yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Epifiz kısmı sünger yapıda kemik dokusundan oluşur' doğrudur, çünkü uç kısımlardaki kemik dokusu gözeneklidir. 'Kemik zarı kemiğin dış yüzeyini örter ve damar taşır' doğrudur, çünkü zar kemiğin beslenmesini sağlayan damarları barındırır. 'Diyafiz kısmı kalın ve sert kompakt kemik dokusu içerir' doğrudur, çünkü gövde yük taşımaya uygun sert bir yapıdadır. 'Diyafizin iç boşluğunda sarı kemik iliği bulunur' doğrudur, çünkü yetişkinlerde gövdenin iç boşluğu yağ dokusu ağırlıklı sarı kemik iliğiyle dolar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Boşaltım (üriner) sistemi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    ADH salgısı artar ve bu hormon distal tüp ile toplama kanalında suyun geri emilimini artırır.

  2. II.

    Aldosteron, distal tüpte Na⁺ geri emilimini artırırken K⁺ salgılanmasını sağlar.

  3. III.

    Bu düzenlemeler sonucunda idrar hacmi artar ve idrar daha seyreltik hâle gelir.

Uzun süre terleyen ve su içemeyen bir işçinin kan osmotik basıncı artmıştır. Bu durumda böbrekte gerçekleşen düzenlemeler için hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Uzun süre terleme ve su alımının yetersizliği kanın osmotik basıncını artırır; bu artış hipofiz arka lobundan ADH salgısını uyarır. İkinci adım: ADH, distal tüp ve toplama kanalında suyun geri emilimini artırır, dolayısıyla idrar hacmi azalır ve idrar yoğunlaşır. Üçüncü adım: Aldosteron, distal tüpte Na⁺ geri emilimini artırır ve K⁺ salgılanmasını sağlar; bu da vücutta su tutulumunu destekler. Dördüncü adım: Bu sonuçlar ilk iki öncülle uyumludur, ancak III öncülü idrar hacminin artıp idrarın seyrelmesini söyler; oysa sonuç tam tersidir. Bu nedenle I ve II doğru, III yanlıştır. 'Yalnız I' seçeneği aldosteron etkisinin dışarıda bırakılmasıdır. 'I ve III' seçeneği ADH'nin idrar hacmini artırdığını kabul etmenin sonucudur. 'I, II ve III' seçeneği yanlış üçüncü öncülün doğru sayılmasıdır. 'II ve III' seçeneği ADH etkisinin yanlış okunmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Endokrin sistem
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki grafikte 'su' ile işaretli an, bir bireyin su içtiği andır. Bu andan sonraki kısa sürede, grafikteki değişimlere göre hangisi doğrudur?

Çizgi grafik, zaman 0 ile 5 saat: osmotik basınç 3, 4, 6, 4, 3, 3; ADH düzeyi 2, 3, 5, 3, 2, 2. İkinci saat (su) işaretli.
  1. A

    ADH düzeyi düştüğünden böbrekte su geri emilimi azalır ve idrar seyrelir.

    Doğru cevap
  2. B

    ADH hipofizin arka lobunda üretildiğinden düzeyindeki düşüş su geri emilimini etkilemez.

  3. C

    ADH düzeyi yükseldiğinden böbrekte su geri emilimi azalır ve idrar seyrelir.

  4. D

    Su içildikten sonra böbrekte su geri emilimi artar ve idrar yoğunlaşır.

  5. E

    Osmotik basınç ve ADH eğrileri ters yönde değiştiğinden su geri emilimi artar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Grafikte su içilen 2. saatte 6 birim olan kan osmotik basıncı, 3. saate gelindiğinde 4 birime düşer; kan seyrelmiştir. İkinci adım: Aynı aralıkta ADH düzeyi 5 birimden 3 birime iner; iki eğri su içildikten sonra birlikte aşağı yönde hareket eder. Üçüncü adım: ADH, böbrek kanallarından suyun kana geri emilimini artırır; düzeyi düşen bireyde daha az su geri emilir. Dördüncü adım: Daha az su geri emildiğinde idrar seyrelir ve hipotonik olur; bu zincir doğru yargıyı verir. Çeldiriciler: 'ADH düzeyi yükseldiğinden' ile başlayan seçenek, grafikteki düşüşü yükseliş gibi okur. 'ADH hipofizin arka lobunda üretildiğinden' ile başlayan seçenek, ADH'nin arka lobda depolandığı bilgisini üretim yeriyle karıştırır; ADH hipotalamusta üretilir. 'Su içildikten sonra' ile başlayan seçenek, ADH düşüşünün sonucunu tersine çevirir. 'Osmotik basınç ve ADH eğrileri ters yönde' ile başlayan seçenek, grafikte iki eğrinin birlikte düştüğünü gözden kaçırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Sindirim sistemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sindirim sisteminde görev yapan enzimlerin her biri belirli bir besin maddesine etki eder. Aşağıdaki enzim-besin eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Amilaz – nişasta

  2. B

    Lipaz – yağlar

  3. C

    Pepsin – nişasta

    Doğru cevap
  4. D

    Amilaz – glikojen

  5. E

    Pepsin – peptit bağları

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Pepsin midede etki eden bir protein sindirim enzimidir ve peptit bağlarına etki ederek proteinleri polipeptitlere (peptonlara) ayırır; etki alanı nişasta değil proteindir. İkinci adım: Amilaz ağızda nişasta ve glikojenin kimyasal sindirimini başlatır, lipaz ise yağları parçalar; 'Amilaz – nişasta', 'Amilaz – glikojen' ve 'Lipaz – yağlar' eşleşmeleri bu bilgiyle uyuşur. Üçüncü adım: Beş eşleşme birlikte karşılaştırıldığında yalnızca pepsinin nişastaya etki ettiğini söyleyen eşleşme gerçek etkiyle uyuşmaz, bu yüzden soruda istenen yanlış eşleştirme odur.

Çeldiriciler: 'Amilaz – nişasta', 'Lipaz – yağlar', 'Amilaz – glikojen' ve 'Pepsin – peptit bağları' eşleşmelerinin her biri doğrudur; bu nedenle hiçbiri yanlış eşleştirme değildir. 'Pepsin – peptit bağları' eşleşmesi, pepsinin proteinler üzerindeki asıl etkisini gösterdiği için doğrudur ve yanlış sanılmamalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Solunum sistemi
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Akciğerde gaz alışverişinin yapıldığı temel birimler alveollerdir.

  2. II.

    Kalın ve kuru bir solunum yüzeyi, alveollerde gazların geçişini hızlandırır.

  3. III.

    Her alveolün çevresini saran kılcal damarlar, gazların kanla alışverişine olanak verir.

Solunum sistemindeki alveollerle ilgili aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II

Doğru cevap: B

Çözüm

Alveoller, akciğerde gaz değişiminin gerçekleştiği fonksiyonel birimlerdir; bu yüzden I. öncül doğrudur. Gazların hızla geçebilmesi için solunum yüzeyinin ince ve nemli olması gerekir; kalın ve kuru bir yüzey gaz geçişini yavaşlattığından II. öncül yanlıştır. Alveolleri saran kılcal damarlar gazların kanla alışverişini sağlar, bu nedenle III. öncül doğrudur. Doğru öncüller I ve III olduğundan doğru seçenek 'I ve III' seçeneğidir. 'I ve II' seçeneği yanlış II. öncülü kabul etmenin sonucudur ve 'II ve III' ile 'I, II ve III' seçenekleri de aynı yanlış öncülü içerdiği için yanlıştır. 'II' seçeneği ise doğru olan I. ve III. öncülleri birlikte dışarıda bıraktığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Komünite ve popülasyon ekolojisi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.
    1. günden itibaren her iki türün birey sayısı, ayrı yetiştirildiği koşulda birlikte yetiştirildiği koşuldakinden fazladır.
  2. II.

    Birlikte yetiştirilen B türünün sıfıra inmesi, rekabette elenme olarak yorumlanabilir.

  3. III.

    Birlikte yetiştirilen B türünün sıfıra inmesi, A türünün B türünü avlamasının sonucudur.

Bir deneyde iki mikroorganizma türü (A ve B), ayrı kaplarda ve aynı kapta birlikte olmak üzere iki koşulda yetiştirilmiştir. Her iki koşulda da başlangıçta aynı sayıda birey bulunmuş ve birey sayıları belirli gün aralıklarıyla sayılmıştır. Deneyin sonuçları şekildeki tabloda verilmiştir. Bu sonuçlara ilişkin olarak hangi yargılar doğrudur?

Tablo: sütunlar Gün, Ayrı: A, Ayrı: B, Birlikte: A ve Birlikte: B. Satırlar sırayla: gün 0 için 100, 100, 100, 100; gün 2 için 160, 150, 140, 90; gün 4 için 260, 230, 170, 60; gün 6 için 410, 380, 190, 20; gün 8 için 650, 600, 200, 0 birey sayıları.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Tabloda ayrı ve birlikte sütunları karşılaştırılır. 2. günden sonraki her gözlemde ayrı koşuldaki sayılar birlikte koşuldakilerden büyüktür; örneğin 4. günde A için 260 ile 170, B için 230 ile 60 karşılaştırıldığında bu fark açıkça görülür. Bu nedenle I doğrudur.

İkinci adım: Birlikte koşulda B türünün sayısı 100'den 0'a düşerken A türünün sayısı 200'e çıkmıştır. Sınırlı kaynağı paylaşan iki tür arasındaki mücadele türler arası rekabettir ve bir türün üstünlüğü diğerinin yok olmasına yol açtığında bu durum rekabette elenme olarak adlandırılır. Bu nedenle II doğrudur.

Üçüncü adım: Tabloda A türünün B türünü avladığını gösteren bir veri yoktur; iki tür aynı ortamda sınırlı besini paylaşmaktadır. B türünün sıfıra inişi av-avcı ilişkisiyle değil rekabetle açıklanır, bu nedenle III yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, birlikte koşuldaki düşüşü rekabetle ilişkilendirmeyi atlar. 'I ve III' seçeneği, avlanma açıklamasını doğru sayar; oysa tabloda böyle bir veri yoktur. 'II ve III' seçeneği, ayrı ve birlikte sayıların karşılaştırmasında birinci yargıyı yanlış okur. 'I, II ve III' seçeneği ise üçüncü yargının doğru olduğunu varsayar.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Nükleik asitler ve DNA replikasyonu
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Çift zincirli bir DNA molekülünde adenin miktarı timin miktarına eşittir.

  2. II.

    Aynı DNA molekülünde adenin ile guaninin toplamı, timin ile sitozinin toplamına eşittir.

  3. III.

    DNA'nın A+T / G+C oranı, hangi canlı türünden alınmış olursa olsun 1'e eşittir.

Bir canlı türünün çift zincirli DNA molekülünde adenin, timin, guanin ve sitozin bazlarının miktarlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri kesinlikle doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I, II ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    Yalnız III

Doğru cevap: B

Çözüm

Çift zincirli DNA'da pürin bazı daima pirimidin bazıyla eşleşir: adenin timinle, guanin sitozinle eşleşir. Bu nedenle A = T ve G = C eşitlikleri kurulur.

Birinci adım: A = T eşitliği I. yargıyı doğrudan doğrular; I. yargı doğrudur.

İkinci adım: A = T ve G = C eşitlikleri taraf tarafa toplanırsa A + G = T + C elde edilir; II. yargı doğrudur.

Üçüncü adım: A = T ve G = C yerine konulduğunda (A + T) / (G + C) = 2A / 2G = A / G çıkar. Bu oran türe göre değişir ve her tür için 1 olması gerekmez; III. yargı doğru değildir.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, A + G = T + C eşitliğinin yalnız bazı türlere özgü olduğunu sanmaktan doğar; oysa bu eşitlik her çift zincirli DNA için geçerlidir. 'I, II ve III' seçeneği, dört bazın miktarının eşit olduğunu sanmaktan doğar; bu durumda III. yargı doğru sayılır. 'II ve III' seçeneği, A + T / G + C oranının her türde 1 olduğu yanılgısına dayanır. 'Yalnız III' seçeneği, A = G eşitliğini eşleşme kuralı sanmanın sonucudur; bu yanılgıyla A = T eşleşmesi yanlış görülür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Genetik şifre ve protein sentezi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Ribozomlarda gerçekleşen protein sentezi ve genetik kod ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Olgun hâldeki proteinlerin ilk amino asidi metiyonindir.

    Doğru cevap
  2. B

    Prolin amino asidi dört farklı kodonla şifrelenir.

  3. C

    Metiyonini şifreleyen tek kodon AUG'dir.

  4. D

    Genetik kodda 61 anlamlı kodonun her biri bir amino asit şifreler.

  5. E

    AUG kodonu hem başlangıç sinyali hem de metiyonin şifreler.

Doğru cevap: A

Çözüm

Protein sentezi, mRNA üzerindeki AUG başlangıç kodonundan başlar ve bu kodon metiyonin amino asidini şifreler. Birinci adım: Metiyonini şifreleyen kodon AUG'dir ve metiyoninin başka bir kodonu yoktur. İkinci adım: Prolin amino asidi CCU, CCC, CCA ve CCG olmak üzere dört farklı kodonla şifrelenir. Üçüncü adım: Çeviri metiyoninle başlasa da birçok proteinde bu N-uçlu metiyonin sentez sonrası enzimatik olarak uzaklaştırılır ve olgun protein başka bir amino asitle başlar. Bu nedenle olgun hâldeki proteinlerin ilk amino asidinin metiyonin olduğu söylenemez.

Çeldiriciler: 'Metiyonini şifreleyen tek kodon AUG'dir.' ifadesi doğrudur; metiyoninin tek kodonu olduğu bilgisi bu soruda yanlış ifadeyi bulmayı değiştirmez. 'Prolin amino asidi dört farklı kodonla şifrelenir.' ifadesi doğrudur. 'Genetik kodda 61 anlamlı kodonun her biri bir amino asit şifreler.' ifadesi de doğrudur, çünkü 64 kodonun üçü durdurma kodonudur ve kalan 61 kodonun her biri bir amino asit şifreler. 'AUG kodonu hem başlangıç sinyali hem de metiyonin şifreler.' ifadesi doğrudur; AUG hem başlatmada hem de metiyonin kodonu olarak kullanılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Fotosentez ve kemosentez
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Düşük CO₂ eğrisinin yatay olduğu bölgede O₂ üretim hızını sınırlayan faktör karbondioksittir.

  2. II.

    Yüksek CO₂ eğrisinin yatay olduğu bölgede O₂ üretim hızını sınırlayan faktör ışık şiddeti değildir.

  3. III.

    Yüksek CO₂ eğrisinde ışık şiddeti artmaya devam ettikçe O₂ üretim hızı sınırsız biçimde artar.

Aynı su bitkisi, sabit sıcaklıkta iki farklı CO₂ düzeyinde artan ışık şiddetine tutuluyor. Açığa çıkan O₂ hızı grafikte verilmiştir. Buna göre hangi ifadeler doğrudur?

Çizgi grafik: ışık şiddetine göre O₂ üretim hızı. Düşük CO₂ serisi ışık değerleri 0, 2, 4, 6, 8 ve 10 için sırasıyla 0, 4, 8, 12, 12 ve 12; yüksek CO₂ serisi için 0, 5, 10, 15, 20 ve 20 değerleridir.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız I

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

  5. E

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, iki eğrinin yataylaştığı bölgeleri bulmaktır. Düşük CO₂ eğrisi ışık şiddetinin 6 biriminden sonra 12 değerinde sabit kalır, yüksek CO₂ eğrisi ise 8 biriminden sonra 20 değerinde sabit kalır.

İkinci adım, bu bölgelerde sınırlayıcı faktörü belirlemektir. Işık artarken hız değişmiyorsa ışık o bölgede sınırlayıcı değildir. Düşük CO₂ düzeyinde karbondioksit, ortamda en az bulunan ve hızı kısıtlayan faktördür; bu nedenle I doğrudur. Yüksek CO₂ düzeyinde ışık sınırlayıcı değildir; bu nedenle II doğrudur.

Üçüncü adım, ifadeleri sınamaktır. Yüksek CO₂ eğrisi 8 biriminden sonra yataylaştığı için hızın ışıkla sınırsız arttığı söylenemez; III yanlıştır. Doğru ifadeler I ve II olduğundan doğru seçenek 'I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' ifadesi, düşük CO₂ bölgesinde karbondioksidin sınırlayıcı olmadığını varsayar; bu, ortamda en bol bulunan faktörün hızı belirlediğini sanmaktan doğar. 'Yalnız I' ifadesi, yüksek CO₂ eğrisinin yataylaştığı bölgede ışığın hâlâ sınırlayıcı olduğunu düşünür ve II'yi yanlış sayar. 'I, II ve III' ifadesi, hızın ışıkla sınırsız arttığını kabul ederek III'ü doğru sayar. 'Yalnız III' ifadesi ise iki eğriyi tek bir CO₂ düzeyine ait sanıp yalnız yükselen kısmı okuyarak iki yataylaşma bilgisini reddeder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Hücresel solunum ve fermantasyon
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir araştırmacı, bir miktar çizgili kas dokusunu hava almayan bir tüpe koyup on beş dakika boyunca tüpteki gaz miktarını ve kas dokusunda biriken asidi üç dakikada bir ölçüyor. Ölçüm sonuçları şekilde verilmiştir.

Ölçümlere göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çizgi grafik: kapalı kapta çizgili kas dokusu. Zaman (dk) 0, 3, 6, 9, 12, 15 için O₂ miktarı 9, 6, 3, 0, 0, 0; CO₂ miktarı 0, 3, 5, 6, 6, 6; laktik asit miktarı 0, 0, 0, 0, 2, 5 birimdir.
  1. A

    Laktik asit deney başından itibaren birikir; CO₂ miktarı oksijen tükendikten sonra da artmaya devam eder.

  2. B

    Oksijen tükendikten sonra laktik asit fermantasyonu da CO₂ çıkarır; laktik asit ancak bu andan sonra birikir.

  3. C

    Oksijen tükendikten sonra laktik asit miktarı azalır; CO₂ miktarı oksijen tükenene kadar artar.

  4. D

    Oksijen tükendikten sonra CO₂ miktarı sabit kalır; laktik asit ancak bu andan sonra birikir.

    Doğru cevap
  5. E

    Oksijen tükenmeden önce CO₂ açığa çıkmaz; laktik asit oksijen tükendikten sonra birikir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda, oksijen çizgisinin dokuzuncu dakikada sıfıra indiği ve bu andan sonra sıfırda kaldığı okunur. İkinci adımda oksijen varken hücrelerin oksijenli solunum yaptığı, oksijen bittikten sonra ise çizgili kasta laktik asit fermantasyonuna geçildiği eşlenir. Üçüncü adımda laktik asit çizgisinin dokuzuncu dakikaya kadar sıfırda kaldığı, bu andan sonra yükseldiği görülür; laktik asit ancak oksijen tükendikten sonra birikir. Dördüncü adımda karbondioksit çizgisinin dokuzuncu dakikaya kadar yükselip altı birimde sabit kaldığı görülür; laktik asit fermantasyonunda CO₂ oluşmadığı için oksijen bittikten sonra yeni CO₂ açığa çıkmaz. Bu dört adım birlikte, CO₂ miktarının oksijen tükendikten sonra sabit kaldığını ve laktik asidin yalnız bu andan sonra birikmeye başladığını söyleyen yargıyı doğru yapar.

Çeldiriciler: 'Laktik asit deney başından itibaren birikir...' yargısı, laktik asit çizgisinin dokuzuncu dakikaya kadar sıfırda kaldığını göz ardı ettiği ve CO₂'nin oksijen bittikten sonra da artacağını sandığı için yanlıştır. 'Oksijen tükendikten sonra laktik asit fermantasyonu da CO₂ çıkarır...' yargısı, laktik asit fermantasyonunda CO₂ oluşmadığı bilgisine ters düştüğü için yanlıştır. 'Oksijen tükendikten sonra laktik asit miktarı azalır...' yargısı, laktik asit eğrisiyle oksijen eğrisinin yönünü karıştırmak anlamına geldiği için yanlıştır; laktik asit bu dönemde yükselir. 'Oksijen tükenmeden önce CO₂ açığa çıkmaz...' yargısı, karbondioksit çizgisinin ilk dakikadan itibaren yükseldiğini okumadığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Komünite ve popülasyon ekolojisi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Benzer gaga boyuna sahip iki kuş türü ayrı adalarda yaşarken, birlikte yaşadıkları adada aynı tohumla beslenmektedir. Bu durumda hangisi doğrudur?

  1. A

    Gaga boylarındaki değişim ayrı adalarda görülür, birlikte yaşayan türlerde sabit kalır.

  2. B

    İki tür de aynı adada yaşadığı için ekolojik nişleri de aynı olur ve gaga boyları değişmez.

  3. C

    Rekabet sürdükçe türlerden biri elenir ve diğeri tek başına kalır.

  4. D

    Gaga boyları ayrışarak iki tür tohumu farklı biçimde kullanır.

    Doğru cevap
  5. E

    Gaga boyları birbirine yaklaşarak rekabet artar ve türler aynı nişe kayar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Ayrı adalar türlerin habitatını, yani adresini gösterir; tohumla beslenmeleri ise ekolojik nişlerini, yani adresteki işlerini gösterir. Habitat ortak olduğunda nişin de ortak olduğu sonucu çıkmaz; burada iki tür aynı tohumu kullandığı için nişleri birbirini örtmektedir.

İkinci adım: Sınırlı bir kaynak için iki tür arasındaki mücadele türler arası rekabettir ve niş örtüşmesi bu rekabeti doğurur. Rekabet sürerken gaga boyundaki farklılaşma, türlerin tohumun farklı boylarını kullanmasını sağlar.

Üçüncü adım: Ekolojik nişin bu yolla değişmesi karakter kayması olarak adlandırılır; gaga boyları birbirinden ayrışır ve iki tür de yaşamını sürdürür.

Çeldiriciler: Aynı adada yaşadıkları için nişlerinin de aynı olduğunu söyleyen seçenek, habitat ile nişi eş anlamlı saymanın sonucudur. Rekabetin tek sonucunun bir türün elenmesi olduğunu öneren seçenek, kaynak kullanımı ayrıştığında iki türün de yaşayabileceğini göz ardı eder. Gaga boylarının birbirine yaklaşmasını öneren seçenek, niş değişiminin rekabeti azaltmak yerine artıracağını varsayar. Değişimin yalnız ayrı adalarda görüldüğünü öneren seçenek ise birlikte yaşamanın etkisini yok sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Bitkilerde madde taşınması
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Toprakta yetişen genç bir fidenin köklerini nazikçe yıkayıp bir saksıya taşıyan bir öğrenci, bitkinin gövdesini kökün hemen üstünden keserek kesit yüzeyine renkli bir boya çözeltisi damlatıyor. Birkaç dakika sonra boya, gövdenin kesitinde iletim dokusunun bulunduğu bölgede ilerlemiş olarak görülüyor. Buna göre bu bitkideki su alımı ve taşınmasına ilişkin hangi ifade yanlıştır?

  1. A

    Kök tüylerine su, aktif taşımayla girer ve bu sırada ATP harcanır.

    Doğru cevap
  2. B

    Ksilemde su, canlı hücrelerin enerji harcamasına gerek kalmadan yukarı taşınır.

  3. C

    Kök tüylerine su, hücrelerin su potansiyeli farkına bağlı olarak ozmozla girer.

  4. D

    Su, kökten gövde boyunca ksilem içinde tek yönlü olarak yapraklara ilerler.

  5. E

    Kök korteksinde su, hücre çeperleri ve hücreler arası boşluklar boyunca ilerleyebilir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, kök tüylerindeki su alımının ozmozla olduğunu hatırlamaktır: su, çözünen madde derişimi yüksek olan tarafa, yani su potansiyeli daha düşük olan yöne geçer ve bu geçiş enerji harcamaz. İkinci adım, bu bilgiyi boyanın ilerlediği iletim dokusundaki akışla eşlemektir: ksilemde su kökten gövdeye doğru tek yönlü ve enerjisiz taşınır. Aktif taşıma ise ATP harcayarak, derişim farkına karşı yapılan bir taşımadır; suyun kök tüylerine girişinde böyle bir harcama gerekmez. Bu nedenle suyun aktif taşımayla girdiğini söyleyen ifade yanlıştır.

Çeldiriciler: Kök tüylerine suyun ozmozla girdiğini söyleyen ifade doğrudur. Ksilemdeki su taşınmasının enerji harcamadan gerçekleştiğini söyleyen ifade doğrudur. Suyun ksilem içinde tek yönlü olarak yapraklara ilerlediğini söyleyen ifade doğrudur. Kök korteksinde suyun hücre çeperleri ve hücreler arası boşluklar boyunca ilerleyebildiğini söyleyen ifade de doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by