14 soru · YKS

AYT Fizik Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Fizik Deneme 3 cevap anahtarı ve 14 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Cevap anahtarı

Doğru cevaplar

Bir soruya dokunarak çözümüne git.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Bağıl hareket
  • Orta
  • Şekilli soru

Kıyıları birbirine paralel bir nehirde bir yüzücü, A noktasından suya göre hızını şekildeki gibi sabit tutarak karşı kıyıya geçiyor. Nehrin akıntı hızı ve yüzücünün suya göre hızının bileşenleri şekilde verilmiştir. Yüzücü karşı kıyıya ulaştığında, A noktasının tam karşısındaki noktadan kıyı boyunca kaç metre uzakta çıkar?

Kıyıları paralel nehir; A noktasından çıkan yüzücünün suya göre hızının kıyıya dik bileşeni 4 m/s, kıyı boyunca bileşeni 3 m/s; akıntı hızı 2 m/s ve kıyı boyunca sağa doğru; nehir genişliği 168 m.
  1. A

    42 m

  2. B

    120 m

  3. C

    126 m

  4. D

    140 m

  5. E

    210 m

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Şekilden yüzücünün suya göre hızının kıyıya dik bileşeni 4 m/s, kıyı boyunca bileşeni 3 m/s'dir; akıntı 2 m/s ile aynı yöne, yani kıyı boyunca ilerleyen yüzücüyle aynı yöne akar. İkinci adım: Nehrin genişliği 168 m olduğundan karşı kıyıya geçme süresi yalnız dik bileşenle belirlenir: t = 168 / 4 = 42 s. Akıntı kıyıya dik hareketi değiştirmez. Üçüncü adım: Kıyı boyunca yere göre hız, yüzücünün 3 m/s bileşeni ile akıntının 2 m/s hızının aynı yönde toplanmasıyla 3 + 2 = 5 m/s olur. Bu hız 42 s boyunca sürdüğünde sürüklenme 5 × 42 = 210 m'dir.

Çeldiriciler. 42 m, akıntının yönü ters alınıp kıyı boyunca hız 3 − 2 = 1 m/s bulunduğunda çıkar: 1 × 42 = 42 m. 120 m, geçme hızı olarak dik bileşenlerin skaler toplamı 4 + 3 = 7 m/s alındığında çıkar: 168 / 7 = 24 s ve 5 × 24 = 120 m. 126 m, akıntının hiç eklenmediği durumdur: 3 × 42 = 126 m. 140 m, akıntının geçme süresini değiştirdiğini sanmaktan gelir: 168 / (4 + 2) = 28 s ve 5 × 28 = 140 m, oysa akıntı yalnız kıyı boyunca hareket ettirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Newton'un hareket yasaları (11. sınıf)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Her iki durumda bloklar aynı ivmeyle hareket eder.

  2. II.

    Her iki durumda K ile L arasındaki temas kuvvetinin büyüklüğü aynıdır.

  3. III.

    Her iki durumda K bloğunun L bloğuna uyguladığı kuvvet ile L bloğunun K bloğuna uyguladığı kuvvet eşit büyüklükte ve zıt yöndedir.

Sürtünmesiz yatay bir zeminde şekildeki gibi yan yana duran K ve L blokları birbirine temas etmektedir. Birinci durumda şekildeki F kuvveti K bloğunun sol yüzüne uygulanır ve bloklar birlikte hareket eder. İkinci durumda aynı büyüklükteki kuvvet bu kez L bloğunun sağ yüzüne, birinci durumun tersi yönde uygulanır ve bloklar yine birlikte hareket eder.

Bu iki durum için aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Sürtünmesiz yatay zemin üzerinde yan yana duran K ve L blokları birbirine temas ediyor. K bloğunun kütlesi 2 kg, L bloğunun kütlesi 3 kg. K bloğunun sol yüzüne sağa doğru F = 10 N'luk yatay kuvvet uygulanıyor; ok K bloğunun sol yüzünde bitiyor.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I ve II

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Sürtünmesiz zeminde blokların yatayda etkileyen tek kuvveti F'dir. Blokların toplam kütlesi 2 kg + 3 kg = 5 kg olduğundan birinci durumda ivme a = F / (m_K + m_L) = 10 / 5 = 2 m/s² bulunur. Aynı kuvvet ve aynı toplam kütle ikinci durumda da geçerli olduğundan ivme yine 2 m/s²'dir; birinci ifade doğrudur.

İkinci adım: Birinci durumda ivmelenen blok L'dir ve L'ye etkiyen tek yatay kuvvet K'nın uyguladığı temas kuvvetidir. Newton'un ikinci yasasıyla bu temas kuvveti m_L · a = 3 · 2 = 6 N çıkar. İkinci durumda ivmelenen blok K'dır ve temas kuvveti m_K · a = 2 · 2 = 4 N'dur. İki durumda temas kuvvetleri 6 N ile 4 N olduğundan ikinci ifade yanlıştır.

Üçüncü adım: Bloklar arasındaki kuvvetler etki-tepki çiftidir; bir bloğun diğerine uyguladığı kuvvete, ters yönde ve eşit büyüklükte bir tepki kuvveti karşılık verir. Bu durum kuvvetin hangi yandan uygulandığına bağlı değildir; üçüncü ifade doğrudur. Doğru ifadeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği, ivmenin yalnız itilen bloğun kütlesiyle hesaplanacağı yanılgısından doğar. Bu durumda birinci durumda ivme 10 / 2 = 5 m/s² çıkar ve birinci ifade yanlış sanılır; oysa iki blok birlikte hızlandığı için ivme toplam kütleyle bulunur. 'I ve II' seçeneği, etki-tepki kuvvetlerinin birbirini yok ettiği yanılgısına dayanır. Bu düşünceyle temas kuvvetinin sıfır olduğu sanılır ve ikinci ifade doğru görünür; oysa temas kuvveti sıfır değildir ve iki durumda blokların kütlesine göre 6 N ile 4 N olarak farklıdır. 'I, II ve III' seçeneği, temas kuvvetinin uygulanan 10 N kuvvete eşit olduğu sanısından doğar; oysa bu kuvvet sistemin tamamını değil yalnız bir bloğu hızlandırır. 'Yalnız I' seçeneği, etki-tepki kuvvetlerinin birbirini yok ettiği düşüncesiyle üçüncü ifadeyi yanlış sayar; oysa bu kuvvetler farklı cisimlere etkir ve birbirini yok etmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • İki boyutta hareket (atışlar)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    M topunun en yüksek noktadaki hızı, L topunun en yüksek noktadaki hızından büyüktür.

  2. II.

    L topunun ulaştığı en büyük yükseklik, K topunun ulaştığı en büyük yükseklikten büyüktür.

  3. III.

    K topunun havada kalma süresi, L topunun havada kalma süresinden büyüktür.

Sürtünmesiz ve hava direncinin önemsenmediği bir deneyde, yatay zemin üzerindeki üç top aynı noktadan eğik olarak fırlatılıyor ve g = 10 m/s² kabul ediliyor. K, L ve M topların ilk hızları ile fırlatma açıları şekildeki çizelgede gösterilmektedir. Her top yalnızca yerçekimi altında hareket edip fırlatıldığı düzleme geri döner. Topların en yüksek noktadaki hızları, ulaştıkları en büyük yükseklikler ve havada kalma süreleri karşılaştırılarak aşağıdaki önermeler inceleniyor. Buna göre bu önermelerden hangileri doğrudur?

Tablo: atış verileri. K topu ilk hızı 50 m/s, açısı 37 derece; L topu ilk hızı 50 m/s, açısı 53 derece; M topu ilk hızı 40 m/s, açısı 37 derece.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız I

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Fırlatılan bir topun ilk hızının yatay bileşeni v0·cos α, düşey bileşeni v0·sin α dır. K ve L için v0 = 50 m/s'dir; K'de (α = 37°) vx = 40 m/s, vy = 30 m/s; L'de (α = 53°) vx = 30 m/s, vy = 40 m/s dir. M'de (v0 = 40 m/s, α = 37°) vx = 32 m/s, vy = 24 m/s dir.

İkinci adım: En yüksek noktada düşey hız sıfırdır, dolayısıyla hız yalnız yatay bileşene eşittir. Uçuş süresi t = 2·vy / g, maksimum yükseklik h = vy² / (2g) ile bulunur. K için t = 6 s ve h = 45 m; L için t = 8 s ve h = 80 m dir. M'nin en yüksek noktadaki hızı 32 m/s dir.

Üçüncü adım: I. ifadede M'nin en yüksek noktadaki hızı 32 m/s, L'ninki 30 m/s olduğundan ifade doğrudur. II. ifadede L'nin maksimum yüksekliği 80 m, K'ninki 45 m olduğundan ifade doğrudur. III. ifadede K'nin uçuş süresi 6 s, L'ninki 8 s olduğundan K'nin süresi daha büyük değildir; ifade yanlıştır. Doğru ifadeler I ve II dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' seçeneği, en yüksek noktadaki hızın ilk hıza eşit sanılmasından doğar; bu durumda M'nin hızı 40 m/s, L'ninki 50 m/s çıkar ve I yanlış görünür. 'Yalnız III' seçeneği, yatay ve düşey bileşenlerde sin ile cos'un yer değiştirilmesinden doğar; bu durumda I ve II yanlış, III doğru görünür. 'Yalnız I' seçeneği, maksimum yüksekliğin yatay bileşenle hesaplanmasından doğar; bu durumda K'nin yüksekliği 80 m, L'ninki 45 m çıkar ve II yanlış görünür. 'I, II ve III' seçeneği, uçuş süresinin yatay bileşenle (2·vx / g) hesaplanmasından doğar; bu durumda K'nin süresi 8 s, L'ninki 6 s çıkar ve III doğru görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • İtme ve momentum
  • Orta
  • Şekilli soru

Sürtünmesiz yatay bir zeminde sağa doğru hareket eden bir cisim, sağ tarafta bulunan dikey bir duvara çarpıp aynı doğrultuda ters yönde geri sekmektedir. Şekildeki sağdaki durum cismin duvara çarpmadan hemen önceki, soldaki durum ise çarpmadan hemen sonraki hareketini göstermektedir. Cisim ile duvar arasındaki temas 20 ms sürdüğüne göre duvarın cisme uyguladığı ortalama kuvvetin büyüklüğü kaç N'dur?

Sağdaki durumda 0,4 kg kütleli cisim dikey duvara doğru 5 m/s hızla hareket ediyor. Soldaki durumda cisim duvardan geri sekmiş, 3 m/s hızla sola gidiyor. Duvar sağda dikey olarak çizilidir.
  1. A

    0,16 N

  2. B

    3,2 N

  3. C

    40 N

  4. D

    100 N

  5. E

    160 N

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Cismin momentum değişimi, son momentumdan ilk momentumun çıkarılmasıyla bulunur. Cisim duvardan geri döndüğü için hızlar zıt yönlüdür, bu yüzden işaretleri ayrı alınır: birinci adımda Δp = m(v₂ − v₁) = 0,4 · (−3 − 5) = −3,2 kg·m/s, yani büyüklük 3,2 kg·m/s olur. İkinci adımda çarpma süresi 20 ms = 0,02 s olduğundan ortalama kuvvet F = |Δp| / Δt = 3,2 / 0,02 = 160 N bulunur.

Çeldiriciler: 0,16 N, süreyi saniyeye çevirmeden 3,2 değerini 20'ye bölmenin sonucudur; birim dönüşümü zorunludur. 3,2 N, süreye bölme adımı atlandığında kalan momentum değişimidir; kuvvet, momentum değişiminin süreye bölünmesiyle bulunur. 40 N, hızların büyüklüklerinin farkını alıp değişimi 0,8 kg·m/s bulmanın sonucudur; geri sekmede hızlar zıt yönlü olduğu için değişim toplanmalıdır. 100 N, yalnızca ilk momentumun (0,4 · 5 = 2 kg·m/s) 0,02 s'ye bölünmesiyle çıkar; geri sekmedeki hız değişimi hesaba katılmamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Tork ve denge (ağırlık merkezi)
  • Zor
  • Şekilli soru

Türdeş bir çubuk, şekildeki O destek noktası üzerinde yatay olarak dengededir. Çubuğun sol tarafına asılı yükün ağırlığı ile çubuğun kendi ağırlığı, bu kuvvetlerin etki ettiği noktalarla birlikte şekilde gösterilmiştir. Çubuğun sağ ucuna asılmış F yükünün ağırlığı da şekildeki uzaklıktadır. Bu düzenekte F yükünün ağırlığı kaç N'dir?

Türdeş 8 m çubuk yatay dengede. Ortasında aşağı yönlü 60 N ok var. Destek O sağ uçtan 2 m içeride. Sol 24 N yük O'dan 5 m, sağ F yükü O'dan 2 m uzakta.
  1. A

    60 N

  2. B

    72 N

  3. C

    108 N

  4. D

    120 N

    Doğru cevap
  5. E

    180 N

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Çubuk yatay dengede olduğundan O noktasına göre saat yönü ve saat yönünün tersi torkların toplamı eşit olmalıdır. Çubuk 8 m uzunluğunda ve türdeş olduğundan ağırlık merkezi tam ortasındadır; O noktası sağ uçtan 2 m içeride olduğundan ağırlık merkezi O'ya 2 m uzaklıktadır. İkinci adım: Çubuğun ağırlığının torku 60 × 2 = 120 N·m'dir. Üçüncü adım: Sol taraftaki 24 N'lik yük O noktasından 5 m uzakta olduğundan torku 24 × 5 = 120 N·m'dir. Sol taraftaki toplam tork 120 + 120 = 240 N·m olur. Sağ uçtaki F yükü O noktasından 2 m uzakta olduğundan 2F = 240 yazılır ve F = 120 N bulunur. '60 N' seçeneği çubuğun kendi ağırlığının torkunun hesaba katılmamasından çıkar. '72 N' seçeneği 24 N'lik yükün kolunun O yerine çubuğun sol ucundan ölçülmesinden çıkar. '108 N' seçeneği yükün kolunun 4 m alınmasından çıkar. '180 N' seçeneği çubuğun ağırlığının kolunun sol uçtan 4 m alınmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Manyetik alan ve manyetik kuvvet (11. sınıf)
  • Orta
  • Şekilli soru

Sayfadan içeri yönlü düzgün bir manyetik alana, şekildeki hızlarla ve alanın sol sınırına dik olarak iki parçacık giriyor. P₁ pozitif, P₂ negatif yüklüdür; kütleleri sırasıyla m ve 4m, yüklerinin mutlak değerleri ise q ve 2q'dur. Parçacıkların alan içindeki çembersel yörüngelerinin yarıçapları r₁ ve r₂ olduğuna göre, r₂ / r₁ oranı kaçtır?

Sayfadan içeri yönlü düzgün manyetik alan bölgesi; sol kenardan alana dik giren iki parçacık, P1 pozitif ve P2 negatif yüklü. v1 = 2,0 · 10^5 m/s, v2 = 5,0 · 10^4 m/s, B = 0,4 T.
  1. A

    0,125

  2. B

    0,5

    Doğru cevap
  3. C

    1

  4. D

    2

  5. E

    8

Doğru cevap: B

Çözüm

Alana dik giren yüklü parçacığın yörünge yarıçapı r = m·v / (|q|·B) bağıntısıyla bulunur; yükün işareti sapma yönünü belirler, yarıçapın büyüklüğünü değiştirmez. Birinci adımda P₁ için r₁ = m·v₁ / (q·B) yazılır. İkinci adımda P₂ için kütle 4m, yükün mutlak değeri 2q ve hız v₂ alınır: r₂ = 4m·v₂ / (2q·B). Üçüncü adımda iki yarıçapın oranı alınır: r₂ / r₁ = 2·v₂ / v₁. Alan şiddeti B bu oranda sadeleştiği için sonucu değiştirmez. Şekildeki v₁ = 2,0·10⁵ m/s ve v₂ = 5,0·10⁴ m/s değerleri yerine konursa oran 2 · (5,0·10⁴ / 2,0·10⁵) = 0,5 olur. Çeldiriciler: '0,125' seçeneği kütle oranının hiç hesaba katılmamasının sonucudur. '1' seçeneği yük oranını yok saymanın, '2' seçeneği yük oranını ters almanın, '8' seçeneği ise hız oranını ters almanın sonucudur; bu yüzden yalnız '0,5' doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Alternatif akım
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki devrede bir direnç ile bir bobin seri bağlanmış ve devre, ~ ile gösterilen alternatif akım kaynağına bağlanmıştır. Kaynağın etkin gerilimi ve ölçü aletlerinin okumaları şekilde verilmiştir. Bobinin ohmik direnci ihmal edilmektedir. Devredeki ampermetre ve voltmetre, devrenin etkin değerlerini gösterdiğine göre bobinin indüktif reaktansı kaç ohm'dur?

Seri bağlı bir direnç ve bir bobin içeren devre. Ampermetre 2 A gösteriyor. Direncin uçlarına paralel bağlı voltmetre 6 V gösteriyor. Sol kenardaki daire içinde ~ sembolü bulunan kaynak 10 V etkin gerilimli alternatif akım kaynağıdır.
  1. A

    2 Ω

  2. B

    3 Ω

  3. C

    4 Ω

    Doğru cevap
  4. D

    5 Ω

  5. E

    5,66 Ω

Doğru cevap: C

Çözüm

Ampermetre ve voltmetrelerin gösterdiği değerler etkin (efektif) değerlerdir. Bu yüzden devrenin akımı I = 2 A olarak okunur ve direnç uçlarındaki gerilim V_R = 6 V'tur.

Direnç ile bobinin uçlarındaki gerilimler arasında 90° faz farkı vardır, bu nedenle kaynak gerilimi bu iki gerilimin cebirsel toplamı değil, vektörel toplamıdır: E² = V_R² + V_L². Kaynağın etkin gerilimi E = 10 V olduğundan birinci adımda bobin gerilimi V_L = √(10² − 6²) = √64 = 8 V bulunur.

İkinci adımda bobinin indüktif reaktansı, bobin geriliminin akıma oranıyla X_L = V_L / I = 8 / 2 = 4 Ω olarak hesaplanır. Doğru değer 4 Ω'dur.

Çeldiriciler: '2 Ω' seçeneği, kaynak ile direnç gerilimlerini cebirsel olarak çıkarmanın sonucudur (10 − 6 = 4 V, 4 / 2 = 2 Ω); faz farkı göz ardı edildiğinde bu yol izlenir. '3 Ω' seçeneği bobin gerilimini direnç gerilimiyle karıştırmanın sonucudur (6 / 2). '5 Ω' seçeneği, bobinin reaktansı yerine devrenin toplam empedansının (E / I = 10 / 2) hesaplanmasıyla çıkar; empedans doğru bir büyüklük olsa da sorulan reaktans değildir. '5,66 Ω' seçeneği (yaklaşık 4√2), ölçü aletlerinin tepe değer gösterdiğini varsayıp sonucu √2 ile çarpmanın sonucudur; ampermetre ve voltmetre etkin değer gösterdiği için bu çarpım yapılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Transformatörler
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir fizik laboratuvarında üç ideal transformatör (X, Y, Z) incelenmektedir. Şekildeki tabloda her transformatörün birincil sargısının sarım sayısı, ikincil sargısının sarım sayısı ve birincil sargısına uygulanan etkin gerilim verilmiştir. Transformatörler ideal kabul edilmektedir ve sargılar arasında güç kaybı ihmal edilmektedir. Bu transformatörlerin ikincil sargılarında oluşan gerilimlerden en büyüğü kaç volttur?

Tablo: X, Y, Z transformatörleri. Birincil sarım sayıları 200, 400, 250; ikincil sarım sayıları 600, 1000, 500; birincil gerilimleri 40, 30, 180 V.
  1. A

    75 V

  2. B

    90 V

  3. C

    120 V

  4. D

    180 V

  5. E

    360 V

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: ideal transformatörde gerilim oranı sarım oranına eşittir, yani ikincil gerilim Vs = Vp · Ns / Np bağıntısıyla bulunur. X için 40 · 600 / 200 = 120 V, Y için 30 · 1000 / 400 = 75 V ve Z için 180 · 500 / 250 = 360 V çıkar. İkinci adım: üç ikincil gerilim karşılaştırıldığında en büyük değer Z transformatörüne aittir. Üçüncü adım: sorunun istediği en büyük ikincil gerilim bu nedenle 360 V'tur. Çeldiriciler: 75 V yalnızca en büyük ikincil sarım sayısına sahip transformatörün gerilimini almaktan doğar; en büyük gerilim ise başka bir transformatörde çıkar. 90 V oranı ters çevirmenin sonucudur (Vs = Vp · Np / Ns); gerilim oranı sarım sayılarının ters oranı değildir. 120 V birincil gerilimi X'in 40 V değeriyle tüm transformatörler için sabit almanın sonucudur; her transformatörün kendi birincil gerilimi kullanılmalıdır. 180 V ise en büyük birincil gerilimdir; bu değer ikincil gerilim değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Kütle çekim ve Kepler yasaları
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kütlesi 200 kg olan bir uydu, bir gezegenin çevresinde yarıçapı sabit olan çembersel bir yörüngede dolanmaktadır. Gezegenin yarıçapı 1,2×10⁷ m, uydunun gezegen yüzeyinden yüksekliği 8×10⁶ m ve gezegenin kütle çekim sabiti ile kütlesinin çarpımı 8×10⁸ m³/s²'dir. Uydunun bu yörüngeden çıkarılıp sonsuz uzaklıkta durgun hâle gelmesi isteniyor.

Bu işlem için dışarıdan verilmesi gereken en küçük enerji kaç joule'dür?

  1. A

    -4000 J

  2. B

    4000 J

    Doğru cevap
  3. C

    8000 J

  4. D

    10000 J

  5. E

    12000 J

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Yörünge yarıçapı, gezegenin merkezinden uydunun uzaklığıdır: r = R + h = 1,2×10⁷ + 8×10⁶ = 2×10⁷ m.

İkinci adım: Çembersel yörüngede kütle çekim kuvveti merkezcil kuvveti sağlar: GMm/r² = mv²/r. Buradan kinetik enerji Ek = ½mv² = GMm/(2r) = (8×10⁸ · 200) / (2 · 2×10⁷) = 4000 J, potansiyel enerji Ep = −GMm/r = −8000 J bulunur. Mekanik enerji E = Ek + Ep = −4000 J olur.

Üçüncü adım: Uydu sonsuz uzaklıkta durgun olduğunda kinetik enerjisi de potansiyel enerjisi de sıfırdır, yani E = 0'dır. Gereken enerji ΔE = 0 − (−4000) = 4000 J olarak bulunur.

Çeldiriciler: '-4000 J' seçeneği, enerji değişimini yalnızca kinetik enerjinin azalması sanıp işareti yanlış almanın sonucudur; dışarıdan verilmesi gereken enerji pozitiftir. '8000 J' yalnızca potansiyel enerji farkı alındığında çıkar, kinetik enerji hesaba katılmamış olur. '10000 J' yörünge yarıçapı yerine yüzeyden yüksekliğin kullanılmasının sonucudur. '12000 J' potansiyel enerjiyi pozitif alıp mekanik enerjiyi +12000 J sanmanın sonucudur, oysa kütle çekim potansiyel enerjisi negatiftir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Basit harmonik hareket
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Asansör yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanırken basit sarkacın periyodu 2 s'den küçük olur.

  2. II.

    Asansör yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanırken yay sarkacının periyodu 1,5 s'den küçük olur.

  3. III.

    Asansör aşağı yönde 4 m/s² ivmeyle hızlanırken basit sarkacın periyodu 2 s'den büyük olur.

Tavanına asılmış düşey bir asansörün içinde bir basit sarkaç ile bir yay sarkacı yan yana duruyor. Her iki sarkaç da düşey düzlemde küçük genlikle salınmakta ve sürtünmeler ihmal edilmektedir. Asansör durgun iken basit sarkacın periyodu 2 s, yay sarkacının periyodu 1,5 s'dir. Yerçekimi ivmesi 10 m/s² alınacağına göre, asansörün ivmeli hareketlerine ait aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

  5. E

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda asansörün ivmesinin yönüne göre etkin çekim ivmesi belirlenir: yukarı yönlü a ivmesinde g + a, aşağı yönlü a ivmesinde g − a alınır. Basit sarkacın periyodu T = 2π√(L / g_etkin) bağıntısıyla verildiğinden, etkin çekim ivmesi arttıkça periyot küçülür. İkinci adımda, yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanan asansörde g_etkin = 16 m/s² olur ve periyot 2 × √(10 / 16) ≈ 1,58 s bulunur. Bu değer 2 s'den küçük olduğundan I doğrudur.

Üçüncü adımda yay sarkacının periyodunun T = 2π√(m / k) bağıntısıyla yalnızca kütleye ve yay sabitine bağlı olduğu hatırlanır; çekim ivmesi bu bağıntıda yer almaz. Asansörün ivmelenmesi yay sarkacının periyodunu değiştirmediğinden periyot 1,5 s'de kalır; II'de söylenen küçülme gerçekleşmez, II yanlıştır. Aşağı yönde 4 m/s² ivmeyle hızlanan asansörde g_etkin = 6 m/s² olur ve basit sarkacın periyodu 2 × √(10 / 6) ≈ 2,58 s çıkar. Bu değer 2 s'den büyük olduğundan III doğrudur; doğru öncüller I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, aşağı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini g + a = 14 m/s² almaktan doğar; periyot 1,69 s çıkar ve III yanlış sanılır. 'Yalnız III' seçeneği, yukarı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini g − a = 4 m/s² almaktan doğar; periyot 3,16 s olur ve I yanlış sanılır. 'I ve II' seçeneği, yay sarkacının periyodunun da çekim ivmesiyle değiştiğini sanmaktan ve aşağı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini hatalı almaktan doğar. 'I, II ve III' seçeneği ise yay sarkacının periyodunu çekim ivmesine bağlı sanıp II'yi doğru görmekten doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Düzgün çembersel hareket
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Cismin ivmesi O noktasına doğru yöneliktir.

  2. II.

    İpteki gerilme 16 N'dur.

  3. III.

    İp koptuğunda cisim, yarıçap doğrultusunda O noktasından uzaklaşarak hareketini sürdürür.

Sürtünmesiz yatay bir düzlemde, ucu O noktasına bağlı bir ip, ucundaki 2 kg kütleli bir cismi şekildeki kesikli çember üzerinde dolandırmaktadır. Cisim bu çember üzerinde sabit büyüklükte 2 m/s hızla dolanmakta ve ip hep gerilmiş kalmaktadır. Şekilde gösterilen ipin uzunluğu, cismin dolandığı çemberin yarıçapıdır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

O noktası merkezli kesikli bir çember vardır. Ucu O'ya bağlı ipin diğer ucunda bir cisim bulunur. Çemberin yarıçapı, yani O ile cisim arasındaki ipin uzunluğu r = 0,5 m olarak gösterilmiştir. Cismin hız vektörü v çembere teğettir.
  1. A

    I

  2. B

    II ve III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekilde ipin uzunluğu r = 0,5 m olarak verilmiştir ve cisim bu yarıçaplı çember üzerinde sabit büyüklükte hızla dolanır. Merkezcil ivme a = v² / r = 2² / 0,5 = 8 m/s² olur ve yönü her an merkeze doğrudur; bu nedenle I. yargı doğrudur. İkinci adım: İp gerilmesi merkezcil kuvveti sağladığından T = m·a = 2 · 8 = 16 N bulunur; II. yargı doğrudur. Üçüncü adım: İp koptuğunda cisim, hız vektörünün doğrultusunda, çembere teğet olarak doğrusal hareketini sürdürür. Yarıçap doğrultusunda merkezden uzaklaşmadığı için III. yargı yanlıştır. Bu durumda doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'I' seçeneği, ip gerilmesini cismin ağırlığına eşit alıp (T = m·g = 19,6 N) II. yargıyı yanlış saymanın sonucudur. 'II ve III' seçeneği, merkezcil ivmenin hız yönünde olduğu yanılgısıyla I. yargıyı yanlış işaretleyip III. yargıyı doğru kabul etmekten gelir. 'I ve III' seçeneği, gerilmeyi ağırlıkla karıştırmanın ve ip koptuğunda cismin yarıçap doğrultusunda fırladığını sanmanın birleşiminden çıkar. 'I, II ve III' seçeneği ise ip koptuktan sonra yolun teğet değil radyal olduğu yanılgısını kabul etmenin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Radyoaktivite, büyük patlama, temel kuvvetler ve parçacıklar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kararsız bir çekirdek ardışık üç bozunma geçirerek kararlı hâle ulaşıyor. Birinci bozunmada kütle numarası 4 azalırken atom numarası 2 azalıyor. İkinci bozunmada atom numarası 1 artıyor, kütle numarası değişmiyor. Üçüncü bozunmada ise çekirdeğin atom ve kütle numaraları değişmiyor. Bu üç bozunmanın türleri sırasıyla hangisidir?

  1. A

    alfa, beta eksi, gama

    Doğru cevap
  2. B

    alfa, beta artı, gama

  3. C

    gama, beta eksi, alfa

  4. D

    alfa, beta eksi, beta eksi

  5. E

    beta eksi, alfa, gama

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Bu bozunmada kütle numarası 4, atom numarası 2 azalmıştır. Alfa parçacığı 2 proton ve 2 nötrondan oluştuğu için alfa bozunmasında kütle numarası 4, atom numarası 2 azalır; ilk bozunma alfadır.

İkinci adım: Atom numarası 1 artmış, kütle numarası değişmemiştir. Bu, bir nötronun protona dönüşüp bir elektron yaydığı beta eksi bozunmasının imzasıdır; beta artı bozunmasında ise atom numarası azalır.

Üçüncü adım: Atom ve kütle numaraları değişmediğine göre çekirdeğin türü değişmemiştir; fazla enerji elektromanyetik ışıma ile verilir. Bu gama bozunmasıdır.

Doğru sıra alfa, beta eksi, gama'dır.

Yanlış seçenekler: 'alfa, beta artı, gama' seçeneği ikinci bozunmadaki atom numarası artışını beta artı ile eşler; beta artı atom numarasını azalttığı için bu eşleme çelişir. 'alfa, beta eksi, beta eksi' seçeneği değişmeyen üçüncü bozunmayı beta eksi sayar; gama bozunmasında çekirdeğin türü değişmez. 'gama, beta eksi, alfa' seçeneği üç bozunmanın sırasını tersten okur; ilk yapılan bozunma ilk adımdır ve atom numarası 2 azalan bozunma alfadır. 'beta eksi, alfa, gama' seçeneği ilk iki bozunmanın türlerinin yerini karıştırır; atom ve kütle numarasını 4 ve 2 azaltan bozunma alfadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Kırınım ve girişim
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yarık genişliği w küçültülür.

  2. II.

    Kullanılan ışığın dalga boyu λ artırılır.

  3. III.

    Yarık genişliği w artırılır.

Bir fizik laboratuvarında tek bir dar yarıktan geçirilen tek renkli ışık, yarığın arkasındaki perdede kırınım deseni oluşturmaktadır. Başlangıçta yarık genişliği w, yarık ile perde arasındaki uzaklık L ve kullanılan ışığın dalga boyu λ'dır. Perde üzerinde ölçülen merkezî aydınlık saçağın genişliği kaydedilmektedir. Her değişiklik ayrı bir deneme olarak, diğerlerinden bağımsız uygulanmaktadır. Aşağıdaki değişikliklerden hangileri yapıldığında merkezî aydınlık saçağın genişliği artar?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve II

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Tek yarıkta merkezî aydınlık saçağın genişliği Δy=2λLw\Delta y = \dfrac{2\lambda L}{w} bağıntısıyla bulunur; λ\lambda dalga boyu, LL yarık ile perde arasındaki uzaklık, ww yarık genişliğidir. Birinci adım: genişlik λ\lambda ve LL ile doğru, ww ile ters orantılıdır. İkinci adım: I. değişiklikte ww küçülür, paydadaki değer azaldığı için genişlik artar. II. değişiklikte λ\lambda büyür, pay büyür ve genişlik artar. III. değişiklikte ww büyür; yarık genişledikçe kırınım zayıflar ve merkezî saçak daralır. Üçüncü adım: genişliği artıran değişiklikler I ve II olduğundan doğru cevap bu ikisini birlikte veren seçenektir. 'Yalnız I' ve 'Yalnız II' seçenekleri, değişikliklerden yalnızca birinin etkili olduğunu varsaymanın sonucudur. 'II ve III' seçeneği büyük yarığın kırınımı artırdığını sanmanın sonucudur; oysa yarık büyüdükçe kırınım azalır. 'I, II ve III' seçeneği ise her değişikliğin genişliği artırdığını varsayan bir genellemedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Vücuda verilen radyoaktif izleyici, bozunumu sırasında pozitron yayar.

  2. II.

    Yayılan pozitron, bir elektronla karşılaşıp yok olduğunda zıt yönlerde ilerleyen iki gama fotonu oluşturur.

  3. III.

    Görüntü, pozitronların doğrudan dedektörce algılanmasıyla oluşur.

Bir hastanın PET taramasında vücuda radyoaktif bir izleyici madde verilir. Tarama sırasında vücudun dışına yerleştirilmiş dedektörler, izleyicinin bozunumu sonucu ortaya çıkan ışımaları kaydeder ve bu kayıtlardan vücuttaki izleyici dağılımını gösteren bir görüntü elde edilir. Bu tarama ve görüntünün oluşumuna ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    Yalnız II

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: PET taramasında vücuda verilen radyoaktif izleyici bozunurken pozitron yayar; I. yargı doğrudur. İkinci adım: Yayılan pozitron, dokudaki bir elektronla karşılaşınca ikisi birbirini yok eder ve kütleleri 511 keV enerjili iki gama fotonuna dönüşür. Momentum korunumu gereği bu iki foton birbirine zıt yönlerde ilerler; II. yargı doğrudur. Üçüncü adım: Dedektörler pozitronu değil, yok oluşta çıkan gama fotonlarını algılar. Pozitron kısa bir yol aldıktan sonra elektronla birleşip yok olduğu için dedektöre ulaşamaz; görüntü pozitronların doğrudan algılanmasıyla oluşmaz, III. yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II olduğundan doğru seçenek 'I ve II' olur. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, yok oluşta tek bir gama fotonunun çıktığı sanısıyla II. yargının yanlış işaretlenmesinden doğar. 'I ve III' seçeneği, görüntünün doğrudan pozitronlarla oluştuğu yanılgısının sonucudur. 'Yalnız II' seçeneği, izleyicinin X ışını yaydığı sanısıyla I. yargının yanlış görülmesinden çıkar. 'II ve III' seçeneği ise X ışını sanısı ile doğrudan algılama yanılgısını birlikte taşır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by