160 soru · YKS

AYT Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Deneme 3 cevap anahtarı ve 160 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Temel kavramlar: tam sayılar, rakam-basamak, ardışık sayılar, tanımlı işlem, sayı bulmacaları
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir oyunda, üzerlerinde birbirini izleyen beş tek doğal sayı yazılı beş kart kullanılmaktadır. Kartlar üzerindeki sayıların toplamı 225 olduğuna göre, üzerinde yazan sayı en küçük olan kartın sayısı kaçtır?

  1. A

    41

    Doğru cevap
  2. B

    43

  3. C

    45

  4. D

    47

  5. E

    49

Doğru cevap: A

Çözüm

Ardışık tek sayılar birer artmaz, ikişer artar. Ortadaki sayı mm alınırsa beş terim m−4, m−2, m, m+2, m+4m-4,\ m-2,\ m,\ m+2,\ m+4 olur.

Birinci adım: terimlerin toplamı (m−4)+(m−2)+m+(m+2)+(m+4)=5m(m-4)+(m-2)+m+(m+2)+(m+4)=5m eder.

İkinci adım: 5m=2255m=225 olduğundan m=45m=45 bulunur.

Üçüncü adım: en küçük terim m−4=45−4=41m-4=45-4=41 olur. Kontrol: 41+43+45+47+49=22541+43+45+47+49=225.

Çeldiriciler. '43' seçeneği ortak farkın 1 alınmasından çıkar; bu durumda en küçük terim 45−245-2 olur. '45' seçeneği toplamın beşe bölümü olan ortadaki sayıdır, istenen en küçük terim değildir. '47' seçeneği ortadaki sayıdan sonraki terimdir (m+2m+2), en küçük terim değildir. '49' seçeneği ise en küçük terim yerine en büyük terimdir (45+445+4).

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Üslü ve köklü ifadeler, sayı sıralama
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

nn pozitif bir tam sayı olmak üzere, 3n+2+3n+13n+1−3n\dfrac{3^{n+2}+3^{n+1}}{3^{n+1}-3^{n}} ifadesinin değeri kaçtır?

  1. A

    -3

  2. B

    4

  3. C

    6

    Doğru cevap
  4. D

    9

  5. E

    18

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Paydaki 3n+2+3n+13^{n+2}+3^{n+1} ifadesinde ortak çarpan 3n+13^{n+1}'dir. 3n+2=3n+1⋅33^{n+2}=3^{n+1}\cdot3 olduğundan pay 3n+1(3+1)=4⋅3n+13^{n+1}(3+1)=4\cdot3^{n+1} olur. Paydadaki 3n+1−3n3^{n+1}-3^{n} ifadesinde ortak çarpan 3n3^{n}'dir. 3n+1=3n⋅33^{n+1}=3^{n}\cdot3 olduğundan payda 3n(3−1)=2⋅3n3^{n}(3-1)=2\cdot3^{n} olur.

İkinci adım: Kesir 4⋅3n+12⋅3n\dfrac{4\cdot3^{n+1}}{2\cdot3^{n}} hâline gelir. Pay 3n+1=3⋅3n3^{n+1}=3\cdot3^{n} yazılarak 12⋅3n12\cdot3^{n} olur ve 3n3^{n} sadeleşince 122=6\dfrac{12}{2}=6 bulunur. Sonuç nn'den bağımsızdır; doğru değer 6'dır.

Çeldiriciler: 9 sayısı üsleri toplayıp tek terim yazma yanılgısının sonucudur. 3n+2+3n+13^{n+2}+3^{n+1} yerine 32n+33^{2n+3}, 3n+1−3n3^{n+1}-3^{n} yerine 32n+13^{2n+1} yazılırsa oran 99 çıkar. -3 sayısı parantez katsayılarını çarpma yanılgısıdır. (3−1)(3-1) yerine 3⋅(−1)=−33\cdot(-1)=-3 alınırsa sonuç -3 olur. 4 sayısı paydadaki −3n-3^{n} teriminin atlanmasından çıkar. Payda yalnız 3n+1=3⋅3n3^{n+1}=3\cdot3^{n} kalır ve 12/3=412/3=4 bulunur. 18 sayısı üslerin bölünmesi yanılgısıdır. 3n/3n3^{n}/3^{n} ifadesi 11 yerine 3n/n=33^{n/n}=3 alınırsa 12⋅3/2=1812\cdot3/2=18 çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Üstel fonksiyonlar ve üstel denklemler
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

−1≤x<12-1 \le x < 12 koşulunu ve (12)x−2>132\left(\frac{1}{2}\right)^{x-2} > \frac{1}{32} eşitsizliğini sağlayan pozitif tam sayı xx değerleri kaç tanedir?

  1. A

    4

  2. B

    5

  3. C

    6

    Doğru cevap
  4. D

    7

  5. E

    8

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: 132=(12)5\frac{1}{32} = \left(\frac{1}{2}\right)^5 olduğundan eşitsizlik aynı tabana yazılır: (12)x−2>(12)5\left(\frac{1}{2}\right)^{x-2} > \left(\frac{1}{2}\right)^5.

İkinci adım: Taban 12\frac{1}{2}, 1'den küçük olduğu için üsler karşılaştırılırken eşitsizliğin yönü değişir: x−2<5x - 2 < 5, buradan x<7x < 7 bulunur. Bu koşul −1≤x<12-1 \le x < 12 aralığıyla kesiştirildiğinde −1≤x<7-1 \le x < 7 kalır. Bu aralıktaki pozitif tam sayılar 1,2,3,4,5,61, 2, 3, 4, 5, 6 olduğundan doğru sayı 6'dır.

Çeldiriciler. 4: Yön değiştirilmezse x−2>5x - 2 > 5, yani x>7x > 7 çıkar ve pozitif çözümler 8, 9, 10, 11 olur; taban 1'den küçük olduğu için bu yanlıştır. 5: 132\frac{1}{32} yerine (12)4\left(\frac{1}{2}\right)^4 yazılırsa x<6x < 6 bulunur ve pozitif çözüm sayısı 5 olur; bu, tabanı eşitlerken üssün yanlış okunmasının sonucudur. 7: Eşitsizlik katı olduğu hâlde x=7x = 7 çözüme katılırsa pozitif çözümler 1'den 7'ye kadar uzanır; oysa 7 sınır değerdir ve dahil edilmez. 8: Pozitif tam sayılar yerine −1-1'den 6'ya kadar tüm tam sayılar sayılırsa sonuç 8 olur; ancak soru yalnızca pozitif olanları istemektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Bölünebilme, asal çarpanlar, EBOB-EKOK, bölme-kalan
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir aa doğal sayısı 1212 ile bölündüğünde bölüm 55, kalan 77 oluyor.

Buna göre, 3a+23a + 2 sayısının 44 ile bölümünden kalan kaçtır?

  1. A

    1

  2. B

    3

    Doğru cevap
  3. C

    7

  4. D

    23

  5. E

    50

Doğru cevap: B

Çözüm

Bölme bağıntısına göre a=12⋅5+7=67a = 12 \cdot 5 + 7 = 67 bulunur. Birinci adım: bölen 1212, bölüm 55 ve kalan 77 olduğundan a=67a = 67'dir. İkinci adım: 3a+2=3⋅67+2=2033a + 2 = 3 \cdot 67 + 2 = 203 hesaplanır. Üçüncü adım: 203=4⋅50+3203 = 4 \cdot 50 + 3 olduğundan kalan 33'tür; kalan bölenden küçük olduğu için 3<43 < 4 koşulu da sağlanır.

Çeldiriciler. 77: eski kalanın yeni bölmenin kalanı sanılmasıdır; oysa kalan yeni bölene göre yeniden hesaplanmalıdır. 11: 33 katsayısının kalana uygulanmayıp (7+2)(7 + 2) sayısının 44 ile bölümünden kalanın alınmasıdır; katsayı da kalana uygulanmalıdır. 2323: 3⋅7+2=233 \cdot 7 + 2 = 23 değerinin 44'ten büyük olduğu, dolayısıyla kalan olamayacağı unutulmuştur. 5050: 203203 sayısının 44 ile bölümü olan bölüm, kalan sanılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Bölünebilme, asal çarpanlar, EBOB-EKOK, bölme-kalan
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Pozitif ve negatif tam sayıların tümü dikkate alındığında, 10081008 sayısını bölen tek tam sayıların toplam sayısı kaç tanedir?

  1. A

    6

  2. B

    10

  3. C

    12

    Doğru cevap
  4. D

    24

  5. E

    60

Doğru cevap: C

Çözüm

1008=24⋅32⋅71008 = 2^4 \cdot 3^2 \cdot 7 olarak asal çarpanlarına ayrılır. Birinci adım: tek bölenler, 22 çarpanı hiç içermeyen 32⋅7=633^2 \cdot 7 = 63 sayısının bölenleridir. İkinci adım: 6363'ün pozitif bölenleri 1,3,7,9,21,631, 3, 7, 9, 21, 63 olmak üzere (2+1)(1+1)=6(2 + 1)(1 + 1) = 6 tanedir. Üçüncü adım: negatif bölenler de sayıldığında tek tam sayı bölenlerin sayısı 2⋅6=122 \cdot 6 = 12 olur.

Çeldiriciler. 66: yalnızca pozitif bölenlerin sayılıp negatif bölenlerin unutulmasıyla çıkan sonuçtur. 1010: 11 ve −1-1 asal sayı sanılıp toplamdan çıkarıldığında elde edilen değerdir. 2424: 33 asal çarpanının hem üs hem ayrı bir çarpan olarak iki kez sayılmasıyla çıkar. 6060: tek bölenleri bulmak için toplam bölen sayısından çift bölenlerin sayısının çıkarılmadığı durumda elde edilen toplam bölen sayısıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Mutlak değer
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir xx gerçel sayısı için 2<∣x−3∣≤72 < |x - 3| \le 7 eşitsizliği sağlanmaktadır. Bu koşulu sağlayan xx tam sayılarının sayısı kaçtır?

  1. A

    5

  2. B

    8

  3. C

    10

    Doğru cevap
  4. D

    12

  5. E

    15

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Mutlak değerli ifadeyi iki eşitsizliğe ayırırız. 2<∣x−3∣2 < |x - 3| ve ∣x−3∣≤7|x - 3| \le 7 koşulları birlikte sağlanmalıdır.

İkinci adım: ∣x−3∣>2|x - 3| > 2 eşitsizliğinden x−3<−2x - 3 < -2 ya da x−3>2x - 3 > 2 bulunur; yani x<1x < 1 veya x>5x > 5 olur.

Üçüncü adım: ∣x−3∣≤7|x - 3| \le 7 eşitsizliğinden −7≤x−3≤7-7 \le x - 3 \le 7, yani −4≤x≤10-4 \le x \le 10 elde edilir. İki sonuç kesiştirildiğinde −4≤x<1-4 \le x < 1 ya da 5<x≤105 < x \le 10 aralıkları kalır. Birinci aralıkta −4,−3,−2,−1,0-4, -3, -2, -1, 0 (beş tam sayı), ikinci aralıkta 6,7,8,9,106, 7, 8, 9, 10 (beş tam sayı) vardır.

Toplam tam sayı sayısı 5+5=105 + 5 = 10'dur.

Çeldiriciler. 5: Yalnızca bir kol alınmış, iki aralıktan biri sayılmıştır; oysa iki aralık da eşitsizliğin çözümüdür. 8: ∣x−3∣≤7|x - 3| \le 7 yerine ∣x−3∣<7|x - 3| < 7 okunmuş, −4-4 ve 1010 sayılmamıştır. 12: 2<∣x−3∣2 < |x - 3| yerine 2≤∣x−3∣2 \le |x - 3| alınmış, x=1x = 1 ve x=5x = 5 de sayılmıştır; oysa bu değerlerde mutlak değer tam 2 olur ve eşitsizlik sağlanmaz. 15: İki aralık kesiştirilmek yerine birleştirilmiş, aradaki 1,2,3,4,51, 2, 3, 4, 5 tam sayıları da eklenmiştir; oysa bu sayılar ∣x−3∣≤2|x - 3| \le 2 bölgesindedir ve eşitsizliği sağlamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Fonksiyon grafikleri ve dönüşümleri (grafik yorumlama, doğrusal fonksiyonlar)
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde d₁ ve d₂ doğruları verilmiştir; eksenleri kestikleri noktalar şekildedir. Bu iki doğrunun kesişim noktası K'dır. K ile doğruların x eksenini kestiği noktalar bir üçgen oluşturduğuna göre, üçgenin alanı kaç birim karedir?

Koordinat düzleminde d₁ ve d₂ doğruları. d₁, (0, 6) ve (4, 0) noktalarından; d₂, (−2, 0) ve (0, 2) noktalarından geçer. İki doğrunun kesişim noktası K'dır ve doğrularla x ekseni arasındaki üçgen bölge taralıdır.
  1. A

    7,2

  2. B

    10,8

    Doğru cevap
  3. C

    12

  4. D

    13,2

  5. E

    21,6

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: d₁ doğrusu (0, 6) ve (4, 0) noktalarından geçer; eğimi m1=0−64−0=−32m_1 = \frac{0-6}{4-0} = -\frac{3}{2} ve denklemi y=−32x+6y = -\frac{3}{2}x + 6 olur. d₂ doğrusu (−2, 0) ve (0, 2) noktalarından geçer; eğimi m2=2−00−(−2)=1m_2 = \frac{2-0}{0-(-2)} = 1 ve denklemi y=x+2y = x + 2 olur. İkinci adım: Kesişim için −32x+6=x+2-\frac{3}{2}x + 6 = x + 2 yazılır. Buradan 52x=4\frac{5}{2}x = 4, x=85x = \frac{8}{5} ve y=85+2=185y = \frac{8}{5} + 2 = \frac{18}{5} bulunur; K noktası (85,185)\left(\frac{8}{5}, \frac{18}{5}\right) olur. Üçüncü adım: d₁ doğrusu x eksenini (4, 0), d₂ doğrusu x eksenini (−2, 0) noktasında keser. Taban 4−(−2)=64 - (-2) = 6 birimdir, yükseklik K'nın ordinatı olan 185\frac{18}{5}'tir. Alan 12⋅6⋅185=545=10,8\frac{1}{2} \cdot 6 \cdot \frac{18}{5} = \frac{54}{5} = 10{,}8 birim karedir. Çeldiriciler: 7,2 değeri, taban olarak y eksenindeki kesim noktaları arasındaki 6−2=46 - 2 = 4 uzunluğunun alınmasıyla çıkar; taban x eksenindeki kesim noktalarıyla ölçülmelidir. 12 değeri, K noktası (2, 4) tam sayı noktası sanıldığında çıkar; oysa K'nın koordinatları tam sayı değildir. 13,2 değeri, d₁ eğiminin ters alınmasıyla kesişim noktasının değiştiği durumda çıkar. 21,6 değeri, üçgen alanındaki 1/2 çarpanı unutulduğunda elde edilen 6⋅1856 \cdot \frac{18}{5} çarpımıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Mantık (önermeler, bileşik önermeler)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir spor kulübünde yönetim şu kuralı koymuştur: 'Etkinliğe katılan her üye kulüp kartını yanında getirmiştir.' Bu kuralın değili, aşağıdaki ifadelerden hangisine mantıksal olarak denktir?

  1. A

    Etkinliğe katılmayan her üye kulüp kartını yanında getirmemiştir.

  2. B

    Kulüp kartını yanında getirip etkinliğe katılmayan en az bir üye vardır.

  3. C

    Etkinliğe katılan her üye kulüp kartını yanında getirmemiştir.

  4. D

    Etkinliğe katılmayan ve kulüp kartını yanında getirmeyen bir üye vardır.

  5. E

    Etkinliğe katılan ve kulüp kartını yanında getirmemiş en az bir üye vardır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Kuralda etkinliğe katılan her üyenin kartı getirdiği söyleniyor. Bu evrensel bir önermedir; p 'üye etkinliğe katılıyor', q 'üye kulüp kartını getirmiştir' olarak alınırsa kural p ⇒ q biçiminde yazılır. İkinci adım: Evrensel bir önermenin değilinde 'her' yerini 'en az bir' alır ve özellik değillenir. Yani değil, etkinliğe katılan ama kartını getirmemiş en az bir üyenin bulunmasıdır. Üçüncü adım: Bu ifade p ∧ q' ile gösterilir. Böylece doğru denk ifade, etkinliğe katılan ve kart getirmemiş en az bir üyenin varlığını söyleyen seçenektir.

Çeldiriciler: 'Etkinliğe katılmayan her üye kulüp kartını yanında getirmemiştir.' ifadesi kuralın tersidir (p ∨ q'); koşulu ve sonucu birlikte değiştirir, ama değilin yerine geçmez. 'Kulüp kartını yanında getirip etkinliğe katılmayan en az bir üye vardır.' ifadesi koşul ile sonucun yerlerinin karıştırılmasının ürünüdür (q ∧ p'). 'Etkinliğe katılan her üye kulüp kartını yanında getirmemiştir.' ifadesi yalnız sonucu değillediği için yanlıştır (p ⇒ q' biçiminde, p' ∨ q'). 'Etkinliğe katılmayan ve kulüp kartını yanında getirmeyen bir üye vardır.' ifadesi iki koşulu da değillediği için yanlıştır (p' ∧ q').

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Kümeler ve kartezyen çarpım
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

E = {1, 2, 3, …, 12} evrensel kümesinde A, çift sayılar kümesi; B ise 3'ün katları kümesi olsun. (A ∪ B) ∖ (A ∩ B) kümesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    {2, 4, 8, 10}

  2. B

    {2, 3, 4, 6, 8, 9, 10, 12}

  3. C

    {2, 3, 4, 8, 9, 10}

    Doğru cevap
  4. D

    {1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11}

  5. E

    {6, 12}

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Evrensel küme E = {1, 2, …, 12} içinde A = {2, 4, 6, 8, 10, 12} ve B = {3, 6, 9, 12} kümeleri bulunur.

İkinci adım: Birleşim ve kesişim hesaplanır. A ∪ B = {2, 3, 4, 6, 8, 9, 10, 12} ve A ∩ B = {6, 12} olur.

Üçüncü adım: Fark işlemi kesişim ve tümleyen ile yazılır: (A ∪ B) ∖ (A ∩ B) = (A ∪ B) ∩ (A ∩ B)′. Kesişimin tümleyeni E ∖ {6, 12} = {1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11} kümesidir. Bu kümenin A ∪ B ile kesişimi, ortak elemanlar 6 ve 12 çıkarıldıktan sonra kalan {2, 3, 4, 8, 9, 10} olur.

Kontrol için aynı sonuç, iki parçanın birleşimi olarak A ∖ B = {2, 4, 8, 10} ve B ∖ A = {3, 9} kümelerinden de bulunur: {2, 4, 8, 10} ∪ {3, 9} = {2, 3, 4, 8, 9, 10}.

Çeldiriciler. {2, 4, 8, 10} kümesi yalnız A ∖ B parçasıdır; B'ye ait ama A'ya ait olmayan 3 ve 9 eksik kalır. {2, 3, 4, 6, 8, 9, 10, 12} kümesi, ortak elemanlar 6 ve 12 çıkarılmadığında elde edilen birleşimdir. {1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11} kümesi, fark yerine yalnız kesişimin tümleyeninin alınmasından çıkar. {6, 12} kümesi ise tam tersine yalnız ortak elemanları verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • İkinci dereceden denklemler (kökler-katsayılar, diskriminant)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kökleri tek tek bulunmadan, 3x2−15x+9=03x^2 - 15x + 9 = 0 denkleminin gerçek kökleri x1x_1 ve x2x_2 için (x1−x2)2(x_1 - x_2)^2 ifadesinin değeri kaçtır?

  1. A

    13

    Doğru cevap
  2. B

    19

  3. C

    22

  4. D

    25

  5. E

    37

Doğru cevap: A

Çözüm

Kökler toplamı ve çarpımı katsayılardan doğrudan bulunur: x1+x2=−ba=−−153=5x_1 + x_2 = -\dfrac{b}{a} = -\dfrac{-15}{3} = 5 ve x1x2=ca=93=3x_1 x_2 = \dfrac{c}{a} = \dfrac{9}{3} = 3. Diskriminant (−15)2−4⋅3⋅9=117>0(-15)^2 - 4 \cdot 3 \cdot 9 = 117 > 0 olduğundan kökler gerçektir ve bu değerler geçerlidir.

Birinci adım: (x1−x2)2=(x1+x2)2−4x1x2(x_1 - x_2)^2 = (x_1 + x_2)^2 - 4x_1x_2 özdeşliği kullanılır ve 52−4⋅3=25−12=135^2 - 4 \cdot 3 = 25 - 12 = 13 bulunur. Doğru değer budur.

Çeldiriciler. 19: çarpım terimi 4 yerine 2 ile çıkarılırsa 25−6=1925 - 6 = 19 çıkar. 22: 4x1x24x_1x_2 yerine yalnız x1x2x_1x_2 çıkarılırsa 25−3=2225 - 3 = 22 bulunur. 25: çarpım terimi hiç çıkarılmazsa yalnız (x1+x2)2=25(x_1 + x_2)^2 = 25 kalır. 37: çarpımın işareti ters alınırsa 25+12=3725 + 12 = 37 çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Polinomlar (işlemler, bölme, kalan, kökler)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir Q(t)=t3+kt2+t−8Q(t) = t^3 + kt^2 + t - 8 polinomu t+2t + 2 ile bölündüğünde kalan −22-22 oluyor. kk bir gerçek sayı olduğuna göre Q(3)Q(3) değeri kaçtır?

  1. A

    -32

  2. B

    -5

  3. C

    -1

  4. D

    4

  5. E

    13

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Kalan teoremine göre Q(t)Q(t) polinomunun t+2t + 2 ile bölümünden kalan Q(−2)Q(-2) değerine eşittir. Birinci adım: Q(−2)=−8+4k−2−8=4k−18Q(-2) = -8 + 4k - 2 - 8 = 4k - 18 olur ve 4k−18=−224k - 18 = -22 denkleminden k=−1k = -1 bulunur. İkinci adım: k=−1k = -1 için Q(t)=t3−t2+t−8Q(t) = t^3 - t^2 + t - 8 olur, bu durumda Q(3)=27−9+3−8=13Q(3) = 27 - 9 + 3 - 8 = 13 elde edilir.

Çeldiriciler. −32-32: kalan Q(2)Q(2) alınmış, 4k+2=−224k + 2 = -22 denkleminden k=−6k = -6 çıkarılmıştır. −1-1: istenen değer Q(3)Q(3) yerine parametrenin kendisi verilmiştir. −5-5: sabit terim unutulmuş, 4k−10=−224k - 10 = -22 denkleminden k=−3k = -3 bulunmuştur. 44: tt teriminin işareti ters alınmış, 4k−14=−224k - 14 = -22 denkleminden k=−2k = -2 elde edilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Diziler (aritmetik, geometrik, genel terim)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Terimleri gerçek sayılardan oluşan bir geometrik dizinin ikinci terimi −6, beşinci terimi ise 48'dir. Bu dizinin sekizinci terimi kaçtır?

  1. A

    −6144

  2. B

    −384

    Doğru cevap
  3. C

    102

  4. D

    384

  5. E

    768

Doğru cevap: B

Çözüm

Geometrik dizide aₙ = aₖ·rⁿ⁻ᵏ olduğundan a₅ / a₂ oranı ortak çarpanın üçüncü kuvvetini verir: r³ = 48 / (−6) = −8, dolayısıyla r = −2 bulunur.

Bu değerle sekizinci terim a₈ = a₅ · r³ = 48 · (−8) = −384 olur.

Çeldiriciler. −6144: a₂·r¹⁰ = −6 · 1024 hesabıdır; indis farkı yerine indis toplamının üs alınmasının sonucudur. 102: ortak çarpanı terim farkı gibi işleyip 48 + 3 · 18 almanın sonucudur. 384: ortak çarpanın negatif işaretini göz ardı edip r = 2 kullanmanın sonucudur. 768: aₙ = a₁·rⁿ biçimi kullanılıp a₁ = 3 ile 3 · (−2)⁸ hesaplanmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Binom açılımı
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

nn pozitif bir tam sayı olmak üzere, (x2−3y)n\left(x^2 - 3y\right)^n ifadesinin binom açılımında terimlerin sayısı 6'dır. Buna göre, bu açılımdaki terimlerin katsayılar toplamı kaçtır?

  1. A

    −32

    Doğru cevap
  2. B

    0

  3. C

    6

  4. D

    32

  5. E

    64

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Açılımda terim sayısı n+1n + 1 olduğundan n+1=6n + 1 = 6 yazılır ve buradan n=5n = 5 bulunur.

İkinci adım: Katsayılar toplamı için değişkenlerin yerine 1 yazılır. Böylece (12−3⋅1)5=(−2)5=−32\left(1^2 - 3 \cdot 1\right)^5 = (-2)^5 = -32 elde edilir; bu değer açılımdaki bütün katsayıların toplamına eşittir.

Doğru değer −32 olur.

Çeldiriciler. 64: n yerine terim sayısı 6 alınırsa (−2)6=64(-2)^6 = 64 çıkar, oysa terim sayısı n+1n + 1 olduğundan n=5n = 5 olur. 0: değişkenlere 0 verilirse ifade sıfır olur, katsayılar toplamı için ise değişkenlere 1 yazılır. 32: işaretli katsayının mutlak değeri alınırsa 32 bulunur, ama toplam işaretlerle birlikte hesaplanır. 6: katsayılar toplamı yerine terim sayısı verilirse 6 çıkar, bu iki büyüklük farklı şeylerdir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Olasılık (basit, koşullu, bağımsız olaylar)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir fabrikada üretilen ürünler üç makineden çıkmaktadır: A makinesi üretimin %50'sini, B makinesi %30'unu, C makinesi %20'sini yapmaktadır. Makinelerin kusurlu ürün üretme oranları sırasıyla %2, %6 ve %10'dur. Rastgele seçilen bir ürünün kusurlu olduğu bilindiğine göre, bu ürünün C makinesinden çıkmış olma olasılığı kaçtır?

  1. A

    1/100

  2. B

    1/50

  3. C

    1/10

  4. D

    5/12

    Doğru cevap
  5. E

    2/3

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Her makinenin üretiminin kusurlu olma kısmını çarpma kuralıyla bulalım. A için 0,50 · 0,02 = 0,01; B için 0,30 · 0,06 = 0,018; C için 0,20 · 0,10 = 0,02 bulunur. Bu üç değer, bir ürünün hem o makineden gelmesini hem de kusurlu olmasını birlikte gösterir.

İkinci adım: Kusurlu bir ürünün toplam olasılığı, bu üç kesişim olasılığının toplamıdır: 0,01 + 0,018 + 0,02 = 0,048.

Üçüncü adım: Kusurlu olduğu bilinen bir ürünün C'den gelme olasılığı, C ile kusurlu olma kesişiminin toplam kusur olasılığına oranıdır: 0,02 / 0,048 = 20/48 = 5/12.

Çeldiriciler: 1/100 değeri yalnızca A makinesinin kesişim olasılığıdır; koşullu olasılıkta pay tek bir dal, payda ise tüm dalların toplamı olmalıdır. 1/50 değeri paydayı 1 alıp yalnızca C kesişimini yazmanın sonucudur, oysa kusurlu olmanın toplam olasılığı 1 değildir. 1/10 değeri koşulun ters yönünü verir: C makinesindeki bir ürünün kusurlu olma olasılığıdır, bu da sorulan olasılıkla karıştırılmıştır. 2/3 değeri, dalların olasılıklarını toplamak yerine çarpmanın sonucudur ve bu yüzden payda yanlış bulunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Sayma: permütasyon, kombinasyon, sıralama-seçme
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir sanat merkezinin 9 gönüllüsünden 5'i kadın, 4'ü erkektir. Merkez, bu 9 gönüllü arasından 4 kişilik bir etkinlik ekibi kuracaktır. Ekipte en az 2 kadın gönüllü bulunması isteniyor. Bu koşulu sağlayan kaç farklı ekip kurulabilir?

  1. A

    21

  2. B

    45

  3. C

    60

  4. D

    125

  5. E

    105

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Ekipte en az 2 kadın bulunması için birbirini dışlayan üç durum vardır: 2 kadın ile 2 erkek, 3 kadın ile 1 erkek ve 4 kadının tamamı. Bu durumların sayıları ayrı ayrı hesaplanıp toplanır. İkinci adım: Her durumda kadınlar ve erkekler ayrı ayrı seçilir. Ekipte sıra önemli olmadığından seçimler kombinasyonla sayılır: C(5,2)·C(4,2) = 10·6 = 60, C(5,3)·C(4,1) = 10·4 = 40 ve C(5,4)·C(4,0) = 5. Üçüncü adım: Durumlar toplanır: 60 + 40 + 5 = 105 farklı ekip kurulabilir. Çeldiriciler: 60 yalnızca iki kadınlı durumun sayısıdır; diğer iki durum atlandığında çıkar. 45, 'en az 2' koşulu yerine 'en az 3' okunduğunda, yani iki kadınlı 60 ekip hiç sayılmadığında ortaya çıkar; ancak 40 + 5 = 45 yalnızca bu yanlış okumanın sonucudur. 21, en çok bir kadın içeren ekiplerin sayısıdır (1 + 20); istenen koşulun tümleyeni olduğu için yanlıştır. 125, tümleyen yönteminde yalnızca hiç kadın içermeyen tek ekibin çıkarılmasından doğar; bir kadınlı 20 ekip de çıkarılmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Denklemler, denklem sistemleri ve eşitsizlikler (birinci/ikinci derece, işaret tablosu)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

kk bir tam sayı olmak üzere 0≤k≤120 \le k \le 12 aralığında değer alan bir parametredir. Her gerçek sayı xx için aşağıdaki eşitsizliğin sağlanmasını isteyelim:

(k−4)x2+2(k−4)x+2k−12>0(k-4)x^2 + 2(k-4)x + 2k - 12 > 0

Buna göre, bu koşulu sağlayan kk tam sayılarının sayısı kaçtır?

  1. A

    3

  2. B

    4

    Doğru cevap
  3. C

    5

  4. D

    8

  5. E

    12

Doğru cevap: B

Çözüm

Her gerçek sayı xx için ikinci dereceden bir ifadenin pozitif kalması, baş katsayının pozitif ve diskriminantın negatif olmasını gerektirir. Baş katsayı sıfır ise ifade sabit bir sayıya indirgenir ve yalnızca bu sabitin pozitif olması yeterlidir.

Birinci adım: x2x^2 katsayısı k−4k-4 sıfır olduğunda ifade 2k−122k-12 sabitine döner. k=4k=4 için bu sabit −4-4 olduğundan ifade her xx için pozitif olamaz; k=4k=4 çözüm değildir.

İkinci adım: Baş katsayının pozitif olması için k−4>0k-4>0 gerekir. Bu durumda diskriminant Δ=[2(k−4)]2−4(k−4)(2k−12)=4(k−4)(8−k)\Delta = [2(k-4)]^2 - 4(k-4)(2k-12) = 4(k-4)(8-k) olur ve her xx için pozitiflik Δ<0\Delta<0 koşulunu ister.

Üçüncü adım: k−4>0k-4>0 ve 4(k−4)(8−k)<04(k-4)(8-k)<0 koşullarını birlikte sağlayan değerler k>8k>8 olduğundan, 0≤k≤120\le k\le 12 aralığında k=9, 10, 11, 12k=9,\,10,\,11,\,12 kalır.

Bu nedenle kk parametresinin alabileceği tam sayı değerlerinin sayısı 4'tür.

Çeldiriciler. 3: Δ>0\Delta>0 yazılıp koşul ters alındığında kalan k=5,6,7k=5,6,7 değerlerinin sayısıdır. 5: k=4k=4 değeri, ifadenin sabit terimi −4-4 olduğu hâlde çözüme eklenmiştir. 8: baş katsayının pozitifliği denetlenmeden yalnızca Δ<0\Delta<0 alındığında k<4k<4 ve k>8k>8 değerleri sayılır. 12: iki koşulun kesişimi yerine birleşimi alındığında {0,1,2,3}∪{5,…,12}\{0,1,2,3\}\cup\{5,\dots,12\} kümesi elde edilir ve bu kümenin eleman sayısı 12 olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Logaritma (özellikler, denklem, logaritmik fonksiyon ve grafik)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Tabanları 11'den farklı pozitif gerçek sayılar olan log⁡pq=2\log_p q = 2 ve log⁡qr=6\log_q r = 6 eşitlikleri veriliyor. Buna göre log⁡p(r3)\log_p \left(r^3\right) ifadesinin değeri kaçtır?

  1. A

    1

  2. B

    12

  3. C

    24

  4. D

    36

    Doğru cevap
  5. E

    108

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda taban değiştirme ile log⁡pr=log⁡pq⋅log⁡qr\log_p r = \log_p q \cdot \log_q r yazılır; verilenler yerine konduğunda log⁡pr=2⋅6=12\log_p r = 2 \cdot 6 = 12 bulunur. İkinci adımda kuvvet özelliğiyle log⁡p(r3)=3⋅log⁡pr=3⋅12=36\log_p \left(r^3\right) = 3 \cdot \log_p r = 3 \cdot 12 = 36 olur. Çeldiriciler: '1' seçeneği, taban değiştirmede pay ile paydanın yer değiştirmesiyle 26=13\frac{2}{6} = \frac{1}{3} alınıp 3 ile çarpılmasından çıkar. '12' seçeneği, kuvvet katsayısı 3'ün unutulmasıyla log⁡pr\log_p r'nin kendisi olarak kalır. '24' seçeneği, log⁡pq\log_p q ile log⁡qr\log_q r'nin çarpımı yerine toplamının alınmasıyla, yani 3⋅(2+6)3 \cdot (2 + 6) olarak çıkar. '108' seçeneği, log⁡pq\log_p q yerine log⁡qr\log_q r alınmasıyla, yani 3⋅6⋅63 \cdot 6 \cdot 6 olarak çıkar; harflerin yeri karışmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Fonksiyonlar (tanım-değer kümesi, işlem, bileşke, ters)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Her gerçek xx sayısını 7−2x3\dfrac{7 - 2x}{3} ifadesine götüren bir ff fonksiyonunun tersi f−1f^{-1} olduğuna göre, f−1(−1)f^{-1}(-1) değeri kaç olur?

  1. A

    1/3

  2. B

    2

  3. C

    3

  4. D

    5

    Doğru cevap
  5. E

    10

Doğru cevap: D

Çözüm

Önce y=f(x)y = f(x) yazılır: y=7−2x3y = \dfrac{7 - 2x}{3}. Birinci adımda iki taraf 33 ile çarpılır ve 3y=7−2x3y = 7 - 2x elde edilir. İkinci adımda −2x-2x yalnız bırakılır, 2x=7−3y2x = 7 - 3y olur; sonra 22 ile bölünerek x=7−3y2x = \dfrac{7 - 3y}{2} bulunur. Bu ifade ters fonksiyon kuralıdır: f−1(y)=7−3y2f^{-1}(y) = \dfrac{7 - 3y}{2}.

yy yerine −1-1 yazılırsa f−1(−1)=7+32=5f^{-1}(-1) = \dfrac{7 + 3}{2} = 5 olur. Kontrol: f(5)=7−103=−1f(5) = \dfrac{7 - 10}{3} = -1 olduğu görülür.

Çeldiriciler. '1/3': f−1(−1)f^{-1}(-1) yerine 1f(−1)\dfrac{1}{f(-1)} alınmıştır; oysa ters fonksiyonun değeri, fonksiyon değerinin çarpmaya göre tersi değildir. '3': f−1(−1)f^{-1}(-1) yerine f(−1)=7+23=3f(-1) = \dfrac{7 + 2}{3} = 3 yazılmıştır; ters fonksiyon ile fonksiyonun kendisi karıştırılmıştır. '2': sabit terimin işareti yanlış taşınmış, 2x=3y+72x = 3y + 7 yazılmış ve x=−3+72=2x = \dfrac{-3 + 7}{2} = 2 bulunmuştur. '10': x=7−3yx = 7 - 3y yazılıp 22 ile bölme atlanmıştır; oysa xx'in katsayısı 22 olduğu için bölme zorunludur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • İkinci dereceden fonksiyonlar ve parabol
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

g(x)=−2x2+4kx+3kg(x) = -2x^2 + 4kx + 3k fonksiyonunun grafiğindeki en yüksek nokta, d:y=2x+3d: y = 2x + 3 doğrusu üzerinde yer almaktadır. Bu özelliği sağlayan bütün reel kk değerlerinin toplamı nedir?

  1. A

    -1/2

    Doğru cevap
  2. B

    -3/2

  3. C

    5/6

  4. D

    1

  5. E

    3

Doğru cevap: A

Çözüm

Parabolün tepe noktasının apsisi r=−b2ar = -\frac{b}{2a} formülüyle bulunur. Burada a=−2a = -2 ve b=4kb = 4k olduğundan birinci adımda r=kr = k elde edilir. İkinci adımda tepe ordinatı f(k)=−2k2+4k2+3k=2k2+3kf(k) = -2k^2 + 4k^2 + 3k = 2k^2 + 3k olarak yazılır. Üçüncü adımda tepe noktası (k, 2k2+3k)(k,\ 2k^2 + 3k) olduğundan bu nokta y=2x+3y = 2x + 3 doğrusu üzerinde olmalıdır; buradan 2k2+3k=2k+32k^2 + 3k = 2k + 3 ve düzenlemeyle 2k2+k−3=02k^2 + k - 3 = 0 denklemi elde edilir. Dördüncü adımda bu denklem (2k+3)(k−1)=0(2k + 3)(k - 1) = 0 biçiminde çarpanlarına ayrılır, kökler k=1k = 1 ve k=−32k = -\frac{3}{2} olur; kökler toplamı −12-\frac{1}{2} dir. '-3/2' seçeneği kökler toplamı yerine kökler çarpımının alınmasıyla çıkar, çünkü kökler çarpımı −32-\frac{3}{2} dir. '5/6' seçeneği tepe apsisinin işaretinin ters alınmasıyla oluşan denklemin kökler toplamıdır. '1' seçeneği yalnızca bir kökün alınmasıyla çıkar; toplamda ikinci kök de hesaba katılmalıdır. '3' seçeneği tepe ordinatı yerine cc katsayısının, yani 3k3k ifadesinin kullanılmasıyla oluşan tek köktür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Limit ve süreklilik
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

mm bir gerçek sayı olmak üzere,

f(x)={mx+1,x<27,x=2x2−2x+5,x>2f(x)=\begin{cases} mx+1, & x<2 \\ 7, & x=2 \\ x^2-2x+5, & x>2 \end{cases}

fonksiyonu x=2x=2 noktasında limitlidir. Buna göre, lim⁡x→2f(x)+f(2)−f(1)\lim_{x\to 2} f(x)+f(2)-f(1) ifadesinin değeri kaçtır?

  1. A

    5

  2. B

    8

  3. C

    9

    Doğru cevap
  4. D

    11

  5. E

    14

Doğru cevap: C

Çözüm

Sağdan limit, x>2x>2 kuralında x=2x=2 yazılarak bulunur: 22−2⋅2+5=52^2-2\cdot 2+5=5. Soldan limit ise x<2x<2 kuralından 2m+12m+1 olur. Limitin varlığı için iki limit birbirine eşit olmalıdır.

Birinci adım: sağdan limit 5, soldan limit 2m+12m+1 bulunur.

İkinci adım: 2m+1=52m+1=5 eşitliğinden m=2m=2 elde edilir.

Üçüncü adım: f(1)f(1) değeri x<2x<2 kuralından 2⋅1+1=32\cdot 1+1=3 olarak bulunur. Limit 5 ve f(2)=7f(2)=7 olduğundan istenen ifade 5+7−3=95+7-3=9 eder.

Çeldiriciler. '5' seçeneği, f(1)f(1) yerine f(2)=7f(2)=7 alınırsa çıkar: 5+7−7=55+7-7=5. Oysa x=1x=1 noktası ilk parçanın bölgesindedir. '8' seçeneği, x=1x=1 için ikinci parçanın kuralı kullanılırsa çıkar: f(1)=1−2+5=4f(1)=1-2+5=4 ve 5+7−4=85+7-4=8 olur. Oysa kritik noktanın solundaki değerler ilk parçaya göre hesaplanır. '11' seçeneği, limit yerine f(2)=7f(2)=7 yazılırsa çıkar: 7+7−3=117+7-3=11. Oysa limit, fonksiyonun o noktadaki değerinden farklı olabilir. '14' seçeneği, eşitlik 2m+1=−52m+1=-5 olarak kurulursa çıkar: m=−3m=-3, f(1)=−2f(1)=-2 ve 5+7+2=145+7+2=14 bulunur. Oysa iki limit eşitlenirken işaret değiştirilmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Türev uygulamaları: artan-azalan, ekstremum, türev grafiği, optimizasyon
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kenarı ss santimetre olan kare biçimindeki bir kartonun köşelerinden kenarı xx santimetre olan eş kareler kesilip katlanarak üstü açık bir kutu yapılıyor. Kutunun hacmi V(x)=x(s−2x)2V(x)=x(s-2x)^2 olup s>6s>6'dır. VV fonksiyonunun x=3x=3 noktasında yerel maksimumu olduğuna göre, bu yerel maksimum değeri kaç santimetreküptür?

  1. A

    3

  2. B

    16

  3. C

    18

  4. D

    108

  5. E

    432

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Kutunun hacmi V(x)=x(s−2x)2V(x)=x(s-2x)^2 olduğundan önce türev alınır. Çarpım kuralı ve zincir kuralı birlikte uygulanınca V′(x)=(s−2x)2+x(s−2x)(−4)V'(x)=(s-2x)^2+x(s-2x)(-4) elde edilir; düzenlenirse V′(x)=(s−2x)(s−6x)V'(x)=(s-2x)(s-6x) bulunur.

Birinci adım: x=3x=3 yerel maksimum apsisi olduğundan V′(3)=0V'(3)=0 olmalıdır. Buradan (s−6)(s−18)=0(s-6)(s-18)=0, yani s=6s=6 ya da s=18s=18 çıkar.

İkinci adım: s>6s>6 koşulu s=6s=6 kökünü eler, böylece s=18s=18 kalır. Bu durumda hacim V(3)=3(18−6)2=3(12)2=432V(3)=3(18-6)^2=3(12)^2=432 olur. Kontrol: s=18s=18 için V′V' işareti x=3x=3 noktasında pozitiften negatife geçer, dolayısıyla bu nokta gerçekten yerel maksimumdur.

Çeldiriciler. 33: istenen hacim yerine ekstremum apsisi verilmiştir. 1616: V(3)=0V(3)=0 yazılıp s=6s=6 bulunursa en büyük hacim 1616 çıkar; ancak s>6s>6 koşulu bu kökü eler ve x=3x=3 bu durumda hacmin sıfır olduğu bir noktadır. 1818: istenen hacim yerine kenar uzunluğu ss verilmiştir. 108108: kuvvet kuralında üsten gelen 22 çarpanı atlanırsa V′(x)=(s−2x)(s−4x)V'(x)=(s-2x)(s-4x) olur; bu durumda s=12s=12 ve hacim 108108 çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Türev: tanım, kurallar, teğet-normal
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

xx gerçek sayı olmak üzere, gerçek sayılar kümesinde tanımlı bir ff fonksiyonu

f(x)=(x2−1)3f(x) = (x^2 - 1)^3

biçiminde veriliyor. Bu fonksiyonun x=2x = 2 apsisli noktadaki türevinin değeri kaçtır?

  1. A

    27

  2. B

    48

  3. C

    108

    Doğru cevap
  4. D

    192

  5. E

    324

Doğru cevap: C

Çözüm

Dış fonksiyon u3u^3, iç fonksiyon g(x)=x2−1g(x) = x^2 - 1 olduğundan zincir kuralıyla f′(x)=3 g(x)2⋅g′(x)f^{\prime}(x) = 3\,g(x)^2 \cdot g^{\prime}(x) yazılır.

Birinci adım: g′(x)=2xg^{\prime}(x) = 2x olduğu bulunur.

İkinci adım: x=2x = 2 için g(2)=3g(2) = 3 ve g′(2)=4g^{\prime}(2) = 4 olduğundan f′(2)=3⋅32⋅4=108f^{\prime}(2) = 3 \cdot 3^2 \cdot 4 = 108 elde edilir.

Çeldiriciler. 27: iç fonksiyonun türevi çarpılmadığında çıkan sonuçtur (3⋅323 \cdot 3^2). 48: dış türevde iç fonksiyonun değeri yerine x=2x = 2 yazıldığında (3⋅22⋅43 \cdot 2^2 \cdot 4) bulunur. 192: dış ve iç fonksiyonların yeri karıştırılıp (x3)2−1(x^3)^2 - 1 ifadesinin türevi alındığında, yani 6x56x^5 ile 6⋅256 \cdot 2^5 hesaplandığında çıkar. 324: kuvvet kuralında üs bir azaltılmadan 3⋅33⋅43 \cdot 3^3 \cdot 4 hesaplandığında elde edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Logaritma (özellikler, denklem, logaritmik fonksiyon ve grafik)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

h(x)=log⁡x−2[(x+1)(10−x)(x−5)2]h(x) = \log_{x-2}\left[(x+1)(10-x)(x-5)^2\right] ile verilen hh fonksiyonunun tanımlı olduğu tam sayı noktaların sayısı nedir?

  1. A

    5

    Doğru cevap
  2. B

    6

  3. C

    7

  4. D

    8

  5. E

    9

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda tanım koşullarını yazarız. Argüman pozitif olmalıdır: (x+1)(10−x)(x−5)2>0(x+1)(10-x)(x-5)^2 > 0 eşitsizliğinden −1<x<10-1 < x < 10 ve x≠5x \neq 5 çıkar. Taban pozitif ve 1'den farklı olmalıdır: x−2>0x - 2 > 0 ve x−2≠1x - 2 \neq 1, yani x>2x > 2 ve x≠3x \neq 3. İkinci adımda üç koşulun kesişimini alırız: 2<x<102 < x < 10 aralığındaki 3,4,5,6,7,83, 4, 5, 6, 7, 8 ve 99 tam sayılarından x≠3x \neq 3 ve x≠5x \neq 5 olanlar kalır; bunlar 4,6,7,84, 6, 7, 8 ve 99'dur, yani sayıları 55'tir. Çeldiriciler: '6' seçeneği, x−2≠1x - 2 \neq 1 koşulu atlanıp x=3x = 3 sayıldığında çıkar. '7' seçeneği, argümanın sıfır olduğu x=5x = 5 ve x=10x = 10 noktalarının eşitlik dahil edilerek eklenmesiyle çıkar. '8' seçeneği, tabanın pozitif olma koşulu atlanıp x=0,1x = 0, 1 ve 22 sayıldığında çıkar. '9' seçeneği, yalnızca argüman koşulu kullanıldığında x=0,1,2x = 0, 1, 2 ve 33 de eklenerek çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Diziler (aritmetik, geometrik, genel terim)
  • Kolay
  • Şekilli soru

Şekilde bir kutu düzeninin ilk üç adımı gösterilmiştir. Düzen aynı kurala göre sürdüğüne göre 8. adımdaki kutu sayısı kaçtır?

Üç ayrı L biçimli kutu adımı: 1. adımda 5, 2. adımda 9 ve 3. adımda 13 kutu vardır. Her adımın etiketi kendi şeklinin altındadır.
  1. A

    19

  2. B

    26

  3. C

    29

  4. D

    31

  5. E

    33

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda 5, ikinci adımda 9, üçüncü adımda 13 kutu vardır; her adımda kutu sayısı 4 artmaktadır. Buna göre kutu sayıları 5, 9, 13, ... olan bir aritmetik dizi oluşur: ilk terim a₁ = 5, ortak fark d = 4.

Genel terim aₙ = a₁ + (n − 1)·d ile kurulur: aₙ = 5 + (n − 1)·4 = 4n + 1. Bu ifadede n = 8 alınırsa 8. adımdaki kutu sayısı 4·8 + 1 = 33 bulunur.

Çeldiriciler. 19: ortak farkı 2 sanıp 5 + 7·2 hesabının sonucudur. 26: ortak farkı 3 sanıp 5 + 7·3 hesabının sonucudur. 29: istenen adımdan bir önceki, yani yedinci adımın kutu sayısıdır. 31: ilk adımın kutu sayısını 3 sanıp 3 + 7·4 hesabının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Belirli integral ve alan hesabı
  • Kolay
  • Şekilli soru

Şekilde f(x) fonksiyonunun grafiği ve bu grafiğin x eksenini kestiği A ve B noktaları verilmiştir. Grafik ile x ekseni arasında kalan taralı bölgenin alanı kaç birim karedir?

Koordinat düzleminde f(x) = 3x² − 12 eğrisi ve bu eğrinin x eksenini A(−2, 0) ile B(2, 0) noktalarında kesmesi. Eğri ile x ekseni arasındaki bölge taralıdır.
  1. A

    -32

  2. B

    16

  3. C

    18

  4. D

    32

    Doğru cevap
  5. E

    64

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Eğrinin x eksenini kestiği noktaların apsisleri f(x)=0f(x)=0 denkleminden bulunur. 3x2−12=03x^2-12=0 ise x2=4x^2=4, yani x=−2x=-2 ve x=2x=2 olur; bu değerler şekildeki A ve B noktalarının apsisleridir. İkinci adım: Bölgenin alanı, [−2,2][-2,2] aralığında integralin mutlak değeridir. ∫−22(3x2−12) dx=[x3−12x]−22=(8−24)−(−8+24)=−32\int_{-2}^{2}(3x^2-12)\,dx=\left[x^3-12x\right]_{-2}^{2}=(8-24)-(-8+24)=-32 bulunur. Eğri bu aralıkta x ekseninin altında kaldığından integral negatif çıkar; alan, mutlak değeri olan 32 birim karedir.

Çeldiriciler: "-32" değeri, integralin işaretinin alana aynen aktarılmasının sonucudur; alan negatif olamaz. "16" değeri yalnız [0,2][0,2] aralığının integraline karşılık gelir; bölgenin yarısı hesaba katılmamış olur. "18" değeri integral sınırları köklerden değil grafiğin kenar değerleri −3-3 ve 33 alınırsa çıkar. "64" değeri eksen altındaki alanın iki kez sayılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Belirli integral ve alan hesabı
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekilde f′ fonksiyonunun [0, 4] aralığındaki grafiği verilmiştir. Bu aralıkta f(0) = 5 olduğuna göre f(4) değeri kaçtır?

Koordinat düzleminde [0, 4] aralığında doğrusal parçalardan oluşan f′ grafiği. Grafik (0, −2) ile (2, 0) arasında x ekseninin altında, (2, 0) ile (4, 4) arasında x ekseninin üstünde kalır. Eksenin altında ve üstünde kalan iki bölge taralıdır.
  1. A

    2

  2. B

    4

  3. C

    5

  4. D

    7

    Doğru cevap
  5. E

    11

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: f(4)−f(0)=∫04f′(x) dxf(4)-f(0)=\int_0^4 f'(x)\,dx olduğundan f(4) için grafiğin altında ve üstünde kalan işaretli alanların toplamı gerekir. [0,2][0,2] aralığında f′ x ekseninin altındadır; taban 2 ve yükseklik 2 olan üçgenin alanı 2'dir, işareti negatif olduğundan işaretli alan −2-2 dir. İkinci adım: [2,4][2,4] aralığında f′ x ekseninin üstündedir; taban 2 ve yükseklik 4 olan üçgenin alanı 4'tür ve işareti pozitiftir. Bu iki işaretli alan toplanır: −2+4=2-2+4=2 ve f(4)=f(0)+2=5+2=7f(4)=f(0)+2=5+2=7 bulunur.

Çeldiriciler: "2" değeri f(0) = 5 değerinin eklenmesi unutulduğunda, yalnız integral bulunduğunda çıkar. "4" değeri f′(4) değerinin doğrudan f(4) sanılmasının sonucudur; türev grafiği f grafiği gibi okunamaz. "5" değeri, negatif üçgenin alanının yarıya bölünmeden 4 alınmasıyla integralin sıfır çıkmasının sonucudur. "11" değeri eksen altındaki alanın pozitif eklenmesiyle elde edilir; işaretli alanlar toplanmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Trigonometri: birim çember, temel özdeşlikler, indirgeme, işaret ve sıralama
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir θ\theta açısı için sin⁡θ+cos⁡θ=62\sin\theta + \cos\theta = \dfrac{\sqrt{6}}{2} eşitliği sağlanmaktadır. Buna göre sin⁡4θ+cos⁡4θ\sin^4\theta + \cos^4\theta toplamı kaça eşittir?

  1. A

    0,5

  2. B

    0,875

    Doğru cevap
  3. C

    0,9375

  4. D

    1

  5. E

    1,125

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda eşitliğin iki yanının karesi alınır: (sin⁡θ+cos⁡θ)2=(62)2=32(\sin\theta + \cos\theta)^2 = \left(\dfrac{\sqrt{6}}{2}\right)^2 = \dfrac{3}{2} olur. Sol taraf sin⁡2θ+2sin⁡θcos⁡θ+cos⁡2θ\sin^2\theta + 2\sin\theta\cos\theta + \cos^2\theta biçiminde açılır.

İkinci adımda sin⁡2θ+cos⁡2θ=1\sin^2\theta + \cos^2\theta = 1 özdeşliği yerine konur: 1+2sin⁡θcos⁡θ=321 + 2\sin\theta\cos\theta = \dfrac{3}{2} olur, buradan sin⁡θcos⁡θ=14\sin\theta\cos\theta = \dfrac{1}{4} bulunur.

Üçüncü adımda sin⁡4θ+cos⁡4θ=(sin⁡2θ+cos⁡2θ)2−2sin⁡2θcos⁡2θ\sin^4\theta + \cos^4\theta = (\sin^2\theta + \cos^2\theta)^2 - 2\sin^2\theta\cos^2\theta açılımı kullanılır. Burada (sin⁡2θ+cos⁡2θ)2=1(\sin^2\theta + \cos^2\theta)^2 = 1 ve sin⁡2θcos⁡2θ=(14)2=116\sin^2\theta\cos^2\theta = \left(\dfrac{1}{4}\right)^2 = \dfrac{1}{16} olduğundan değer 1−2⋅116=781 - 2\cdot\dfrac{1}{16} = \dfrac{7}{8} çıkar.

Çeldiriciler. 0,50{,}5: çarpımın ikiye bölünmesi atlanmış, sin⁡θcos⁡θ\sin\theta\cos\theta yerine (sin⁡θ+cos⁡θ)2−1=12(\sin\theta + \cos\theta)^2 - 1 = \dfrac{1}{2} alınmıştır; sonuç 1−2⋅14=121 - 2\cdot\dfrac{1}{4} = \dfrac{1}{2} çıkar. 0,93750{,}9375: açılımdaki 22 katsayısı unutulmuş, 1−1161 - \dfrac{1}{16} hesaplanmıştır. 11: çarpım terimi tamamen yok sayılmış ve sin⁡4θ+cos⁡4θ\sin^4\theta + \cos^4\theta değeri (sin⁡2θ+cos⁡2θ)2=1(\sin^2\theta + \cos^2\theta)^2 = 1 sanılmıştır. 1,1251{,}125: çarpım teriminin işareti artı alınmış, 1+181 + \dfrac{1}{8} bulunmuştur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Trigonometri: toplam-fark, iki kat açı, sadeleştirme ve denklemler
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

aa açısı II. bölgede olmak üzere cos⁡a=−35\cos a = -\dfrac{3}{5} ise sin⁡2a\sin 2a değeri kaçtır?

  1. A

    -0,96

    Doğru cevap
  2. B

    -0,48

  3. C

    0,96

  4. D

    1

  5. E

    1,6

Doğru cevap: A

Çözüm

aa açısı II. bölgede olduğundan sin⁡a>0\sin a > 0 dır. Birinci adımda sin⁡2a+cos⁡2a=1\sin^2 a + \cos^2 a = 1 özdeşliğinden sin⁡2a=1−(−35)2=1625\sin^2 a = 1 - \left(-\dfrac{3}{5}\right)^2 = \dfrac{16}{25} bulunur ve sin⁡a=45\sin a = \dfrac{4}{5} olur. İkinci adımda sin⁡2a=2sin⁡acos⁡a\sin 2a = 2\sin a \cos a formülü uygulanır: sin⁡2a=2⋅45⋅(−35)=−2425=−0,96\sin 2a = 2 \cdot \dfrac{4}{5} \cdot \left(-\dfrac{3}{5}\right) = -\dfrac{24}{25} = -0{,}96 bulunur.

Çeldiriciler. −0,48-0{,}48: iki katla çarpma adımı unutulmuş, yalnız sin⁡acos⁡a\sin a \cos a değeri alınmıştır. 0,960{,}96: ikinci bölgede kosinüs pozitif alınmıştır, bu da sonucun işaretini değiştirir. 1,61{,}6: sin⁡2a=2sin⁡a\sin 2a = 2\sin a yazılmış, kosinüs çarpanı atlanmıştır. 11: iki kat açı formülü yerine cos⁡2a+sin⁡2a\cos^2 a + \sin^2 a özdeşliği yazılmış ve değeri 11 alınmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Üçgende alan, sinüs ve kosinüs teoremleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

ABC üçgeninde |AB| = 8 birim, |AC| = 10 birim ve m(BAC) = 30°'dir. Buna göre, ABC üçgeninin alanı kaç birimkaredir?

  1. A

    10

  2. B

    20

    Doğru cevap
  3. C

    20√3

  4. D

    40

  5. E

    80

Doğru cevap: B

Çözüm

Üçgenin iki kenarı ile bu kenarların arasındaki açı biliniyorsa alan 1/2 · b · c · sin(A) formülüyle hesaplanır.

Birinci adım: Verilenleri yerine yazmak. |AB| = 8, |AC| = 10 ve aradaki açı 30° olduğundan sin 30° = 1/2 dir.

İkinci adım: Alanı hesaplamak. Alan = 1/2 · 8 · 10 · 1/2 = 20 birimkaredir.

Çeldiriciler. 40 değeri, yarı çarpanın unutulmasıyla çıkar: 8 · 10 · 1/2 = 40 bulunur, oysa alan formülünde yarı çarpan vardır. 80 değeri yalnızca iki kenarın çarpımıdır; açının sinüsü ve yarı çarpan hesaba katılmamıştır. 10 değeri, yarı çarpan yerine 1/4 alındığında çıkar; formüldeki çarpan 1/2 dir. 20√3 değeri ise sinüs yerine kosinüs değerinin (cos 30° = √3/2) kullanılmasının sonucudur; alan formülü sinüs ister.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Trigonometri: toplam-fark, iki kat açı, sadeleştirme ve denklemler
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir ABCABC üçgeninde m(BAC^)=105∘m(\widehat{BAC}) = 105^\circ ve m(ABC^)=45∘m(\widehat{ABC}) = 45^\circ dir. Buna göre sin⁡m(BAC^)cos⁡m(ABC^)−cos⁡m(BAC^)sin⁡m(ABC^)\sin m(\widehat{BAC})\cos m(\widehat{ABC}) - \cos m(\widehat{BAC})\sin m(\widehat{ABC}) ifadesinin değeri kaçtır?

  1. A

    -0,866

  2. B

    -0,5

  3. C

    0,5

  4. D

    0,866

    Doğru cevap
  5. E

    0,966

Doğru cevap: D

Çözüm

Verilen ifade sin⁡xcos⁡y−cos⁡xsin⁡y\sin x \cos y - \cos x \sin y biçimindedir ve bu, sin⁡(x−y)\sin(x - y) açılımının sağ tarafıdır. Birinci adımda x=105∘x = 105^\circ ve y=45∘y = 45^\circ alınarak x−y=60∘x - y = 60^\circ bulunur. İkinci adımda sin⁡60∘=32\sin 60^\circ = \dfrac{\sqrt{3}}{2} değeri yazılır ve ifadenin değeri 0,8660{,}866 olur.

Çeldiriciler. −0,866-0{,}866: fark açılımında terimler ters yazılmış, sin⁡(y−x)=sin⁡(−60∘)\sin(y - x) = \sin(-60^\circ) alınmıştır. −0,5-0{,}5: sinüs yerine kosinüs yazılmış ve işaret de ters alınmıştır, −cos⁡60∘-\cos 60^\circ bulunmuştur. 0,50{,}5: ikinci bölgede olan 105∘105^\circ nin kosinüsü pozitif alınmıştır, sonuç sin⁡105∘cos⁡45∘−∣cos⁡105∘∣sin⁡45∘=12\sin 105^\circ \cos 45^\circ - |\cos 105^\circ| \sin 45^\circ = \dfrac{1}{2} çıkar. 0,9660{,}966: yy yerine üçgenin üçüncü açısı 30∘30^\circ alınmış, sin⁡75∘\sin 75^\circ bulunmuştur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Dik üçgen: Pisagor, Öklid, özel üçgenler
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde B ve C köşelerinde dik açı bulunan ABCD kırık çizgisi gösterilmiştir. A ve D uç noktaları arasındaki uzunluk x ile işaretlenmiştir. Şekildeki verilere göre x kaç birimdir?

B ve C köşelerinde dik açı bulunan ABCD kırık çizgisi: AB = 12 birim, BC = 15 birim, CD = 8 birim; AD parçası x ile gösterilmiştir.
  1. A

    9

  2. B

    17

  3. C

    25

    Doğru cevap
  4. D

    35

  5. E

    625

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: B ve C köşelerindeki dik açılar nedeniyle AB ve CD yataydır, BC düşeydir. Şekildeki değerlere göre AB = 12, BC = 15 ve CD = 8 birimdir.

İkinci adım: A noktasından D noktasına yatay ilerleme AB + CD = 12 + 8 = 20 birimdir, düşey ilerleme BC = 15 birimdir. Bu iki bileşen dik kenarlardır ve AD hipotenüs olan dik üçgen, kırık çizginin dikdörtgene tamamlanmasıyla elde edilir.

Üçüncü adım: Pisagor bağıntısıyla x² = 20² + 15² = 400 + 225 = 625 olur, buradan x = 25 birim bulunur.

Çeldiriciler: '35' değeri parça uzunluklarının doğrudan toplamıdır, oysa kırık çizgi bir doğru parçası değildir. '17' yalnızca CD = 8 yatay kenarını alıp AB'yi hesaba katmamanın sonucudur. '625' karekök alınmadan bırakılmış x² değeridir. '9' ise BC = 15 dik kenarını hipotenüs sanıp 15² − 12² farkının karekökünü almanın sonucudur; oysa hipotenüs AD'dir ve BC bir dik kenardır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Üçgenler: açı-kenar bağıntıları, yardımcı elemanlar (açıortay, kenarortay, yükseklik)
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde ABCD dörtgeni ve köşegeni [BD] verilmiştir. Dörtgenin kenarlarının uzunlukları şekildeki etiketlerde yazılıdır ve köşegen |BD| = x santimetredir. ABD ve BCD üçgenlerinin her ikisinin de gerçek bir üçgen olduğu bilindiğine göre, x'in alabileceği tam sayı değerlerinin toplamı kaçtır?

ABCD dörtgeninde AB = 4 cm, AD = 9 cm, BC = 12 cm ve CD = 3 cm; köşegen BD x ile gösterilmiştir. Şekil ölçekli değildir.
  1. A

    21

  2. B

    33

    Doğru cevap
  3. C

    55

  4. D

    63

  5. E

    90

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, ABD üçgeninde üçgen eşitsizliğini yazmaktır: ∣AD−AB∣<x<AD+AB|AD - AB| < x < AD + AB olduğundan 5<x<135 < x < 13 bulunur. İkinci adım, BCD üçgeninde aynı koşulu uygulamaktır: ∣BC−CD∣<x<BC+CD|BC - CD| < x < BC + CD olduğundan 9<x<159 < x < 15 elde edilir. Üçüncü adım, iki aralığın kesişimini almaktır: x hem 5 ile 13 arasında hem 9 ile 15 arasında olmalıdır, dolayısıyla 9<x<139 < x < 13 olur. Bu aralıktaki tam sayılar 10, 11 ve 12'dir ve toplamları 10+11+12=3310 + 11 + 12 = 33 eder. Çeldiriciler: '21' seçeneği en büyük tam sayının (12) dışarıda bırakılmasının sonucudur. '55' seçeneği sınır değerlerin (9 ve 13) sayıma katılmasıyla çıkar, oysa üçgen eşitsizliğinde eşitlik sağlanmaz. '63' seçeneği yalnız ABD üçgeninin aralığının alınmasıyla, '90' seçeneği ise iki aralığın kesişimi yerine birleşiminin alınmasıyla oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Analitik geometri: nokta ve doğru (uzaklık, eğim, doğru denklemi, alan)
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde koordinat düzleminde K ve L noktalarından geçen d doğrusu gösterilmiştir. d doğrusu x eksenini A noktasında, y eksenini B noktasında kesmektedir. O orijin olmak üzere, [AB] üzerinde alınan C noktası için OAC üçgeninin alanı, OAB üçgeninin alanının üçte biridir. Buna göre C noktasının apsisi kaçtır?

Koordinat düzleminde K(1, 5) ve L(3, 3) noktalarından geçen d doğrusu; d, x eksenini A(6, 0), y eksenini B(0, 6) noktasında kesiyor. O(0, 0), A ve B köşeleriyle OAB üçgeni çizilmiş.
  1. A

    2

  2. B

    3

  3. C

    4

    Doğru cevap
  4. D

    5

  5. E

    6

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekilden K(1, 5) ve L(3, 3) noktaları okunur. Doğrunun eğimi (3 − 5) / (3 − 1) = −1 olduğundan, K noktası kullanılarak d: y = −x + 6 bulunur. Bu doğru x eksenini A(6, 0), y eksenini B(0, 6) noktasında keser. İkinci adım: OAB üçgeninin tabanı OA = 6 ve yüksekliği OB = 6 olduğundan alanı 6 · 6 / 2 = 18 olur. OAC alanı bunun üçte biri olduğundan 6 bulunur. Üçüncü adım: OAC üçgeninin tabanı OA = 6 ve yüksekliği C noktasının ordinatı y_C olduğundan 6 · y_C / 2 = 6, buradan y_C = 2 çıkar. C noktası d üzerinde olduğundan apsisi x_C = 6 − y_C = 4 bulunur. Çeldiriciler: 2 değeri, oran ters çevrilip OAC alanı 12 alındığında çıkan apsistir. 3 değeri, alanın yarıya bölünmesiyle elde edilen orta noktanın apsisidir. 5 değeri, üçgen alanında ikiye bölmenin unutulmasıyla bulunan apsistir. 6 değeri ise C yerine A noktasının apsisinin verilmesinden oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Daire ve daire dilimi: alan, çevre, yay uzunluğu
  • Zor
  • Şekilli soru

Kenarı şekilde gösterilen bir kare tahtanın üzerine, A ve C köşelerinden merkeze alınmış iki dairesel bölge yerleştirilmiştir; her birinin yarıçapı tahtanın kenarına eşittir ve yalnızca dörtte biri tahtanın içinde kalır. Bu iki bölgenin kesiştiği kısım boyanmıştır. π ≈ 3,14 alındığında, tahtanın boyanmamış kalan bölümünün alanı kaç cm² olur?

Kenar uzunluğu 6 cm olan ABCD karesi; A ve C merkezli, yarıçapı 6 cm iki çeyrek daire çizilmiş; çeyrek dairelerin ortak bölgesi taranmıştır.
  1. A

    3,48

  2. B

    5,22

  3. C

    7,74

  4. D

    15,48

    Doğru cevap
  5. E

    20,52

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Şekilde kenar uzunluğu 6 cm olduğundan, çeyrek dairelerin yarıçapı da 6 cm'dir ve karenin alanı 6 · 6 = 36 cm²'dir. İkinci adım: Her çeyrek dairenin alanı π · 6² / 4 = 9π ≈ 28,26 cm²'dir. Üçüncü adım: Ortak bölge BD köşegeni ile iki simetrik parçaya ayrılır. Her parça, bir çeyrek dairenin köşegenle kesilen kısmıdır: çeyrek daireden 6 · 6 / 2 = 18 cm² lik üçgen çıkarılır, yani 9π − 18 ≈ 10,26 cm² olur. İki parçanın toplamı 2 · (9π − 18) = 18π − 36 ≈ 20,52 cm²'dir. Dördüncü adım: Taranmayan kısım, karenin alanından ortak bölgenin çıkarılmasıyla bulunur: 36 − 20,52 = 15,48 cm²'dir. Çeldiriciler: 3,48 değeri, kare alanı yerine çevresinin (24 cm) kullanılmasıyla çıkar. 5,22 değeri, ortak bölgenin bir parçasının ikinci kez çıkarılmasının sonucudur. 7,74 değeri, kare alanından yalnız bir çeyrek dairenin alanı çıkarıldığında, ikinci yayın hesaba katılmamasıyla oluşur. 20,52 değeri taranan ortak bölgenin alanıdır; soru taranmayan kısmı istediği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Analitik geometri: nokta ve doğru (uzaklık, eğim, doğru denklemi, alan)
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde, x eksenini A noktasında ve y eksenini B noktasında kesen ℓ doğrusu verilmiştir. ℓ üzerinde ve I. bölgede alınan T noktasının apsisi, ordinatından 2 birim büyüktür. Buna göre T noktasının ordinatı kaçtır?

Koordinat düzleminde ℓ doğrusu x eksenini A(7, 0), y eksenini B(0, 3) noktasında kesiyor. ℓ üzerinde I. bölgede T noktası işaretlenmiş; koordinatları yazılmamış.
  1. A

    1,5

    Doğru cevap
  2. B

    2

  3. C

    3,5

  4. D

    5

  5. E

    5,25

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Şekilden ℓ doğrusunun x eksenini A(7, 0), y eksenini B(0, 3) noktalarında kestiği okunur. İki kesim noktasıyla doğru denklemi x / 7 + y / 3 = 1 olur; iki tarafı 21 ile çarpılarak 3x + 7y = 21 bulunur.

İkinci adım: T noktasının apsisi ordinatından 2 fazla olduğundan x = y + 2 yazılır ve doğru denkleminde yerine konur: 3(y + 2) + 7y = 21, buradan 10y = 15 ve y = 1,5 bulunur. Bu nokta hem ℓ doğrusu üzerindedir hem birinci bölgededir; apsisi 3,5 olur.

Çeldiriciler: 5,25 değeri, ordinat yerine apsis ile ordinatın çarpımının (3,5 · 1,5) verilmesidir. 3,5 değeri, ordinat yerine yalnız apsisin verilmesidir. 5 değeri, ordinat yerine apsis ile ordinatın toplamının verilmesidir. 2 değeri ise apsis ile ordinat farkının (3,5 − 1,5) alınmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Çember: açılar, kirişler, teğet, çember-üçgen ilişkisi
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde O merkezli bir çember, bu çemberin dışındaki P noktasından çizilen PT teğet parçası ve O, K, P noktalarından geçen doğru gösterilmiştir. T, teğetin çembere değdiği nokta; K ise OP doğrusunun çemberi kestiği noktadır. Şekildeki uzunluklara göre P noktasının çember üzerindeki noktalara en kısa uzaklığı kaç santimetredir?

O merkezli, yarıçapı 8 cm olan bir çember. P dış noktasından çizilen PT teğet parçasının uzunluğu 15 cm; T değme noktasıdır. OP doğrusu çemberi K noktasında keser; O, K ve P aynı doğru üzerindedir.
  1. A

    1 cm

  2. B

    7 cm

  3. C

    9 cm

    Doğru cevap
  4. D

    15 cm

  5. E

    17 cm

Doğru cevap: C

Çözüm

Çembere dışarıdan çizilen teğet, değme noktasında yarıçapa diktir; bu nedenle OTP üçgeninde T köşesi dik açıdır. Birinci adım bu dik açıyı kullanmaktır. İkinci adımda hipotenüs OP olan bu üçgende Pisagor bağıntısını kurarız: OP2=OT2+PT2=82+152=64+225=289OP^2 = OT^2 + PT^2 = 8^2 + 15^2 = 64 + 225 = 289, buradan OP=17OP = 17 cm bulunur. Üçüncü adımda P noktasından çembere en kısa uzaklık, P'den merkeze giden doğru üzerinde çemberi kestiği K noktasına olan uzaklıktır; bu yüzden PK=OP−OK=17−8=9PK = OP - OK = 17 - 8 = 9 cm olur ve '9 cm' doğru sonuçtur.

Çeldiriciler: '17 cm' yalnızca merkezden dış noktaya olan uzaklıktır; yarıçap çıkarılmazsa bu bulunur. '15 cm' teğet parçasının uzunluğudur ve P'den çembere olan uzaklık olarak alınamaz. '7 cm' dik açı yerine eşkenar üçgen varsayımıyla OP = PT = 15 alıp 15 − 8 hesabı yapmaktan çıkar. '1 cm' yarıçapın iki kez çıkarılmasıyla, yani 17 − 16 işlemiyle elde edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Analitik geometri: nokta ve doğru (uzaklık, eğim, doğru denklemi, alan)
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde koordinat düzleminde bir ABCD paralelkenarının A, B ve C köşeleri gösterilmiştir; D köşesi şekilde işaretlenmemiştir. ABCD bir paralelkenar olduğuna göre, D noktasının koordinatları toplamı ile AD doğru parçasının uzunluğunun karesinin toplamı kaçtır?

Koordinat düzleminde ABCD paralelkenarının köşeleri: A(1, 1), B(5, 2), C(6, 5). D köşesi işaretsiz; AB ve BC kenarları çizilmiş.
  1. A

    6

  2. B

    8

  3. C

    16

    Doğru cevap
  4. D

    18

  5. E

    24

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekilden A(1, 1), B(5, 2) ve C(6, 5) köşeleri okunur. Paralelkenarda karşılıklı köşegenlerin orta noktaları çakıştığından A + C = B + D olur ve D = A + C − B = (1 + 6 − 5, 1 + 5 − 2) = (2, 4) bulunur. İkinci adım: AD uzunluğunun karesi (2 − 1)² + (4 − 1)² = 1 + 9 = 10 olur. Üçüncü adım: D noktasının koordinatları toplamı 2 + 4 = 6 olduğundan istenen değer 6 + 10 = 16 dır. Çeldiriciler: 8 değeri, komşu köşe toplamlarının eşitlenmesiyle D = (0, −2) bulunup 0 − 2 + 10 alınmasıdır. 6 değeri, AD uzunluğunun karesinin hiç eklenmemesidir. 18 değeri, toplam yerine koordinatların çarpımının (8) alınmasıdır. 24 değeri, D nin ordinatının işaretinin değiştirilmesiyle D = (2, −4) alınıp −2 + 26 hesaplanmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Geometrik dönüşümler: öteleme, yansıma (simetri), dönme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir P noktası (-2, 3) vektörü kadar kaydırılıyor, elde edilen nokta y = -x doğrusuna göre simetriğine alınıyor ve sonuç orijin etrafında saat yönünün tersine 90° döndürülerek (5, -4) bulunuyor. P noktasının x ve y koordinatlarının çarpımı nedir?

  1. A

    -3

  2. B

    7

    Doğru cevap
  3. C

    20

  4. D

    21

  5. E

    49

Doğru cevap: B

Çözüm

Başlangıç noktasını bulmak için dönüşümleri son noktadan başlayarak ters sırayla geri alırız.

Birinci adım: Saat yönünün tersine 90° dönme (x,y)→(−y,x)(x, y) \to (-y, x) kuralıyla yapılır. Bunun tersi saat yönünde 90° dönmedir, (x,y)→(y,−x)(x, y) \to (y, -x). (5,−4)(5, -4) noktası (−4,−5)(-4, -5) olur.

İkinci adım: y=−xy = -x doğrusuna göre yansıma (x,y)→(−y,−x)(x, y) \to (-y, -x) kuralıyla yapılır ve kendi tersidir. (−4,−5)(-4, -5) noktası (5,4)(5, 4) olur.

Üçüncü adım: (−2,3)(-2, 3) ötelemesini geri almak için bileşenlerden vektörün bileşenlerini çıkarırız: (5−(−2),  4−3)=(7,1)(5 - (-2), \; 4 - 3) = (7, 1).

Başlangıç noktası (7,1)(7, 1) olduğundan apsis ile ordinatın çarpımı 7⋅1=77 \cdot 1 = 7 bulunur.

Çeldiriciler. −3-3: dönme geri alınırken işaret atlanır ve (y,x)(y, x) alınırsa, yani saat yönü ile saat yönünün tersi karıştırılırsa, (−3,1)(-3, 1) noktası ve çarpım −3-3 elde edilir. 2020: yalnız son dönüşüm geri alınır; 90° dönme geri alınıp yansıma ve öteleme atlanırsa (−4,−5)(-4, -5) noktasının çarpımı 2020 olur. 2121: ötelemeyi geri alırken ters yönde değil aynı yönde öteleme yapılırsa (5,4)(5, 4) noktasına (−2,3)(-2, 3) eklenir, (3,7)(3, 7) bulunur ve çarpım 2121 olur. 4949: sıra korunmazsa, yani öteleme ilk geri alınırsa (7,−7)(7, -7) noktası elde edilir; yansıma ve dönme bu noktaya uygulanınca (−7,−7)(-7, -7) bulunur ve çarpım 4949 olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Analitik geometri: çemberin analitik incelenmesi
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki doğru, eksenleri kestiği noktalarda koordinat düzlemine çizilmiştir ve merkezi M olan çembere teğettir. Doğrunun denklemi ve merkezin konumu şekildeki değerlerden okunduğunda, çemberin yarıçapı kaç birimdir?

Koordinat düzleminde x ekseni (8, 0) noktasında, y ekseni (0, 6) noktasında kesen doğru çizilmiştir. Merkezi M(5, 6) olan çember bu doğruya teğettir ve değme noktası T'dir. Şekil ölçekli değildir.
  1. A

    3

    Doğru cevap
  2. B

    5

  3. C

    6

  4. D

    9

  5. E

    15

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Doğru eksenleri (8, 0) ve (0, 6) noktalarında kestiğinden kesim noktalarıyla x/8 + y/6 = 1 denklemi yazılır. İki yan 24 ile çarpılınca doğrunun denklemi 3x + 4y − 24 = 0 olur. İkinci adım: Merkez M(5, 6) için nokta-doğru uzaklık formülü uygulanır: d = |3·5 + 4·6 − 24| / √(3² + 4²) = |15| / 5 = 3. Üçüncü adım: Doğru çembere teğet olduğundan merkezin doğruya uzaklığı yarıçapa eşittir; buna göre yarıçap 3 birimdir.

Çeldiriciler: '15' seçeneği paydadaki √(3² + 4²) = 5 bölümünün yapılmamasının sonucudur. '6' seçeneği yarıçap yerine çapın alınmasıdır. '9' seçeneği uzaklığın karesinin yarıçap sanılmasıdır. '5' seçeneği merkezin eksen kesim noktası (0, 6) noktasına olan uzaklığıdır; bu uzaklık doğrunun dik uzaklığı değildir ve teğetlik koşulunda kullanılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Katı cisimler: prizma, silindir, koni, küre, piramit (hacim, alan, açınım)
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir depo odasının iç bölgesi 6 m uzunluğunda, 4 m genişliğinde ve 2,4 m yüksekliğinde bir dikdörtgenler prizmasıdır. Derinliği 20 cm olan şekildeki kutular kesilmeden, kenarları oda kenarlarına paralel olacak biçimde ve boşluk kalmayacak şekilde odaya dizilecektir. Odayı dolduran kutu sayısı kaçtır?

Uzunluğu 30 cm ve yüksekliği 15 cm olan dikdörtgenler prizması biçiminde kutu (izometrik çizim).
  1. A

    20

  2. B

    320

  3. C

    400

  4. D

    6240

  5. E

    6400

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Oda ile kutunun hacimleri birbirine aynı birimde yazılmalıdır. Birinci adım: oda 600⋅400⋅240=57 600 000600 \cdot 400 \cdot 240 = 57\,600\,000 cm³ hacmindedir, 2,4 m ve diğer ölçüler santimetreye çevrilir; kutunun hacmi 30⋅20⋅15=9 00030 \cdot 20 \cdot 15 = 9\,000 cm³'tür.

İkinci adım: Kutular kesilmeden ve boşluksuz dizilirken her boyutta tam sığmalıdır. 600:30=20600 : 30 = 20 (uzunluk boyunca 30 cm kenar), 400:20=20400 : 20 = 20 (genişlik boyunca 20 cm kenar) ve 240:15=16240 : 15 = 16 (yükseklik boyunca 15 cm kenar) tam sayı olduğundan bu yerleşim mümkündür.

Üçüncü adım: Tam yerleşimde kutu sayısı 20⋅20⋅16=6 40020 \cdot 20 \cdot 16 = 6\,400 olur ve hacim oranı aynı sonucu verir: 57 600 000:9 000=6 40057\,600\,000 : 9\,000 = 6\,400.

Çeldiriciler. 20: Yalnızca uzunluklar oranı alınmış, hacim oranı yerine kenar oranı kullanılmıştır. 320: Hacim yerine çevre ile hesap yapılmış, 2(600+400)⋅240:2(30+20)⋅152(600+400) \cdot 240 : 2(30+20) \cdot 15 oranı alınmıştır. 400: Yalnızca taban alanları oranı (240 000:600240\,000 : 600) alınmış, yükseklik hesaba katılmamıştır. 6240: Kutunun 20 cm ve 15 cm'lik kenarları yer değiştirilmiş gibi hesaplanmıştır: 400:15400 : 15 tam bölünmediği için 26 alınmış, 240:20=12240 : 20 = 12 ile 20⋅26⋅12=6 24020 \cdot 26 \cdot 12 = 6\,240 bulunmuştur. Bu yerleşimde oda tam dolmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 41

  • Bağıl hareket
  • Orta
  • Şekilli soru

Kıyıları birbirine paralel bir nehirde bir yüzücü, A noktasından suya göre hızını şekildeki gibi sabit tutarak karşı kıyıya geçiyor. Nehrin akıntı hızı ve yüzücünün suya göre hızının bileşenleri şekilde verilmiştir. Yüzücü karşı kıyıya ulaştığında, A noktasının tam karşısındaki noktadan kıyı boyunca kaç metre uzakta çıkar?

Kıyıları paralel nehir; A noktasından çıkan yüzücünün suya göre hızının kıyıya dik bileşeni 4 m/s, kıyı boyunca bileşeni 3 m/s; akıntı hızı 2 m/s ve kıyı boyunca sağa doğru; nehir genişliği 168 m.
  1. A

    42 m

  2. B

    120 m

  3. C

    126 m

  4. D

    140 m

  5. E

    210 m

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Şekilden yüzücünün suya göre hızının kıyıya dik bileşeni 4 m/s, kıyı boyunca bileşeni 3 m/s'dir; akıntı 2 m/s ile aynı yöne, yani kıyı boyunca ilerleyen yüzücüyle aynı yöne akar. İkinci adım: Nehrin genişliği 168 m olduğundan karşı kıyıya geçme süresi yalnız dik bileşenle belirlenir: t = 168 / 4 = 42 s. Akıntı kıyıya dik hareketi değiştirmez. Üçüncü adım: Kıyı boyunca yere göre hız, yüzücünün 3 m/s bileşeni ile akıntının 2 m/s hızının aynı yönde toplanmasıyla 3 + 2 = 5 m/s olur. Bu hız 42 s boyunca sürdüğünde sürüklenme 5 × 42 = 210 m'dir.

Çeldiriciler. 42 m, akıntının yönü ters alınıp kıyı boyunca hız 3 − 2 = 1 m/s bulunduğunda çıkar: 1 × 42 = 42 m. 120 m, geçme hızı olarak dik bileşenlerin skaler toplamı 4 + 3 = 7 m/s alındığında çıkar: 168 / 7 = 24 s ve 5 × 24 = 120 m. 126 m, akıntının hiç eklenmediği durumdur: 3 × 42 = 126 m. 140 m, akıntının geçme süresini değiştirdiğini sanmaktan gelir: 168 / (4 + 2) = 28 s ve 5 × 28 = 140 m, oysa akıntı yalnız kıyı boyunca hareket ettirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 42

  • Newton'un hareket yasaları (11. sınıf)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Her iki durumda bloklar aynı ivmeyle hareket eder.

  2. II.

    Her iki durumda K ile L arasındaki temas kuvvetinin büyüklüğü aynıdır.

  3. III.

    Her iki durumda K bloğunun L bloğuna uyguladığı kuvvet ile L bloğunun K bloğuna uyguladığı kuvvet eşit büyüklükte ve zıt yöndedir.

Sürtünmesiz yatay bir zeminde şekildeki gibi yan yana duran K ve L blokları birbirine temas etmektedir. Birinci durumda şekildeki F kuvveti K bloğunun sol yüzüne uygulanır ve bloklar birlikte hareket eder. İkinci durumda aynı büyüklükteki kuvvet bu kez L bloğunun sağ yüzüne, birinci durumun tersi yönde uygulanır ve bloklar yine birlikte hareket eder.

Bu iki durum için aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Sürtünmesiz yatay zemin üzerinde yan yana duran K ve L blokları birbirine temas ediyor. K bloğunun kütlesi 2 kg, L bloğunun kütlesi 3 kg. K bloğunun sol yüzüne sağa doğru F = 10 N'luk yatay kuvvet uygulanıyor; ok K bloğunun sol yüzünde bitiyor.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I ve II

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Sürtünmesiz zeminde blokların yatayda etkileyen tek kuvveti F'dir. Blokların toplam kütlesi 2 kg + 3 kg = 5 kg olduğundan birinci durumda ivme a = F / (m_K + m_L) = 10 / 5 = 2 m/s² bulunur. Aynı kuvvet ve aynı toplam kütle ikinci durumda da geçerli olduğundan ivme yine 2 m/s²'dir; birinci ifade doğrudur.

İkinci adım: Birinci durumda ivmelenen blok L'dir ve L'ye etkiyen tek yatay kuvvet K'nın uyguladığı temas kuvvetidir. Newton'un ikinci yasasıyla bu temas kuvveti m_L · a = 3 · 2 = 6 N çıkar. İkinci durumda ivmelenen blok K'dır ve temas kuvveti m_K · a = 2 · 2 = 4 N'dur. İki durumda temas kuvvetleri 6 N ile 4 N olduğundan ikinci ifade yanlıştır.

Üçüncü adım: Bloklar arasındaki kuvvetler etki-tepki çiftidir; bir bloğun diğerine uyguladığı kuvvete, ters yönde ve eşit büyüklükte bir tepki kuvveti karşılık verir. Bu durum kuvvetin hangi yandan uygulandığına bağlı değildir; üçüncü ifade doğrudur. Doğru ifadeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği, ivmenin yalnız itilen bloğun kütlesiyle hesaplanacağı yanılgısından doğar. Bu durumda birinci durumda ivme 10 / 2 = 5 m/s² çıkar ve birinci ifade yanlış sanılır; oysa iki blok birlikte hızlandığı için ivme toplam kütleyle bulunur. 'I ve II' seçeneği, etki-tepki kuvvetlerinin birbirini yok ettiği yanılgısına dayanır. Bu düşünceyle temas kuvvetinin sıfır olduğu sanılır ve ikinci ifade doğru görünür; oysa temas kuvveti sıfır değildir ve iki durumda blokların kütlesine göre 6 N ile 4 N olarak farklıdır. 'I, II ve III' seçeneği, temas kuvvetinin uygulanan 10 N kuvvete eşit olduğu sanısından doğar; oysa bu kuvvet sistemin tamamını değil yalnız bir bloğu hızlandırır. 'Yalnız I' seçeneği, etki-tepki kuvvetlerinin birbirini yok ettiği düşüncesiyle üçüncü ifadeyi yanlış sayar; oysa bu kuvvetler farklı cisimlere etkir ve birbirini yok etmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 43

  • İki boyutta hareket (atışlar)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    M topunun en yüksek noktadaki hızı, L topunun en yüksek noktadaki hızından büyüktür.

  2. II.

    L topunun ulaştığı en büyük yükseklik, K topunun ulaştığı en büyük yükseklikten büyüktür.

  3. III.

    K topunun havada kalma süresi, L topunun havada kalma süresinden büyüktür.

Sürtünmesiz ve hava direncinin önemsenmediği bir deneyde, yatay zemin üzerindeki üç top aynı noktadan eğik olarak fırlatılıyor ve g = 10 m/s² kabul ediliyor. K, L ve M topların ilk hızları ile fırlatma açıları şekildeki çizelgede gösterilmektedir. Her top yalnızca yerçekimi altında hareket edip fırlatıldığı düzleme geri döner. Topların en yüksek noktadaki hızları, ulaştıkları en büyük yükseklikler ve havada kalma süreleri karşılaştırılarak aşağıdaki önermeler inceleniyor. Buna göre bu önermelerden hangileri doğrudur?

Tablo: atış verileri. K topu ilk hızı 50 m/s, açısı 37 derece; L topu ilk hızı 50 m/s, açısı 53 derece; M topu ilk hızı 40 m/s, açısı 37 derece.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız I

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Fırlatılan bir topun ilk hızının yatay bileşeni v0·cos α, düşey bileşeni v0·sin α dır. K ve L için v0 = 50 m/s'dir; K'de (α = 37°) vx = 40 m/s, vy = 30 m/s; L'de (α = 53°) vx = 30 m/s, vy = 40 m/s dir. M'de (v0 = 40 m/s, α = 37°) vx = 32 m/s, vy = 24 m/s dir.

İkinci adım: En yüksek noktada düşey hız sıfırdır, dolayısıyla hız yalnız yatay bileşene eşittir. Uçuş süresi t = 2·vy / g, maksimum yükseklik h = vy² / (2g) ile bulunur. K için t = 6 s ve h = 45 m; L için t = 8 s ve h = 80 m dir. M'nin en yüksek noktadaki hızı 32 m/s dir.

Üçüncü adım: I. ifadede M'nin en yüksek noktadaki hızı 32 m/s, L'ninki 30 m/s olduğundan ifade doğrudur. II. ifadede L'nin maksimum yüksekliği 80 m, K'ninki 45 m olduğundan ifade doğrudur. III. ifadede K'nin uçuş süresi 6 s, L'ninki 8 s olduğundan K'nin süresi daha büyük değildir; ifade yanlıştır. Doğru ifadeler I ve II dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' seçeneği, en yüksek noktadaki hızın ilk hıza eşit sanılmasından doğar; bu durumda M'nin hızı 40 m/s, L'ninki 50 m/s çıkar ve I yanlış görünür. 'Yalnız III' seçeneği, yatay ve düşey bileşenlerde sin ile cos'un yer değiştirilmesinden doğar; bu durumda I ve II yanlış, III doğru görünür. 'Yalnız I' seçeneği, maksimum yüksekliğin yatay bileşenle hesaplanmasından doğar; bu durumda K'nin yüksekliği 80 m, L'ninki 45 m çıkar ve II yanlış görünür. 'I, II ve III' seçeneği, uçuş süresinin yatay bileşenle (2·vx / g) hesaplanmasından doğar; bu durumda K'nin süresi 8 s, L'ninki 6 s çıkar ve III doğru görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 44

  • İtme ve momentum
  • Orta
  • Şekilli soru

Sürtünmesiz yatay bir zeminde sağa doğru hareket eden bir cisim, sağ tarafta bulunan dikey bir duvara çarpıp aynı doğrultuda ters yönde geri sekmektedir. Şekildeki sağdaki durum cismin duvara çarpmadan hemen önceki, soldaki durum ise çarpmadan hemen sonraki hareketini göstermektedir. Cisim ile duvar arasındaki temas 20 ms sürdüğüne göre duvarın cisme uyguladığı ortalama kuvvetin büyüklüğü kaç N'dur?

Sağdaki durumda 0,4 kg kütleli cisim dikey duvara doğru 5 m/s hızla hareket ediyor. Soldaki durumda cisim duvardan geri sekmiş, 3 m/s hızla sola gidiyor. Duvar sağda dikey olarak çizilidir.
  1. A

    0,16 N

  2. B

    3,2 N

  3. C

    40 N

  4. D

    100 N

  5. E

    160 N

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Cismin momentum değişimi, son momentumdan ilk momentumun çıkarılmasıyla bulunur. Cisim duvardan geri döndüğü için hızlar zıt yönlüdür, bu yüzden işaretleri ayrı alınır: birinci adımda Δp = m(v₂ − v₁) = 0,4 · (−3 − 5) = −3,2 kg·m/s, yani büyüklük 3,2 kg·m/s olur. İkinci adımda çarpma süresi 20 ms = 0,02 s olduğundan ortalama kuvvet F = |Δp| / Δt = 3,2 / 0,02 = 160 N bulunur.

Çeldiriciler: 0,16 N, süreyi saniyeye çevirmeden 3,2 değerini 20'ye bölmenin sonucudur; birim dönüşümü zorunludur. 3,2 N, süreye bölme adımı atlandığında kalan momentum değişimidir; kuvvet, momentum değişiminin süreye bölünmesiyle bulunur. 40 N, hızların büyüklüklerinin farkını alıp değişimi 0,8 kg·m/s bulmanın sonucudur; geri sekmede hızlar zıt yönlü olduğu için değişim toplanmalıdır. 100 N, yalnızca ilk momentumun (0,4 · 5 = 2 kg·m/s) 0,02 s'ye bölünmesiyle çıkar; geri sekmedeki hız değişimi hesaba katılmamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 45

  • Tork ve denge (ağırlık merkezi)
  • Zor
  • Şekilli soru

Türdeş bir çubuk, şekildeki O destek noktası üzerinde yatay olarak dengededir. Çubuğun sol tarafına asılı yükün ağırlığı ile çubuğun kendi ağırlığı, bu kuvvetlerin etki ettiği noktalarla birlikte şekilde gösterilmiştir. Çubuğun sağ ucuna asılmış F yükünün ağırlığı da şekildeki uzaklıktadır. Bu düzenekte F yükünün ağırlığı kaç N'dir?

Türdeş 8 m çubuk yatay dengede. Ortasında aşağı yönlü 60 N ok var. Destek O sağ uçtan 2 m içeride. Sol 24 N yük O'dan 5 m, sağ F yükü O'dan 2 m uzakta.
  1. A

    60 N

  2. B

    72 N

  3. C

    108 N

  4. D

    120 N

    Doğru cevap
  5. E

    180 N

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Çubuk yatay dengede olduğundan O noktasına göre saat yönü ve saat yönünün tersi torkların toplamı eşit olmalıdır. Çubuk 8 m uzunluğunda ve türdeş olduğundan ağırlık merkezi tam ortasındadır; O noktası sağ uçtan 2 m içeride olduğundan ağırlık merkezi O'ya 2 m uzaklıktadır. İkinci adım: Çubuğun ağırlığının torku 60 × 2 = 120 N·m'dir. Üçüncü adım: Sol taraftaki 24 N'lik yük O noktasından 5 m uzakta olduğundan torku 24 × 5 = 120 N·m'dir. Sol taraftaki toplam tork 120 + 120 = 240 N·m olur. Sağ uçtaki F yükü O noktasından 2 m uzakta olduğundan 2F = 240 yazılır ve F = 120 N bulunur. '60 N' seçeneği çubuğun kendi ağırlığının torkunun hesaba katılmamasından çıkar. '72 N' seçeneği 24 N'lik yükün kolunun O yerine çubuğun sol ucundan ölçülmesinden çıkar. '108 N' seçeneği yükün kolunun 4 m alınmasından çıkar. '180 N' seçeneği çubuğun ağırlığının kolunun sol uçtan 4 m alınmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 46

  • Manyetik alan ve manyetik kuvvet (11. sınıf)
  • Orta
  • Şekilli soru

Sayfadan içeri yönlü düzgün bir manyetik alana, şekildeki hızlarla ve alanın sol sınırına dik olarak iki parçacık giriyor. P₁ pozitif, P₂ negatif yüklüdür; kütleleri sırasıyla m ve 4m, yüklerinin mutlak değerleri ise q ve 2q'dur. Parçacıkların alan içindeki çembersel yörüngelerinin yarıçapları r₁ ve r₂ olduğuna göre, r₂ / r₁ oranı kaçtır?

Sayfadan içeri yönlü düzgün manyetik alan bölgesi; sol kenardan alana dik giren iki parçacık, P1 pozitif ve P2 negatif yüklü. v1 = 2,0 · 10^5 m/s, v2 = 5,0 · 10^4 m/s, B = 0,4 T.
  1. A

    0,125

  2. B

    0,5

    Doğru cevap
  3. C

    1

  4. D

    2

  5. E

    8

Doğru cevap: B

Çözüm

Alana dik giren yüklü parçacığın yörünge yarıçapı r = m·v / (|q|·B) bağıntısıyla bulunur; yükün işareti sapma yönünü belirler, yarıçapın büyüklüğünü değiştirmez. Birinci adımda P₁ için r₁ = m·v₁ / (q·B) yazılır. İkinci adımda P₂ için kütle 4m, yükün mutlak değeri 2q ve hız v₂ alınır: r₂ = 4m·v₂ / (2q·B). Üçüncü adımda iki yarıçapın oranı alınır: r₂ / r₁ = 2·v₂ / v₁. Alan şiddeti B bu oranda sadeleştiği için sonucu değiştirmez. Şekildeki v₁ = 2,0·10⁵ m/s ve v₂ = 5,0·10⁴ m/s değerleri yerine konursa oran 2 · (5,0·10⁴ / 2,0·10⁵) = 0,5 olur. Çeldiriciler: '0,125' seçeneği kütle oranının hiç hesaba katılmamasının sonucudur. '1' seçeneği yük oranını yok saymanın, '2' seçeneği yük oranını ters almanın, '8' seçeneği ise hız oranını ters almanın sonucudur; bu yüzden yalnız '0,5' doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 47

  • Alternatif akım
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki devrede bir direnç ile bir bobin seri bağlanmış ve devre, ~ ile gösterilen alternatif akım kaynağına bağlanmıştır. Kaynağın etkin gerilimi ve ölçü aletlerinin okumaları şekilde verilmiştir. Bobinin ohmik direnci ihmal edilmektedir. Devredeki ampermetre ve voltmetre, devrenin etkin değerlerini gösterdiğine göre bobinin indüktif reaktansı kaç ohm'dur?

Seri bağlı bir direnç ve bir bobin içeren devre. Ampermetre 2 A gösteriyor. Direncin uçlarına paralel bağlı voltmetre 6 V gösteriyor. Sol kenardaki daire içinde ~ sembolü bulunan kaynak 10 V etkin gerilimli alternatif akım kaynağıdır.
  1. A

    2 Ω

  2. B

    3 Ω

  3. C

    4 Ω

    Doğru cevap
  4. D

    5 Ω

  5. E

    5,66 Ω

Doğru cevap: C

Çözüm

Ampermetre ve voltmetrelerin gösterdiği değerler etkin (efektif) değerlerdir. Bu yüzden devrenin akımı I = 2 A olarak okunur ve direnç uçlarındaki gerilim V_R = 6 V'tur.

Direnç ile bobinin uçlarındaki gerilimler arasında 90° faz farkı vardır, bu nedenle kaynak gerilimi bu iki gerilimin cebirsel toplamı değil, vektörel toplamıdır: E² = V_R² + V_L². Kaynağın etkin gerilimi E = 10 V olduğundan birinci adımda bobin gerilimi V_L = √(10² − 6²) = √64 = 8 V bulunur.

İkinci adımda bobinin indüktif reaktansı, bobin geriliminin akıma oranıyla X_L = V_L / I = 8 / 2 = 4 Ω olarak hesaplanır. Doğru değer 4 Ω'dur.

Çeldiriciler: '2 Ω' seçeneği, kaynak ile direnç gerilimlerini cebirsel olarak çıkarmanın sonucudur (10 − 6 = 4 V, 4 / 2 = 2 Ω); faz farkı göz ardı edildiğinde bu yol izlenir. '3 Ω' seçeneği bobin gerilimini direnç gerilimiyle karıştırmanın sonucudur (6 / 2). '5 Ω' seçeneği, bobinin reaktansı yerine devrenin toplam empedansının (E / I = 10 / 2) hesaplanmasıyla çıkar; empedans doğru bir büyüklük olsa da sorulan reaktans değildir. '5,66 Ω' seçeneği (yaklaşık 4√2), ölçü aletlerinin tepe değer gösterdiğini varsayıp sonucu √2 ile çarpmanın sonucudur; ampermetre ve voltmetre etkin değer gösterdiği için bu çarpım yapılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 48

  • Transformatörler
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir fizik laboratuvarında üç ideal transformatör (X, Y, Z) incelenmektedir. Şekildeki tabloda her transformatörün birincil sargısının sarım sayısı, ikincil sargısının sarım sayısı ve birincil sargısına uygulanan etkin gerilim verilmiştir. Transformatörler ideal kabul edilmektedir ve sargılar arasında güç kaybı ihmal edilmektedir. Bu transformatörlerin ikincil sargılarında oluşan gerilimlerden en büyüğü kaç volttur?

Tablo: X, Y, Z transformatörleri. Birincil sarım sayıları 200, 400, 250; ikincil sarım sayıları 600, 1000, 500; birincil gerilimleri 40, 30, 180 V.
  1. A

    75 V

  2. B

    90 V

  3. C

    120 V

  4. D

    180 V

  5. E

    360 V

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: ideal transformatörde gerilim oranı sarım oranına eşittir, yani ikincil gerilim Vs = Vp · Ns / Np bağıntısıyla bulunur. X için 40 · 600 / 200 = 120 V, Y için 30 · 1000 / 400 = 75 V ve Z için 180 · 500 / 250 = 360 V çıkar. İkinci adım: üç ikincil gerilim karşılaştırıldığında en büyük değer Z transformatörüne aittir. Üçüncü adım: sorunun istediği en büyük ikincil gerilim bu nedenle 360 V'tur. Çeldiriciler: 75 V yalnızca en büyük ikincil sarım sayısına sahip transformatörün gerilimini almaktan doğar; en büyük gerilim ise başka bir transformatörde çıkar. 90 V oranı ters çevirmenin sonucudur (Vs = Vp · Np / Ns); gerilim oranı sarım sayılarının ters oranı değildir. 120 V birincil gerilimi X'in 40 V değeriyle tüm transformatörler için sabit almanın sonucudur; her transformatörün kendi birincil gerilimi kullanılmalıdır. 180 V ise en büyük birincil gerilimdir; bu değer ikincil gerilim değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 49

  • Kütle çekim ve Kepler yasaları
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kütlesi 200 kg olan bir uydu, bir gezegenin çevresinde yarıçapı sabit olan çembersel bir yörüngede dolanmaktadır. Gezegenin yarıçapı 1,2×10⁷ m, uydunun gezegen yüzeyinden yüksekliği 8×10⁶ m ve gezegenin kütle çekim sabiti ile kütlesinin çarpımı 8×10⁸ m³/s²'dir. Uydunun bu yörüngeden çıkarılıp sonsuz uzaklıkta durgun hâle gelmesi isteniyor.

Bu işlem için dışarıdan verilmesi gereken en küçük enerji kaç joule'dür?

  1. A

    -4000 J

  2. B

    4000 J

    Doğru cevap
  3. C

    8000 J

  4. D

    10000 J

  5. E

    12000 J

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Yörünge yarıçapı, gezegenin merkezinden uydunun uzaklığıdır: r = R + h = 1,2×10⁷ + 8×10⁶ = 2×10⁷ m.

İkinci adım: Çembersel yörüngede kütle çekim kuvveti merkezcil kuvveti sağlar: GMm/r² = mv²/r. Buradan kinetik enerji Ek = ½mv² = GMm/(2r) = (8×10⁸ · 200) / (2 · 2×10⁷) = 4000 J, potansiyel enerji Ep = −GMm/r = −8000 J bulunur. Mekanik enerji E = Ek + Ep = −4000 J olur.

Üçüncü adım: Uydu sonsuz uzaklıkta durgun olduğunda kinetik enerjisi de potansiyel enerjisi de sıfırdır, yani E = 0'dır. Gereken enerji ΔE = 0 − (−4000) = 4000 J olarak bulunur.

Çeldiriciler: '-4000 J' seçeneği, enerji değişimini yalnızca kinetik enerjinin azalması sanıp işareti yanlış almanın sonucudur; dışarıdan verilmesi gereken enerji pozitiftir. '8000 J' yalnızca potansiyel enerji farkı alındığında çıkar, kinetik enerji hesaba katılmamış olur. '10000 J' yörünge yarıçapı yerine yüzeyden yüksekliğin kullanılmasının sonucudur. '12000 J' potansiyel enerjiyi pozitif alıp mekanik enerjiyi +12000 J sanmanın sonucudur, oysa kütle çekim potansiyel enerjisi negatiftir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 50

  • Basit harmonik hareket
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Asansör yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanırken basit sarkacın periyodu 2 s'den küçük olur.

  2. II.

    Asansör yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanırken yay sarkacının periyodu 1,5 s'den küçük olur.

  3. III.

    Asansör aşağı yönde 4 m/s² ivmeyle hızlanırken basit sarkacın periyodu 2 s'den büyük olur.

Tavanına asılmış düşey bir asansörün içinde bir basit sarkaç ile bir yay sarkacı yan yana duruyor. Her iki sarkaç da düşey düzlemde küçük genlikle salınmakta ve sürtünmeler ihmal edilmektedir. Asansör durgun iken basit sarkacın periyodu 2 s, yay sarkacının periyodu 1,5 s'dir. Yerçekimi ivmesi 10 m/s² alınacağına göre, asansörün ivmeli hareketlerine ait aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

  5. E

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda asansörün ivmesinin yönüne göre etkin çekim ivmesi belirlenir: yukarı yönlü a ivmesinde g + a, aşağı yönlü a ivmesinde g − a alınır. Basit sarkacın periyodu T = 2π√(L / g_etkin) bağıntısıyla verildiğinden, etkin çekim ivmesi arttıkça periyot küçülür. İkinci adımda, yukarı yönde 6 m/s² ivmeyle hızlanan asansörde g_etkin = 16 m/s² olur ve periyot 2 × √(10 / 16) ≈ 1,58 s bulunur. Bu değer 2 s'den küçük olduğundan I doğrudur.

Üçüncü adımda yay sarkacının periyodunun T = 2π√(m / k) bağıntısıyla yalnızca kütleye ve yay sabitine bağlı olduğu hatırlanır; çekim ivmesi bu bağıntıda yer almaz. Asansörün ivmelenmesi yay sarkacının periyodunu değiştirmediğinden periyot 1,5 s'de kalır; II'de söylenen küçülme gerçekleşmez, II yanlıştır. Aşağı yönde 4 m/s² ivmeyle hızlanan asansörde g_etkin = 6 m/s² olur ve basit sarkacın periyodu 2 × √(10 / 6) ≈ 2,58 s çıkar. Bu değer 2 s'den büyük olduğundan III doğrudur; doğru öncüller I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, aşağı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini g + a = 14 m/s² almaktan doğar; periyot 1,69 s çıkar ve III yanlış sanılır. 'Yalnız III' seçeneği, yukarı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini g − a = 4 m/s² almaktan doğar; periyot 3,16 s olur ve I yanlış sanılır. 'I ve II' seçeneği, yay sarkacının periyodunun da çekim ivmesiyle değiştiğini sanmaktan ve aşağı yönlü ivmede etkin çekim ivmesini hatalı almaktan doğar. 'I, II ve III' seçeneği ise yay sarkacının periyodunu çekim ivmesine bağlı sanıp II'yi doğru görmekten doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 51

  • Düzgün çembersel hareket
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Cismin ivmesi O noktasına doğru yöneliktir.

  2. II.

    İpteki gerilme 16 N'dur.

  3. III.

    İp koptuğunda cisim, yarıçap doğrultusunda O noktasından uzaklaşarak hareketini sürdürür.

Sürtünmesiz yatay bir düzlemde, ucu O noktasına bağlı bir ip, ucundaki 2 kg kütleli bir cismi şekildeki kesikli çember üzerinde dolandırmaktadır. Cisim bu çember üzerinde sabit büyüklükte 2 m/s hızla dolanmakta ve ip hep gerilmiş kalmaktadır. Şekilde gösterilen ipin uzunluğu, cismin dolandığı çemberin yarıçapıdır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

O noktası merkezli kesikli bir çember vardır. Ucu O'ya bağlı ipin diğer ucunda bir cisim bulunur. Çemberin yarıçapı, yani O ile cisim arasındaki ipin uzunluğu r = 0,5 m olarak gösterilmiştir. Cismin hız vektörü v çembere teğettir.
  1. A

    I

  2. B

    II ve III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekilde ipin uzunluğu r = 0,5 m olarak verilmiştir ve cisim bu yarıçaplı çember üzerinde sabit büyüklükte hızla dolanır. Merkezcil ivme a = v² / r = 2² / 0,5 = 8 m/s² olur ve yönü her an merkeze doğrudur; bu nedenle I. yargı doğrudur. İkinci adım: İp gerilmesi merkezcil kuvveti sağladığından T = m·a = 2 · 8 = 16 N bulunur; II. yargı doğrudur. Üçüncü adım: İp koptuğunda cisim, hız vektörünün doğrultusunda, çembere teğet olarak doğrusal hareketini sürdürür. Yarıçap doğrultusunda merkezden uzaklaşmadığı için III. yargı yanlıştır. Bu durumda doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'I' seçeneği, ip gerilmesini cismin ağırlığına eşit alıp (T = m·g = 19,6 N) II. yargıyı yanlış saymanın sonucudur. 'II ve III' seçeneği, merkezcil ivmenin hız yönünde olduğu yanılgısıyla I. yargıyı yanlış işaretleyip III. yargıyı doğru kabul etmekten gelir. 'I ve III' seçeneği, gerilmeyi ağırlıkla karıştırmanın ve ip koptuğunda cismin yarıçap doğrultusunda fırladığını sanmanın birleşiminden çıkar. 'I, II ve III' seçeneği ise ip koptuktan sonra yolun teğet değil radyal olduğu yanılgısını kabul etmenin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 52

  • Radyoaktivite, büyük patlama, temel kuvvetler ve parçacıklar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kararsız bir çekirdek ardışık üç bozunma geçirerek kararlı hâle ulaşıyor. Birinci bozunmada kütle numarası 4 azalırken atom numarası 2 azalıyor. İkinci bozunmada atom numarası 1 artıyor, kütle numarası değişmiyor. Üçüncü bozunmada ise çekirdeğin atom ve kütle numaraları değişmiyor. Bu üç bozunmanın türleri sırasıyla hangisidir?

  1. A

    alfa, beta eksi, gama

    Doğru cevap
  2. B

    alfa, beta artı, gama

  3. C

    gama, beta eksi, alfa

  4. D

    alfa, beta eksi, beta eksi

  5. E

    beta eksi, alfa, gama

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Bu bozunmada kütle numarası 4, atom numarası 2 azalmıştır. Alfa parçacığı 2 proton ve 2 nötrondan oluştuğu için alfa bozunmasında kütle numarası 4, atom numarası 2 azalır; ilk bozunma alfadır.

İkinci adım: Atom numarası 1 artmış, kütle numarası değişmemiştir. Bu, bir nötronun protona dönüşüp bir elektron yaydığı beta eksi bozunmasının imzasıdır; beta artı bozunmasında ise atom numarası azalır.

Üçüncü adım: Atom ve kütle numaraları değişmediğine göre çekirdeğin türü değişmemiştir; fazla enerji elektromanyetik ışıma ile verilir. Bu gama bozunmasıdır.

Doğru sıra alfa, beta eksi, gama'dır.

Yanlış seçenekler: 'alfa, beta artı, gama' seçeneği ikinci bozunmadaki atom numarası artışını beta artı ile eşler; beta artı atom numarasını azalttığı için bu eşleme çelişir. 'alfa, beta eksi, beta eksi' seçeneği değişmeyen üçüncü bozunmayı beta eksi sayar; gama bozunmasında çekirdeğin türü değişmez. 'gama, beta eksi, alfa' seçeneği üç bozunmanın sırasını tersten okur; ilk yapılan bozunma ilk adımdır ve atom numarası 2 azalan bozunma alfadır. 'beta eksi, alfa, gama' seçeneği ilk iki bozunmanın türlerinin yerini karıştırır; atom ve kütle numarasını 4 ve 2 azaltan bozunma alfadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 53

  • Kırınım ve girişim
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yarık genişliği w küçültülür.

  2. II.

    Kullanılan ışığın dalga boyu λ artırılır.

  3. III.

    Yarık genişliği w artırılır.

Bir fizik laboratuvarında tek bir dar yarıktan geçirilen tek renkli ışık, yarığın arkasındaki perdede kırınım deseni oluşturmaktadır. Başlangıçta yarık genişliği w, yarık ile perde arasındaki uzaklık L ve kullanılan ışığın dalga boyu λ'dır. Perde üzerinde ölçülen merkezî aydınlık saçağın genişliği kaydedilmektedir. Her değişiklik ayrı bir deneme olarak, diğerlerinden bağımsız uygulanmaktadır. Aşağıdaki değişikliklerden hangileri yapıldığında merkezî aydınlık saçağın genişliği artar?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve II

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Tek yarıkta merkezî aydınlık saçağın genişliği Δy=2λLw\Delta y = \dfrac{2\lambda L}{w} bağıntısıyla bulunur; λ\lambda dalga boyu, LL yarık ile perde arasındaki uzaklık, ww yarık genişliğidir. Birinci adım: genişlik λ\lambda ve LL ile doğru, ww ile ters orantılıdır. İkinci adım: I. değişiklikte ww küçülür, paydadaki değer azaldığı için genişlik artar. II. değişiklikte λ\lambda büyür, pay büyür ve genişlik artar. III. değişiklikte ww büyür; yarık genişledikçe kırınım zayıflar ve merkezî saçak daralır. Üçüncü adım: genişliği artıran değişiklikler I ve II olduğundan doğru cevap bu ikisini birlikte veren seçenektir. 'Yalnız I' ve 'Yalnız II' seçenekleri, değişikliklerden yalnızca birinin etkili olduğunu varsaymanın sonucudur. 'II ve III' seçeneği büyük yarığın kırınımı artırdığını sanmanın sonucudur; oysa yarık büyüdükçe kırınım azalır. 'I, II ve III' seçeneği ise her değişikliğin genişliği artırdığını varsayan bir genellemedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 54

  • Modern fiziğin teknolojideki uygulamaları
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Vücuda verilen radyoaktif izleyici, bozunumu sırasında pozitron yayar.

  2. II.

    Yayılan pozitron, bir elektronla karşılaşıp yok olduğunda zıt yönlerde ilerleyen iki gama fotonu oluşturur.

  3. III.

    Görüntü, pozitronların doğrudan dedektörce algılanmasıyla oluşur.

Bir hastanın PET taramasında vücuda radyoaktif bir izleyici madde verilir. Tarama sırasında vücudun dışına yerleştirilmiş dedektörler, izleyicinin bozunumu sonucu ortaya çıkan ışımaları kaydeder ve bu kayıtlardan vücuttaki izleyici dağılımını gösteren bir görüntü elde edilir. Bu tarama ve görüntünün oluşumuna ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    Yalnız II

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: PET taramasında vücuda verilen radyoaktif izleyici bozunurken pozitron yayar; I. yargı doğrudur. İkinci adım: Yayılan pozitron, dokudaki bir elektronla karşılaşınca ikisi birbirini yok eder ve kütleleri 511 keV enerjili iki gama fotonuna dönüşür. Momentum korunumu gereği bu iki foton birbirine zıt yönlerde ilerler; II. yargı doğrudur. Üçüncü adım: Dedektörler pozitronu değil, yok oluşta çıkan gama fotonlarını algılar. Pozitron kısa bir yol aldıktan sonra elektronla birleşip yok olduğu için dedektöre ulaşamaz; görüntü pozitronların doğrudan algılanmasıyla oluşmaz, III. yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II olduğundan doğru seçenek 'I ve II' olur. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, yok oluşta tek bir gama fotonunun çıktığı sanısıyla II. yargının yanlış işaretlenmesinden doğar. 'I ve III' seçeneği, görüntünün doğrudan pozitronlarla oluştuğu yanılgısının sonucudur. 'Yalnız II' seçeneği, izleyicinin X ışını yaydığı sanısıyla I. yargının yanlış görülmesinden çıkar. 'II ve III' seçeneği ise X ışını sanısı ile doğrudan algılama yanılgısını birlikte taşır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 55

  • Modern atom teorisi ve elektron dizilimi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Proton sayıları sırasıyla 7, 8, 9 ve 11; yükleri sırasıyla −3, −2, −1 ve +1 olan dört tanecik veriliyor. Bu tanecikler yarıçapa göre küçükten büyüğe doğru sıralandığında hangisi doğru olur?

  1. A

    Na⁺ < F⁻ < O²⁻ < N³⁻

    Doğru cevap
  2. B

    F⁻ < Na⁺ < O²⁻ < N³⁻

  3. C

    N³⁻ < O²⁻ < F⁻ < Na⁺

  4. D

    Na⁺ < O²⁻ < F⁻ < N³⁻

  5. E

    N³⁻ < F⁻ < O²⁻ < Na⁺

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Bir taneciğin elektron sayısı, proton sayısından yük değeri çıkarılarak bulunur. Buna göre 7 protonlu ve −3 yüklü tanecikte 7 − (−3) = 10 elektron vardır. 8 protonlu ve −2 yüklü tanecikte 8 + 2 = 10, 9 protonlu ve −1 yüklü tanecikte 9 + 1 = 10, 11 protonlu ve +1 yüklü tanecikte 11 − 1 = 10 elektron bulunur. Dört taneciğin de 10 elektronu olduğundan izoelektroniktirler. İkinci adım: Elektron sayıları eşit olduğunda elektron bulutları aynı ölçüde itiştiği için yarıçapı belirleyen fark çekirdeğin çekim gücüdür. Proton sayısı arttıkça çekirdek elektronları daha güçlü çeker ve tanecik küçülür. Proton sayıları 7 < 8 < 9 < 11 olduğundan yarıçap en çok 7 protonlu tanecikte, en az 11 protonlu tanecikte olur: N³⁻ > O²⁻ > F⁻ > Na⁺. Küçükten büyüğe sıralama Na⁺ < F⁻ < O²⁻ < N³⁻ biçiminde kurulur.

Çeldiriciler: 'N³⁻ < O²⁻ < F⁻ < Na⁺' sıralaması, proton sayısı büyük olanın yarıçapının da büyük olduğu varsayımından çıkar; oysa çekirdek yükü arttıkça yarıçap küçülür. 'F⁻ < Na⁺ < O²⁻ < N³⁻' sıralamasında Na⁺ ile F⁻ yer değiştirmiştir; Na⁺ iyonunun 11 protonu, F⁻ iyonunun 9 protonundan daha güçlü çeker, bu yüzden Na⁺ daha küçüktür. 'Na⁺ < O²⁻ < F⁻ < N³⁻' sıralamasında O²⁻ ile F⁻ ters yerleştirilmiştir; F⁻ 9 protonla O²⁻ nin 8 protonundan daha güçlü çekildiğinden F⁻ daha küçüktür. 'N³⁻ < F⁻ < O²⁻ < Na⁺' sıralaması Na⁺ katyonunu en büyük tanecik saymaktan çıkar; oysa Na⁺ iyonu 11 protonla en güçlü çekirdek çekimine sahip olduğu için en küçük tanecik olmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 56

  • Gaz karışımları, kinetik teori, gerçek gazlar
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Uzunluğu 120 cm olan, iki ucu açık yatay bir cam borunun bir ucuna metan (CH₄), diğer ucuna kükürt dioksit (SO₂) gazı aynı anda bırakılıyor. Gazlar aynı sıcaklık ve basınçta boru içinde birbirine doğru yayılıyor. Atom kütleleri H: 1, C: 12, O: 16, S: 32 g/mol olduğuna göre, gazlar karşılaştığında karşılaşma noktasının metanın bırakıldığı uca uzaklığı kaç santimetredir?

  1. A

    24 cm

  2. B

    40 cm

  3. C

    60 cm

  4. D

    80 cm

    Doğru cevap
  5. E

    96 cm

Doğru cevap: D

Çözüm

Aynı sıcaklık ve basınçta gazların yayılma hızı, mol kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır (Graham yasası). Birinci adımda gazların mol kütlelerini bulalım: M(CH₄) = 12 + 4 · 1 = 16 g/mol, M(SO₂) = 32 + 2 · 16 = 64 g/mol. İkinci adımda hız oranını kuralım: v(CH₄) / v(SO₂) = √(64 / 16) = √4 = 2. Üçüncü adımda iki gaz aynı sürede yol aldığından, aldıkları yollar hızlarıyla orantılıdır. Toplam 120 cm olan borunun metan tarafındaki kısmı 120 · 2 / (2 + 1) = 80 cm çıkar; karşılaşma noktası metanın bırakıldığı uca 80 cm uzaklıktadır.

Çeldiriciler: 24 cm, hızları mol kütlesiyle doğru orantılı alıp oranı 16 / 64 = 1/4 olarak kurmanın sonucudur; oysa gazların hızı mol kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır. 96 cm, karekök alınmadan 64 / 16 = 4 oranının kullanılmasıyla çıkar; hız oranı 4 değil 2'dir. 40 cm, karşılaşma noktasının uzaklığını diğer uçtan (kükürt dioksit tarafından) vermenin sonucudur; soru ise metan tarafındaki uzaklığı sorar. 60 cm, iki gazın yollarını eşit sanmanın sonucudur; gazların hızları farklı olduğu için yollar da eşit olmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 57

  • Gaz yasaları ve ideal gaz
  • Zor
  • Şekilli soru

Hacmi 36,9 L olan sabit hacimli bir tüpte azot gazı bulunmaktadır. Tüpteki gazın basıncı ile mutlak sıcaklığı arasındaki ilişki şekildeki grafikte verilmiştir. Mutlak sıcaklığı 300 K olan noktadaki basınç grafikten okunmaktadır. Gazın ideal davrandığı varsayıldığında, R = 0,082 L·atm/(mol·K) ve azot gazının mol kütlesi 28 g/mol olduğuna göre tüpteki azot gazının kütlesi kaç gramdır?

Çizgi grafik: sabit hacimli tüpteki azot gazının basıncı (atm), mutlak sıcaklığa (K) göre. Doğru orijinden geçer; 100 K'de 1 atm, 200 K'de 2 atm, 300 K'de 3 atm, 400 K'de 4 atm.
  1. A

    0,28 g

  2. B

    0,46 g

  3. C

    4,5 g

  4. D

    126 g

    Doğru cevap
  5. E

    1400 g

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Grafikte mutlak sıcaklığın 300 K olduğu noktada basınç 3,0 atm'dir. Tüp sabit hacimli olduğundan bu tek okuma, gazın durumunu belirler. İkinci adım: İdeal gaz denkleminden mol sayısı bulunur: n=PVRT=3,0⋅36,90,082⋅300=110,724,6=4,5n = \dfrac{PV}{RT} = \dfrac{3{,}0 \cdot 36{,}9}{0{,}082 \cdot 300} = \dfrac{110{,}7}{24{,}6} = 4{,}5 mol. Üçüncü adım: Mol sayısı mol kütlesiyle çarpılarak kütleye geçilir: m=n⋅M=4,5⋅28=126m = n \cdot M = 4{,}5 \cdot 28 = 126 g bulunur.

Çeldiriciler. 0,28 g: grafiğin eğimi olan 0,01 atm/K mol sayısı sanılmış ve 28 ile çarpılmıştır; eğim bir mol sayısı değildir. 0,46 g: R yerine 22,4 alınmıştır; 22,4 L/mol yalnızca normal koşullardaki molar hacimdir, denklemdeki gaz sabiti değildir. 4,5 g: bulunan mol sayısı doğrudan kütle sanılmıştır, oysa mol kütlesiyle çarpılmadan gram elde edilemez. 1400 g: sıcaklık kelvin yerine 27 değeriyle denkleme konulmuştur; bu, mol sayısını yaklaşık 11 kat büyütür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 58

  • Çözünme ve derişim birimleri
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    X çözeltisinin molalitesi 1 mol/kg'dır.

  2. II.

    Y çözeltisinin molaritesi 2 mol/L'dir.

  3. III.

    Molalite, çözücü kütlesi yerine çözelti kütlesi kullanılarak hesaplanır.

Molekül kütlesi 180 g/mol olan bir katının 90 g'ı kullanılarak X ve Y çözeltileri hazırlanıyor. X çözeltisinde katı 500 g suda çözülüyor. Y çözeltisinde ise katı, toplam hacmi 250 mL olacak şekilde suda çözülüyor. Buna göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: katının mol sayısı, kütlenin mol kütlesine bölünmesiyle 90 / 180 = 0,5 mol bulunur. İkinci adım: molalite, çözünen mol sayısının çözücü kütlesine (kg) bölümüdür. X çözeltisinde çözücü 500 g = 0,5 kg olduğundan 0,5 / 0,5 = 1 mol/kg bulunur ve I. öncül doğrudur. Üçüncü adım: molarite, mol sayısının çözelti hacmine (L) bölümüdür. Y çözeltisinin hacmi 250 mL = 0,25 L olduğundan 0,5 / 0,25 = 2 mol/L bulunur ve II. öncül doğrudur. III. öncül yanlıştır, çünkü molalite çözelti kütlesiyle değil çözücü kütlesiyle hesaplanır. Doğru cevap I ve II'dir.

Yanlış seçenekler: 'Yalnız I', yalnızca ilk öncülün sınanıp II'nin dikkate alınmamasıyla oluşur. 'II ve III', molalitede çözücü kütlesi yerine çözelti kütlesi kullanılırsa I yanlış çıktığı ve III doğru sanıldığı için seçilir. 'I ve III', III'ün doğru sanılmasıyla birlikte Y'de hacmin mL cinsinden alınmasıyla molarite 0,002 mol/L çıktığı ve II yanlış göründüğü için seçilir. 'I, II ve III' yalnızca III'ün doğru sanılmasıyla oluşur; molalite ile molaritenin aynı tanıma dayandığı yanılgısı bu seçeneğe götürür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 59

  • Oluşum entalpisi, bağ enerjisi ve Hess yasası
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir laboratuvarda hidrojen peroksit, 298 K sıcaklıkta ve 1 atm basınçta sıvı hâlden oksijen ve suya dönüşmektedir. Süreç aşağıdaki denklemle gösterilmiştir.

2 H2O2(s)→2 H2O(s)+O2(g)2\,\mathrm{H_2O_2(s)} \rightarrow 2\,\mathrm{H_2O(s)} + \mathrm{O_2(g)}

Şekildeki çizelgede bu üç maddenin 298 K'deki oluşum entalpileri listelenmiştir. Atomların bağıl kütleleri H için 1, O için 16'dır. Öğrenci 34 gram hidrojen peroksiti ayrıştırdığında ortama bırakılan enerji ne kadardır?

Tablo: standart oluşum entalpileri (kJ/mol). H₂O₂(s) -187,8; H₂O(s) -285,8; O₂(g) 0.
  1. A

    44,9 kJ

  2. B

    196,0 kJ

  3. C

    240,9 kJ

  4. D

    98,0 kJ

    Doğru cevap
  5. E

    49,0 kJ

Doğru cevap: D

Çözüm

Tepkimenin standart entalpisi, ürünlerin oluşum entalpileri toplamından girenlerin oluşum entalpileri toplamının çıkarılmasıyla bulunur: ΔH∘=∑n ΔHf∘(u¨ru¨nler)−∑n ΔHf∘(girenler)\Delta H^\circ = \sum n\,\Delta H^\circ_f(\text{ürünler}) - \sum n\,\Delta H^\circ_f(\text{girenler}).

Birinci adım: Tablodan değerler okunur. H2O2(s)\mathrm{H_2O_2(s)} için −187,8-187{,}8 kJ/mol, H2O(s)\mathrm{H_2O(s)} için −285,8-285{,}8 kJ/mol'dür. Kararlı element olan O2(g)\mathrm{O_2(g)} için oluşum entalpisi sıfırdır.

İkinci adım: Katsayılar hesaba katılır. Ürünler toplamı 2(−285,8)+0=−571,62(-285{,}8) + 0 = -571{,}6 kJ, girenler toplamı 2(−187,8)=−375,62(-187{,}8) = -375{,}6 kJ olur. Buna göre ΔH∘=−571,6−(−375,6)=−196,0\Delta H^\circ = -571{,}6 - (-375{,}6) = -196{,}0 kJ bulunur. Bu değer denklemde yazılan 2 mol H2O2\mathrm{H_2O_2}'nin ayrışmasına aittir; negatif işaret ısının açığa çıktığını gösterir.

Üçüncü adım: 34 g H2O2\mathrm{H_2O_2}'nin mol sayısı 34/34=134 / 34 = 1 mol'dür. Isı madde miktarıyla orantılı olduğundan 1 mol H2O2\mathrm{H_2O_2} için açığa çıkan ısı 196,0/2=98,0196{,}0 / 2 = 98{,}0 kJ'dür.

Çeldiriciler '44,9 kJ' seçeneği, ürünlerdeki H2O\mathrm{H_2O} için 2 katsayısının kullanılmamasından doğar: ΔH = +89,8 kJ olur ve bir mol için 44,9 kJ çıkar. '196,0 kJ' seçeneği, 2 mol için bulunan değerin 1 mol için kullanılmamasının sonucudur. '240,9 kJ' seçeneği, O₂'nin oluşum entalpisi sıfır alınmak yerine H₂O değeriyle işlenmesiyle bulunur: ΔH = -481,8 kJ ve bir mol için 240,9 kJ çıkar. '49,0 kJ' seçeneği, mol oranının dörtte bir alınmasından doğar: 2 mol için 196,0 kJ'nin dörtte biri 49,0 kJ eder, oysa 1 mol için yarısı alınmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 60

  • Tepkime hızı
  • Zor
  • Şekilli soru

Sabit sıcaklıkta gerçekleşen 2X(g)→Y(g)2\mathrm{X(g)} \rightarrow \mathrm{Y(g)} tepkimesinde X ve Y türlerinin derişimlerinin zamanla değişimi şekildeki grafikte verilmiştir. Buna göre 10. saniye ile 30. saniye arasında X'in ortalama harcanma hızı kaç mol/(L⋅s)\mathrm{mol/(L \cdot s)}'dir?

Çizgi grafik: X ve Y derişimleri (mol/L), zaman (s). X: 0 s 0,80; 10 s 0,60; 20 s 0,40; 30 s 0,30; 40 s 0,20. Y: 0 s 0,00; 10 s 0,10; 20 s 0,20; 30 s 0,25; 40 s 0,30. Eksen 0 ile 0,9 mol/L.
  1. A

    -0,015

  2. B

    0,00375

  3. C

    0,0075

  4. D

    0,010

  5. E

    0,015

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Grafikte X'in derişimi 10. saniyede 0,60 mol/L, 30. saniyede 0,30 mol/L olarak okunur. Derişim değişimi Δ[X] = 0,30 − 0,60 = −0,30 mol/L, zaman aralığı ise Δt = 30 − 10 = 20 s'dir. Ortalama hız, derişim değişiminin mutlak değerinin zaman aralığına bölünmesiyle bulunur: 0,30 / 20 = 0,015 mol/(L·s).

Tepkime denkleminde X'in katsayısı 2 olduğundan X'in harcanma hızı, Y'nin oluşma hızının iki katına eşittir: −Δ[X]2Δt=Δ[Y]Δt-\dfrac{\Delta[X]}{2\Delta t} = \dfrac{\Delta[Y]}{\Delta t}. Y'nin 10. ve 30. saniyedeki derişimleri 0,10 ve 0,25 mol/L'dir; oluşma hızı 0,15 / 20 = 0,0075 mol/(L·s) olur ve bunun iki katı 0,015 mol/(L·s) eder.

Çeldiriciler: −0,015 mol/(L·s) değeri, harcanma hızını negatif işaretle vermeye çalışmanın sonucudur; ortalama hız pozitif alınır. 0,00375 mol/(L·s) değeri, katsayı oranı ters kurulup Y'nin hızının ikiye bölünmesiyle çıkar. 0,0075 mol/(L·s) değeri, sorulan X yerine Y'nin oluşma hızıdır; katsayı çarpanı atlandığında elde edilir. 0,010 mol/(L·s) değeri, 0,30'un zaman farkı yerine bitiş zamanı olan 30 saniyeye bölünmesiyle çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 61

  • Sulu çözelti dengeleri (asit-baz, pH, Kçç, tampon)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Güçlü bir hidroksitin 250 mL'lik, 0,07 M çözeltisinde formül birimi başına iki OH⁻ bulunur. Bu çözelti, 0,1 M derişimli 300 mL tek protonlu güçlü asit çözeltisinin üzerine boşaltılıyor. Oluşan çözeltinin pH'ı kaçtır? Bu deney 25 °C'de yapılmaktadır.

  1. A

    1,64

  2. B

    2,04

  3. C

    12,30

  4. D

    12,85

  5. E

    11,96

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Asitin H⁺ mol sayısı 0,1 M × 0,3 L = 0,03 mol'dür. Baz her formül biriminde iki OH⁻ içerdiğinden OH⁻ mol sayısı 0,07 M × 0,25 L × 2 = 0,035 mol'dür. İkinci adım: H⁺ ile OH⁻ 1:1 oranında tepkimeye girer; 0,035 − 0,03 = 0,005 mol OH⁻ çözeltide artar. Üçüncü adım: Karışımın toplam hacmi 300 mL + 250 mL = 0,55 L olduğundan artan [OH⁻] = 0,005 / 0,55 ≈ 0,00909 M ve pOH ≈ 2,04 bulunur. Dördüncü adım: 25 °C'de pH + pOH = 14 olduğundan pH = 14 − 2,04 = 11,96'dır. Çeldiriciler: 1,64 değeri bazın iki yerine bir OH⁻ alınmasıyla çıkar; bu durumda artan H⁺ çözeltiyi asidik yapar, oysa baz iki OH⁻ verdiği için karışım bazik kalır. 2,04 değeri pOH'un pH olarak verilmesiyle çıkar; oysa bu karışımda pH, pOH'tan büyüktür. 12,30 değeri toplam hacim yerine yalnız 250 mL'lik baz hacminin alınmasıyla çıkar; oysa artan OH⁻ karışımın tamamına yayılır. 12,85 değeri tepkimeden sonra kalan OH⁻ yerine bazın başlangıç derişiminin 0,07 M alınmasıyla çıkar; oysa tepkimeden sonra kalan miktar esas alınmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 62

  • Kimyasal denge ve Le Chatelier
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kapalı bir kapta 2SO2(g)+O2(g)⇌2SO3(g)\mathrm{2SO_2(g) + O_2(g) \rightleftharpoons 2SO_3(g)} tepkimesi gerçekleşmekte ve sistem dengeye ulaşmıştır. Girenlerin ve ürünün tümü gaz hâlinde bulunmakta; sıcaklık ve hacim dış etkenlerle değiştirilebilmektedir. Tepkime ekzotermik olduğuna göre, dengedeki sisteme tek bir değişiklik uygulandığında denge konumunu ürünler yönüne kaydıran değişiklik hangisidir?

  1. A

    Ortama katalizör eklemek

  2. B

    Sıcaklığı yükseltmek

  3. C

    Kabın hacmini artırmak

  4. D

    Kabın hacmini azaltmak

    Doğru cevap
  5. E

    Ortama SO3\mathrm{SO_3} gazı eklemek

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Tepkime ekzotermik olduğundan ısı ürün tarafında yazılır; sıcaklık artırıldığında sistem bu ısıyı tüketecek yöne, yani girenlere doğru kayar. Dolayısıyla sıcaklık artışı dengeyi ürünler yönüne kaydırmaz. İkinci adım: Girenlerde 2+1=32+1=3 mol gaz, üründe ise 22 mol gaz vardır. Hacim azaltıldığında basınç artar ve sistem basıncı düşürecek yöne, yani gaz mol sayısının az olduğu SO3\mathrm{SO_3} yönüne kayar. Üçüncü adım: Katalizör ileri ve geri tepkimelerin hızını aynı oranda değiştirdiğinden denge konumunu değiştirmez; bir maddenin eklenmesi ise sistemi o maddeyi tüketen yöne çevirir. Bu üç adımın sonucunda ürünler yönüne kaydıran değişiklik kabın hacmini azaltmaktır.

Çeldiriciler: 'Ortama katalizör eklemek' seçeneği tepkimeyi hızlandırır ama dengenin konumunu değiştirmez. 'Sıcaklığı yükseltmek' seçeneği ekzotermik tepkimede dengeyi girenlere kaydırır. 'Kabın hacmini artırmak' seçeneği basıncı düşürür ve sistemi gaz mol sayısının fazla olduğu girenlere yönlendirir. 'Ortama SO3\mathrm{SO_3} gazı eklemek' seçeneği eklenen ürünü azaltacak yönde, yani girenlere doğru bir kayma yaratır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 63

  • Elektrot potansiyelleri ve pil gerilimi
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki tabloda bazı yarı tepkimelerin 25 °C'deki standart indirgenme potansiyelleri verilmiştir. Tepkimeler sulu çözeltide, türlerin derişimleri 1 mol/L olacak biçimde gerçekleşmektedir. Tabloda verilen değerlerden yararlanarak, aşağıdaki tepkimelerden hangisi standart koşullarda kendiliğinden yürür?

Standart indirgenme potansiyelleri tablosu: Ag⁺ + e⁻ → Ag, +0,80 V; Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu, +0,34 V; Pb²⁺ + 2e⁻ → Pb, −0,13 V; Ni²⁺ + 2e⁻ → Ni, −0,25 V; Al³⁺ + 3e⁻ → Al, −1,66 V.
  1. A

    Ag + Pb²⁺ → Ag⁺ + Pb

  2. B

    Pb + Ni²⁺ → Pb²⁺ + Ni

  3. C

    Al + Ni²⁺ → Al³⁺ + Ni

    Doğru cevap
  4. D

    Cu + Pb²⁺ → Cu²⁺ + Pb

  5. E

    Ag + Cu²⁺ → Ag⁺ + Cu

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Her tepkimede indirgenen çift, tablodaki standart indirgenme potansiyeli daha büyük olan çifttir; diğer çift yükseltgenir. Standart pil potansiyeli Epil = E°(indirgenen) − E°(yükseltgenen) bağıntısıyla bulunur ve Epil değeri pozitif olduğunda tepkime kendiliğinden yürür.

İkinci adım: 'Al + Ni²⁺ → Al³⁺ + Ni' tepkimesinde Ni²⁺/Ni çifti (−0,25 V) indirgenir, Al/Al³⁺ çifti (−1,66 V) yükseltgenir. Epil = −0,25 − (−1,66) = +1,41 V bulunur. Değer pozitif olduğu için bu tepkime kendiliğinden yürür.

Çeldiriciler: 'Ag + Pb²⁺ → Ag⁺ + Pb' seçeneğinde yükseltgenen Ag'nin potansiyeli işaret değiştirilmeden eklenirse 0,67 V çıkar; doğru hesap Epil = −0,13 − 0,80 = −0,93 V verir, tepkime yürümez. 'Pb + Ni²⁺ → Pb²⁺ + Ni' seçeneğinde yüksek potansiyelli metalin yükseltgendiği varsayılmıştır; doğru hesapta Epil = −0,25 − (−0,13) = −0,12 V çıkar. 'Cu + Pb²⁺ → Cu²⁺ + Pb' seçeneğinde Epil = −0,13 − 0,34 = −0,47 V negatiftir; negatif Epil değeri tepkimenin istemli olmadığını gösterir. 'Ag + Cu²⁺ → Ag⁺ + Cu' seçeneğinde potansiyeller toplamı en büyüktür (1,14 V), ancak Epil = 0,34 − 0,80 = −0,46 V olduğu için tepkime yürümez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 64

  • Elektroliz
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki elektroliz kabında çözeltideki iyonların elektrotlarda boşalması sağlanmaktadır. Devreden 5 A şiddetinde akım 20 dakika boyunca geçtiğine göre, katotta toplanan maddenin kütlesi kaç gramdır? (Katotta toplanan maddenin mol kütlesi 64 g/mol, Faraday sabiti 96500 C/mol e⁻'dur.)

CuCl₂ çözeltisi içeren elektroliz kabı; pilin artı ucuna bağlı tarafta Cl₂ gazı, eksi ucuna bağlı tarafta Cu metali toplanır.
  1. A

    0,03 g

  2. B

    0,06 g

  3. C

    1,99 g

    Doğru cevap
  4. D

    2,21 g

  5. E

    3,98 g

Doğru cevap: C

Çözüm

Şekildeki çözelti CuCl₂ olarak etiketlidir; bu tuz suda Cu²⁺ ve Cl⁻ iyonlarına ayrışır, bu yüzden katotta indirgenen madde bakırdır ve iyon yükü 2'dir. Birinci adım: süre 20 dakika = 1200 saniyedir, yük Q = I·t = 5 A × 1200 s = 6000 C olur. İkinci adım: mol elektron sayısı 6000 / 96500 ≈ 0,0622 mol e⁻'dur. Üçüncü adım: Cu²⁺ iyonu her biri için iki mol elektron aldığından metal mol sayısı 0,0622 / 2 ≈ 0,0311 mol olur; kütle 0,0311 × 64 ≈ 1,99 g bulunur.

Çeldiriciler: '0,03 g' sonucu, süreyi dakika yerine saniye olarak kullanmayıp dakikada bırakmanın sonucudur. '0,06 g' sonucu, mol elektron sayısının metal mol sayısı sanılmasından çıkar. '2,21 g' sonucu, katotta değil anotta çıkan Cl₂ gazının kütlesidir. '3,98 g' sonucu, iyon yüküne bölme adımının atlanmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 65

  • Karbon kimyasına giriş (formüller, Lewis, hibritleşme)
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Karbon atomunun değerlik elektron sayısı 4'tür.

  2. II.

    Karbon atomları birbirine üçlü bağla bağlanarak C≡C yapısını oluşturabilir.

  3. III.

    Karbon atomu bileşiklerinde en fazla iki bağ yapabilir.

Karbon, periyodik tablonun 2. periyodunda ve 14. grubunda (IVA) yer alan bir ametaldir. Atomunun değerlik elektronları ve bu elektronların ortaklaşa kullanılmasıyla oluşan bağlar hakkında aşağıdaki öncüller veriliyor. Bu öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Karbon 14. grupta (IVA) yer aldığı için değerlik elektron sayısı grup numarasından bulunur ve 4'tür; bu nedenle I doğrudur. Dört değerlik elektronu sayesinde karbon bir atomla tekli, iki atomla ikili, üç atomla üçlü bağ yapabilir; iki karbonun her birinin üçer elektronunu ortaklaşa kullanmasıyla oluşan C≡C yapısı II'yi doğrulamaktadır. III yanlıştır, çünkü karbon dört bağa kadar yapabilir; 'en fazla iki bağ' sanısı değerlik elektron sayısını 2 almaktan kaynaklanır. Bu nedenle yalnız I ve II doğru, I ve III ise III'ün yanlışı yüzünden yanlış bir eşleşmedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 66

  • Hidrokarbonlar
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Bileşik, genel formülü CnH2nC_nH_{2n} olan alkenlerden biridir.

  2. II.

    Bileşik bir alkin olarak da bulunabilir.

  3. III.

    Bileşikle aynı kapalı formüle sahip bir sikloalkan, bu bileşiğin bir izomeridir.

Kapalı formülü C5H10C_5H_{10} olan bir hidrokarbon bromlu suya eklendiğinde suyun rengini gideriyor.

Bu bileşikle ilgili verilen yargılardan hangileri kesin olarak doğrudur?

  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    Yalnız I

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda bromlu suyun rengini giderebilen bileşiğin doymamış olduğu anlaşılır, çünkü ikili ya da üçlü bağ taşıyan hidrokarbonlar brom ile katılma tepkimesi verir. İkinci adımda bileşiğin kapalı formülü C5H10C_5H_{10}, genel formüllerle karşılaştırılır: bir ikili bağlı hidrokarbonun formülü CnH2nC_nH_{2n}, bir üçlü bağlı hidrokarbonunki ise CnH2n−2C_nH_{2n-2}'dir. n=5n=5 için bunlar sırasıyla C5H10C_5H_{10} ve C5H8C_5H_8 eder; bileşik C5H10C_5H_{10} olduğu için alkin olamaz ve bir alkendir. Bu nedenle I. yargı doğru, II. yargı yanlıştır. Üçüncü adımda III. yargı değerlendirilir: aynı kapalı formüle sahip ancak açık yapıları farklı bileşikler izomerdir, C5H10C_5H_{10} formülüne sahip siklopentan da açık zincirli pentenle bu ilişkiyi kurar. Dördüncü adımda kesin doğru olan yargılar I ve III olarak seçilir.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği, bromlu suyu renksizleştiren her bileşiğin alkan olduğu sanılırsa ortaya çıkar; alkanlar bromlu suyun rengini gidermediğinden I. yargı yanlış sayılır. 'I ve II' seçeneği, bromlu suyu giderebilen bir hidrokarbonun alkin de olabileceği düşünülüp alkin olasılığının dışlanmamasından doğar; oysa C5H10C_5H_{10} formülü alkin formülüne uymaz. 'Yalnız I' seçeneği, bileşiğin kapalı formülüne uyan başka bir yapı bulunmadığı sanılırsa ortaya çıkar; bu durumda III. yargı yanlış sayılır. 'II ve III' seçeneği ise I. yargıyı eleyip II. yargıyı doğru saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 67

  • Karbonil bileşikleri, karboksilik asitler ve esterler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K'nin kapalı formülü L'ninkiyle aynıdır ve ikisi birbirinin fonksiyonel grup izomeridir.

  2. II.

    L ve M aynı sayıda oksijen atomu içerir.

  3. III.

    K'nin mol kütlesi M'ninkinden küçüktür.

Üç şişedeki sıvıların yapıları ve mol kütleleri şekilde gösterilmiştir. Bu şişelerdeki bileşikler için aşağıdaki önermelerden hangileri doğrudur?

Üç şişedeki K, L ve M iskelet formülleri; mol kütleleri K 86, L 86, M 102 g/mol.
  1. A

    II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    I ve II

  4. D

    I

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: K yapısında karbonil karbonu iki karbon arasında yer alır ve karbonil grubu iki alkil grubuna bağlıdır; bu yapı bir ketondur. Yapı CH3CH2COCH2CH3, yani 3-pentanondur. Kapalı formülü C5H10O'dur ve mol kütlesi 5 × 12 + 10 × 1 + 16 = 86 g/mol'dür.

İkinci adım: L yapısında karbonil karbonu zincirin ucundadır ve bir hidrojenle bağlıdır; bu bir aldehittir. Yapı CH3CH2CH2CH2CHO, yani pentanaldir. Kapalı formülü C5H10O'dur, mol kütlesi 86 g/mol'dür. K ile L aynı kapalı formüle sahip, ama karbonil grupları farklı (keton ile aldehit) olduğundan birbirinin fonksiyonel grup izomeridir; I doğrudur.

Üçüncü adım: M yapısında karbonil karbonu bir tek bağlı oksijen üzerinden bir metil grubuna bağlanmıştır; bu bir esterdir. Yapı CH3CH2CH2COOCH3, yani metil bütanoattır. Kapalı formülü C5H10O2'dir ve mol kütlesi 5 × 12 + 10 × 1 + 2 × 16 = 102 g/mol'dür. K'nin mol kütlesi 86, M'ninki 102 g/mol olduğundan K'nin mol kütlesi M'ninkinden küçüktür; III doğrudur. L ile M'nin karbon sayıları aynı (beşer) olsa da oksijen sayıları farklıdır (biri bir, diğeri iki); II yanlıştır.

Çeldiriciler: 'II' seçeneği, karbon sayıları aynı diye oksijen sayısının kontrol edilmemesinden doğar. 'I ve II' seçeneği, aldehit ile esterin izomer sayılmasından doğar; bu durumda II doğru görünür. 'I' seçeneği, K ile M'nin mol kütlelerinin karşılaştırılmamasından doğar; karbon sayıları aynı diye III yanlış sayılır. 'I, II ve III' seçeneği, esterin keton sanılmasıyla ve oksijen sayısının kontrol edilmemesiyle birlikte oluşur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 68

  • Dolaşım ve bağışıklık sistemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Ayak bileğindeki bir yaradan sonra kasıktaki lenf düğümü şişmiştir. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Lenf sıvısındaki mikroorganizmaları süzerek ayıklar.

  2. B

    Lenfosit hücrelerini barındırarak enfeksiyona karşı savunmaya katılır.

  3. C

    Bakteri ve virüslere karşı vücut savunmasına katkı sağlar.

  4. D

    Kasıktaki düğümler, bacak bölgesinden gelen lenfi süzer.

  5. E

    Savunmada rol almaz, lenf sıvısını depolamakla görevlidir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Enfeksiyon sırasında bölgesel lenf düğümü şişer, çünkü düğüm lenf sıvısını süzerek mikroorganizmaları yakalar ve içindeki lenfositler bu etkenlere karşı çoğalarak savunmaya katılır. Bu nedenle lenf düğümünün şişmesi, düğümün savunmada aktif bir görev üstlendiğinin göstergesidir.

Lenf düğümlerinin savunmada rolü olmadığını ve yalnızca lenf sıvısını depolamakla görevli olduğunu söyleyen ifade doğru bilgiyi tersine çevirdiği için yanlıştır. Düğümler sıvıyı süzer, lenfosit barındırır ve bakteri ya da virüslere karşı savunmaya katılır.

Çeldiriciler: 'Lenf sıvısındaki mikroorganizmaları süzerek ayıklar' ifadesi doğrudur; düğüm lenfi süzerek mikroorganizmaları ayıklar. 'Lenfosit hücrelerini barındırarak enfeksiyona karşı savunmaya katılır' ifadesi de doğrudur; lenfositler düğümde bulunur ve savunmada görev yapar. 'Bakteri ve virüslere karşı vücut savunmasına katkı sağlar' ifadesi doğrudur; lenfatik sistem vücudu bu etkenlere karşı korur. 'Kasıktaki düğümler, bacak bölgesinden gelen lenfi süzer' ifadesi doğrudur; bölgesel düğümler kendi bölgelerinden gelen lenfi süzer, bu yüzden bu ifade de yanlış değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 69

  • Destek ve hareket sistemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir insanın uzun bir kemiğinin yapısıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Büyüme plağı, yetişkinlikte de boyca uzamayı sürdürür

    Doğru cevap
  2. B

    Epifiz kısmı sünger yapıda kemik dokusundan oluşur

  3. C

    Kemik zarı kemiğin dış yüzeyini örter ve damar taşır

  4. D

    Diyafiz kısmı kalın ve sert kompakt kemik dokusu içerir

  5. E

    Diyafizin iç boşluğunda sarı kemik iliği bulunur

Doğru cevap: A

Çözüm

Uzun kemikler bir gövde (diyafiz) ile iki ucundaki şişkin kısımlardan (epifiz) oluşur. Epifiz ile diyafiz arasında kıkırdaktan bir büyüme plağı bulunur ve kemiğin boyca uzaması bu plakta yeni kemik dokusu üretilmesiyle sağlanır.

Birinci adım, büyüme plağının işlevini belirlemektir: çocukluk ve ergenlikte bu plak boyca uzamayı sağlar. İkinci adımda plağın ergenlik sonunda kemikleşerek kapandığı ve böylece yetişkinlikte boyca uzamanın durduğu bilgisine ulaşılır. Bu nedenle 'Büyüme plağı, yetişkinlikte de boyca uzamayı sürdürür' ifadesi yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Epifiz kısmı sünger yapıda kemik dokusundan oluşur' doğrudur, çünkü uç kısımlardaki kemik dokusu gözeneklidir. 'Kemik zarı kemiğin dış yüzeyini örter ve damar taşır' doğrudur, çünkü zar kemiğin beslenmesini sağlayan damarları barındırır. 'Diyafiz kısmı kalın ve sert kompakt kemik dokusu içerir' doğrudur, çünkü gövde yük taşımaya uygun sert bir yapıdadır. 'Diyafizin iç boşluğunda sarı kemik iliği bulunur' doğrudur, çünkü yetişkinlerde gövdenin iç boşluğu yağ dokusu ağırlıklı sarı kemik iliğiyle dolar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 70

  • Boşaltım (üriner) sistemi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    ADH salgısı artar ve bu hormon distal tüp ile toplama kanalında suyun geri emilimini artırır.

  2. II.

    Aldosteron, distal tüpte Na⁺ geri emilimini artırırken K⁺ salgılanmasını sağlar.

  3. III.

    Bu düzenlemeler sonucunda idrar hacmi artar ve idrar daha seyreltik hâle gelir.

Uzun süre terleyen ve su içemeyen bir işçinin kan osmotik basıncı artmıştır. Bu durumda böbrekte gerçekleşen düzenlemeler için hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Uzun süre terleme ve su alımının yetersizliği kanın osmotik basıncını artırır; bu artış hipofiz arka lobundan ADH salgısını uyarır. İkinci adım: ADH, distal tüp ve toplama kanalında suyun geri emilimini artırır, dolayısıyla idrar hacmi azalır ve idrar yoğunlaşır. Üçüncü adım: Aldosteron, distal tüpte Na⁺ geri emilimini artırır ve K⁺ salgılanmasını sağlar; bu da vücutta su tutulumunu destekler. Dördüncü adım: Bu sonuçlar ilk iki öncülle uyumludur, ancak III öncülü idrar hacminin artıp idrarın seyrelmesini söyler; oysa sonuç tam tersidir. Bu nedenle I ve II doğru, III yanlıştır. 'Yalnız I' seçeneği aldosteron etkisinin dışarıda bırakılmasıdır. 'I ve III' seçeneği ADH'nin idrar hacmini artırdığını kabul etmenin sonucudur. 'I, II ve III' seçeneği yanlış üçüncü öncülün doğru sayılmasıdır. 'II ve III' seçeneği ADH etkisinin yanlış okunmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 71

  • Endokrin sistem
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki grafikte 'su' ile işaretli an, bir bireyin su içtiği andır. Bu andan sonraki kısa sürede, grafikteki değişimlere göre hangisi doğrudur?

Çizgi grafik, zaman 0 ile 5 saat: osmotik basınç 3, 4, 6, 4, 3, 3; ADH düzeyi 2, 3, 5, 3, 2, 2. İkinci saat (su) işaretli.
  1. A

    ADH düzeyi düştüğünden böbrekte su geri emilimi azalır ve idrar seyrelir.

    Doğru cevap
  2. B

    ADH hipofizin arka lobunda üretildiğinden düzeyindeki düşüş su geri emilimini etkilemez.

  3. C

    ADH düzeyi yükseldiğinden böbrekte su geri emilimi azalır ve idrar seyrelir.

  4. D

    Su içildikten sonra böbrekte su geri emilimi artar ve idrar yoğunlaşır.

  5. E

    Osmotik basınç ve ADH eğrileri ters yönde değiştiğinden su geri emilimi artar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Grafikte su içilen 2. saatte 6 birim olan kan osmotik basıncı, 3. saate gelindiğinde 4 birime düşer; kan seyrelmiştir. İkinci adım: Aynı aralıkta ADH düzeyi 5 birimden 3 birime iner; iki eğri su içildikten sonra birlikte aşağı yönde hareket eder. Üçüncü adım: ADH, böbrek kanallarından suyun kana geri emilimini artırır; düzeyi düşen bireyde daha az su geri emilir. Dördüncü adım: Daha az su geri emildiğinde idrar seyrelir ve hipotonik olur; bu zincir doğru yargıyı verir. Çeldiriciler: 'ADH düzeyi yükseldiğinden' ile başlayan seçenek, grafikteki düşüşü yükseliş gibi okur. 'ADH hipofizin arka lobunda üretildiğinden' ile başlayan seçenek, ADH'nin arka lobda depolandığı bilgisini üretim yeriyle karıştırır; ADH hipotalamusta üretilir. 'Su içildikten sonra' ile başlayan seçenek, ADH düşüşünün sonucunu tersine çevirir. 'Osmotik basınç ve ADH eğrileri ters yönde' ile başlayan seçenek, grafikte iki eğrinin birlikte düştüğünü gözden kaçırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 72

  • Sindirim sistemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sindirim sisteminde görev yapan enzimlerin her biri belirli bir besin maddesine etki eder. Aşağıdaki enzim-besin eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Amilaz – nişasta

  2. B

    Lipaz – yağlar

  3. C

    Pepsin – nişasta

    Doğru cevap
  4. D

    Amilaz – glikojen

  5. E

    Pepsin – peptit bağları

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Pepsin midede etki eden bir protein sindirim enzimidir ve peptit bağlarına etki ederek proteinleri polipeptitlere (peptonlara) ayırır; etki alanı nişasta değil proteindir. İkinci adım: Amilaz ağızda nişasta ve glikojenin kimyasal sindirimini başlatır, lipaz ise yağları parçalar; 'Amilaz – nişasta', 'Amilaz – glikojen' ve 'Lipaz – yağlar' eşleşmeleri bu bilgiyle uyuşur. Üçüncü adım: Beş eşleşme birlikte karşılaştırıldığında yalnızca pepsinin nişastaya etki ettiğini söyleyen eşleşme gerçek etkiyle uyuşmaz, bu yüzden soruda istenen yanlış eşleştirme odur.

Çeldiriciler: 'Amilaz – nişasta', 'Lipaz – yağlar', 'Amilaz – glikojen' ve 'Pepsin – peptit bağları' eşleşmelerinin her biri doğrudur; bu nedenle hiçbiri yanlış eşleştirme değildir. 'Pepsin – peptit bağları' eşleşmesi, pepsinin proteinler üzerindeki asıl etkisini gösterdiği için doğrudur ve yanlış sanılmamalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 73

  • Solunum sistemi
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Akciğerde gaz alışverişinin yapıldığı temel birimler alveollerdir.

  2. II.

    Kalın ve kuru bir solunum yüzeyi, alveollerde gazların geçişini hızlandırır.

  3. III.

    Her alveolün çevresini saran kılcal damarlar, gazların kanla alışverişine olanak verir.

Solunum sistemindeki alveollerle ilgili aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II

Doğru cevap: B

Çözüm

Alveoller, akciğerde gaz değişiminin gerçekleştiği fonksiyonel birimlerdir; bu yüzden I. öncül doğrudur. Gazların hızla geçebilmesi için solunum yüzeyinin ince ve nemli olması gerekir; kalın ve kuru bir yüzey gaz geçişini yavaşlattığından II. öncül yanlıştır. Alveolleri saran kılcal damarlar gazların kanla alışverişini sağlar, bu nedenle III. öncül doğrudur. Doğru öncüller I ve III olduğundan doğru seçenek 'I ve III' seçeneğidir. 'I ve II' seçeneği yanlış II. öncülü kabul etmenin sonucudur ve 'II ve III' ile 'I, II ve III' seçenekleri de aynı yanlış öncülü içerdiği için yanlıştır. 'II' seçeneği ise doğru olan I. ve III. öncülleri birlikte dışarıda bıraktığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 74

  • Komünite ve popülasyon ekolojisi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.
    1. günden itibaren her iki türün birey sayısı, ayrı yetiştirildiği koşulda birlikte yetiştirildiği koşuldakinden fazladır.
  2. II.

    Birlikte yetiştirilen B türünün sıfıra inmesi, rekabette elenme olarak yorumlanabilir.

  3. III.

    Birlikte yetiştirilen B türünün sıfıra inmesi, A türünün B türünü avlamasının sonucudur.

Bir deneyde iki mikroorganizma türü (A ve B), ayrı kaplarda ve aynı kapta birlikte olmak üzere iki koşulda yetiştirilmiştir. Her iki koşulda da başlangıçta aynı sayıda birey bulunmuş ve birey sayıları belirli gün aralıklarıyla sayılmıştır. Deneyin sonuçları şekildeki tabloda verilmiştir. Bu sonuçlara ilişkin olarak hangi yargılar doğrudur?

Tablo: sütunlar Gün, Ayrı: A, Ayrı: B, Birlikte: A ve Birlikte: B. Satırlar sırayla: gün 0 için 100, 100, 100, 100; gün 2 için 160, 150, 140, 90; gün 4 için 260, 230, 170, 60; gün 6 için 410, 380, 190, 20; gün 8 için 650, 600, 200, 0 birey sayıları.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Tabloda ayrı ve birlikte sütunları karşılaştırılır. 2. günden sonraki her gözlemde ayrı koşuldaki sayılar birlikte koşuldakilerden büyüktür; örneğin 4. günde A için 260 ile 170, B için 230 ile 60 karşılaştırıldığında bu fark açıkça görülür. Bu nedenle I doğrudur.

İkinci adım: Birlikte koşulda B türünün sayısı 100'den 0'a düşerken A türünün sayısı 200'e çıkmıştır. Sınırlı kaynağı paylaşan iki tür arasındaki mücadele türler arası rekabettir ve bir türün üstünlüğü diğerinin yok olmasına yol açtığında bu durum rekabette elenme olarak adlandırılır. Bu nedenle II doğrudur.

Üçüncü adım: Tabloda A türünün B türünü avladığını gösteren bir veri yoktur; iki tür aynı ortamda sınırlı besini paylaşmaktadır. B türünün sıfıra inişi av-avcı ilişkisiyle değil rekabetle açıklanır, bu nedenle III yanlıştır.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, birlikte koşuldaki düşüşü rekabetle ilişkilendirmeyi atlar. 'I ve III' seçeneği, avlanma açıklamasını doğru sayar; oysa tabloda böyle bir veri yoktur. 'II ve III' seçeneği, ayrı ve birlikte sayıların karşılaştırmasında birinci yargıyı yanlış okur. 'I, II ve III' seçeneği ise üçüncü yargının doğru olduğunu varsayar.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 75

  • Nükleik asitler ve DNA replikasyonu
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Çift zincirli bir DNA molekülünde adenin miktarı timin miktarına eşittir.

  2. II.

    Aynı DNA molekülünde adenin ile guaninin toplamı, timin ile sitozinin toplamına eşittir.

  3. III.

    DNA'nın A+T / G+C oranı, hangi canlı türünden alınmış olursa olsun 1'e eşittir.

Bir canlı türünün çift zincirli DNA molekülünde adenin, timin, guanin ve sitozin bazlarının miktarlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri kesinlikle doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I, II ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    Yalnız III

Doğru cevap: B

Çözüm

Çift zincirli DNA'da pürin bazı daima pirimidin bazıyla eşleşir: adenin timinle, guanin sitozinle eşleşir. Bu nedenle A = T ve G = C eşitlikleri kurulur.

Birinci adım: A = T eşitliği I. yargıyı doğrudan doğrular; I. yargı doğrudur.

İkinci adım: A = T ve G = C eşitlikleri taraf tarafa toplanırsa A + G = T + C elde edilir; II. yargı doğrudur.

Üçüncü adım: A = T ve G = C yerine konulduğunda (A + T) / (G + C) = 2A / 2G = A / G çıkar. Bu oran türe göre değişir ve her tür için 1 olması gerekmez; III. yargı doğru değildir.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, A + G = T + C eşitliğinin yalnız bazı türlere özgü olduğunu sanmaktan doğar; oysa bu eşitlik her çift zincirli DNA için geçerlidir. 'I, II ve III' seçeneği, dört bazın miktarının eşit olduğunu sanmaktan doğar; bu durumda III. yargı doğru sayılır. 'II ve III' seçeneği, A + T / G + C oranının her türde 1 olduğu yanılgısına dayanır. 'Yalnız III' seçeneği, A = G eşitliğini eşleşme kuralı sanmanın sonucudur; bu yanılgıyla A = T eşleşmesi yanlış görülür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 76

  • Genetik şifre ve protein sentezi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Ribozomlarda gerçekleşen protein sentezi ve genetik kod ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Olgun hâldeki proteinlerin ilk amino asidi metiyonindir.

    Doğru cevap
  2. B

    Prolin amino asidi dört farklı kodonla şifrelenir.

  3. C

    Metiyonini şifreleyen tek kodon AUG'dir.

  4. D

    Genetik kodda 61 anlamlı kodonun her biri bir amino asit şifreler.

  5. E

    AUG kodonu hem başlangıç sinyali hem de metiyonin şifreler.

Doğru cevap: A

Çözüm

Protein sentezi, mRNA üzerindeki AUG başlangıç kodonundan başlar ve bu kodon metiyonin amino asidini şifreler. Birinci adım: Metiyonini şifreleyen kodon AUG'dir ve metiyoninin başka bir kodonu yoktur. İkinci adım: Prolin amino asidi CCU, CCC, CCA ve CCG olmak üzere dört farklı kodonla şifrelenir. Üçüncü adım: Çeviri metiyoninle başlasa da birçok proteinde bu N-uçlu metiyonin sentez sonrası enzimatik olarak uzaklaştırılır ve olgun protein başka bir amino asitle başlar. Bu nedenle olgun hâldeki proteinlerin ilk amino asidinin metiyonin olduğu söylenemez.

Çeldiriciler: 'Metiyonini şifreleyen tek kodon AUG'dir.' ifadesi doğrudur; metiyoninin tek kodonu olduğu bilgisi bu soruda yanlış ifadeyi bulmayı değiştirmez. 'Prolin amino asidi dört farklı kodonla şifrelenir.' ifadesi doğrudur. 'Genetik kodda 61 anlamlı kodonun her biri bir amino asit şifreler.' ifadesi de doğrudur, çünkü 64 kodonun üçü durdurma kodonudur ve kalan 61 kodonun her biri bir amino asit şifreler. 'AUG kodonu hem başlangıç sinyali hem de metiyonin şifreler.' ifadesi doğrudur; AUG hem başlatmada hem de metiyonin kodonu olarak kullanılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 77

  • Fotosentez ve kemosentez
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Düşük CO₂ eğrisinin yatay olduğu bölgede O₂ üretim hızını sınırlayan faktör karbondioksittir.

  2. II.

    Yüksek CO₂ eğrisinin yatay olduğu bölgede O₂ üretim hızını sınırlayan faktör ışık şiddeti değildir.

  3. III.

    Yüksek CO₂ eğrisinde ışık şiddeti artmaya devam ettikçe O₂ üretim hızı sınırsız biçimde artar.

Aynı su bitkisi, sabit sıcaklıkta iki farklı CO₂ düzeyinde artan ışık şiddetine tutuluyor. Açığa çıkan O₂ hızı grafikte verilmiştir. Buna göre hangi ifadeler doğrudur?

Çizgi grafik: ışık şiddetine göre O₂ üretim hızı. Düşük CO₂ serisi ışık değerleri 0, 2, 4, 6, 8 ve 10 için sırasıyla 0, 4, 8, 12, 12 ve 12; yüksek CO₂ serisi için 0, 5, 10, 15, 20 ve 20 değerleridir.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız I

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

  5. E

    Yalnız III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, iki eğrinin yataylaştığı bölgeleri bulmaktır. Düşük CO₂ eğrisi ışık şiddetinin 6 biriminden sonra 12 değerinde sabit kalır, yüksek CO₂ eğrisi ise 8 biriminden sonra 20 değerinde sabit kalır.

İkinci adım, bu bölgelerde sınırlayıcı faktörü belirlemektir. Işık artarken hız değişmiyorsa ışık o bölgede sınırlayıcı değildir. Düşük CO₂ düzeyinde karbondioksit, ortamda en az bulunan ve hızı kısıtlayan faktördür; bu nedenle I doğrudur. Yüksek CO₂ düzeyinde ışık sınırlayıcı değildir; bu nedenle II doğrudur.

Üçüncü adım, ifadeleri sınamaktır. Yüksek CO₂ eğrisi 8 biriminden sonra yataylaştığı için hızın ışıkla sınırsız arttığı söylenemez; III yanlıştır. Doğru ifadeler I ve II olduğundan doğru seçenek 'I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' ifadesi, düşük CO₂ bölgesinde karbondioksidin sınırlayıcı olmadığını varsayar; bu, ortamda en bol bulunan faktörün hızı belirlediğini sanmaktan doğar. 'Yalnız I' ifadesi, yüksek CO₂ eğrisinin yataylaştığı bölgede ışığın hâlâ sınırlayıcı olduğunu düşünür ve II'yi yanlış sayar. 'I, II ve III' ifadesi, hızın ışıkla sınırsız arttığını kabul ederek III'ü doğru sayar. 'Yalnız III' ifadesi ise iki eğriyi tek bir CO₂ düzeyine ait sanıp yalnız yükselen kısmı okuyarak iki yataylaşma bilgisini reddeder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 78

  • Hücresel solunum ve fermantasyon
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir araştırmacı, bir miktar çizgili kas dokusunu hava almayan bir tüpe koyup on beş dakika boyunca tüpteki gaz miktarını ve kas dokusunda biriken asidi üç dakikada bir ölçüyor. Ölçüm sonuçları şekilde verilmiştir.

Ölçümlere göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çizgi grafik: kapalı kapta çizgili kas dokusu. Zaman (dk) 0, 3, 6, 9, 12, 15 için O₂ miktarı 9, 6, 3, 0, 0, 0; CO₂ miktarı 0, 3, 5, 6, 6, 6; laktik asit miktarı 0, 0, 0, 0, 2, 5 birimdir.
  1. A

    Laktik asit deney başından itibaren birikir; CO₂ miktarı oksijen tükendikten sonra da artmaya devam eder.

  2. B

    Oksijen tükendikten sonra laktik asit fermantasyonu da CO₂ çıkarır; laktik asit ancak bu andan sonra birikir.

  3. C

    Oksijen tükendikten sonra laktik asit miktarı azalır; CO₂ miktarı oksijen tükenene kadar artar.

  4. D

    Oksijen tükendikten sonra CO₂ miktarı sabit kalır; laktik asit ancak bu andan sonra birikir.

    Doğru cevap
  5. E

    Oksijen tükenmeden önce CO₂ açığa çıkmaz; laktik asit oksijen tükendikten sonra birikir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda, oksijen çizgisinin dokuzuncu dakikada sıfıra indiği ve bu andan sonra sıfırda kaldığı okunur. İkinci adımda oksijen varken hücrelerin oksijenli solunum yaptığı, oksijen bittikten sonra ise çizgili kasta laktik asit fermantasyonuna geçildiği eşlenir. Üçüncü adımda laktik asit çizgisinin dokuzuncu dakikaya kadar sıfırda kaldığı, bu andan sonra yükseldiği görülür; laktik asit ancak oksijen tükendikten sonra birikir. Dördüncü adımda karbondioksit çizgisinin dokuzuncu dakikaya kadar yükselip altı birimde sabit kaldığı görülür; laktik asit fermantasyonunda CO₂ oluşmadığı için oksijen bittikten sonra yeni CO₂ açığa çıkmaz. Bu dört adım birlikte, CO₂ miktarının oksijen tükendikten sonra sabit kaldığını ve laktik asidin yalnız bu andan sonra birikmeye başladığını söyleyen yargıyı doğru yapar.

Çeldiriciler: 'Laktik asit deney başından itibaren birikir...' yargısı, laktik asit çizgisinin dokuzuncu dakikaya kadar sıfırda kaldığını göz ardı ettiği ve CO₂'nin oksijen bittikten sonra da artacağını sandığı için yanlıştır. 'Oksijen tükendikten sonra laktik asit fermantasyonu da CO₂ çıkarır...' yargısı, laktik asit fermantasyonunda CO₂ oluşmadığı bilgisine ters düştüğü için yanlıştır. 'Oksijen tükendikten sonra laktik asit miktarı azalır...' yargısı, laktik asit eğrisiyle oksijen eğrisinin yönünü karıştırmak anlamına geldiği için yanlıştır; laktik asit bu dönemde yükselir. 'Oksijen tükenmeden önce CO₂ açığa çıkmaz...' yargısı, karbondioksit çizgisinin ilk dakikadan itibaren yükseldiğini okumadığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 79

  • Komünite ve popülasyon ekolojisi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Benzer gaga boyuna sahip iki kuş türü ayrı adalarda yaşarken, birlikte yaşadıkları adada aynı tohumla beslenmektedir. Bu durumda hangisi doğrudur?

  1. A

    Gaga boylarındaki değişim ayrı adalarda görülür, birlikte yaşayan türlerde sabit kalır.

  2. B

    İki tür de aynı adada yaşadığı için ekolojik nişleri de aynı olur ve gaga boyları değişmez.

  3. C

    Rekabet sürdükçe türlerden biri elenir ve diğeri tek başına kalır.

  4. D

    Gaga boyları ayrışarak iki tür tohumu farklı biçimde kullanır.

    Doğru cevap
  5. E

    Gaga boyları birbirine yaklaşarak rekabet artar ve türler aynı nişe kayar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Ayrı adalar türlerin habitatını, yani adresini gösterir; tohumla beslenmeleri ise ekolojik nişlerini, yani adresteki işlerini gösterir. Habitat ortak olduğunda nişin de ortak olduğu sonucu çıkmaz; burada iki tür aynı tohumu kullandığı için nişleri birbirini örtmektedir.

İkinci adım: Sınırlı bir kaynak için iki tür arasındaki mücadele türler arası rekabettir ve niş örtüşmesi bu rekabeti doğurur. Rekabet sürerken gaga boyundaki farklılaşma, türlerin tohumun farklı boylarını kullanmasını sağlar.

Üçüncü adım: Ekolojik nişin bu yolla değişmesi karakter kayması olarak adlandırılır; gaga boyları birbirinden ayrışır ve iki tür de yaşamını sürdürür.

Çeldiriciler: Aynı adada yaşadıkları için nişlerinin de aynı olduğunu söyleyen seçenek, habitat ile nişi eş anlamlı saymanın sonucudur. Rekabetin tek sonucunun bir türün elenmesi olduğunu öneren seçenek, kaynak kullanımı ayrıştığında iki türün de yaşayabileceğini göz ardı eder. Gaga boylarının birbirine yaklaşmasını öneren seçenek, niş değişiminin rekabeti azaltmak yerine artıracağını varsayar. Değişimin yalnız ayrı adalarda görüldüğünü öneren seçenek ise birlikte yaşamanın etkisini yok sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 80

  • Bitkilerde madde taşınması
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Toprakta yetişen genç bir fidenin köklerini nazikçe yıkayıp bir saksıya taşıyan bir öğrenci, bitkinin gövdesini kökün hemen üstünden keserek kesit yüzeyine renkli bir boya çözeltisi damlatıyor. Birkaç dakika sonra boya, gövdenin kesitinde iletim dokusunun bulunduğu bölgede ilerlemiş olarak görülüyor. Buna göre bu bitkideki su alımı ve taşınmasına ilişkin hangi ifade yanlıştır?

  1. A

    Kök tüylerine su, aktif taşımayla girer ve bu sırada ATP harcanır.

    Doğru cevap
  2. B

    Ksilemde su, canlı hücrelerin enerji harcamasına gerek kalmadan yukarı taşınır.

  3. C

    Kök tüylerine su, hücrelerin su potansiyeli farkına bağlı olarak ozmozla girer.

  4. D

    Su, kökten gövde boyunca ksilem içinde tek yönlü olarak yapraklara ilerler.

  5. E

    Kök korteksinde su, hücre çeperleri ve hücreler arası boşluklar boyunca ilerleyebilir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, kök tüylerindeki su alımının ozmozla olduğunu hatırlamaktır: su, çözünen madde derişimi yüksek olan tarafa, yani su potansiyeli daha düşük olan yöne geçer ve bu geçiş enerji harcamaz. İkinci adım, bu bilgiyi boyanın ilerlediği iletim dokusundaki akışla eşlemektir: ksilemde su kökten gövdeye doğru tek yönlü ve enerjisiz taşınır. Aktif taşıma ise ATP harcayarak, derişim farkına karşı yapılan bir taşımadır; suyun kök tüylerine girişinde böyle bir harcama gerekmez. Bu nedenle suyun aktif taşımayla girdiğini söyleyen ifade yanlıştır.

Çeldiriciler: Kök tüylerine suyun ozmozla girdiğini söyleyen ifade doğrudur. Ksilemdeki su taşınmasının enerji harcamadan gerçekleştiğini söyleyen ifade doğrudur. Suyun ksilem içinde tek yönlü olarak yapraklara ilerlediğini söyleyen ifade doğrudur. Kök korteksinde suyun hücre çeperleri ve hücreler arası boşluklar boyunca ilerleyebildiğini söyleyen ifade de doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 81

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Dilbilim araştırmaları, bir dilin sözcük dağarcığının zamanla değiştiğini gösterir. Yeni icatlar, yeni meslekler ve yeni yaşam biçimleri sözlüklere yeni kelimelerin girmesine yol açar. ---- Bu iki yönlü hareket, dilin canlı ve işlevsel kaldığının bir göstergesidir.

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Dil, değişimden kaçınarak eski sözcüklerini olduğu gibi korur.

  2. B

    Yeni sözcükler, resmî kurumların kararıyla sözlüklere girer.

  3. C

    Yeni icatlar, sözlüklere yeni kelimelerin girmesine yol açmaya devam eder.

  4. D

    Oysa kullanımdan düşen sözcükler de dilden sessizce çekilir.

    Doğru cevap
  5. E

    Dilbilimciler, sözcük değişimini ölçmek için yeni bir yöntem geliştirmiştir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: boşluktan önceki cümleler dilin sözcük dağarcığına yalnızca yeni kelimelerin eklendiğini anlatır, düşünce yönü eklemeye doğrudur. İkinci adım: 'Oysa' bağlacı bir karşıtlık kurar ve 'Bu iki yönlü hareket' ifadesi, boşluğun eklemenin yanında bir çıkış sürecini de getirmesini gerektirir. Üçüncü adım: bu işlevi taşıyan ve akışı bozmayan cümle, kullanımdan düşen sözcüklerin dilden çekildiğini söyleyen cümledir. Çeldiriciler: 'Dil değişimden kaçınır' cümlesi parçanın değişim vurgusuyla çelişir; 'resmî kurumların kararıyla' cümlesi parçada geçmeyen bir iddiadır; 'yeni icatlar ... yol açmaya devam eder' cümlesi boşluktan önceki cümlenin tekrarıdır ve çıkış sürecini getirmez; 'dilbilimciler yöntem geliştirdi' cümlesi parçanın konusundan sapar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 82

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

(I) Ölçü, şiirde dizelerin ses düzenini belirleyen kurallar bütünüdür. (II) Bir ressam renk ve çizgiyle, bir şair ise ölçü ve sözcükle çalışır. (III) Örneğin divan şiirinde aşk acısı, sık sık gül ve bülbül imgeleriyle anlatılır. (IV) Ölçü ve kafiye kuralları, şiiri ezberlemeyi kolaylaştırdığı için halk arasında uzun süre yaşamıştır. (V) Bence şiir, duyguyu anlatmanın en güzel yoludur.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir karşılaştırma yapılmıştır?

  1. A

    I

  2. B

    II

    Doğru cevap
  3. C

    III

  4. D

    IV

  5. E

    V

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: beş cümlenin işlevi ayrı ayrı belirlenir. I. cümle bir kavramın tanımını verir; III. cümle bir örnek sunar; IV. cümle neden-sonuç ilişkisi kurar; V. cümle öznel bir yargıdır. İkinci adım: kökte istenen karşılaştırma işlevi, iki sanatçının çalışma araçlarını yan yana koyan cümlede bulunur. Üçüncü adım: yakın işlevli cümleler ayrılır; bu cümle iki kişiyi ve iki araç kümesini yan yana koyduğu için karşılaştırmadır, öteki cümleler yalnızca bir kavramı ya da bir durumu anlatır. Çeldiriciler: örnek veren cümlenin tanım sanılması, neden-sonuç cümlesinin karşılaştırma sanılması, öznel yargının nesnel bilgi sayılması ve sonuç ya da giriş işlevinin karıştırılması cümlenin işlevini yanlış okutur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 83

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Gözlemlerin doğru olması tek başına yeterli değildir; bilim insanı gözlemini sınanabilir bir düşünceye bağlamalıdır. Sık görülen bir olay olan elmanın yere düşmesi, bir fizikçinin bu olayı evrenin her yerinde geçerli bir çekim kuralıyla ilişkilendirmesiyle bilimsel bir açıklamaya dönüşmüştür. Demek ki bilimde asıl değer, olguyu açıklayan genel ve sınanabilir fikir üretmekte yatar.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Bilimsel ilerleme, gözlemin sınanabilir genel fikirlerle bağlanmasına dayanır.

    Doğru cevap
  2. B

    Elmanın yere düşmesi, bilimde en çok incelenen olaylardan biridir.

  3. C

    Gözlem tek başına yeterlidir, bilim insanının işi olguları kaydetmektir.

  4. D

    Bilimsel kuramlar, doğa olaylarının açıklanabildiği alanlarda işe yarar.

  5. E

    Bilimsel buluşlar çoğunlukla bir ekip çalışmasının sonucudur.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: parçanın konusu, gözlemin tek başına yetmediği ve bilimde değerin açıklayıcı fikirde olduğu düşüncesidir. İkinci adım: yazarın asıl yargısını taşıyan cümle son cümledir; 'Demek ki' ile çıkarılan sonuç, elma örneğinin bu yargıya nasıl hizmet ettiğini gösterir. Üçüncü adım: bu yargı parçanın bütününü kapsayacak biçimde genellenirse, anlatılmak isteyen şey bilimsel ilerlemenin koşulu olarak ortaya çıkar. Çeldiriciler: elma örneğinin kendisi bir ayrıntıdır, ana düşünce olamaz; gözlemin tek başına yeterli olduğu görüşü parçada reddedildiği için yazarın görüşü sayılamaz; parçanın kapsamını aşan genelleme ve parçada geçmeyen bilimsel buluş yargısı konuyu doğru yansıtmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 84

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bazı eleştirmenler, dijital kütüphanelerin basılı kitabın yerini tamamen alacağını savunmaktadır. Bu görüşe göre sayfanın kokusu ve dokusu okuma deneyiminin en değerli parçasıdır ve ekran bunu asla karşılayamaz. Bana göre ise bu kaygı, okuma alışkanlığından çok araca odaklanmaktadır; önemli olan kitabın erişilebilir olması ve okurun metinle kurduğu ilişkidir. Yine de basılı kitabın koleksiyon değeri yeni ortamda da korunmalıdır.

Bu parçaya göre yazarın dijital kütüphanelerle ilgili görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Basılı kitabın yerini dijital ortamın alacağını kabul eder.

  2. B

    Dijital ortamın okuma alışkanlığını kökten değiştireceğini öngörür.

  3. C

    Okuma deneyimini kâğıdın kokusunda ve dokusunda arar.

  4. D

    Dijital kütüphanelerde koleksiyon değerinin korunamayacağını düşünür.

  5. E

    Erişilebilirliği ve metinle kurulan ilişkiyi araçtan önemli bulur.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: parçada iki ses ayrılır; eleştirmenlerin görüşü aktarılır, 'Bana göre' ile yazarın kendi yargısı başlar. İkinci adım: yazarın yargısının yönü belirlenir; kaygının araca odaklandığını söyleyerek bu kaygıyı eleştirir ve kitabın erişilebilir olmasını öne çıkarır. Çeldiriciler: 'basılı kitabın yerini dijital ortamın alacağı' yargısı eleştirmenlerin görüşüdür, yazarın değil; kökten değişim öngörüsü, yazarın çekincesini kesin bir öngörüye çevirir; koleksiyon değerinin korunamayacağı yargısı, yazarın açık isteğini ters çevirir; kâğıdın kokusunda aramak ise yazarın eleştirdiği tutumu benimsemek olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 85

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Halk şiirinde ozanlar, sözlerini çoğu zaman bir sazın eşliğinde söyler ve dinleyicisiyle doğrudan iletişim kurardı. Bu gelenekte şiir, yazıya geçmeden önce ağızdan ağıza yayılır; her anlatıcı dinleyicisinin beğenisine göre küçük değişiklikler yapabilirdi. Bu esneklik, aynı türkünün farklı bölgelerde farklı biçimler almasına yol açmış ve yerel yaşamın izleri şiirlerde kalmıştır. Yazılı edebiyatta ise metnin sabit kalması ve tek bir yazara ait olması önemlidir.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Halk şairlerinin çoğu, ilk şiirini bir sazla birlikte bestelemiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Aynı türkü, farklı bölgelerde farklı biçimlerde söylenebilmiştir.

  3. C

    Anlatıcı, dinleyicinin beğenisine göre şiirde değişiklik yapabilir.

  4. D

    Yazılı edebiyatta metnin sabit kalması önem taşımaktadır.

  5. E

    Halk şiiri, dinleyiciyle doğrudan iletişim kurulan bir gelenektir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: parçadaki bilgi birimleri ayrılır; sazla söyleyiş ve sözlü gelenek, anlatıcının değişiklik yapabilmesi, bölgesel biçim farkı, yazılı metnin sabitliği ve dinleyiciyle doğrudan iletişim. İkinci adım: her seçenek bu birimlerden biriyle eşleştirilir; değişiklik, bölgesel biçim, sabitlik ve iletişim parçada anlatıldığı için ulaşılabilir yargılardır. Üçüncü adım: parçada karşılığı olmayan yargı, ozanların ilk şiirini hangi araçla bestelediğine dair bilgidir; bu bilgi parçanın kapsamı dışındadır, bu yüzden istenen yargı budur. Çeldiriciler: değişiklik yapılabilmesi, bölgesel farklılık, yazılı metnin sabitliği ve dinleyiciyle iletişim parçada açıkça anlatıldığından bunları ulaşılamaz saymak yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 86

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Arşiv, belgelerin düzenli biçimde toplandığı ve saklandığı kurumdur. Bir uzman, arşivi 'geçmişin hafızası' diye tanımlar. Örneğin bir öğrenci, ödevi için gereken kaynağı kataloğa bakarak birkaç dakika içinde bulabilir. Eski kütüphanelerde belgenin yerini bilmek gerekirdi; dijital arşivlerde ise bir arama kutusu yeterlidir. Bu iki düzen arasındaki fark yalnızca teknolojide değil, erişim anlayışındadır. Arşivler yalnızca eski belgeleri korumakla kalmaz, araştırmacılara yeni sorular da açar. Bu nedenle belgelerin nasıl düzenlendiği, bilginin ne kadar kullanılabileceğini doğrudan belirler.

Bu parçanın anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Kavram, tanımlanarak açıklanmıştır

  2. B

    Somut bir durum örnekle gösterilmiştir

  3. C

    Eski ve yeni düzen karşılaştırılmıştır

  4. D

    Yazar, ironiyle eleştiri yapmaktadır

    Doğru cevap
  5. E

    Bir uzmanın sözüne başvurulmuştur

Doğru cevap: D

Çözüm

Parçada arşiv bir tanımla açıklanmış, öğrenci örneğiyle somutlaştırılmış, eski kütüphane ile dijital arşiv karşılaştırılmış ve bir uzmanın tanımına yer verilmiştir. Bu dört anlatım tekniğinin her biri parçada bulunduğu için onları söylemek doğrudur; soru ise parçada bulunmayan ifadeyi istemektedir. Parça tarafsız ve açıklayıcı bir dille yazıldığından ironi ya da eleştiri içermez, bu yüzden 'ironiyle eleştiri yapmaktadır' ifadesi söylenemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 87

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir divan şairi sevgilisinin boyunu servi ağacına, yüzünü gül çiçeğine benzetir; bu benzetmeler yüzyıllar boyunca aynı biçimde tekrarlanır.

Bu benzetmelerle anlatılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Mazmun

    Doğru cevap
  2. B

    Tegazzül

  3. C

    Nazire

  4. D

    Girizgâh

  5. E

    Mısra-ı berce

Doğru cevap: A

Çözüm

Servi ağacının uzun ve dik duruşu sevgilinin boyunun, gül çiçeğinin açık hâli ise yüzünün yerine kullanılmıştır. Bu imgeler yüzyıllar boyunca aynı anlamla tekrarlandığı için kalıplaşmış bir anlatım aracıdır ve divan şiirinde bu tür kalıplara mazmun denir. Birinci adım, benzetmenin hangi özelliğin yerine geçtiğini bulmaktır; ikinci adım, imgenin kalıp hâline gelip her şairde aynı anlamı taşıdığını görmektir. Çeldiriciler: 'Girizgâh' kasidede asıl konuya geçişi sağlayan beyittir, bir benzetme kalıbı değildir. 'Tegazzül' kasidenin içindeki gazeldir ve bir nazım bölümüdür. 'Nazire' başka bir şairin şiirine aynı ölçü, uyak ve redifle karşılık vermektir. 'Mısra-ı berce' bir dizenin tek başına atasözü gibi bir yargıyı anlatmasıdır; bu benzetmelerde böyle bir yargı yer almaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 88

  • Şiir bilgisi: söz sanatları, ölçü-kafiye-redif, modern şiir çözümlemesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kıyıda bir gemi bekler, rüzgâr gelir Dalgalar ses verir, sabah gelir Akşamda bir türkü, bir hatıra gelir Gözlerim ufukta, umut yine gelir

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Redif, aynı biçimde tekrarlanan bir sözcük ya da ektir.

  2. B

    Dize ortasındaki "bir" sözcüğünün tekrarı redif sayılır.

    Doğru cevap
  3. C

    Dize sonlarında tekrarlanan "gelir" sözcüğü rediftir.

  4. D

    Redif, kafiyeden ayrı bir unsurdur.

  5. E

    Redifin her dizede bulunması zorunlu değildir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Redif, dize sonlarında aynı biçimde yinelenen sözcük ya da ektir; dize ortasında tekrar eden bir sözcük redif sayılmaz. Verilen dörtlüğün dört dizesinin de sonunda "gelir" sözcüğü bulunduğu için redif odur. "Bir" sözcüğü ise birinci ve üçüncü dizelerde dize ortasında geçer; birden fazla tekrarlansa da bu konum redif olmasını sağlamaz, bu nedenle bu tekrarın redif olduğunu söyleyen yargı söylenemez. Çeldiriciler: "Dize sonlarında tekrarlanan 'gelir' sözcüğü rediftir" doğru bir gözlemdir, çünkü sözcük her dizenin sonunda yer alır; bu tekrarı görmeyen öğrenci yanlış bir eleme yapar. "Redif, kafiyeden ayrı bir unsurdur" ve "Redifin her dizede bulunması zorunlu değildir" yargıları da doğrudur; kafiye ses benzerliğiyle, redif ise tekrarlanan sözcük ya da ekle kurulur ve redifin her dizede bulunması zorunluluk değildir. "Redif, aynı biçimde tekrarlanan bir sözcük ya da ektir" tanımı da redifin genel niteliğini doğru verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 89

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki dörtlük, halk şiirinin kısa bir örneğidir.

Bahçede açtı bir gül Dalına konmuş bülbül Ben de ona bakarım Ayrılık çekmez gönül

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Asıl anlatım son iki dizede toplanır

  2. B

    Hece ölçüsünün yedili kalıbıyla kurulur

  3. C

    Aşk ve ayrılık gibi konularda söylenir

  4. D

    İlk iki dizesi konuya giriş niteliğindedir

  5. E

    Birden çok dörtlükle kurulur

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: dörtlüğün kaç dörtlükten oluştuğuna bakılır; bu biçim tek bir dörtlükle kurulan kısa bir halk şiiridir. İkinci adım: dizelerin yedişer heceli olduğu ve uyağın aaxa düzeninde kurulduğu saptanır. Üçüncü adım: özellikler tek tek sınanır; asıl anlatım son iki dizededir, ilk iki dize konuya giriş niteliğindedir ve konu aşk ya da ayrılık gibi duygulardır. Birden çok dörtlükle kurulmak bu biçime ait bir özellik değildir, çünkü biçim tek dörtlükten oluşur; söylenemeyen özellik budur. Öbür dört özellik dörtlükteki ölçü, uyak, anlatım sırası ve konuyla örtüşür; en çok karıştırılan yanlış, asıl anlatımın son iki dizede olduğunu gözden kaçırıp ilk iki dizeyi asıl anlatım saymaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 90

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Gurbet ellerde hasretle yanardı Sensiz geçen günler beni yakardı Yollar uzadıkça gönlüm sarardı Dağların ardında kalmış bir yârdı

Bu dörtlük aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisiyle yazılmıştır?

  1. A

    Semai

  2. B

    Koşma

    Doğru cevap
  3. C

    Destan

  4. D

    Türkü

  5. E

    Mani

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: dörtlüğün her dizesinin on bir heceden oluştuğu sayılarak hece ölçüsü belirlenir. İkinci adım: on bir heceli kalıp koşmanın hece ölçüsüdür ve koşma, üç ile beş dörtlük arasında kurulan bir nazım biçimidir; bu dörtlük koşmanın bir birimi gibi yazılmıştır. Üçüncü adım: ölçü ile biçim eşleştirilir ve dörtlük koşma olarak belirlenir. Semai sekiz heceli bir kalıpla yazıldığı için on bir heceli dizeler ona uymaz; mani yedi heceli kalıpla kurulur; türkü bent ve kavuştak bölümlerinden oluşur, bu dörtlükte kavuştak yoktur; destan ise tek dörtlükle kurulmayan uzun bir anlatı biçimidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 91

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Cönk: Âşıkların şiirlerinin toplandığı deftere verilen ad.

  2. II.

    Koşma: Divan şiirindeki karşılığı kasidedir.

  3. III.

    Nefes: Bektaşi tarikatlarının inanışlarını dile getiren şiirlerdir.

Halk edebiyatı ve gelenek terimleri üzerine aşağıdaki bilgiler verilmiştir.

Bu bilgilerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

  2. B

    Yalnız I

  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    I ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: I. öncülde cönk, âşıkların şiirlerinin toplandığı deftere verilen addır; eşleşme doğrudur. İkinci adım: II. öncüldeki koşma eşleşmesi yanlıştır, çünkü koşmanın Sözlü Dönem'deki karşılığı koşuk, divan şiirindeki karşılığı ise gazeldir; kaside eşleşmesi bu yüzden kabul edilemez. Üçüncü adım: III. öncülde nefesin Bektaşi tarikatlarının inanışlarını dile getiren şiir olduğu bilgisi doğrudur. Doğru öncüller I ve III olduğundan doğru bileşim 'I ve III' seçeneğidir; 'I ve II' ile 'I, II ve III' yanlış koşma eşleşmesini kabul eder, 'II ve III' yanlış eşleşmeyi doğru sayar, 'Yalnız I' ise doğru olan üçüncü öncülü dışarıda bırakır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 92

  • Tiyatro ve sahne eserleri (geleneksel Türk tiyatrosu dahil)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türk tiyatrosunun Batı etkisiyle gelişen modern biçimi, Anadolu'daki geleneksel seyirlik oyunlarla birlikte incelendiğinde Tanzimat dönemi önemli bir dönüm noktası olarak öne çıkar. Bu gelişime ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

  1. A

    Modern tiyatronun geleneksel seyirlik türlerden önce var olması

    Doğru cevap
  2. B

    Şinasi'nin ilk yerli oyunu Şair Evlenmesi'ni yazması

  3. C

    Türk edebiyatının modern tiyatroyla Tanzimat'ta tanışması

  4. D

    Meddah ve köy seyirlik oyunlarının modern tiyatrodan önce yaygın olması

  5. E

    Modern tiyatronun konusuna göre trajedi, dram ve komedi olarak ayrılması

Doğru cevap: A

Çözüm

Türk edebiyatı modern tiyatroyla Tanzimat Dönemi'nde tanışmıştır; modern tiyatronun Türk edebiyatına girişi bu döneme dayanır. Anadolu'da modern tiyatrodan önce Meddah ve Köy Seyirlik Oyunları gibi geleneksel türler hâkimdi, dolayısıyla modern tiyatronun geleneksel türlerden önce var olduğunu söylemek bu bilgiyle çelişir. Çeldiriciler: Şinasi'nin Şair Evlenmesi'ni ilk yerli oyun olarak yazması, Tanzimat'ta modern tiyatroyla tanışılması, geleneksel seyirlik oyunların modern tiyatrodan önce yaygın olması ve modern tiyatronun konusuna göre üçe ayrılması doğru bilgilerdir; bunlar yanlış diye işaretlenmemelidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 93

  • İslamiyet öncesi Türk edebiyatı ve geçiş dönemi (Orhun, Kutadgu Bilig, Divanü Lügat, Dede Korkut)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Türk edebiyatının yazılı başlangıç dönemine ait eserler, farklı özellikleriyle Türk edebiyatında birer ilk olma niteliği taşır.

(I) Türk adının geçtiği ilk eser, ................ adlı yapıttır.

(II) Aruz ölçüsünün ve beytin Türk edebiyatında ilk kez kullanıldığı eser, ................ adlı yapıttır.

Buna göre, boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi eserler getirilmelidir?

  1. A

    Kutadgu Bilig - Göktürk Yazıtları

  2. B

    Göktürk Yazıtları - Dîvânu Lugâti't-Türk

  3. C

    Dîvânu Lugâti't-Türk - Kutadgu Bilig

  4. D

    Göktürk Yazıtları - Kutadgu Bilig

    Doğru cevap
  5. E

    Kutadgu Bilig - Kutadgu Bilig

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Türk adının geçtiği ilk eser Göktürk Yazıtları'dır, çünkü Türk adı bu yazıtlarda yazıya geçen ilk metindir; ilk boşluk bu eserle doldurulur. İkinci adım: Aruz ölçüsünün ve beytin Türk edebiyatında ilk kez kullanıldığı eser Kutadgu Bilig'dir; ikinci boşluk bu eserle eşleşir. Üçüncü adım: İki eseri doğru sırayla veren çift 'Göktürk Yazıtları - Kutadgu Bilig' çiftidir. Çeldiriciler: 'Kutadgu Bilig - Göktürk Yazıtları' çifti iki eserin yerini değiştirir, oysa Türk adı yazıtlara, aruz ise Kutadgu Bilig'e aittir. 'Göktürk Yazıtları - Dîvânu Lugâti't-Türk' çifti aruzun ilk kullanıldığı eseri Dîvânu Lugâti't-Türk sanar; oysa bu eser koşuk ve sav örneklerinin yazıya geçirildiği ilk eserdir. 'Dîvânu Lugâti't-Türk - Kutadgu Bilig' çifti Türk adının ilk geçtiği eseri Dîvânu Lugâti't-Türk sanar; ilk boşluk Göktürk Yazıtları'na aittir. 'Kutadgu Bilig - Kutadgu Bilig' çifti Türk adının ilk geçtiği eseri Kutadgu Bilig sanar ve aynı eseri iki boşluğa birden yazar; ilk boşluk yine Göktürk Yazıtları'dır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 94

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde gazel, kafiye ve redifi ilk beyitte belirleyen, her beyti kendi içinde anlam taşıyabilen bir nazım biçimidir. Gazelin başı ile sonu, şiirin düzenini ve şairin imzasını birlikte taşır.

---- Bu iki beyit birlikte okunduğunda şiirin hem açılışı hem kapanışı anlaşılmış olur.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Bu nedenle ilk beyit makta, son beyit ise matla diye adlandırılır.

  2. B

    Bu nedenle beyitlerin hepsi yek-ahenk diye adlandırılır.

  3. C

    Bu nedenle ilk beyit matla, son beyit ise makta diye adlandırılır.

    Doğru cevap
  4. D

    Bu nedenle son beyit tegazzül, ilk beyit ise nesib diye adlandırılır.

  5. E

    Bu nedenle ilk beyit girizgâh, son beyit ise dua diye adlandırılır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Gazelin ilk beytine matla, son beytine makta denir. Matla kafiye ve redifi ilk kez kurduğu için şiirin açılışıdır; makta ise şairin mahlasını taşıdığı için imza beytidir. Birinci adım, paragraftaki 'başı' ve 'imza' ifadelerini ilk ve son beyitle eşleştirmektir; ikinci adım, iki beyitin adlarını birbirine karıştırmadan ayırmaktır. Çeldiriciler: ilk ve son adların yer değiştirdiği seçenek başı ile sonu karıştırır. Yek-ahenk bütün beyitlerde aynı konunun işlenmesidir, bir beyitin adı değildir. Tegazzül kasidenin içindeki gazeldir; nesib ve girizgâh ise kasidenin bölümleridir ve gazelin başına ya da sonuna verilmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 95

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde şair daima âşıktır; âşık, sevgiliye duyduğu aşkı anlatan kişidir. Bu şiirde asıl olan kişi ise âşığın değil, maşuğun kendisidir. Âşık ile maşuk arasında, âşıkla yarışan ve ona ortak olan bir rakip bulunur. Âşık, kavuşma zevkini bilmeyen kişidir.

Bu parçaya göre divan şiiriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Âşık, sevgiliye kavuşup vuslatı yaşar.

    Doğru cevap
  2. B

    Şair, şiirinde âşık konumunda yer alır.

  3. C

    Asıl ilgi odağı şiirde maşuktur.

  4. D

    Âşıkla yarışan bir rakip bulunur.

  5. E

    Rakip, âşık ile maşuk arasında yer alır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada âşığın kavuşma zevkini bilmediği açıkça söylenir; bu nedenle âşığın sevgiliye kavuşup vuslatı yaşaması divan şiirindeki âşık tipiyle bağdaşmaz ve söylenemeyecek olan budur. Birinci adım, parçadaki üç kişi tipini (âşık, maşuk, rakip) birbirinden ayırmaktır; ikinci adım, her seçeneği bu tiplerin özellikleriyle karşılaştırmaktır. Çeldiriciler: şairin âşık konumunda olduğunu söyleyen ifade parçanın doğrudan bildirdiği bir bilgidir. Asıl ilgi odağının maşuk olduğu ifadesi de asıl kişinin maşuk olduğu bilgisine dayanır. Âşıkla yarışan rakibin varlığı ve rakibin âşık ile maşuk arasındaki konumu, parçadaki rakip tanımıyla birebir örtüşür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 96

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti'nde yüzyıllar boyunca yazılan şiir ve nesir ürünleri, Türk edebiyatının önemli bir dönemini oluşturur. Bu dönemin şairleri ve yazarları eserlerini belirli kalıplarla ve ağır bir dille kaleme almıştır.

Divan edebiyatıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Nesir, şiirden daha ön planda tutulmuştur.

  2. B

    Şiir, nesre göre daha ön planda tutulmuştur.

    Doğru cevap
  3. C

    Dil, halkın konuştuğu sade Türkçedir.

  4. D

    Adını şairlerin toplandığı meclislerden alır.

  5. E

    Dinî kaynaklar bu edebiyatı etkilememiştir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Divan edebiyatında öncelik şiire verilir, nesir ise ikinci planda kalır; doğru bilgi budur. Bu bilgiyi bulmak için edebiyatın ağırlık merkezinin hangi tür olduğunu belirlemek yeterlidir. Çeldiriciler: nesrin şiirden önde tutulduğunu söyleyen ifade öncelik sırasını tersine çevirir. Dilin sade halk Türkçesi olduğu ifadesi, bu edebiyatın Arapça ve Farsça sözcüklerle kurulan ağır dille çelişir. Adın meclislerden geldiği ifadesi yanlıştır, çünkü ad şiirlerin defterlerde toplanmasından doğar. Dinî kaynakların etkisiz olduğu ifadesi ise Kur'an-ı Kerim ve hadislerin bu edebiyatın kaynakları arasında yer almasıyla çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 97

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Divan edebiyatında kaside ve mesnevi, bölümleri belirli işlevlere göre düzenlenmiş uzun nazım biçimleridir. Kaside, bir kişiyi övmek ya da onun için dua etmek amacıyla yazılır ve birbirini izleyen bölümlerden oluşur. Mesnevi ise aynı ölçüde kafiyeli beyitlerle ilerleyen bir hikâye şiiridir ve kendi bölümleri vardır.

Kaside ve mesnevinin bölümleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Nesib - kasidenin başlangıç bölümü

  2. B

    Dua - kaside yazılan kişi için dua etmesi

  3. C

    Sebebitelif - mesnevinin yazılış nedeni

  4. D

    Tegazzül - kasidenin içindeki gazel

  5. E

    Ağâzıdâstan - mesnevinin son sözü

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Mesnevide asıl konu ağâzıdâstan bölümünde anlatılır; mesnevinin bittiğini bildiren son söz ise hatime bölümüdür. Bu nedenle ağâzıdâstan ile son sözün eşleştirilmesi yanlıştır. Birinci adım, iki nazım biçiminin bölümlerini işlevleriyle ayrı ayrı hatırlamaktır; ikinci adım, her eşleştirmeyi bu işlevle sınamaktır. Çeldiriciler: nesibin kasidenin başlangıç bölümü olduğu eşleştirme doğrudur. Dua bölümünde şairin kaside yazdığı kişi için dua ettiği eşleştirme de doğrudur. Sebebitelifin mesnevinin yazılış nedenini bildirdiği eşleştirme doğrudur. Tegazzül kasidenin içindeki gazeldir; bu eşleştirme doğrudur, ancak her kasidede bulunması zorunlu değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 98

  • Tanzimat edebiyatı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Sanatın toplum yararına olması gerektiği görüşü katı biçimde benimsenmiş, şiir halka yön veren bir kürsü işlevi görmüştür.

  2. II.

    Aşk, ölüm ve doğa gibi bireysel konular işlenmiş, sanatın kendi başına bir amaç olduğu görüşü benimsenmiştir.

  3. III.

    Türk şiirinde ilk defa, vatan ve hürriyet gibi siyasi içerikli soyut kavramlar işlenmiştir.

  4. IV.

    Romantik akım bu dönemde ana akım konumundadır ve duygusal coşku şiirde ön plandadır.

Türk edebiyatında Batı etkisiyle başlayan yenileşme, şiirin amacını, konusunu ve diline dair köklü değişiklikler getirmiştir. Bu değişim Tanzimat şiirinde iki ayrı dönem olarak incelenir ve dönemler arasındaki ayrım, şiirin işlevi ile konu seçimi üzerinden yapılır. Bu dönemlerin şairleri, Batı'dan aldıkları fikirleri Türk şiirine farklı biçimlerde taşımıştır.

Bu ayrıma dayanarak aşağıdaki özelliklerden hangileri Tanzimat edebiyatının I. dönem şiirine aittir?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I, III ve IV

    Doğru cevap
  4. D

    II ve IV

  5. E

    III ve IV

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Dört özelliği tek tek okuyup her birini döneme yerleştirmek gerekir. I. özellik, sanatın toplum yararına olması gerektiğini ve şiirin halka yön veren bir kürsü işlevi gördüğünü anlatır; bu anlayış Tanzimat şiirinin ilk döneminin temel ilkesidir. II. özellik bireysel konulara ve sanatın kendi başına amaç olduğu görüşüne işaret eder; bu yönelim ikinci döneme özgüdür. III. özellik vatan ve hürriyet gibi siyasi içerikli soyut kavramların şiire ilk kez girdiğini söyler, bu da birinci döneme aittir. IV. özellik romantik akımın ana akım olmasını anlatır ve romantizm birinci dönemin akımıdır.

İkinci adım: Her özelliğin dönemi belirlendikten sonra birinci döneme ait olanlar I, III ve IV olarak kalır; II. özellik ikinci döneme aittir.

Üçüncü adım: Yalnızca birinci döneme ait özellikleri bir arada veren bileşim istendiğinden doğru cevap I, III ve IV bileşimidir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği yalnızca bir doğru özelliği içerir; III ve IV de birinci döneme ait olduğundan bu bileşim eksiktir. 'I ve II' seçeneği, ikinci dönemin sanatın kendi amacı olduğu yönelimini birinci döneme yükler; bu yanlıştır. 'II ve IV' seçeneği romantizmi ikinci döneme yükler, oysa romantizm birinci dönemin ana akımıdır. 'III ve IV' seçeneği kamusal kürsü işlevini ikinci döneme yükler; bu durumda birinci döneme ait ilk özellik dışarıda kalır, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 99

  • Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu topluluk, II. Meşrutiyet'in ilanının ardından yeniden yayımlanmaya başlayan bir dergi etrafında bir araya gelmiş sanatçılardan oluşur. Türk edebiyatında bir beyanname yayımlayan ilk edebî topluluk olarak bilinir ve 1909 ile 1912 yılları arasında kısa süre varlığını sürdürmüştür. Üyelerinin temel ilkesi, sanatın toplumsal bir amaca hizmet etmek için değil, kendi değeri için var olduğudur.

Bu parçada sözü edilen edebî topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Millî Edebiyat

  2. B

    Beş Hececiler

  3. C

    Tanzimat II. dönemi

  4. D

    Servetifünun

  5. E

    Fecr-i Âti

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda ipuçları ayrılır: topluluğun Türk edebiyatında bir beyanname yayımlayan ilk grup olması, 1909 ile 1912 arasında kısa süre var olması ve sanatın toplumsal amaçtan bağımsız görülmesi. İkinci adımda bu üç ipucu birlikte düşünülerek topluluk belirlenir; bu üç özelliği birlikte taşıyan topluluk Fecr-i Âti'dir. 'Servetifünun' seçeneği sanat anlayışı ipucuyla eşleşir, ancak bu topluluk 1890'lı yıllarda ortaya çıkmış, Fecr-i Âti'den önce var olan bir topluluktur; 1909-1912 aralığında kısa süre yaşayan grup değildir, bu yüzden yanlıştır. 'Millî Edebiyat' seçeneği toplumsal konuları ve millî duyguları öne çıkardığı için sanatın kendi değeri için var olduğu ipucuyla bağdaşmaz. 'Beş Hececiler' hece ölçüsünü benimseyen bir gruptur, beyanname ve sanat için sanat ipuçlarını taşımaz. 'Tanzimat II. dönemi' ise bir topluluk değil, bu topluluğun ortaya çıkışından çok önce sona eren bir edebiyat dönemidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 100

  • Cumhuriyet dönemi şiiri (saf şiir, Garip, İkinci Yeni, toplumcu)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Cumhuriyet döneminde şiir anlayışını değiştiren akımlardan Garip'in kurucularından olan ----, şiirde aruzu ve süslü söyleyişi bırakıp günlük konuşma dilini savunmuş, bu görüşünü Garip adlı kitapta ortaya koymuştur. Sosyal sorunları ve halkın yaşamını işleyen şiirleriyle tanınan ---- ise Memleketimden İnsan Manzaraları adlı uzun şiirin sahibidir. Bu iki şairin şiirleri, Cumhuriyet döneminde şiir dilinin farklı yönlerde geliştiğini ve farklı akımların birlikte var olduğunu gösterir.

Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Orhan Veli Kanık – Nazım Hikmet Ran

    Doğru cevap
  2. B

    Nazım Hikmet Ran – Orhan Veli Kanık

  3. C

    Orhan Veli Kanık – Fazıl Hüsnü Dağlarca

  4. D

    Necip Fazıl Kısakürek – Nazım Hikmet Ran

  5. E

    Orhan Veli Kanık – Asaf Halet Çelebi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: birinci boşluğa gelen şair, Garip akımının kurucularından olan ve şiirde aruzu ile süslü söyleyişi bırakıp günlük konuşma dilini savunan Orhan Veli Kanık'tır. İkinci adım: ikinci boşluğa gelen şair, Memleketimden İnsan Manzaraları adlı uzun şiirin sahibi ve sosyal sorunları işleyen şiirleriyle bilinen Nazım Hikmet Ran'dır. Üçüncü adım: iki adı sırasıyla veren seçenek, yani Orhan Veli Kanık ile Nazım Hikmet Ran'ın yazıldığı seçenek doğru çözümü verir. Çeldiriciler: 'Necip Fazıl Kısakürek' adı birinci boşluğa konduğunda Garip akımının kurucusu eşleşmez, çünkü Necip Fazıl bu akımın şairi değildir. 'Nazım Hikmet Ran' ve 'Orhan Veli Kanık' adlarının yer değiştirmesi her iki ipucunu da ters şaire bağlar. 'Fazıl Hüsnü Dağlarca' ikinci boşluğa konduğunda uzun şiir ipucu karşılanmaz, çünkü Memleketimden İnsan Manzaraları Nazım Hikmet'e aittir. 'Asaf Halet Çelebi' ikinci boşluğa konduğunda da aynı nedenle eşleşme bozulur, çünkü bu uzun şiir onun değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 101

  • Millî edebiyat dönemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu hikâyeci öykülerinin malzemesini çevresindeki kalabalık hayattan değil, kendi çocukluk anılarından, geçmişin kahramanlık olaylarından ve yakın dönemin savaşlarından topluyordu. Hikâyeciliği bir geçim kaynağına dönüştürerek bu sanatı ciddi bir meslek saydı. Amacı okuyucuda millî bilinci uyandırmaktı; bu yüzden yazdığı öyküler bireysel bir hayal kırıklığını değil, toplumun ortak derdini anlatır.

Bu parçaya göre sözü edilen sanatçıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Konularını çevresindeki kalabalık şehir hayatından alır

  2. B

    Bireysel aşk acılarını konu edinen öyküler yazar

  3. C

    Romanlarında saray çevresinin entrikalarını işler

  4. D

    Hikâyeciliği yan bir uğraş olarak sürdürmüştür

  5. E

    Tarihî kahramanlık olaylarını millî bilinç için işler

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Parçada yazarın malzemesi üç kaynakta toplanır: çocukluk anıları, geçmişin kahramanlık olayları ve yakın dönemin savaşları. Birinci adımda yazarın bu malzemeyi neden seçtiği belirlenir; metin amacın millî bilinci uyandırmak olduğunu açıkça söyler. İkinci adımda bu iki bilgi birleştirilir: kahramanlık olaylarından alınan malzeme millî bilinç amacıyla hikâyeye taşınmıştır, ve bu yargı soruda aranan sonuçtur. Çeldiriciler: "Kalabalık şehir hayatından alır" seçeneği, malzemenin çevredeki kalabalık hayattan alınmadığını söyleyen cümleyle çelişir. "Bireysel aşk acılarını konu edinen" seçeneği, öykülerin bireysel hayal kırıklığı değil toplumun ortak derdini anlattığını bildiren cümleye aykırıdır. "Yan bir uğraş" seçeneği, yazarın hikâyeciliği bir geçim kaynağına dönüştürüp meslek saydığı bilgisiyle bağdaşmaz. "Saray çevresinin entrikaları" seçeneği ise parçada hiç geçmeyen bir konudur; metnin desteklemediği bir bilgi olduğu için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 102

  • Öyküleyici türler: masal, hikâye, roman, anlatım teknikleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir hikâyeci, bir söyleşide hikâye anlayışını şöyle anlatıyor: “Benim için hikâye, dışarıdaki düzenin sırasıyla ilerleyen bir dökümü değildir. Saatin tek yönlü aktığı bir sıra yerine anıların, yarım kalmış düşüncelerin ve bilincin birbirine karışarak geri dönüp ilerlediği bir zaman tercih ederim. Kahramanım da tek bir kimliğe sığmaz; içinde çelişkiler, kopuşlar ve kendine yabancılaşmış bir ses taşır. Bana göre asıl mesele, o kişinin iç sesinde neyin kırıldığını göstermektir. Dış dünyanın ayrıntılarını ancak bu iç gerilimi görünür kılacak kadar kullanırım.”

Bu söyleşide görüşleri aktarılan hikâyecinin hikâye anlayışı aşağıdakilerden hangisiyle örtüşür?

  1. A

    Sınıf çatışmasını toplumsal bakışla işler

  2. B

    Bireyin bunalımını ve yabancılaşmasını işler

    Doğru cevap
  3. C

    Çevreyi nesnel gözlemle betimler

  4. D

    Tek bir anın kesitinde durumu verir

  5. E

    Milli ve dini duyarlılıkları öne çıkarır

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, hikâyecinin anlatılanın nasıl kurulduğunu belirlemektir: zaman tek yönlü akmaz, anılar ve bilinç birbirine karışır, kahraman tek bir kimliğe sığmaz ve içindeki çelişkiler ön plandadır. İkinci adım, bu özellikleri modernist hikâyenin ölçütleriyle eşleştirmektir: modernist hikâyede bireyin iç dünyası, yalnızlık ve yabancılaşma işlenir, zaman parçalanır ve insan karmaşık bir varlık olarak sunulur. Üçüncü adım, geriye kalan ayrıntıları elemektir: yazar dış dünyayı yalnızca iç gerilimi göstermek için kullandığından nesnel gözlem ya da toplumsal sınıf çatışması anlayışına uymaz. Bu nedenle doğru seçenek, bireyin bunalımını ve yabancılaşmasını işleyen modernist anlayışla örtüşür.

Çeldiriciler: 'Sınıf çatışmasını toplumsal bakışla işler' seçeneği toplumcu-gerçekçi anlayışa aittir ve yazarın bireyin yalnızlığına odaklandığı görüşüyle çelişir. 'Çevreyi nesnel gözlemle betimler' seçeneği gözlemci gerçekçiliğin özelliğidir; bu hikâyeci dış betimlemeye değil iç gerilime yönelir. 'Tek bir anın kesitinde durumu verir' seçeneği durum hikâyesine benzetilebilir, ancak burada zaman tek bir ana sıkışmaz, geri dönerek ilerler. 'Milli ve dini duyarlılıkları öne çıkarır' seçeneği bu hikâye anlayışıyla ilgisi olmayan bir değer vurgusudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 103

  • Cumhuriyet dönemi roman, hikâye ve tiyatro
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Genç kadın camdan süzülen ışığa bakarken yine aynı düşünceye takıldı: bu evde hiçbir şey bitmiyordu, annesinin sofrası da babasının sessizliği de dün akşamki söylenmemiş sözler de yarım kalıyor, bir türlü kapanmıyordu ve dışarıdan gelen çocuk sesleri zihninde dönüp duran o eski kırgınlığın içine karışıp kayboluyordu

Parçadaki anlatım tekniği ve kahramanın iç dünyasının işlenişi dikkate alındığında, parçanın dayandığı hikâye anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    İç dünyayı psikolojik çözümlemeyle anlatan hikâye

    Doğru cevap
  2. B

    Sosyoekonomik yapıyı öne çıkaran toplumcu hikâye

  3. C

    Olay örgüsünü ön plana çıkaran geleneksel hikâye

  4. D

    Millî-dinî duyarlılığı merkeze alan hikâye

  5. E

    Diyalog ağırlıklı, konuşmaya dayalı hikâye

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada anlatıcı olay sıralamasından çok kahramanın zihninden geçenleri aktarıyor; geçmiş anılar, söylenmeyen sözler ve dış sesler aynı akış içinde birbirine karışıyor. Birinci adım, bu anlatım tekniğinin iç konuşma ve akan düşünce olduğunu belirlemektir. İkinci adım, bu tekniği bireyin iç dünyasını esas alan Cumhuriyet dönemi hikâye anlayışıyla eşleştirmektir: bu anlayışta insan sosyoekonomik yönüyle değil psikolojik yönüyle anlatılır ve iç konuşma gibi teknikler kullanılır. 'Sosyoekonomik yapıyı öne çıkaran toplumcu hikâye' seçeneği yanlıştır, çünkü parçada toplumsal koşullara dair bir çözümleme yoktur ve anlatı kahramanın iç dünyasında kalır. 'Diyalog ağırlıklı, konuşmaya dayalı hikâye' seçeneği parçadaki iç konuşmayı dış konuşma sanmaktan doğar; parçada karşılıklı konuşma yoktur, düşünceler tek kişinin zihninde akar. 'Olay örgüsünü ön plana çıkaran geleneksel hikâye' seçeneği parçadaki psikolojik çözümlemeyi olay zinciri sanmaktan doğar; parçada kurulan bir olay zinciri bulunmaz. 'Millî-dinî duyarlılığı merkeze alan hikâye' seçeneği ise parçada geçmeyen bir değer ağırlığına dayanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 104

  • Edebî akımlar ve Batı edebiyatı (klasisizm, romantizm, realizm, natüralizm, sembolizm, fütürizm, sürrealizm)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir edebiyat tarihçisinin Tanzimat hikâyeciliği üzerine yazdığı notlarda iki ayrı dönem karşılaştırılmaktadır. Notlara göre ilk dönem hikâyelerinde olağanüstü olaylar, tutkulu kahramanlar ve idealleştirilmiş insan portreleri öne çıkmakta; yazarlar duyguyu ve hayali merkeze almaktadır. İkinci dönemde ise hikâyeler gündelik hayatın somut ayrıntılarını, toplumdaki sınıf farklarını ve olayları gözleme dayalı, nesnel bir dille aktarmaktadır. Karakterlerin davranışlarını çevre ve kalıtım gibi etkenlerle açıklayan anlatım da bu dönemde görülür. Tanzimat hikâyelerinin I. Dönem'inde ----, II. Dönem'inde ise ---- etkilidir.

Bu notlarda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

  1. A

    Klasisizm; realizm ve natüralizm

  2. B

    Romantizm; sembolizm

  3. C

    Romantizm; parnasizm

  4. D

    Realizm ve natüralizm; romantizm

  5. E

    Romantizm; realizm ve natüralizm

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: I. Dönem hikâyelerindeki olağanüstü olaylar, tutkulu kahramanlar ve idealleştirilmiş portreler duygu ve hayale dayanan romantizmin ayırt edici özellikleridir. Klasisizm bu dönemde esas olarak tiyatroda etkili olduğu için hikâye için belirleyici akım değildir. İkinci adım: II. Dönem'de gündelik ayrıntının, sınıf farklarının ve gözleme dayalı nesnel anlatımın öne çıkması realizmi; karakter davranışını çevre ve kalıtımla açıklama anlayışı ise natüralizmi gösterir. Üçüncü adım: iki dönemin akımlarını bu sırayla birlikte veren eşleşme, romantizmi I. Dönem'e, realizm ve natüralizmi II. Dönem'e bağlayan eşleşmedir; doğru cevap budur. Çeldiriciler: 'Klasisizm; realizm ve natüralizm' eşleşmesi I. Dönem'e klasisizmi yükler, oysa klasisizm bu dönemde hikâyeden çok tiyatroda etkilidir. 'Romantizm; sembolizm' ve 'Romantizm; parnasizm' eşleşmeleri II. Dönem'e şiirde etkili akımları yükler; sembolizm ve parnasizm II. Dönem hikâyelerindeki belirleyici akım değildir. 'Realizm ve natüralizm; romantizm' eşleşmesi iki dönemin yerini değiştirir ve romantizmi II. Dönem'e taşır, oysa II. Dönem'in ayırt edici özelliği gözleme dayalı anlatımdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 105

  • Tarih ve zaman; insanlığın ilk dönemleri ve ilk çağ uygarlıkları
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Neolitik Dönem'de tarıma ve hayvancılığa geçişle birlikte yerleşik yaşamın izleri görülmeye başlanmıştır.

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Göbeklitepe – Konya'da bulunan büyük bir Neolitik yerleşim

  2. B

    Çayönü – tarlalardan uzak, yalnız avcılıkla geçinen bir yerleşim

  3. C

    Hattuşa – Anadolu'nun ilk yazılı belgelerinin bulunduğu merkez

  4. D

    Çatalhöyük – Konya'da bulunan büyük bir Neolitik yerleşim

    Doğru cevap
  5. E

    Göbeklitepe – Yazının bulunmasından sonra kurulmuş, kil tabletli bir yerleşim

Doğru cevap: D

Çözüm

Çatalhöyük, Konya'nın Çumra ilçesinde yer alan ve Neolitik Dönem'e tarihlenen büyük bir yerleşimdir; evlerin damlarından girilmesi bu yerleşimin bilinen özelliklerindendir. Göbeklitepe Şanlıurfa'da bulunur, bu yüzden Konya ile eşleştirilemez. Çayönü'nde tarımın izleri görüldüğü için tarlalardan uzak, yalnız avcılıkla geçinen bir yerleşim olarak tanımlanamaz. Yazı, Sümer'de kil tabletlerle başlar; Hattuşa ise Hitit Dönemi'nin başkentidir ve ilk yazılı belgelerin merkezi olamaz. Göbeklitepe'nin yazının bulunmasından sonra kurulduğunu söyleyen eşleştirme de tarih sırasını tersine çevirdiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 106

  • Orta Çağ'da dünya; ilk ve Orta Çağ Türk dünyası (Hun, Göktürk, Uygur)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Orta Çağ'da Türk devletlerinin yönetim anlayışını inceleyen bir çalışmada şu bilgilere ulaşılmıştır:

Devlet, halkın yararını gözeten bir anlayışla yönetilirdi. Kurultaya katılan üyeler toygun unvanıyla anılırdı. Kurultay toplantılarında üyeler görüşlerini danışma yoluyla bildirirdi. Toplumsal düzenin dayanağı olan töre ise döneme ve koşullara göre biçim değiştirebilirdi.

Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Kurultaya katılan üyelerin toygun unvanıyla anıldığı söylenebilir.

  2. B

    Devletin halkın yararını gözeten bir anlayışla yönetildiği söylenebilir.

  3. C

    Kurultayda görüşlerin danışma yoluyla bildirildiği söylenebilir.

  4. D

    Töre zamanın şartlarından bağımsız, sabit bir kurallar bütünü olduğu söylenebilir.

    Doğru cevap
  5. E

    Töre döneme göre biçim değiştirdiğinden hukukun esnek bir yapıya sahip olduğu söylenebilir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: verilen bilgilerden ne çıkarılabileceği belirlenir. Devletin halk için var olduğu anlayışının egemen olması, üyelerin toygun unvanıyla anılması, görüşlerin danışma yoluyla bildirilmesi ve törenin zamanın şartlarına göre değişebilmesi bilgilerin doğrudan söylediği noktalardır. İkinci adım: her yargı bu bilgilerle sınanır. Toygun unvanı, halkın yararı ve danışma yargıları verilen bilgilerin doğrudan karşılığıdır; esneklik yargısı ise törenin değişebilirliğinden doğru bir sonuç olarak çıkar. Üçüncü adım: törenin zamanın şartlarından bağımsız ve sabit bir kurallar bütünü olduğu yargısı, töre değişebilirliği bilgisiyle çelişir. Bu nedenle bu yargı bilgilerden çıkarılamaz ve doğru cevap budur. Çeldiriciler: toygun unvanı yargısını çıkarılamaz sanmak, verilen açık ifadeyi gözden kaçırmaktır; halkın yararı yargısı devletin halk için var olduğu anlayışından doğrudan çıkar; danışma yargısı kurultay üyelerinin görüş bildirme biçimine dayanır; esneklik yargısı ise törenin değişebilirliğinden doğru bir sonuçtur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 107

  • İslam medeniyetinin doğuşu (Hz. Muhammed, dört halife, Emevi-Abbasi)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed'in vefatının ardından İslam toplumunun yönetimine geçen ve Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ile Hz. Ali'nin başında bulunduğu dönemde halifenin üstlendiği temel görev aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Dinî konularda fetva vererek ibadetleri düzenlemek

  2. B

    Ordunun başına geçerek savaş kararlarını almak

  3. C

    Din ve devlet işlerini birlikte yürütmek

    Doğru cevap
  4. D

    Oğlunu ardılı yaparak makamı babadan oğula geçirmek

  5. E

    Mahkemelerde davalara bakarak hukuki kararları vermek

Doğru cevap: C

Çözüm

Halife, Hz. Muhammed'in vefatından sonra İslam toplumunun yönetimini üstlenen kişidir ve bu makamın temel görevi din ile devlet başkanlığını birlikte yürütmektir. Birinci adımda halifenin görev alanı hatırlanır: din işleri ile devletin yönetimi aynı makamda toplanır. İkinci adımda bu iki işlevin birlikte anılması, doğru tanımın 'din ve devlet işlerini birlikte yürütmek' olduğunu gösterir.

Çeldiriciler: Dinî konularda fetva vermek yalnızca dinî liderlik yönünü yansıtır; bu, halifenin devlet başkanlığı yönünü dışarıda bırakır. Ordunun başına geçmek askerî yönü öne çıkarır, ancak devlet başkanlığının bütünü askerî komutanlıkla sınırlı değildir. Oğula geçen bir makam fikri, halifeliğin danışma ve biat ile belirlenen yapısıyla bağdaşmaz. Davalara bakıp hüküm vermek ise kadılık görevinin tarifidir, halifeliğin değil.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 108

  • Türklerin İslamiyet'i kabulü ve ilk Türk-İslam devletleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Gazneli Mahmut, Karahanlılarla birlikte Samanoğullarına son vermiş, Hindistan'a seferler düzenlemiş ve halifeye bağlılığını sürdürerek halifeden Sultan unvanı almıştır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Abbasi halifesiyle yakın bir ilişki içinde olduğuna

  2. B

    Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verdiğine

  3. C

    Bizans'a karşı Anadolu'nun kapılarını Türklere açtığına

    Doğru cevap
  4. D

    Halifeden Sultan unvanı aldığına

  5. E

    Hindistan'a sefer düzenlediğine

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda verilen bilgiler okunur: Gazneli Mahmut, Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son vermiş, Hindistan'a seferler düzenlemiş, halifeye bağlılığını sürdürmüş ve halifeden Sultan unvanı almıştır. İkinci adımda her seçenek bu bilgilerle sınanır. Halifeyle yakın ilişki, halifeye bağlılık ve halifeden unvan alma bilgilerinden çıkar; Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verme, Hindistan'a sefer düzenleme ve Sultan unvanı alma ise doğrudan verilmiştir. Üçüncü adımda yalnızca verilen bilgilerle çıkarılamayan yargı kalır: Anadolu'nun Bizans'a karşı Türklere açılması. Verilen bilgilerde Anadolu, Bizans ya da Malazgirt Savaşı yer almaz; bu olay Büyük Selçuklu dönemine aittir ve Gazneli Mahmut'la ilişkilendirilmez, bu nedenle bu yargıya ulaşılamaz.

Çeldiriciler: Halifeyle yakın ilişki kurmak, halifeye bağlılık ve halifeden unvan alma bilgilerinden açıkça çıkar; bu yargıyı çıkarılamaz saymak halife ilişkisini yanlış okumaktır. Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verme bilgisi doğrudan verildiği için çıkarılabilir. Hindistan'a sefer düzenleme de verilen bilgilerden doğrudan okunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 109

  • Osmanlı: kuruluş ve yükseliş (1302-1595), siyaset ve ordu
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1473'te Fatih Sultan Mehmed'e Otlukbeli'nde yenilen Akkoyunlu Devleti'nin Anadolu'daki üstünlüğü sona ermiştir.

  2. II.

    1515'te Turnadağ'da Dulkadir Beyliği bozguna uğratılmış ve beylik Osmanlı egemenliğine girmiştir.

  3. III.

    1460'ta Mora'nın fethi, Bizans'ın yeniden güçlenme umutlarını ortadan kaldırmıştır.

Fatih Sultan Mehmed ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde yaşanan şu gelişmeler verilmiştir.

Bu gelişmelerden hangileri Anadolu'da Türk siyasi birliğinin sağlanmasına doğrudan katkı yapmıştır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: üç gelişmenin taraflarını belirleyelim. Otlukbeli Savaşı (1473) Osmanlılar ile Akkoyunlu Devleti arasında, Turnadağ Savaşı (1515) Osmanlılar ile Dulkadir Beyliği arasında yapılmıştır; Mora'nın fethi (1460) ise Mora yarımadasındaki Bizans yönetimine karşı gerçekleşmiştir. İkinci adım: her gelişmenin sonucunu Anadolu'daki Türk siyasi yapıları açısından değerlendirelim. Akkoyunlu'nun Anadolu'daki üstünlüğünün sona ermesi ve Dulkadir Beyliği'nin Osmanlı egemenliğine girmesi, Anadolu'da Türk siyasi birliğinin kurulmasına doğrudan katkı yapar. Mora'nın fethi ise Balkanlar'daki Bizans'ın umutlarını bitirir, Anadolu'daki siyasi birliğe bir katkısı yoktur. Üçüncü adım: bu değerlendirmelerden doğru bileşimi seçelim. Otlukbeli ve Turnadağ sonuçları birlikte alınır, Mora ise dışarıda kalır; doğru bileşim I ve II'dir. 'Yalnız I' seçeneği, Turnadağ'ın Dulkadir üzerindeki sonucunu gözden kaçırdığı için yanlıştır. 'I ve III' seçeneği Mora'yı Anadolu birliğine katkı saymakla birlikte Turnadağ'ı Memlûk savaşı diye dışarıda bırakır; oysa Turnadağ Anadolu'daki bir beyliğin yenilgisidir. 'I, II ve III' seçeneği Mora'nın fethini Anadolu birliğine dahil eder; Mora ise Anadolu'da değil Balkanlar'dadır. 'II ve III' seçeneği Otlukbeli'ni Safevi savaşı saymak ve Mora'yı dahil etmek yüzünden yanlıştır; Otlukbeli Akkoyunlu ile yapılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 110

  • Devrimler çağı, denge siyaseti (1774-1914), XIX-XX. yy sosyo-ekonomik hayat
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti, Kırım Savaşı'na Avrupa devletlerinin yanında katılmış ve savaşın sonunda barış masasında yer almıştır. Bu savaşın bitiminde imzalanan ve Osmanlı Devleti'ni Avrupa devletler hukukuna ilk kez dâhil eden antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Viyana Kongresi

  2. B

    Hünkâr İskelesi Antlaşması

  3. C

    Londra Boğazlar Sözleşmesi

  4. D

    Paris Antlaşması

    Doğru cevap
  5. E

    Ayastefanos Antlaşması

Doğru cevap: D

Çözüm

Kırım Savaşı'nı Osmanlı Devleti'nin de tarafı olarak sona erdiren barış, 1856'da Paris'te imzalanan Paris Antlaşması'dır. Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti, Avrupa devletlerinin ortak hukuk düzenine dâhil edilmiş ve Avrupa devletler hukukunun bir parçası olarak tanınmıştır. 'Ayastefanos Antlaşması' 1878'de Osmanlı-Rus savaşının ardından imzalandığından Kırım Savaşı'ndan çok sonradır ve bu ilk dâhil oluşu temsil etmez. 'Viyana Kongresi' 1815'te Napolyon sonrası Avrupa düzenini kurmuştur; bu kongrede Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletler hukukuna dâhil edilmesine ilişkin bir karar alınmamıştır. 'Hünkâr İskelesi Antlaşması' 1833'te iki devlet arasında savunma ittifakı kuran bir antlaşmadır; 'Londra Boğazlar Sözleşmesi' ise 1841'de boğazların kapatılmasını düzenlemiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 111

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir genelgede Anadolu'daki durum şöyle özetlenmektedir:

“Ülkenin birliği ve ulusun istiklali tehdit altındadır. Bu tehlikeyi savuşturmanın yolu, ulusun kendi kararlılığını ortaya koymasından geçer.”

Bu ifadeyle aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenebilir?

  1. A

    Ulusal iradeyi yaymak için bir gazete çıkarılmasına karar vermek

  2. B

    Düzenli ordunun cepheye hemen sevk edilmesini emretmek

  3. C

    Mandayı geçici bir çözüm olarak kabul etmeyi önermek

  4. D

    Milleti bağımsızlığını korumak için örgütlenmeye çağırmak

    Doğru cevap
  5. E

    Yabancı devletlerle ortak bir yönetim kurulmasını önermek

Doğru cevap: D

Çözüm

Alıntıda ülkenin birliği ve ulusun istiklalinin tehdit altında olduğu söyleniyor, ardından bu tehlikeye karşı ulusun kendi kararlılığıyla hareket etmesi gerektiği vurgulanıyor. Birinci adım, ifadenin işgal ortamında bir genelge çağrısı olduğunu tanımak; ikinci adım, dayandığı ilkenin milli egemenlik ve tam bağımsızlık olduğunu belirlemek; üçüncü adım bu ilkeyle örtüşen yargıyı seçmek. Milleti bağımsızlığını korumak için örgütlenmeye çağıran yargı bu üç adımın sonucudur. 'Ulusal iradeyi yaymak için bir gazete çıkarılması' seçeneği Sivas Kongresinde alınmış bir karardır; alıntıda basın ya da gazete geçmediği için yanlıştır. 'Ordunun cepheye hemen sevk edilmesi' seçeneği bağımsızlık çağrısını yalnız askeri bir emre indirgeyen yanılgıdır; alıntı harekete geçmeyi ulusal bir kararlılığa bağlar. 'Mandayı geçici çözüm olarak kabul etmek' ve 'ortak yönetim kurulması' seçenekleri alıntının karşısındaki bir tutumu savunur; bağımsızlık ilkesine aykırı oldukları için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 112

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Millî Mücadele'nin yürütme döneminde farklı bölgelerdeki tehditlere karşı cepheler kurulmuş, Kuvayımilliye birlikleri zamanla düzenli orduya katılmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Doğu Cephesi – Ermeni tehdidine karşı doğu sınırında kurulmuştur

  2. B

    Batı Cephesi – Yunan ilerleyişini durdurmak amacıyla kurulmuştur

  3. C

    Güney Cephesi – Fransız işgaline karşı Çukurova hattında mücadele etmiştir

  4. D

    Batı Cephesi – Fransız işgaline karşı Çukurova hattında mücadele etmiştir

    Doğru cevap
  5. E

    Kuvayımilliye – düzenli orduya geçiş sürecinde birliklerin düzenli birliklere katılmasıyla ilerlemiştir

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, her eşleştirmedeki cephenin karşısına aldığı düşmanı belirlemektir: Doğu Cephesi Ermeni tehdidine, Batı Cephesi Yunan ilerleyişine, Güney Cephesi Fransız işgaline karşı kurulmuştur. İkinci adım, eşleştirilen mücadele alanının bu düşmanla örtüşüp örtüşmediğini sınamaktır: Çukurova hattı Fransız işgaline karşı mücadele alanıdır. Bu yüzden Güney Cephesi ile Çukurova eşleşmesi doğrudur, Batı Cephesi ile Çukurova eşleşmesi yanlıştır. Kuvayımilliye birliklerinin düzenli orduya geçiş sürecinde düzenli birliklere katılması ise doğru bir eşleşmedir.

Çeldiriciler: Doğu Cephesi ile Batı Cephesi'nin Yunan ilerleyişine karşı kurulmuş eşleşmesi doğrudur; Güney Cephesi eşleşmesi de doğrudur. Batı Cephesi'ni Fransız işgaline karşı Çukurova'da mücadele eden cephe saymak, cephelerin düşmanlarını karıştıran yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 113

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Temsil Heyeti'nin görevi, TBMM'nin açılmasıyla sona ermiştir.

  2. II.

    TBMM, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır.

  3. III.

    Temsil Heyeti'nin görevi, Sivas Kongresi'nin toplanmasıyla sona ermiştir.

Amasya Görüşmelerinin ardından oluşan Temsil Heyeti, Millî Mücadele'nin kurumsal gelişiminde önemli bir yer tutmuştur. Bu heyetin görevinin sona ermesine ve Ankara'daki meclis sürecine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, Temsil Heyeti'nin görevinin hangi olayla sona erdiğini belirlemektir: görev TBMM'nin açılmasıyla bitmiştir, bu yüzden birinci yargı doğrudur. İkinci adım, Meclisin açılışını tarihiyle yerleştirmektir: TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır, ikinci yargı da doğrudur. Üçüncü adım, üçüncü yargıyı bu zincirle sınamaktır: görevi bitiren olay Sivas Kongresi'nin toplanması değil TBMM'nin açılışıdır, bu yüzden üçüncü yargı yanlıştır. Doğru bileşim birinci ve ikinci yargıların birlikte alınmasıyla oluşur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği ikinci yargının doğruluğunu gözden kaçırır; 'Yalnız II' seçeneği birinci yargıyı dışarıda bırakır. 'II ve III' ile 'I, II ve III' seçenekleri, Sivas Kongresi'nin rolünü Temsil Heyeti'nin sona ermesine bağlayan üçüncü yargıyı doğru kabul eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 114

  • Atatürkçülük ve Türk inkılabı (Cumhuriyet, inkılaplar, ilkeler)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

1924 yılında kabul edilen bir kanunla şu düzenlemeler yapılmıştır: Yerli ve yabancı bütün okullar eğitim bakanlığına bağlanmış, medreseler kapatılarak yerlerine imam-hatip okulları ile İlahiyat Fakültesi açılmıştır.

Bu düzenlemelerle aşağıdakilerden hangisi amaçlanmıştır?

  1. A

    Eğitim kurumlarının tek merkezden yönetilmesi

    Doğru cevap
  2. B

    Yabancı okulların ülke genelinde çoğaltılması

  3. C

    Eğitim kurumlarının birden çok merkezden yönetilmesi

  4. D

    Yazıda kullanılan harflerin değiştirilmesi

  5. E

    Yükseköğretim kurumlarının yeniden düzenlenmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile yerli ve yabancı bütün okullar tek bir eğitim yönetimine bağlanmış, medreseler kaldırılmış ve öğretim bu merkezî yapı içinde yürütülmeye başlanmıştır. Kanun, okulları ayrı ayrı kurumların elinden alıp tek çatı altında toplamıştır; bu da eğitimde birliğin sağlanması amacına karşılık gelir.

Çeldiriciler: 'Eğitim kurumlarının birden çok merkezden yönetilmesi' seçeneği, kanunun okulları tek merkeze bağlamasının tersi olduğu için yanlıştır. 'Yabancı okulların ülke genelinde çoğaltılması' seçeneği yanlıştır, çünkü kanun yabancı okulları yeni açmamış, mevcut okulları eğitim yönetimine bağlamıştır. 'Yazıda kullanılan harflerin değiştirilmesi' seçeneği 1928 Harf İnkılabına aittir ve bu kanunla ilgisi yoktur. 'Yükseköğretim kurumlarının yeniden düzenlenmesi' seçeneği 1933'te yapılan üniversite reformuyla ilgilidir; bu seçenek okulları tek merkezde toplayan düzenlemeyi açıklamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 115

  • Biyoçeşitlilik, ekosistem, madde döngüleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir doğal göl ekosisteminde su, kayaçlar, toprak, Güneş ışığı, kurbağa, yırtıcı balık, mantar ve fitoplankton yaşamaktadır. Ekosistemde yer alan canlı ve cansız öğeler birlikte ele alındığında, bu ekosistemde üretici canlı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Toprak

  2. B

    Fitoplankton

    Doğru cevap
  3. C

    Yırtıcı balık

  4. D

    Güneş ışığı

  5. E

    Mantar

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda öğeler canlı ve cansız olarak ayrılır: su, kayaçlar, toprak ve Güneş ışığı cansız öğelerdir; kurbağa, yırtıcı balık, mantar ve fitoplankton ise canlıdır. İkinci adımda bu canlılar arasından üretici olan seçilir. Üreticiler, Güneş enerjisini kullanarak kendi besinini üreten canlılardır ve ekosistemde bu gruba bitkiler ile fitoplanktonlar girer. Bu nedenle doğru cevap fitoplanktondur.

Çeldiriciler: 'Toprak' cansız bir öğedir; canlı sayılması birinci adımdaki sınıflandırma hatasıdır. 'Güneş ışığı' bir enerji kaynağıdır ve canlı değildir. 'Yırtıcı balık' başka canlıları yiyerek beslenen bir tüketicidir. 'Mantar' ölü organik maddeyi ayrıştıran bir ayrıştırıcıdır; kendi besinini üretmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 116

  • Nüfus: piramit, nüfus politikaları, göç
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ülkenin nüfusu, doğum ve ölüm oranlarının zaman içindeki değişimine bağlı olarak dört aşamadan geçer. Bu değişim sağlık koşullarındaki gelişmelerle ilişkilidir. Her aşamada doğum, ölüm ve artış hızı birbirinden farklı bir görünüm sergiler. Demografik dönüşüm sürecinin aşamalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Birinci aşamada nüfus artış hızı çok yavaştır.

  2. B

    İkinci aşamada ölüm oranları düşerken nüfus hızla artar.

  3. C

    Üçüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye ulaşır.

    Doğru cevap
  4. D

    Dördüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye gelir.

  5. E

    Üçüncü aşamada doğum oranlarının düşmesiyle artış hızı azalmaya başlar.

Doğru cevap: C

Çözüm

Bu soruda demografik dönüşüm aşamalarıyla ilgili söylenemeyen ifadeyi bulmak gerekir. Birinci adımda dört aşamanın özelliklerini hatırlıyoruz: birinci aşamada doğum ve ölüm oranları yüksek olduğu için nüfus artış hızı çok yavaştır; ikinci aşamada sağlık koşulları iyileştiğinden ölüm oranları hızla düşer, doğum oranları yüksek kaldığı için nüfus hızla artar; üçüncü aşamada doğum oranları da düşmeye başlar ve artış hızı azalmaya başlar; dördüncü aşamada ise doğum ve ölüm oranları düşük olduğundan artış hızı en düşük seviyeye gelir. İkinci adımda her ifadeyi bu özelliklerle sınarız. Üçüncü adımda çelişen ifadeyi buluruz: en düşük artış hızı üçüncü aşamada değil, dördüncü aşamada görülür. Bu nedenle üçüncü aşamaya en düşük artış hızını veren ifade söylenemez ve sorunun cevabı budur.

Çeldiriciler: 'Birinci aşamada nüfus artış hızı çok yavaştır.' ifadesi doğrudur, çünkü bu aşamada doğum ve ölüm yüksek olduğundan artış yavaştır; bu ifadeyi yanlış sanmak ifadeyi yanlış elemeye yol açar. 'İkinci aşamada ölüm oranları düşerken nüfus hızla artar.' ifadesi doğrudur, çünkü ölümlerin düşüşü doğum oranları yüksek kaldığı için artışı hızlandırır. 'Üçüncü aşamada doğum oranlarının düşmesiyle artış hızı azalmaya başlar.' ifadesi de doğrudur, çünkü doğum oranlarındaki düşüş bu aşamada artış hızını azaltır. 'Dördüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye gelir.' ifadesi doğrudur, çünkü doğum ve ölüm oranları birlikte düşük olduğunda artış en düşük düzeye iner. Bu dört ifade söylenebildiği için sorunun cevabı olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 117

  • Ekonomik faaliyetler, doğal kaynaklar, enerji, ulaşım, turizm, bölgesel kalkınma
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Toprak sağlığının korunması

  2. II.

    Kırsal alanda istihdamın sürdürülmesi

  3. III.

    Su kullanımının verimli olması

  4. IV.

    Üretim maliyetinin düzeyi

  5. V.

    Biyoçeşitliliğin korunması

Sürdürülebilir tarım ekonomik, sosyal ve çevresel olmak üzere üç boyutta değerlendirilir. Bunlardan hangileri sürdürülebilir tarımın çevresel boyutunun göstergelerindendir?

  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I, II, III ve V

  3. C

    I ve III

  4. D

    I, III ve V

    Doğru cevap
  5. E

    I, III, IV ve V

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda beş göstergenin hangi boyuta ait olduğu belirlenir: toprak sağlığı, su kullanımı ve biyoçeşitlilik sürdürülebilir tarımın çevresel boyutunun göstergeleridir. Kırsal alanda istihdamın sürdürülmesi sosyal boyuta, üretim maliyetinin düzeyi ise ekonomik boyuta aittir. İkinci adımda bu sınıflandırmaya göre çevresel gruptaki I, III ve V numaralı göstergeler birlikte ayrılır. Üçüncü adımda yalnızca bu üç göstergeyi birlikte içeren bileşim seçilir; doğru cevap I, III ve V'dir. Çeldiriciler: 'I, II, III ve V' seçeneği kırsal istihdamı çevresel gösterge saymanın sonucudur, oysa II sosyal boyuta aittir. 'I, III, IV ve V' seçeneği üretim maliyetini çevresel boyuta yerleştirmenin sonucudur, oysa IV ekonomik boyuta aittir. 'I ve III' seçeneği biyoçeşitlilik göstergesini bileşimin dışında bıraktığı için eksiktir. 'Yalnız III' seçeneği yalnız su kullanımını görüp diğer çevresel göstergeleri kaçırmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 118

  • Küresel ortam: kültür bölgeleri, medeniyetler, ticaret yolları, örgütler, gelişmişlik
  • Orta
  • Şekilli soru

Aşağıdaki tablo, ülkelerin öne çıkan ekonomik özelliklerini ve dış bağlantılarını özetlemektedir. Tabloda ülke adı '?' ile gizlenmiş bir satır vardır. Diğer ülkeler ile bu satırın ekonomik özelliği ve başlıca bağlantısı birlikte değerlendirildiğinde, gizli hücrede hangi ülke yer almaktadır?

Tablo: ülke, özellik, bağlantı. Hollanda: seralarla tarım ihracatı, Rotterdam limanı. ? ile gizli satır: gelirin çoğu petrolden, Vizyon 2030 hedefleri. Avustralya: madenle enerji ihracatı, Çin ve Japonya. Mısır: nüfus Nil Vadisinde, Süveyş Kanalı.
  1. A

    Venezuela

  2. B

    Hollanda

  3. C

    Suudi Arabistan

    Doğru cevap
  4. D

    Avustralya

  5. E

    Mısır

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda tablonun ikinci satırına bakılır: ülke hücresi gizlidir, ancak satırın ekonomik özelliği devlet gelirinin büyük bölümünün petrole dayandığını gösterir. İkinci adımda aynı satırın başlıca bağlantısı, ekonomiyi çeşitlendirmeyi ve yenilenebilir enerji yatırımlarını hedefleyen Vizyon 2030 programıdır; bu program Suudi Arabistan'a aittir. Üçüncü adımda tablodaki diğer ülkeler elenir: Hollanda, Avustralya ve Mısır kendi satırlarında yer alır ve bu satırın petrol geliri özelliğine sahip değildir. 'Venezuela' seçeneği petrol gelirine dayanan bir ülke olduğu için cazip görünür, ancak dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerinden birine sahip olması bu satırı açıklamaz; Vizyon 2030 hedefi Suudi Arabistan'a aittir. 'Mısır' seçeneği petrol bağımlılığının Mısır'a yüklenmesinden doğar; Mısır'da nüfus Nil Vadisi'nde yoğunlaşır ve Süveyş Kanalı bağlantısı bilinen özelliğidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 119

  • Küresel ortam: kültür bölgeleri, medeniyetler, ticaret yolları, örgütler, gelişmişlik
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Avustralya'nın ihracatında maden, enerji ve ham kaynak ürünleri toplam ihracat gelirinin dörtte birinden fazlasını oluşturmaktadır. Ülkenin başlıca alıcıları arasında Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan bulunmaktadır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Ülkenin başlıca alıcıları Avrupa'daki sanayi ülkeleri olduğu için ihracat yönü Avrupa'ya dönüktür.

  2. B

    Ülkenin ihracat gelirinde maden ve enerji ürünlerinin payı dörtte birden azdır.

  3. C

    Ülkenin ihracatında önemli paya sahip maden ve enerji ürünlerinin başlıca pazarı Asya'daki sanayi ülkeleridir.

    Doğru cevap
  4. D

    Lityum madenciliği, Avustralya'nın ihracat yapısıyla ilgisiz bir faaliyettir.

  5. E

    Ülkenin ihracat gelirleri tek bir ülkenin talebine bağlı olduğu için dış satım dengesizdir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda ihracatın yapısına bakılır: maden, enerji ve ham kaynak ürünleri toplam ihracat gelirinin dörtte birinden fazlasını oluşturur. İkinci adımda başlıca alıcıların Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan olduğu görülür; bu ülkeler hammadde ve enerji talep eden sanayi ekonomileri olduğundan Asya'dadır. Üçüncü adımda iki bilgi birleştirilir: ihracatında önemli paya sahip maden ve enerji ürünlerinin başlıca pazarı Asya'daki sanayi ülkeleridir ve doğru sonuç budur. 'Avrupa'daki sanayi ülkeleri' ifadesi, alıcıları Avrupa saymanın sonucudur; verilen alıcıların hiçbiri Avrupa ülkesi değildir. 'Dörtte birden azdır' ifadesi verilen oranı ters okumaktır, çünkü maden ve enerji payı dörtte birden fazladır. 'Lityum madenciliği' ifadesi batarya sanayisine uzanan bir bağı bilgiden çıkarmadığı için ulaşılabilir değildir. 'Tek bir ülkenin talebi' ifadesi dört farklı alıcıyı tek ülkeye indirgediği için aşırı genellemedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 120

  • Çevre ve toplum: afetler, çevre sorunları, iklim değişikliği, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir ülkenin su durumu, kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarına göre şu eşiklerle sınıflandırılmaktadır:

Su stresi: 1.000–1.700 m³ Su kıtlığı: 500–1.000 m³ Mutlak kıtlık: 500 m³'ün altı

1.700 m³'ün üzerindeki ülkelerde su stresi görülmez.

Tabloda beş ülkenin kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarları gösterilmektedir.

Tablodaki ülkelerden hangisi su stresi yaşayan ülkeler sınıfında yer alır?

Tablo: beş ülkenin kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı (m³/yıl). Arvenya 2.640; Kerdan 1.120; Tavrin 1.890; Ozanya 940; Bolesta 380.
  1. A

    Arvenya

  2. B

    Bolesta

  3. C

    Kerdan

    Doğru cevap
  4. D

    Tavrin

  5. E

    Ozanya

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda tablodan her ülkenin kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı okunur. Kerdan için bu değer 1.120 m³'tür. İkinci adımda her değer verilen eşiklerle karşılaştırılır: 1.700 m³'ün üzerinde su stresi görülmez, 1.000–1.700 m³ aralığı su stresi, 500–1.000 m³ aralığı su kıtlığı, 500 m³'ün altı mutlak kıtlık sınıfıdır. Üçüncü adımda 1.120 m³ yalnızca 1.000–1.700 m³ aralığında kaldığından Kerdan su stresi yaşayan ülkeler sınıfına girer.

Çeldiriciler: 'Arvenya' 2.640 m³ ile 1.700 m³ eşiğinin üzerindedir; yüksek bir değerin su stresi sınıfını gösterdiğini düşünmek bu seçeneği cazip kılar, oysa bu değer su stresi sayılmaz. 'Tavrin' 1.890 m³ ile yine 1.700 m³ eşiğinin üzerindedir; Kerdan'ın hemen altındaki satırı okumak bu yanlışa yol açar. 'Ozanya' 940 m³ ile su kıtlığı aralığındadır; su stresi ile su kıtlığı eşiklerinin karıştırılması bu seçeneği doğru gibi gösterir. 'Bolesta' 380 m³ ile mutlak kıtlık sınıfındadır; en düşük değerin en ağır durum sayılması ya da mutlak kıtlığın su stresiyle aynı şey sanılması bu seçeneği seçtirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 121

  • Tarih ve zaman
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Güneş yılına dayanan takvimlerde yıl, Dünya'nın Güneş çevresindeki bir dolanımının süresine eşittir.

  2. II.

    Ay yılına dayanan takvimlerde yıl, Güneş'in burçlar arasındaki görünür hareketine göre sayılır.

  3. III.

    Tarih çağı, yazının bulunuşuyla başlayan dönem olarak kabul edilir.

Bir ders kitabındaki takvim bölümünde şu tanım yer almaktadır:

“Bir takvim sisteminde yılın uzunluğu, sayımın dayandığı gök cisminin döngüsüne göre belirlenir.”

Bu tanıma ve tarih çağlarının ayrımına göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    I ve II

  4. D

    Yalnız III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda takvimin yılı hangi gök olayına göre ölçtüğünü belirleriz. Ay yılına dayanan takvimde yıl Ay evrelerinin tekrarıyla sayılır; Güneş yılına dayanan takvimde ise yıl Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanımının süresine eşittir. Bu nedenle I doğrudur. II ise Güneş'in burçlar arasındaki hareketini ay yılının ölçütü gibi gösterdiği için yanlıştır. İkinci adımda çağ ayrımına bakarız: Tarih çağı yazının bulunuşuyla başladığından III doğrudur. Doğru yargılar I ve III olduğu için doğru seçenek, bu ikisini birlikte veren seçenektir. 'Yalnız I' seçeneği, III'ün doğrulanmadan bırakılmasından; 'I ve II' seçeneği, ay yılı ile güneş yılının karıştırılmasından; 'Yalnız III' seçeneği, güneş yılı tanımının yanlış elenmesinden; 'I, II ve III' seçeneği ise yanlış yargının doğru sayılmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 122

  • İlk ve Orta Çağlarda Türk dünyası
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir tarih kulübünde, eski Türk devletlerinde yeni bir hükümdarın seçilmesi konuşuluyor. Tartışmada hükümdarın kut sahibi olup olmadığı ve büyük kararların hangi meclisle alındığı soruluyor. Buna göre eski Türk devletlerinde kut ve kurultaya ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Kurultay, dinî bayramlarda ibadeti düzenleyen ve yasama yetkisi bulunmayan bir toplantıdır.

  2. B

    İkili teşkilat, merkezden atanan valilerin yönettiği Osmanlı eyalet sisteminin aynısıdır.

  3. C

    Hükümdar, töreyi kendi isteğiyle değiştirerek kutu dilediği bir kişiye devredebilir.

  4. D

    Kut anlayışı, tarıma ve kent yaşamına dayanan yerleşik halkın siyasi geleneğidir.

  5. E

    Kut, hükümdarda bulunan ilahi bir talihtir; kurultay boy beylerinin katıldığı karar meclisidir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Kut, Türk devlet geleneğinde hükümdarda bulunduğuna inanılan ilahi talihtir ve hükümdarlığın meşruiyetinin dayanağıdır. Kurultay ise boy beylerinin katıldığı, hükümdar seçimi, savaş ve barış gibi büyük kararların alındığı bir meclistir; dinî bir toplantı değildir. Kurultayı dinî bayram düzenleyen bir toplantı saymak, bu meclisin siyasi işlevini görmezden gelir. İkili teşkilatı Osmanlı eyalet sistemiyle özdeşleştirmek ise iki farklı dönemin kurumunu karıştırmak demektir. Kutun yerleşik halkın geleneği sayılması, onu bozkır kültürünün dışına taşır; töreyi hükümdarın keyfî olarak değiştirebileceğini düşünmek de geleneğin bağlayıcılığını ortadan kaldırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 123

  • Beylikten devlete Osmanlı siyaseti (1302-1453)
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Rumeli’de ele geçirilen topraklara Türkmenlerin yerleştirilmesi, iskân politikasının bir parçasıdır.

  2. II.

    Fetret Devri, Ankara Savaşı’ndan (1402) önce yaşanmış bir dönemdir.

  3. III.

    Varna Savaşı ile II. Kosova Savaşı, II. Murat döneminde gerçekleşmiştir.

Beylikten devlete geçiş sürecinde Osmanlı Beyliği’nin uyguladığı siyasetlere ilişkin I, II ve III numaralı açıklamalar verilmiştir. Bu açıklamalardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda her öncül kendi dönemiyle sınanır. I. öncül Türkmenlerin Rumeli’ye yerleştirilmesini anlatır; bu iskân politikasının bir parçasıdır, dolayısıyla doğrudur. II. öncül Fetret Devri’ni Ankara Savaşı’ndan (1402) önceye koyar; oysa bu dönem Yıldırım Beyazıt’ın Timur’a yenilip esir düşmesinden sonra, oğulları arasındaki taht mücadelesiyle başlar, bu yüzden yanlıştır. III. öncül Varna (1444) ve II. Kosova (1448) savaşlarını II. Murat’a bağlar; bu savaşlar onun saltanatında gerçekleşmiştir, doğrudur. İkinci adımda doğru çıkan öncülleri içeren seçenek aranır: doğru öncüller I ve III olduğundan doğru seçenek I ve III’tür. Yalnız I seçeneği üçüncü öncüldeki II. Murat dönemini dışarıda bırakan eksik okumadır. I ve II ile II ve III seçenekleri, tarih sırası karışan ikinci öncülü doğru kabul eder. I, II ve III seçeneği ise üç öncülü de doğru saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 124

  • Sultan ve Osmanlı merkez teşkilatı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Divan-ı Hümayun üyelerinden birine, padişah adına yabancı devlet yöneticilerine gönderilecek mektupların kaleme alınması ve Divan’ın dış yazışmalarının yürütülmesi görevi verilmiştir.

Bu görevi üstlenen Divan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Defterdar

  2. B

    Reisülküttab

    Doğru cevap
  3. C

    Kazasker

  4. D

    Nişancı

  5. E

    Sadrazam

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, Divan-ı Hümayun üyelerinin görev alanlarını ayırt etmektir: mali işler, ilmiye, tuğra ve yazışma ayrı üyelere aittir. İkinci adım, alıntıdaki görevin dış yazışmaları ve padişah adına mektup kaleme almayı kapsadığını görüp bu işin kime ait olduğunu bulmaktır; kalemin başı olan reisülküttab yabancı devletlerle yazışmayı yürütür, bu nedenle doğru cevap Reisülküttab’tır.

Çeldiriciler: Defterdar, Divan’ın mali işlerinden sorumludur; yabancı yazışma görevi yoktur. Bu seçenek mali görev ile yazışma görevinin karıştırılmasından doğar. Kazasker, ilmiye sınıfının başıdır ve yargı ile ulema işlerine bakar; yazışma yetkisi taşımaz. Nişancı, fermanlara tuğra çekerek resmiyet kazandırır; mektup kaleme almakla bu görev aynı değildir. Bu seçenek tuğra işinin yazışma ile karıştırılmasından doğar. Sadrazam, devletin en üst yürütme görevlisidir; yazışmaları bizzat yürüten üye değildir, bu yetki genişliği ile karıştırılmamalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 125

  • Dünya gücü Osmanlı (1453-1595)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti 1453'te İstanbul'u fethederek Bizans İmparatorluğu'na son vermiştir. Bu fetihten sonra Osmanlı Devleti'nin siyasi alanında ortaya çıkan sonuçlardan hangisi doğrudur?

  1. A

    Başkenti Edirne'den İstanbul'a taşıyarak Doğu Roma'nın siyasi mirasına sahip çıkmıştır.

    Doğru cevap
  2. B

    Ortaçağ'ın başlangıcını oluşturan bir dönüm noktası olmuştur.

  3. C

    Avrupalıların Hint Okyanusu'na giden deniz yollarını aramasını doğrudan başlatmıştır.

  4. D

    Yabancı devletlere ticari ayrıcalık tanıyan kapitülasyon sisteminin ilk örneğini oluşturmuştur.

  5. E

    Osmanlı ordusunun Rumeli'ye ilk kez bu fetihle geçtiği bir gelişme olmuştur.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: 1453'te Bizans İmparatorluğu'nun ortadan kalkmasıyla Osmanlı Devleti, Doğu Roma'nın siyasi mirasını üstlenmiş ve bu iddiasını Fatih'in Kayser-i Rum unvanını kullanmasıyla ortaya koymuştur. İkinci adım: Bu mirası sahiplenmenin doğal sonucu olarak Osmanlı başkenti Edirne'den İstanbul'a taşınmış ve devletin siyasi merkezi bu şehirde kurulmuştur. Bu iki sonucu birlikte veren seçenek doğru cevaptır.

Çeldiriciler: 'Ortaçağ'ın başlangıcını oluşturan bir dönüm noktası olmuştur.' ifadesi yanlıştır; 1453, Ortaçağ'ın sona erdiği tarih olarak kabul edilir. 'Avrupalıların Hint Okyanusu'na giden deniz yollarını aramasını doğrudan başlatmıştır.' ifadesi yanlıştır; coğrafi keşifler fetihten önce başlamış ve kendi dinamikleriyle gelişmiş bir süreçtir. 'Yabancı devletlere ticari ayrıcalık tanıyan kapitülasyon sisteminin ilk örneğini oluşturmuştur.' ifadesi yanlıştır; yabancı tüccarlara ayrıcalık tanınması fetihten önceki dönemlere uzanır. 'Osmanlı ordusunun Rumeli'ye ilk kez bu fetihle geçtiği bir gelişme olmuştur.' ifadesi yanlıştır; Osmanlı'nın Rumeli'ye ilk geçişi 1354'te Çimpe Kalesi'nin alınmasıyla gerçekleşmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 126

  • Devrimler çağında değişen devlet-toplum ilişkileri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Fransız İhtilali'nin yaydığı eşitlik ve milliyetçilik düşünceleri, Balkanlar'daki gayrimüslim tebaa arasında ayrılıkçı hareketleri güçlendirmişti. Buna karşı ilan edilen Islahat Fermanı'nın amacı hangisidir?

  1. A

    Tebaa arasında hukuk eşitliği sağlayarak devlet bütünlüğünü korumak

    Doğru cevap
  2. B

    Merkezî yönetimi zayıflatarak yerel meclislere geniş yetki vermek

  3. C

    Milletleri dinlerine göre ayrı kurallarla yönetmeyi sürdürmek

  4. D

    Fransız İhtilali'nin düşüncelerini bastırarak eski düzeni korumak

  5. E

    Padişahın yetkilerini anayasal meclisle sınırlamak

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Fransız İhtilali'nin yaydığı eşitlik ve milliyetçilik fikirleri, Osmanlı'daki gayrimüslim topluluklara ulusal bağımsızlık fikrini taşımış, özellikle Balkanlar'da ayrılıkçı hareketleri canlandırmıştır. İkinci adım: Bu hareketler devletin toprak bütünlüğünü tehdit ettiğinden yönetimin, ayrılıkçılığın kaynağı olan eşitsizlik şikâyetine yanıt araması gerekir. Üçüncü adım: Islahat Fermanı (1856) tebaanın hukuk önünde eşitliğini ilan ederek gayrimüslimlerin ayrılıkçı hareketlere yönelmesini önlemeyi ve devletin bütünlüğünü korumayı amaçlamıştır. Bu nedenle doğru yanıt, tebaa arasında hukuk eşitliği sağlayarak devlet bütünlüğünü korumak ifadesidir.

Çeldiriciler: 'Milletleri dinlerine göre ayrı kurallarla yönetmeyi sürdürmek' eşitlik ilkesinin tam tersini savunduğu için yanlıştır; ferman, eşitsizliği kaldırmaya yöneliktir. 'Merkezî yönetimi zayıflatarak yerel meclislere geniş yetki vermek' seçeneği, merkezî gücü pekiştirme yönündeki reform anlayışına aykırıdır; ademimerkeziyetçilik bu dönemde devletin bütünlüğüne tehdit olarak görülmüştür. 'Fransız İhtilali'nin düşüncelerini bastırarak eski düzeni korumak' seçeneği, fermanın tebaaya eşit haklar tanıyan yapısıyla bağdaşmaz. 'Padişahın yetkilerini anayasal meclisle sınırlamak' seçeneği, 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi'nin amacını anlatır; ferman bu nitelikte bir anayasal düzenleme değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 127

  • 20. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti ve dünya
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli
  1. yüzyıl başında Osmanlı aydınları arasında tartışılan siyasi düşünce akımlarından hangisi, Müslüman halkların dinî bağ etrafında birliğini temel almıştır?
  1. A

    İslamcılık

    Doğru cevap
  2. B

    Batıcılık

  3. C

    Osmanlıcılık

  4. D

    Türkçülük

  5. E

    Ademimerkeziyetçilik

Doğru cevap: A

Çözüm

İslamcılık, Müslüman halkların ortak din ve hilafet bağı altında birleşmesini savunan akımdır; II. Abdülhamid döneminde Panislamizm adıyla devlet politikasına dönüşmüştür. Osmanlıcılık, dinden bağımsız olarak bütün tebaanın eşit vatandaşlık bağıyla birleşmesini hedeflediği için dinî bağı temel almaz. Türkçülük ortak dil ve kültürle ayrılan Türk milletini, Batıcılık ise Batı medeniyetine yönelik modernleşmeyi öne çıkarır; ademimerkeziyetçilik ise yetkinin merkezden yerel birimlere devredilmesini savunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 128

  • Millî Mücadele
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Mondros Ateşkes Antlaşması’yla Osmanlı ordusu küçültülmüştür. Bu koşullarda kurulan Kuvâ-yi Millîye birlikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Mondros Ateşkes Antlaşması’nın tek bir maddesini uygulamak için kurulmuştur.

  2. B

    Mevcut cemiyetlerin siyasi faaliyetlerini denetlemek amacıyla kurulmuştur.

  3. C

    TBMM’nin aldığı bir kararla, merkezî ordunun yerini almak üzere kurulmuştur.

  4. D

    Düzenli ordunun yetişemediği bölgelerde işgale karşı direnişi sürdürmek için kurulmuştur.

    Doğru cevap
  5. E

    İşgal başlamadan önce yerel asayişi sağlamak amacıyla kurulmuştur.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Mondros Ateşkes Antlaşması’yla Osmanlı ordusu küçültüldüğünden düzenli ordu, işgal altındaki her bölgeye yetişemez hâle gelir. İkinci adım: bu boşluğu yerel halktan oluşan silahlı birlikler doldurur ve işgale karşı direnişi sürdürmek amacıyla Kuvâ-yi Millîye kurulur. Doğru seçenek bu iki adımın sonucunu verir. “Mondros Ateşkes Antlaşması’nın tek bir maddesini uygulamak” ifadesi yanlıştır, çünkü birlikler bir antlaşma maddesinin uygulaması için değil işgale karşı savunma için kurulmuştur. “TBMM’nin aldığı bir kararla” ifadesi yanlıştır, çünkü Kuvâ-yi Millîye TBMM açılmadan önce, 1919’da oluşmuştur. “Mevcut cemiyetlerin siyasi faaliyetlerini denetlemek” ifadesi yanlıştır, çünkü amaç denetim değil savunmadır. “İşgal başlamadan önce yerel asayişi sağlamak” ifadesi yanlıştır, çünkü kuruluş işgal sonrasında ortaya çıkan ihtiyaca yanıt verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 129

  • Millî Mücadele
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kongre bildirgesinde şu ifadeler yer almaktadır:

“Halkın seçtiği temsilciler, ülkenin geleceğini bir yabancı devletin vesayetine bırakmamak için bir araya gelmiştir; alınan kararlar milletin adına ve onun iradesiyle yürürlüğe konulacaktır.”

Bu ifadelerin dayandığı temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Laiklik

  2. B

    Milli egemenlik

    Doğru cevap
  3. C

    Halkçılık

  4. D

    Yasama yetkisi ayrılığı

  5. E

    Cumhuriyetçilik

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: bildirgede kararların halkın seçtiği temsilciler tarafından ve milletin adına alındığı belirtilir; yönetimin kaynağının millet olduğu böylece görülür. İkinci adım: kaynağı millette olan bu yönetim anlayışı milli egemenlik ilkesidir, çünkü egemenlik bir hanedanda ya da yabancı bir devlette değil millettedir. “Halkçılık” ifadesi yanlıştır, çünkü halkçılık toplumdaki sınıf ayrıcalıklarını kaldırma ilkesidir; bildirgedeki vurgu kararın kimin adına alındığıdır. “Yasama yetkisi ayrılığı” ifadesi yanlıştır, çünkü kuvvetler ayrılığı yetkinin bölüşülmesini anlatır; bildirgede ise yetkinin kaynağı öne çıkar. “Laiklik” ifadesi yanlıştır, çünkü din ile devlet işlerinin ayrılmasına dair bir ifade yoktur. “Cumhuriyetçilik” ifadesi yanlıştır, çünkü devlet biçimi tartışılmaz; ifade yönetimin kaynağına odaklanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 130

  • Atatürkçülük ve Türk inkılabı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Dinî esaslara dayanan mahkemeler kaldırılmış; evlilik ve miras işlemleri, yeni çıkarılan bir kanunla devletin yasalarına bağlanmıştır.

Bu hukuk düzenlemesinin dayandığı Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Devletçilik

  2. B

    Milliyetçilik

  3. C

    İnkılapçılık

  4. D

    Cumhuriyetçilik

  5. E

    Laiklik

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda düzenlemenin sonucu belirlenir: dinî esaslara dayanan mahkemeler kaldırılmış, evlilik ve miras işlemleri devletin çıkardığı yasalara bağlanmıştır; hukuk düzeni dinî kurallardan ayrılmıştır. İkinci adımda bu sonuç, dinî kuralların devlet işlerinden ayrılmasını öngören laiklik ilkesiyle eşleştirilir. Üçüncü adımda çeldiriciler elenir: 'devletin yasaları' ifadesi devletçilikle karıştırılabilir, ancak devletçilik devletin ekonomiye müdahalesini anlatır; burada söz konusu olan bir hukuk değişikliğidir. Bu nedenle doğru ilke laikliktir.

Çeldiriciler: 'Devletçilik' seçeneği, devletin yasalarına bağlanma ifadesinden dolayı akla gelir; ancak ekonomideki devlet müdahalesini anlatır. 'Milliyetçilik' seçeneği ortak dil ve kültür etrafındaki ulusal birliği anlatır; din ile hukuk arasındaki ayrımı anlatmaz. 'İnkılapçılık' seçeneği her yeniliğe uygulanabilen genel bir tutumdur, belirli bir ilkeyi göstermez. 'Cumhuriyetçilik' seçeneği yönetim biçimine ilişkindir; bu düzenleme yönetim biçimini değil, hukuk düzeninin dinî kurallardan ayrılmasını anlatır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 131

  • II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye ve dünya
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye, dış politikada dengeli bir tutum izlemeye çalışırken iç ekonomide de önemli güçlüklerle karşılaşmış ve bu dönemde zor kararlar almak zorunda kalmıştır.

Bu dönemle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Türkiye, 1939’da İngiltere ve Fransa ile imzaladığı ittifaka rağmen savaşa hemen katılmamıştır

  2. B

    Varlık Vergisi, 1942’de savaş ekonomisinin yükünü artırmak amacıyla çıkarılmış ve ağırlıklı olarak gayrimüslim vatandaşlara uygulanmıştır

  3. C

    Türkiye, savaşın son aylarında, 1945 Şubat’ında Almanya ve Japonya’ya karşı savaş ilan etmiştir

  4. D

    Savaş yıllarında Türkiye, ekonomik güçlüklerini aşmak amacıyla Marshall Planı kapsamında ABD’den yardım almıştır

    Doğru cevap
  5. E

    Savaş sona erdikten sonra 1947’de açıklanan Truman Doktrini, Türkiye’nin Sovyet tehdidine karşı ABD ile ilişkilerini yakınlaştırmıştır

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, her ifadeyi savaşın seyrine yerleştirmektir. Türkiye, 19 Ekim 1939’da İngiltere ve Fransa ile ittifak anlaşması imzalamış, buna rağmen savaşa hemen girmemiş ve 23 Şubat 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etmiştir. Varlık Vergisi 1942’de, Truman Doktrini ise savaşın bitişinden sonra 1947’de açıklanmıştır. İkinci adım, bu zaman çizgisine uymayan ifadeyi bulmaktır: Marshall Planı 1948’de uygulanmaya başlamış bir yardım programıdır; savaş yıllarında Türkiye’nin bu plandan yardım alması mümkün değildir. Bu nedenle yanlış ifade, Marshall Planı’nı savaş yıllarına bağlayan ifadedir.

Çeldiriciler: İttifak anlaşmasının hemen savaş anlamına geldiğini düşünen öğrenci, ittifaka rağmen savaşa hemen katılmadığını belirten ifadeyi yanlış görür; oysa Türkiye 1939 anlaşmasına rağmen 1945’e kadar savaşın dışında kalmıştır. Varlık Vergisi’ni savaş dışı bir döneme koyan öğrenci, 1942 tarihli ve savaş ekonomisiyle ilgili ifadeyi yanlış sanar; bu ifade doğrudur. Savaşa girişi yanlış bir tarihe koymak, 1945 Şubat’ındaki savaş ilanını içeren ifadeyi yanlış gösterir; bu ifade de doğrudur. Truman Doktrini’ni savaş içi bir gelişme sanmak, savaş sonrası 1947 tarihli ifadeyi yanlış gösterir; bu ifade de doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 132

  • Biyoçeşitlilik, ekosistem ve madde döngüleri
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K noktasında donmuş toprak üzerinde yosun ve likenlerin yaygın olduğu tundra biyomu bulunur.

  2. II.

    L noktasında yıl boyunca sıcak ve yağışlı koşullarda gelişen tropikal yağmur ormanı biyomu bulunur.

  3. III.

    Üç nokta arasında tür çeşitliliğinin en fazla olduğu ekosistem M noktasındadır.

Tabloda K, L, M ve N noktalarının enlem ve yükselti bilgileri verilmiş, iklim ve bitki örtüsü bilgileri gizlenmiştir. K, L ve M noktalarında yaygın olan doğal ekosistemlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Tablo: K, L, M ve N noktalarının enlemi ve yükseltisi; iklim ve bitki örtüsü sütunları gizlidir. K: 71° K, 150 m; L: 1° G, 4300 m; M: 2° K, 60 m; N: 35° K, 900 m.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Tablodaki enlem ve yükseltilerden iklim çıkarılır. K noktası 71° kuzey enleminde ve alçak bir yerdedir; bu enlemde yaz kısa ve serin, kış çok uzun ve soğuktur, yani kutup iklimi görülür. M noktası Ekvator'a çok yakın (2° K) ve neredeyse deniz seviyesindedir; burada yıl boyu yüksek sıcaklık ve bol yağışlı ekvatoral iklim etkilidir. L noktası da Ekvator'a yakındır (1° G) ama 4300 m yükseltidedir; sıcaklık yükseldikçe yaklaşık her 100 m'de 0,5 °C düştüğünden bu noktada sıcaklık deniz seviyesine göre yaklaşık 20 °C daha düşüktür ve yüksek dağ iklimi görülür.

İkinci adım: İklime uygun biyom ve biyoçeşitlilik belirlenir. Kutup ikliminin görüldüğü K noktasında ağaç yetişmez; donmuş toprak üzerinde yosun, liken ve bodur otlardan oluşan tundra biyomu yer alır, bu yüzden I doğrudur. L noktasında düşük sıcaklık nedeniyle orman gelişemez; yüksek dağ çayırları ve çalılıklar yaygındır, bu yüzden II yanlıştır. M noktasında sıcaklık ve nem yıl boyu yüksek olduğundan tropikal yağmur ormanı gelişir; bu biyom karadaki en yüksek tür çeşitliliğine sahiptir, bu yüzden III doğrudur. Doğru ifadeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' Ekvator'a yakın alçak M noktasına savan biyomu verilip tür çeşitliliğinin düşük sanılmasıyla bulunur; savan, kurak mevsimi belirgin olan dönencelere yakın alanlarda görülür. 'Yalnız III' 71° K enlemindeki K noktası tayga sanıldığında çıkar; tayga daha güneyde, yaklaşık 50°-65° enlemleri arasında yer alır. 'II ve III' hem K noktası tayga sanılıp hem de L noktasının yükseltisi göz ardı edildiğinde seçilir. 'I, II ve III' yalnızca enleme bakılıp 4300 m yükseltinin sıcaklığı düşürdüğü unutulduğunda seçilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 133

  • Ekstrem olaylar ve gelecek çıkarımları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Küresel ısınma ve iklim değişikliği, bazı ekstrem doğa olaylarının sıklığını ve şiddetini artırmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi, iklim değişikliğiyle ilişkilendirilemeyen bir olayı ve bu olayın nedenini doğru biçimde vermektedir?

  1. A

    Sel felaketleri, uzun süren yağış azlığı ve toprak kurumasıyla oluşur.

  2. B

    Tsunami dalgaları, okyanus tabanındaki ani yer hareketleri ve deniz tabanı kaymalarıyla oluşur.

    Doğru cevap
  3. C

    Orman yangınları, bilinçsiz ateş yakma gibi insan kaynaklı etkenlerle başlar.

  4. D

    Sıcak hava dalgaları, kırsal alanlardaki tarım bölgelerinde sıcaklığın artmasıyla oluşur.

  5. E

    Heyelanlar, deprem sarsıntısının yamaç topraklarını kaydırmasıyla oluşur.

Doğru cevap: B

Çözüm

Küresel ısınma, sıcaklık ve buharlaşma dengesini değiştirerek sel, orman yangını, heyelan ve sıcak hava dalgası gibi olayların sıklığını ve şiddetini artırır. Bu nedenle her olayın hem nedenine hem de iklim değişikliğiyle bağlantısına bakmak gerekir. Sel kısa sürede düşen aşırı yağıştan, orman yangını kuraklık ve yüksek sıcaklıktan, heyelan yağışla doygunlaşan yamaç topraklarının kaymasından doğar; sıcak hava dalgası ise maksimum sıcaklığın mevsim normallerinin 3-5 derece üzerinde en az 5 gün sürmesiyle tanımlanır. Bu dört olayın üçü de iklim koşullarıyla doğrudan bağlantılıdır. Tsunami ise okyanus tabanındaki ani yer hareketleri ve deniz tabanı kaymalarıyla oluşan dev dalgalardır; iklim değişikliğiyle ilişkilendirilemez ve verilen neden doğrudur, bu yüzden doğru seçenek budur.

Çeldiriciler: Sel için verilen neden ters yazılmıştır, çünkü sel uzun süren yağış azlığıyla değil aşırı yağışla oluşur. Orman yangınını yalnızca insan kaynaklı etkenlerle açıklayan seçenek, kuraklık ve yüksek sıcaklığın yangını beslediğini gözden kaçırır. Sıcak hava dalgasını kırsal alanlara sınırlayan seçenek, bu olayın tanımının bölgeye bağlı olmadığını unutur. Heyelanı yalnızca depremle ilişkilendiren seçenek, yağışla doygunlaşan yamaçlardaki kaymayı hesaba katmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 134

  • Üretim-dağıtım-tüketim ve doğal kaynaklar
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    P bölgesinde ham madde üretimi, işlenmiş ürün üretiminden fazladır.

  2. II.

    R bölgesinde işlenmiş ürün üretimi ham madde üretiminden fazladır; bu durum ham maddenin bölgede daha yüksek katma değerli bir ürüne dönüştürüldüğünü gösterir.

  3. III.

    T bölgesinde işlenmiş ürün üretimi, ham madde üretiminin yarısından fazladır.

Şekildeki tabloda dört bölgenin başlıca doğal kaynağına bağlı ham madde ve işlenmiş ürün üretim değerleri verilmiştir.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Tablo: P bölgesi demir cevheri, ham madde 480, işlenmiş ürün 260; R bölgesi pamuk lifi 150 ve 420; S bölgesi buğday 610 ve 580; T bölgesi kömür 300 ve 90 bin ton.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    Yalnız II

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, tablodaki değerleri bölgeler bazında karşılaştırmaktır. P bölgesinde ham madde üretimi 480, işlenmiş ürün üretimi 260 bin ton olduğundan I. yargı doğrudur. R bölgesinde işlenmiş ürün 420, ham madde 150 bin ton olduğundan işlenmiş ürün üretimi ham maddenin üzerindedir. T bölgesinde ise işlenmiş ürün 90, ham madde 300 bin ton olduğundan işlenmiş ürün, ham maddenin yarısı olan 150 bin tonun altında kalır; III. yargı bu nedenle yanlıştır.

İkinci adım, işlenmiş ürün üretiminin ham madde üretiminden büyük olmasının ne anlama geldiğini yorumlamaktır. Ham madde bölgede daha değerli bir ürüne dönüştürülüyorsa doğal kaynağın katma değeri bölge içinde kalır; bu nedenle II. yargı doğrudur. İki adım birlikte ele alındığında yalnızca I. ve II. yargılar doğrudur ve doğru seçenek 'I ve II' olur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, II. yargının katma değer yorumunun atlanmasından çıkar. 'I ve III' seçeneği, III. yargıdaki oranın ters okunup ham maddenin işlenmiş üründen küçük sayılmasıyla oluşur. 'Yalnız II' seçeneği, P bölgesindeki karşılaştırmanın hiç yapılmamasına dayanır. 'II ve III' seçeneği, I. yargının karşılaştırmasının ters okunması ile III. yargının ters okunmasının birlikte yapılmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 135

  • Tarım
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1 numaralı bölge, çay yetiştiriciliği için uygun bir iklime sahiptir.

  2. II.

    4 numaralı bölgede sulama olanağı bulunduğundan pamuk tarımı yapılabilir.

  3. III.

    2 numaralı bölgede yüksek yağış ve ılıman sıcaklık, fındık yetiştiriciliğine uygun koşullar oluşturur.

Bir tarım planlama çalışmasında dört bölgenin iklim, yükselti ve sulama olanakları tablodaki gibi belirlenmiştir. Bu verilere göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Dört bölgenin tablosu: 1. bölge 18,5 °C, 900 mm, 20 m, sulama yok; 2. bölge 14,0 °C, 2200 mm, 80 m, sulama yok; 3. bölge 11,0 °C, 350 mm, 1000 m, sulama yok; 4. bölge 19,0 °C, 400 mm, 450 m, sulama var.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Tabloda dört bölgenin adı verilmemiştir; her bölge yalnızca sıcaklık, yağış, yükselti ve sulama verisiyle tanınmalıdır. 1 numaralı bölge 900 mm yağış ve 18,5 °C ortalama sıcaklıkla yazın kurak geçen Akdeniz kıyısı iklimine uyar; çay ise yağışın çok yüksek olduğu nemli Karadeniz kıyısında yetişir ve 900 mm bu koşulu karşılamadığı için I. öncül yanlıştır. 2 numaralı bölge 2200 mm yağış ve 14 °C ortalama sıcaklıkla nemli, ılıman bir Karadeniz kıyısı iklimi gösterir; fındık bu koşullarda yetişir, bu nedenle III. öncül doğrudur. 4 numaralı bölge 19 °C ortalama sıcaklık ve 400 mm yağışla yarı kurak, alçak yükseltili bir alandır; ancak sulama olanağı vardır ve pamuk sulamayla yetiştirildiği için II. öncül de doğrudur. Doğru kombinasyon II ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, fındık ile zeytin bölgelerini karıştırarak III. öncülü yanlış sayan adayın işaretleyeceği cevaptır. 'I ve II' seçeneği, çay tarımını Akdeniz kıyısına verme hatasıyla I. öncülü doğru kabul eder. 'I ve III' seçeneği, sulamanın etkisini göz ardı ederek pamuk tarımını yağışa bağlı olarak imkânsız sanan adayın seçeceği kombinasyondur. 'I, II ve III' seçeneği ise ilk öncülü doğru kabul etme hatasını tekrarlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 136

  • Nüfus politikaları, şehirler ve kır yerleşmeleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ülkede doğurganlık hızı on yıldan uzun süredir düşük seyretmekte ve nüfusun önemli bölümü 65 yaş ve üzerinde toplanmaya başlamıştır. Hükümet bu duruma karşı doğum izinlerini uzatan ve çocuk sahibi ailelere destek veren bir paket hazırlamıştır. Bu ülkenin nüfus politikasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Doğum yardımı gibi uygulamalar, nüfus artışını teşvik eden politikalar arasında sayılır.

  2. B

    Doğum oranı düşük ve nüfusu yaşlanan ülkeler, nüfus artışını hedefleyen politikalara yönelir.

  3. C

    Başlıca geçim kaynağı tarım ve hayvancılık olan yerleşmeler kır yerleşmesi sayılır.

  4. D

    Göç yoluyla nüfus yapısını düzenleyen önlemler de nüfus politikalarının kapsamına girer.

  5. E

    Doğum sayısını sınırlayan uygulamalar, yaşlanan nüfusa sahip ülkelerde tercih edilir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Soruda anlatılan ülkede doğurganlık düşük, nüfus yaşlanmaktadır ve hükümet doğum izni ile çocuk desteği gibi uygulamalarla doğum sayısını artırmayı hedeflemektedir. Birinci adımda bu uygulamaların nüfus artışını teşvik eden politika türüne girdiği belirlenir. İkinci adımda her ifade bu sınıflandırmayla karşılaştırılır: doğum sayısını sınırlamaya yönelik politikalar nüfus artışının yüksek olduğu ve kaynakların yetersiz kaldığı ülkelerde uygulanır, yaşlanan nüfusa sahip bir ülkede ise tersi bir tercih beklenmez. Bu nedenle 'doğum sayısını sınırlayan uygulamalar, yaşlanan nüfusa sahip ülkelerde tercih edilir' ifadesi yanlıştır.

Çeldiriciler: Doğum yardımlarının nüfus artışını teşvik eden politikalar arasında yer aldığı, doğum oranı düşük ülkelerin artış hedefli politikalara yöneldiği, göç düzenlemelerinin nüfus politikasının parçası olduğu ve tarım ile hayvancılığa dayanan yerleşmelerin kır yerleşmesi sayıldığı bilgileri doğrudur. Bu ifadeler doğru olduğu için aranan yanlış ifade değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 137

  • Şehirleşme, göç, sanayi ve bölgesel kalkınma
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kırsal alandan kentlere göçün hızlandığı bir ülkede yeni sanayi bölgeleri kurulmuş ve kent merkezleri hızla genişlemiştir. Bu nedenle şehirleşme süreci de hızlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu şehirleşme sürecinin sonuçlarından biri değildir?

  1. A

    Kırsal nüfusun kent nüfusundan daha hızlı artması

    Doğru cevap
  2. B

    Kentlerde altyapı hizmetlerinin nüfus artışının gerisinde kalması

  3. C

    Kent çeperinde gecekondulaşmanın yaygınlaşması

  4. D

    Kentlerde çevre kirliliğinin ve hava kirliliğinin artması

  5. E

    Kent çevresindeki tarım arazilerinin yerleşime açılması

Doğru cevap: A

Çözüm

Kırsaldan kente göç, kentlerde nüfus ve yapılaşmanın büyümesi ile kırsal alanda nüfus kaybı anlamına gelir; şehirleşmenin temel süreci budur. Göç alan kent büyür, göç veren kır küçülür. Bu nedenle kırsal nüfusun kent nüfusundan daha hızlı artması, şehirleşmenin sonucu olamaz ve soru bu seçeneği ister. Çeldiriciler: Kent çeperinde gecekondulaşmanın yaygınlaşması, kentlere gelen nüfusun konut ihtiyacının planlı yerleşmeyle karşılanamamasının doğrudan sonucudur; gecekondu planlı yerleşme değildir. Kentlerde altyapı hizmetlerinin nüfus artışının gerisinde kalması, hızlı nüfus artışının bilinen bir sonucudur. Kentlerde çevre kirliliğinin ve hava kirliliğinin artması, sanayi tesisleri ile trafik yoğunluğunun kentte birikmesinden kaynaklanır. Kent çevresindeki tarım arazilerinin yerleşime açılması, kentin yayılmasıyla birlikte ortaya çıkan bir sonuçtur; bu yüzden beş seçeneğin dördü şehirleşmenin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 138

  • Kültür bölgeleri ve medeniyetler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dicle ve Fırat çevresinde kurulan Sümer kentleri, Mezopotamya'nın ilk yerleşik merkezleri arasında yer alır.

  2. II.

    Nil Vadisi'nde gelişen Mısır medeniyeti, Hint kültür bölgesinin ilk büyük merkezi olarak kabul edilir.

  3. III.

    Çin kültür bölgesindeki ilk büyük yerleşmeler, Sarı Irmak havzasında kurulmuştur.

Nehir havzalarında gelişen erken medeniyetler, yerleşik hayata geçişin ardından şehir yaşamını başlatmıştır. Bu medeniyetlerin kurulduğu coğrafyalar ve ilk merkezleri hakkındaki öncüller aşağıda verilmiştir. Buna göre bu öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    Yalnız I

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Dicle ve Fırat çevresi Mezopotamya'dır ve Sümer kentleri bu bölgenin ilk yerleşik merkezleri arasındadır; I. öncül doğrudur. İkinci adım: Nil Vadisi, Afrika'daki Mısır medeniyetinin merkezidir ve Hint kültür bölgesiyle ilişkisi yoktur; II. öncül yanlıştır. Üçüncü adım: Sarı Irmak havzası Çin kültür bölgesinin ilk büyük yerleşmelerinin kurulduğu yerdir; III. öncül doğrudur. Doğru öncüller I ve III olduğundan doğru bileşim bu seçenektir. Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği I. öncülün doğruluğunun gözden kaçırılmasının sonucudur. 'II ve III' seçeneği Nil Vadisi'ni Hint kültür bölgesinin merkezi sanıp II. öncülü doğru saymanın sonucudur. 'Yalnız I' seçeneği III. öncülün doğruluğunun gözden kaçırılmasıdır. 'I, II ve III' seçeneği yanlış öncülün fark edilmemesi anlamına gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 139

  • Hizmet sektörü, ulaşım, ticaret ve turizm
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

İki kıyı kenti arasındaki deniz mesafesi 1200 km'dir ve bu kentler arasında demiryolu bağlantısı yoktur. Bir sanayi kuruluşu 25 ton ağır makine parçasını bir hafta içinde kentlerden birinden diğerine göndermek istiyor.

Buna göre bu taşıma için en uygun ulaşım türü hangisidir?

  1. A

    Demir yolu

  2. B

    Boru hattı

  3. C

    Hava yolu

  4. D

    Karayolu

  5. E

    Deniz yolu

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Kıyı kentleri arasında 1200 km'lik uzun bir mesafe ve 25 tonluk katı bir yük birlikte düşünüldüğünde, deniz yolu iki kıyıyı doğrudan birbirine bağlayan ve ağır yükte birim maliyeti düşük kalan taşıma türüdür. Kentler arasında demiryolu bağlantısı olmadığından bu yük için en uygun seçenek deniz yoludur. Çeldiriciler: Demir yolu ağır yük için uygun bir taşıma türüdür, ancak bu kentler arasında hat bulunmadığı için kullanılamaz. Boru hattı yalnızca sıvı ve gaz taşıdığından katı bir makine parçasını taşıyamaz. Hava yolu hızlı olsa da 25 tonluk yükte birim maliyeti çok yükseldiğinden bu taşımada uygun değildir. Karayolu, 1200 km gibi uzun bir mesafede ağır yükte deniz yoluna göre daha yüksek maliyetli kaldığı için en uygun seçenek değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 140

  • Jeopolitik konum, Türk kültür bölgeleri, gelişmişlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türkiye'nin topraklarından geçen İstanbul ve Çanakkale boğazları, Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan su yolunu oluşturur. Bir coğrafya dersinde bu su yolunun ülke için taşıdığı değer ile ülkenin gelişmişlik düzeyinin nasıl ölçüldüğü tartışılmaktadır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Gelişmişlik, kişi başına düşen milli gelire bakılarak belirlenir.

  2. B

    Boğazın önemi, geçiş ücretlerinden elde edilen ekonomik kazançla ölçülür.

  3. C

    Boğaz konumu stratejik değer taşır; gelişmişlik eğitim ve sağlık verileriyle birlikte ölçülür.

    Doğru cevap
  4. D

    Petrol ve doğal gaz rezervine sahip olmak, ülkenin gelişmişlik düzeyini doğrudan gösterir.

  5. E

    Ülkenin jeopolitik değeri, harita üzerindeki enlem ve boylam koordinatlarından doğrudan okunur.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda, İstanbul ve Çanakkale boğazlarının Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan su yolunu oluşturduğu görülür; bu konum ticaret gemilerinin geçişi ve askerî güvenlik açısından stratejik bir değer taşır. İkinci adımda gelişmişlik düzeyinin tek bir veriyle değil, eğitim ve sağlık gibi göstergelerle birlikte değerlendirilerek ülkenin hangi grupta yer aldığının belirlendiği anlaşılır. Bu iki ayrımı birlikte yapan ifade doğrudur. Çeldiriciler: 'Gelişmişlik, kişi başına düşen milli gelire bakılarak belirlenir' ifadesi geliri tek ölçüt sayar; oysa gelir göstergelerden yalnızca biridir. 'Boğazın önemi, geçiş ücretlerinden elde edilen ekonomik kazançla ölçülür' ifadesi boğazın değerini yalnızca ekonomik açıdan görür; oysa boğazın asıl değeri askerî ve jeopolitik önemidir. 'Petrol ve doğal gaz rezervine sahip olmak...' ifadesi enerji kaynağını gelişmişlikle eşitler; rezerv tek başına gelişmişliği göstermez. 'Ülkenin jeopolitik değeri, harita üzerindeki enlem ve boylam koordinatlarından doğrudan okunur' ifadesi mutlak konumu jeopolitik konumla karıştırır; jeopolitik konum komşular, su yolları ve güç dengeleriyle ilgilidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 141

  • Çevre sorunları, kaynak kullanımı, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Balık stokları yenilenebilir bir kaynak olduğundan, hangi hızda avlanırsa avlansın tükenmez.

  2. II.

    Av miktarının üreme ve yenilenme hızına göre belirlenmesi, balık stoklarının uzun süre kullanılabilmesini sağlar.

  3. III.

    Bitki örtüsünün kaldırılması, toprağın su ve rüzgârla taşınmasını kolaylaştırarak erozyonu hızlandırır.

  4. IV.

    Asit yağmurlarının başlıca nedeni olan kükürt dioksit, küresel ısınmaya yol açan sera gazlarının da başında gelir.

Bir kıyı kentinde balıkçılık, maden atıklarının depolanması ve sanayi bacalarından çıkan gazlar birlikte tartışılmaktadır. Bu tartışmaya ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğru değildir?

  1. A

    I ve IV

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    I ve II

  4. D

    II ve III

  5. E

    III ve IV

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Yenilenebilir kaynakların sürdürülebilirliği, kullanım hızının yenilenme hızını aşmamasına bağlıdır. I, balık stoklarının yenilenebilir olması nedeniyle hangi hızda avlanılırsa avlanılsın tükenmeyeceğini söylediği için yanlıştır. İkinci adım: II, av miktarının üreme ve yenilenme hızına göre belirlenmesinin stokları uzun süre kullanılabilir kıldığını doğru biçimde anlatır. III, bitki örtüsünün kaldırılmasının su ve rüzgârla taşınmayı kolaylaştırıp erozyonu hızlandırdığını doğru söyler. Üçüncü adım: IV, asit yağmurunun nedeni olan kükürt dioksiti küresel ısınmanın başlıca sera gazıyla karıştırdığı için yanlıştır; küresel ısınmanın başlıca nedeni karbondioksit gibi sera gazlarıdır. Yanlış yargılar I ve IV olduğundan doğru cevap I ve IV'tür. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği IV'ün yanlışını kaçırır. 'I ve II' seçeneği doğru olan av yargısını yanlış sayar. 'II ve III' seçeneği, istenen yanlış yargıları değil doğru yargıları seçmiş olur. 'III ve IV' seçeneği doğru olan erozyon yargısını yanlış sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 142

  • Çevre yönetimi ve ortak miras
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir ülkenin çevre yönetimi, nesli tehlike altındaki türlerin ticareti, tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınması ve ozon tabakasının korunması konularında çok taraflı sözleşmelere taraf olmuştur. Bu sözleşmelerin amaçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    CITES, nesli tehlike altındaki türlerin uluslararası ticaretini izin belgelerine bağlar.

  2. B

    Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların sınır ötesi hareketlerini denetlemeyi amaçlar.

  3. C

    Montreal Protokolü, küresel ısınmaya yol açan sera gazlarının salımını sınırlamak için hazırlanmıştır.

    Doğru cevap
  4. D

    Barselona Sözleşmesi, Akdeniz'in kirlenmesini önlemeye yönelik ortak bir çerçeve oluşturur.

  5. E

    Derin deniz tabanı ve kaynakları, insanlığın ortak mirası ilkesi uyarınca uluslararası bir rejimle yönetilir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Soru, çok taraflı çevre sözleşmelerinin amaçlarından hangisinin yanlış olduğunu istemektedir. Montreal Protokolü, 1987'de ozon tabakasını tüketen maddelerin üretiminin ve kullanımının kademeli olarak azaltılmasını hedefleyen bir sözleşmedir. Sera gazı salımlarının sınırlanması ise İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve buna bağlı Kyoto Protokolü'nün konusudur; bu nedenle Montreal Protokolü'ne sera gazı sınırlaması amacı yüklemek yanlıştır ve aranan ifade budur. Çeldiriciler: Nesli tehlike altındaki türlerin uluslararası ticaretinin izin belgelerine bağlanması CITES'in doğru kapsamıdır; onu iklim anlaşması sanan biri bu ifadeyi yanlış görebilir. Tehlikeli atıkların sınır ötesi hareketinin denetlenmesi Basel Sözleşmesi'nin temel amacıdır; atık taşımacılığını genel bir çevre konusu sanan biri bu ifadeyi de reddeder. Akdeniz'in kirlenmesinin önlenmesine yönelik ortak çerçeve Barselona Sözleşmesi'nin bölgesel amacına uygundur; bölgesel bir sözleşmeyi küresel sanmak bu ifadeyi de yanlış gösterebilir. Derin deniz tabanı kaynaklarının insanlığın ortak mirası ilkesiyle yönetilmesi Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin doğru bir hükmüdür; ortak miras kavramını yalnızca kültürel değerlere bağlayan biri bu ifadeyi de reddeder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 143

  • MÖ 6. yy - MS 2. yy felsefesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir felsefe kulübünde İlk Çağ düşünürlerinin ilk ilke (arkhe) anlayışı tartışılmaktadır. Tartışmacılardan biri, okunan görüşün doğa üzerine düşünmenin ilk örneklerinden birine ait olduğunu söylüyor. Görüş şöyledir: Oluşan ve bozulan varlıkların altında kalıcı kalan tek bir madde vardır; bütün oluşlar bu maddenin değişik biçimlere girmesiyle açıklanır. Kulüp başkanı, görüşün sahibini bulmak için önce bu anlayışın doğanın kökenine ilişkin sorduğu soruyu, sonra bu soruya verilen yanıtın dayandığı maddeyi tartışmalarını istiyor. Okunan görüşün sahibi olan düşünürün ilk ilkeye ilişkin anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Gerçek varlığın değişmez ve tek olduğunu, değişimin yanılsama olduğunu savunur.

  2. B

    Doğru ve yanlışın kişiden kişiye değiştiğini, insanın ölçü olduğunu öne sürer.

  3. C

    Maddenin bölünemeyen parçacıklardan oluştuğunu ve boşlukta hareket ettiklerini söyler.

  4. D

    İlk ilke olarak suyu gösterir; doğanın çeşitliliğini suyun durum değiştirmesine bağlar.

    Doğru cevap
  5. E

    Gerçekliğin, duyulur dünyanın ötesindeki değişmez ideaların yansıması olduğunu savunur.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: verilen görüş, oluşan ve bozulan varlıkların altında kalıcı kalan tek bir maddeyi ilk ilke sayıyor ve bütün oluşları bu maddenin biçim değiştirmesiyle açıklıyor. Bu, İlk Çağ'da doğa üzerine düşünen ilk düşünürlerin ortak sorusudur. İkinci adım: bu soruya en erken ve en açık yanıtı veren Miletos düşünürü Thales, ilk ilkenin su olduğunu öne sürmüştür; dolayısıyla suyu ilk ilke gösteren anlayış doğrudur.

Çeldiriciler: 'Gerçek varlığın değişmez ve tek olduğu, değişimin yanılsama olduğu' görüşü Parmenides'e aittir; Herakleitos ile karıştırıldığında akla gelebilir, oysa Herakleitos değişimi sürekli kabul eder. 'Doğru ve yanlışın kişiden kişiye değiştiği' görüşü sofistlere aittir; onlar ilk ilke aramadıkları için bu anlayış soruya yanıt değildir. 'Maddenin bölünemeyen parçacıklardan oluştuğu' görüşü atomculara aittir; birden çok parçacık öne sürdüğü için tek bir ilk maddeyi savunan görüşle bağdaşmaz. 'Duyulur dünyanın ötesindeki değişmez idealar' görüşü Platon'a aittir; ideaları maddenin kaynağı saymadığı için bu soruya verilen yanıt değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 144

  • 20. yy felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir araştırmacı, yaşadığı deneyimleri anlatan bir katılımcının öyküsünü dikkatle ele alıyor. Katılımcı, bir yolculuk sırasında yaşadığı bir karşılaşmayı anlatırken olayı nedensellik bağlamına oturtmak yerine, o anda neyin nasıl göründüğünü ayrıntılarıyla aktarıyor. Araştırmacı, olayın yorumunu bir kenara bırakarak bu görünüşü olduğu gibi betimlemeye çalışıyor ve ardından bilinçte ortaya çıkan yapıyı açığa çıkarmak istiyor. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu yaklaşımın ait olduğu 20. yüzyıl akımının görüşünü doğru yansıtmaktadır?

  1. A

    Varoluşçuluk: insanın özünü kendi seçimleri ve üstlendiği sorumlulukla kurduğunu savunur.

  2. B

    Analitik felsefe: felsefi sorunları dilin mantıksal çözümlemesiyle netleştirmeyi amaçlar.

  3. C

    Frankfurt Okulu: kitle kültürünü egemen ideolojinin bir aracı olarak eleştirel kuramla çözümler.

  4. D

    Fenomenoloji: olguları önyargısız betimleyerek bilincin yapısını açığa çıkarmayı temel yöntem alır.

    Doğru cevap
  5. E

    Yapısalcılık: anlamı öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu yapı içinde arar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, araştırmacının olayın yorumunu bir kenara bırakıp neyin nasıl göründüğünü betimlemeye çalıştığını görmektir. İkinci adım, bu tutumun bilincin içinde ortaya çıkan yapıyı açığa çıkarma amacıyla birlikte düşünüldüğünü anlamaktır; bu, 20. yüzyılda fenomenoloji olarak bilinen akımın temel yöntemidir. Üçüncü adım, aynı dönemdeki diğer akımların aynı sorunları farklı kavramlarla ele aldığını ayırt etmektir. Doğru seçenek, fenomenolojinin olguları önyargısız betimleyerek bilincin yapısını açığa çıkarmayı temel yöntem aldığını doğru özetler. Çeldiriciler: Seçim ve sorumluluk vurgusu varoluşçuluğa aittir; bu senaryoda bilincin betimlenmesi söz konusu olduğundan o seçenek yanlıştır. Dil çözümlemesi analitik felsefenin yöntemidir ve bu öyküde dilsel bir sorun ele alınmaz. Kitle kültürü ve egemen ideoloji eleştirisi Frankfurt Okulu'na aittir. Anlamı öğeler arasındaki ilişkilerde arayan yapısalcılık ise sınırsız yoruma açık bir görüş değildir; sınırsız yorum fikri postmodern düşüncenin özelliğidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 145

  • Psikoloji bilimini tanıyalım
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir araştırmacı, bir çocuğa her seferinde ses çıkarılırken birlikte bir tavşan göstermiş; birkaç denemeden sonra tavşanın tek başına görünmesinin çocukta ağlama ve geri çekilme tepkisi doğurduğunu kaydetmiştir. Deneyde korkunun hangi koşullarda ortaya çıktığı ve bu koşullar değiştikçe nasıl azaldığı ayrıntılı biçimde kayda alınmıştır. Raporunda şöyle yazmıştır: “Çocuğa korkusunu sorduğumuzda cevap alamadık; ama tepkinin uyarıcıya bağlı olarak nasıl değiştiğini tekrarlanabilir biçimde ölçtük, asıl veri de budur.”

Bu çalışmada araştırmacının benimsediği yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Psikanalitik yaklaşım

  2. B

    Davranışçı yaklaşım

    Doğru cevap
  3. C

    Bilişsel yaklaşım

  4. D

    Hümanistik yaklaşım

  5. E

    Gestalt yaklaşımı

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: araştırmacı çocuğun korkusunun nedenini sormak yerine tepkinin değişimini tekrarlanabilir biçimde ölçmüştür. Bu, iç durumun doğrudan gözlenemeyeceğini kabul edip veri olarak yalnızca gözlenebilir tepkiyi alan bir bilimsel tutumdur. İkinci adım: ses ile birlikte sunulan tavşanın tek başına korku tepkisi doğurması, başlangıçta nötr olan bir uyarıcının yeni bir tepkiyle koşullandığını gösterir. Bu tür öğrenmeyi uyarıcı ile tepki arasındaki ilişkiyle açıklayan yaklaşım davranışçı yaklaşımdır. Psikanalitik yaklaşım korkuyu bilinçdışı çatışmalara bağlar; bu raporda böyle bir çatışma değil, ölçülebilen bir uyarıcı–tepki eşleşmesi incelenmiştir. Bilişsel yaklaşım düşünme ve bellek gibi zihinsel işlemleri esas alır; raporda ise iç süreç değil tepkinin değişimi ölçülmüştür. Hümanistik yaklaşım insanın kendini gerçekleştirme eğilimini ve özgür iradeyi öne çıkarır; bu kavramlar deneyde yer almaz. Gestalt yaklaşımı algının bütünlük ilkelerini inceler; bu çalışmada ise algısal bir bütün değil koşullanmış bir tepki ölçülmüştür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 146

  • Psikolojinin temel süreçleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Psikolojinin temel süreçleri olan duyu ve algı karşılaştırıldığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Mutlak eşik, bir uyarıcının duyulabilmesi için gereken en düşük şiddet değeridir.

  2. B

    Duyu uyumu, aynı uyarıcıya sürekli maruz kalındığında duyarlılığın zamanla azalmasıdır.

  3. C

    Duyumda öğrenmenin etkisi vardır; algıda ise öğrenmenin etkisi yoktur.

    Doğru cevap
  4. D

    Derinlik algısı, iki göz ipuçlarının yanında tek göz ipuçlarıyla da oluşabilir.

  5. E

    Halüsinasyonda dış uyarıcı gerekmez; yanılsamada ise gerçek bir uyarıcı vardır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: duyum ile algının ayırt edici özelliklerini hatırlamak gerekir. Duyum basit bir fizyolojik olaydır; uyarıcılar tek tek değerlendirilir, öğrenmeden etkilenmez ve her bireyde aynı biçimde gerçekleşir. Algı ise karmaşık bir psikolojik olaydır; uyarıcılar bütün olarak değerlendirilir, öğrenmeden etkilenir ve bireyden bireye farklılık gösterir. Doğru ilişki bu olduğu için duyumda öğrenmenin etkisi olmadığı, algıda ise öğrenmenin etkisi bulunduğu söylenmelidir; "duyumda öğrenmenin etkisi vardır, algıda yoktur" ifadesi bu ilişkiyi tersine çevirdiği için yanlıştır.

Çeldiriciler: Mutlak eşiğin, bir uyarıcının algılanabilmesi için gereken en düşük şiddet olduğu doğrudur; eşiği dikkat ya da seçicilikle karıştırmak bu tanımı bozar. Duyu uyumunun, sürekli aynı uyarıcıya maruz kalındığında duyarlılığın zamanla azalması olduğu doğrudur; bu, algıdaki seçiciliğin bir türü değildir. Derinlik algısının yalnızca tek göz ipuçlarına bağlı olmadığı, iki göz ipuçlarının yanında tek göz ipuçlarının da rol oynadığı için doğrudur. Halüsinasyonda dış bir uyarıcının bulunmadığı, yanılsamada ise gerçek bir uyarıcının yanlış algılandığı için bu iki olgu birbiriyle eşit değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 147

  • Öğrenme, bellek ve düşünme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sınıfta doğru cevap veren öğrencilere her seferinde sözlü övgü yapılıyor ve katılımın arttığı gözleniyor. Gürültü çıkaran öğrencilere ise bir süre sınıf görevi verilmemesi uygulanıyor ve gürültünün azaldığı görülüyor. Bu iki uygulama için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Birincisi olumsuz pekiştirme, ikincisi olumsuz ceza örneğidir.

  2. B

    Her ikisi de klasik koşullanma örneğidir, çünkü tepki uyarıcıya bağlı olarak ortaya çıkar.

  3. C

    Birincisi olumlu pekiştirme, ikincisi olumsuz ceza örneğidir.

    Doğru cevap
  4. D

    Birincisi gözlemleyerek öğrenme, ikincisi deneme-yanılma ile öğrenme örneğidir.

  5. E

    Birincisi ezberleyerek öğrenme, ikincisi kavrayarak öğrenme örneğidir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Her iki uygulamada da davranışın sonucu değiştiği için öğrenme edimsel koşullanma yoluyla gerçekleşmektedir. Önce bu tür belirlenir, sonra sonucun davranışı artırıp artırmadığına bakılır. Doğru cevap verdikten sonra gelen övgü davranışın tekrarlanma olasılığını artırdığı için olumlu pekiştirmedir. Gürültüden sonra sevilen sınıf görevinin geri alınması ise davranışı azalttığı için olumsuz cezadır. Olumsuz pekiştirme, istenmeyen bir uyaranın kaldırılmasıyla davranışın artmasıdır; burada ise sevilen bir uyaran çekildiğinden ikinci uygulama olumsuz pekiştirme sayılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 148

  • Ruh sağlığının temelleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yoğun bir sınav döneminde kendi kıskançlık duygusunu kabul edemeyen bir genç, takım arkadaşının başarısını her fırsatta küçümsemektedir. Zamanla aynı genç, arkadaşının kendisine gizlice düşmanlık beslediğine inanmakta ve bu inancını arkadaşının sıradan davranışlarını kanıt sayarak sürdürmektedir. Genç bu süreçte kendi duygusunu fark etmemekte, arkadaşıyla ilgili kaygılarını ise ısrarla dile getirmektedir.

Bu tepki, savunma mekanizmalarından hangisinin örneğidir?

  1. A

    Yer değiştirme

  2. B

    Telafi

  3. C

    Yansıtma

    Doğru cevap
  4. D

    İnkâr

  5. E

    Yüceltme

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, olayda kabul edilemeyen duygunun, yani kıskançlığın genç tarafından fark edilmediğini ve arkadaşına yüklendiğini görmektir. Genç kendi duygusunu tanımak yerine arkadaşının gizli bir düşmanlık taşıdığına inanmaktadır. İkinci adım, kabul edilemeyen bu duygunun kaynağını kendinden başkasına aitmiş gibi göstermenin adını bulmaktır. Bu süreç yansıtma olarak adlandırılır ve doğru cevap 'Yansıtma'dır. 'Yer değiştirme' seçeneği yanlıştır, çünkü yer değiştirmede duygunun kaynağı aynı kalır ve yalnızca daha az tehdit içeren bir hedefe yönelir; burada ise kaynak doğrudan başka bir kişiye aktarılmıştır. 'İnkâr' seçeneği yanlıştır, çünkü inkârda kişi duygunun varlığını hiç kabul etmez; genç ise duyguyu arkadaşında görmektedir. 'Telafi' seçeneği bir eksikliği başka bir alanda gidermek anlamına gelir ve bu örnekte giderilmeye çalışılan bir eksiklik yoktur. 'Yüceltme' seçeneği dürtüyü toplumca değerli bir etkinliğe kanalize etmektir, oysa genç böyle bir yönlendirme yapmamaktadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 149

  • Toplumsal yapı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kültür merkezinde gönüllü olarak çalışan bir kişi, merkezin yönetim kurulu üyeliğine gönüllüler arasında yapılan gizli oyla seçilmiştir. Bu üyeliğin sürdüğü dönemde kişi, toplantıları yönetmek ve kararlara katılmak zorundadır; üyelik sona erdiğinde bu yükümlülükler de sona erer. Etkinliklerde her gönüllünün görevi, merkezce hazırlanan yazılı bir çizelgede gösterilir. Aynı kişi, gönüllülerin kendiliğinden bir araya gelerek kurduğu ve merkezin yönetiminden bağımsız çalışan bir danışma grubunun da üyesidir.

Bu örnekte yer alan öğelere ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Gönüllülerin kendiliğinden kurduğu danışma grubu, merkezin yönetim kurulunca oluşturulmuş bir toplumsal kurumdur.

  2. B

    Yönetim kurulu üyeliğinin kendisi, üyeden beklenen toplantı yönetimi ve karar katılımı davranışlarından ibarettir.

  3. C

    Aynı gönüllünün etkinlik günleri ile toplantı tarihlerinin çakışması, rolleri arasında yaşanan bir statü çatışmasıdır.

  4. D

    Seçimle elde edilen yönetim kurulu üyeliği, kişinin doğuştan getirdiği verilmiş bir statüdür.

  5. E

    Seçimle kazanılan yönetim kurulu üyeliği kazanılmış bir statüdür; bu statünün gereği olan davranışlar ise rolü oluşturur.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım, örnekteki öğeleri toplumsal yapının kavramlarına ayırmaktır. Yönetim kurulu üyeliği, gönüllülerin oyuyla elde edildiği için kazanılmış bir statüdür; kişiye doğuştan verilmiş bir konum değildir. İkinci adım, bu statünün gereği olarak beklenen davranışları ayırt etmektir: toplantıları yönetmek ve kararlara katılmak, konumun gerektirdiği davranışlar olup rolü oluşturur. Statü bir konumu, rol ise o konumdan beklenen davranışları ifade ettiğinden doğru seçenek bu iki kavramı doğru eşleştirir.

Çeldiriciler: Danışma grubunu toplumsal kurum saymak yanlıştır, çünkü grup kendiliğinden oluşmuş ve merkezin yönetiminden bağımsız çalışan bir topluluktur; kurum ise kalıplaşmış ve düzenleyici bir toplumsal yapıdır. Üyeliğin kendisini beklenen davranışlarla özdeş saymak yanlıştır, çünkü üyelik bir konumdur, davranışlar ise o konumdan doğan beklentilerdir. Üyeliği doğuştan verilmiş bir statü olarak nitelemek yanlıştır, çünkü seçimle elde edilen konum kazanılmış statüdür. Etkinlik günleri ile toplantı tarihlerinin çakışmasını statü çatışması saymak yanlıştır, çünkü bu durum aynı kişinin farklı rollerinin birbiriyle çelişmesi, yani rol çatışmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 150

  • Toplumsal değişme ve gelişme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir sahil kasabasında yüzyıllardır balıkçılıkla geçinen topluluk, son on yılda uzak limanlarla düzenli ticaret yapmaya başlamıştır. Tüccarlar, mallarıyla birlikte kendi yaşam biçimlerini de kasabaya taşımış; bu temasla kasabaya yabancı kökenli yiyecekler, farklı giyim biçimleri ve yeni kelimeler gelmiştir. Genç kuşak bu öğeleri kendi âdetleriyle birleştirerek günlük yaşamına katmıştır. Bu değişmenin kaynağı ve açıklanışına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Dışsal kaynaklıdır ve kültürleşme ile açıklanır

    Doğru cevap
  2. B

    Dışsal kaynaklıdır ve sınıf çatışması ile açıklanır

  3. C

    İçsel kaynaklıdır ve kültürel gecikme ile açıklanır

  4. D

    Teknolojik buluşların sonucudur ve evrimci kuramla açıklanır

  5. E

    Batılılaşmanın sonucudur ve modernleşmenin aynısıdır

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: kasabadaki değişmeyi başlatan, uzak limanlarla kurulan ticaret temasıdır; yani değişmenin kaynağı kasabanın dışındadır, dışsal kaynaklıdır. İkinci adım: farklı toplumların temasıyla bir topluluğun yabancı öğeleri alıp kendi âdetleriyle birleştirmesi kültürleşme kavramıyla açıklanır; bu nedenle doğru seçenek, dışsal kaynağı kültürleşme ile birlikte veren seçenektir. 'İçsel kaynaklıdır ve kültürel gecikme ile açıklanır' seçeneği, değişmenin kasabanın kendi iç dinamiklerinden doğduğunu söyler; oysa değişme dışarıdan gelen ticaret temasıyla başlamıştır. 'Sınıf çatışması' seçeneği, çatışma kuramının değişmeyi sınıflar arası mücadeleyle açıklamasına dayanır; senaryoda böyle bir mücadele yoktur. 'Teknolojik buluşların sonucudur' seçeneği, değişmeyi tek bir teknolojik kaynağa indirger; kasabada bir buluş değil, bir yaşam biçimi temasıdır. 'Batılılaşmanın sonucudur' seçeneği, Batılılaşma ile modernleşmeyi özdeş sayar; oysa modernleşme Batılılaşmadan ayrı bir kavramdır ve bu senaryoda Batı etkisi bir örnek olarak geçmemektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 151

  • Klasik mantık
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir mantık dersinde öğretmen tahtaya dört terim yazıyor: “Ankara”, “şehir”, “adalet” ve “olmayan”. Terimlerin kaç nesneyi karşıladığına, bir niteliğin varlığını mı yokluğunu mu bildirdiğine ve somut bir varlığı mı soyut bir kavramı mı anlattığına göre ayrılmasını istiyor. Sınıfta bir öğrenci, bu sınıflamayı yaparken terimleri ezberlemek yerine her biri için ayrı ayrı gerekçe göstermesi gerektiğini söylüyor. Bu ölçütlere göre yapılan sınıflamada aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

  1. A

    'Şehir' teriminin içlemi, bu terimin kapsadığı bütün şehirlerin toplamıdır.

  2. B

    'Ankara' tümel bir terimdir, çünkü pek çok şehre uygulanabilir.

  3. C

    'Ankara' tekil bir terimdir, çünkü tek bir nesneyi adlandırır.

    Doğru cevap
  4. D

    'Adalet' somut bir terimdir, çünkü gerçek bir olguyu anlatır.

  5. E

    'Olmayan' terimi olumlu bir terimdir, çünkü bir niteliğin varlığını bildirir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Tekil terim tek bir nesneyi adlandırır; tümel terim ise aynı niteliği taşıyan birçok nesneye uygulanabilir. 'Ankara' yalnızca bir şehri adlandırdığı için kapsamı bakımından tekildir; 'şehir' ise birçok şehre uygulandığı için tümeldir. Bu nedenle 'Ankara' teriminin tekil olduğunu söyleyen açıklama doğrudur. Çeldiriciler: 'Ankara' teriminin tümel olduğunu söyleyen seçenek, tekil ile tümel ayrımını ters çevirmektedir. Bir terimin içleminin o terimin kapsadığı nesnelerin toplamı olduğunu söyleyen seçenek, içlem ile kaplamı karıştırmaktadır; içlem nesnelerin niteliklerinin toplamıdır, kaplam ise bu niteliklere sahip nesnelerdir. 'Adalet' teriminin somut olduğunu söyleyen seçenek soyut bir kavramı somut sanmaktır. 'Olmayan' teriminin olumlu bir terim olduğunu söyleyen seçenek ise olumsuz terimi olumlu sanmaktır, çünkü bir niteliğin yokluğunu bildirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 152

  • Klasik mantık
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir mantık dersinde “Bazı S'ler P'dir” önermesinin yanlış olduğu bilinmektedir. Aynı S ve P terimleriyle kurulan önermeler arasındaki karşıtlık ilişkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A

    'Tüm S'ler P'dir' önermesi doğrudur.

  2. B

    'Bazı S'ler P değildir' önermesi doğrudur.

    Doğru cevap
  3. C

    'Hiçbir S, P değildir' önermesi yanlıştır.

  4. D

    'Tüm S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermeleri birlikte doğrudur.

  5. E

    'Bazı S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermeleri birlikte yanlıştır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda, 'Bazı S'ler P'dir' önermesinin yanlış olduğu verilmiştir. Bu tikel olumlu önermenin çelişiği 'Hiçbir S, P değildir' önermesidir; çelişik önermelerden biri yanlış olduğunda öteki doğrudur, dolayısıyla 'Hiçbir S, P değildir' doğrudur. İkinci adımda, tikel olumlu önerme ile 'Bazı S'ler P değildir' önermesi altkarşıt olduğundan ikisi birlikte yanlış olamaz; tikel olumlu önerme yanlış olduğu için 'Bazı S'ler P değildir' önermesi doğrudur. Çeldiriciler: 'Tüm S'ler P'dir' önermesinin doğru olduğunu söyleyen seçenek, yanlış olan tikel önermeden tümel doğruluk çıkarmaktadır; oysa doğru olan 'Hiçbir S, P değildir' önermesi bu tümel olumlu önermeyle karşıt olduğu için tümel olumlu önerme yanlıştır. 'Hiçbir S, P değildir' önermesinin yanlış olduğunu söyleyen seçenek karşıt ile çelişiği karıştırmaktadır. 'Tüm S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermelerinin birlikte doğru olduğunu söyleyen seçenek, çelişik önermelerin birlikte doğru olamayacağını gözden kaçırmaktadır. 'Bazı S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermelerinin birlikte yanlış olduğunu söyleyen seçenek ise altkarşıt önermelerin birlikte yanlış olamayacağını gözden kaçırmaktadır; bu iki önermeden biri mutlaka doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 153

  • Mantık ve dil
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Felsefe dersinde öğretmen tahtaya şu cümleleri yazıyor: “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” “Yüz” sözcüğü hem sayı hem de insan yüzü anlamına gelebilir.

Bu cümlelerden hangisi için yapılan açıklama doğrudur?

  1. A

    “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” cümlesi betimleyici bir işlev taşır.

  2. B

    “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” cümlesi yönlendirici bir işlev taşır.

  3. C

    “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” cümlesi isim tanımı örneğidir.

  4. D

    “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” cümlesi mantıksal tanım örneğidir.

    Doğru cevap
  5. E

    “Yüz” sözcüğü hem sayı hem de insan yüzü anlamına gelebilir cümlesi eş anlamlılık örneğidir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Öğretmenin yazdığı üçgen cümlesinde önce yakın cins olan şekil söylenmiş, ardından üç kenarlı ve kapalı olma ayırt edici özellik olarak eklenmiştir. Bir kavramı yakın cinsi ve ayırt edici özellikleriyle tanımlayan bu yapı mantıksal tanımdır. İkinci adım: İsim tanımı bir adın, yani bir sözcüğün hangi anlama geldiğini açıklar. Üçgen cümlesi bir sözcüğün anlamından değil kavramın içeriğinden söz ettiği için isim tanımı sayılamaz. Doğru açıklama, üçgen cümlesinin mantıksal tanım örneği olmasıdır.

Çeldiriciler: “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” cümlesi havayı nesnel biçimde betimlemez; konuşanın duygusunu dile getirdiği için heyecana yönelik bir işlev taşır, betimleyici sayılması bu ayrımın kaçırılmasıdır. “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” cümlesi dinleyiciyi bir eylemi yapmaya yöneltmez; tören ve selamlama amacı taşıyan törensel bir işlevdedir, yönlendirici sayılması bu iki işlevin karıştırılmasıdır. “Yüz” sözcüğü aynı sesi taşıyan ama anlamları birbirinden farklı olan eş adlı bir sözcüktür; eş anlamlılık ise farklı sözcüklerin aynı anlamı paylaşmasıdır, bu yüzden eş anlamlılık örneği sayılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 154

  • Sembolik mantık
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    p ∨ ¬r

  2. II.

    ¬q ⇒ r

  3. III.

    p ⇔ ¬q

  4. IV.

    ¬(q ∨ r)

Bir çıkarımda (p ∧ q) ⇒ r koşulunun değeri yanlış çıkmıştır; p, q ve r basit önermelerdir. Hangileri kesin olarak yanlıştır?

  1. A

    I ve II

  2. B

    IV

  3. C

    III

  4. D

    III ve IV

    Doğru cevap
  5. E

    II, III ve IV

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Bir koşul yalnızca öncülü doğru, sonucu yanlış olduğunda yanlıştır. Bu nedenle p ∧ q doğrudur ve r yanlıştır; yani p ve q doğru, r yanlıştır. İkinci adım: Bu değerlerle dört önermeyi sırayla hesaplarız. I: p doğru olduğundan p ∨ ¬r bileşik önermesi doğrudur. II: ¬q yanlış olduğundan ¬q ⇒ r koşulunun öncülü yanlıştır ve koşul doğrudur. III: p doğru, ¬q yanlış ve iki değer farklı olduğundan çift koşullu bağlaç yanlıştır. IV: q doğru olduğundan q ∨ r doğrudur; bunun değili olan ¬(q ∨ r) yanlıştır. Yanlış olan önermeler III ve IV'tür. Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, kökteki 'yanlış' ifadesini 'doğru' diye okumanın sonucudur. 'IV' seçeneği, ⇔ bağlacını 'ya da' gibi okuyarak III'ü doğru saymanın sonucudur; oysa p ile ¬q farklı değerde olduğunda ⇔ yanlıştır. 'III' seçeneği, IV'te değili düşürüp q ∨ r ifadesini hesaplamanın sonucudur; bu durumda IV doğru görünür. 'II, III ve IV' seçeneği, ¬q ⇒ r'deki değili düşürüp q ⇒ r hesaplamanın sonucudur; bu durumda II yanlış görünür, oysa II doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 155

  • İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Allah'ın kulları için en iyisini yapmasını zorunlu sayar.

  2. II.

    Kur'an'ın Allah'ın sonradan yarattığı bir kelam olduğunu savunur.

  3. III.

    Büyük günah işleyen kişiyi ne mümin ne kâfir sayarak ikisi arasında bir konumda değerlendirir.

Bir din kültürü dersinde öğretmen, tartışma başlatmak için tahtaya şu cümleyi yazar: “Vahiy ile akıl birbirinin rakibi değildir; Allah'ın adaletine ve insanın sorumluluğuna dair bilgi, her iki kaynağın da ortak ürünüdür.”

Öğretmen, bu cümlenin dayandığı düşünce ekolünü belirlemek için öğrencilere üç öncülü okutur. Öncüllerin tamamını birlikte benimseyen itikadi ekol aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Eş'arîlik

  2. B

    Hanefîlik

  3. C

    Mutezile

    Doğru cevap
  4. D

    Selefiyye

  5. E

    Mâtürîdîlik

Doğru cevap: C

Çözüm

Önce üç öncülü ayrı ayrı ele almak gerekir. I. öncül, Allah'ın kullar için en iyisini yapmasının zorunlu olduğunu söyler; bu görüş adalet anlayışından çıkar ve kelam tarihinde Mutezile ile özdeşleşir. II. öncül Kur'an'ın yaratılmış olduğunu savunur; Kur'an'ı ezelî kelam sayan ekoller bu görüşe karşıdır. III. öncül, büyük günah işleyenin ne mümin ne kâfir sayılıp iki konum arasında değerlendirildiğini anlatır. Üç öncülü birlikte doğrulayan tek ekol Mutezile'dir.

Çeldiriciler: 'Eş'arîlik' insan fiilini kesb kavramıyla açıklar ve Kur'an'ı kadîm kabul ettiği için II. öncülle çelişir. 'Hanefîlik' bir fıkhi mezheptir; bu itikadi görüşlerin sahibi değildir. 'Selefiyye' nasları tevil etmeden kabul eder ve Kur'an'ı yaratılmamış sayar. 'Mâtürîdîlik' akılla iyi ve kötünün bilinebileceğini kabul etse de Allah'ın en iyiyi yapmasını zorunlu saymadığı için I. öncülle bağdaşmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 156

  • Hz. Muhammed ve gençlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed'in gençlik yıllarında Mekke'de bir yabancı tüccarın malı alınıp bedeli ödenmeyince, Mekke'deki birkaç genç, Kâbe'nin yanında bir araya gelerek ortak bir söz vermiştir. Buna göre Mekke'ye gelen herkes, kökeni ne olursa olsun, uğradığı haksızlık giderilene kadar birlikte hareket edecektir. Hz. Muhammed de bu sözleşmeye katılmış ve sonraki yıllarda böyle bir çağrıya İslam'da bile olsa icabet edeceğini söylemiştir.

Bu anlatıya göre ittifakın kapsamı ve amacı birlikte ele alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Kendi kabilesinden olanların hakkını korumayı amaçlamıştır

  2. B

    Ticaret yapanların kâr paylaşımını düzenlemeyi amaçlamıştır

  3. C

    Mekke'nin siyasi yönetimini ele geçirmeyi amaçlamıştır

  4. D

    Kan bağına dayalı bir kabile birliğini güçlendirmeyi amaçlamıştır

  5. E

    Kökenine bakılmaksızın mağdurların hakkını gözetmeyi amaçlamıştır

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Anlatıda sözleşmenin kapsamı için 'kökeni ne olursa olsun' ifadesi, amacı için ise 'uğradığı haksızlık giderilene kadar' ifadesi verilmiştir. Bu iki bilgi birlikte düşünüldüğünde ittifakın köken ayrımı gözetmeden mağdurların hakkını savunmayı hedeflediği sonucuna ulaşılır. 'Kendi kabilesinden olanların hakkını korumayı amaçlamıştır' seçeneği kapsamı yanlış okur, çünkü sözleşme kökeni ne olursa olsun herkesi kapsamaktadır. Ticaret, kâr paylaşımı, kan bağına dayalı birlik ve siyasi iktidar seçenekleri anlatıda geçmeyen amaçlardır: olayın konusu bir malın bedelinin ödenmemesidir, kâr düzenlemesi ya da yönetim değişikliği değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 157

  • İnançla ilgili meseleler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

İnanç Esasları Üzerine Notlar adlı kitapta inanç meselelerine yaklaşım şöyle özetlenmektedir: “Allah’ın ezelî bilgisinde önceden var olan bir durum, insanın tercihini zorunlu kılmaz. İnsan, aklını ve vahyin bildirdiklerini ölçü alarak seçim yapar ve seçiminin karşılığını ahirette görecektir. Dünyadaki sonuçlara bakarak çabayı bırakmak ise inancın değil, ihmalin sonucudur.”

Bu alıntıdaki yaklaşım ile vurgulanan tutum birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu görüşü doğru yansıtır?

  1. A

    Tevekkülü, sonuç ne olursa olsun çalışmayı ve sebeplere başvurmayı bırakmak olarak anlamak

  2. B

    Kader ile kazayı aynı anlamda kullanarak olayların insan tercihinden bağımsız gerçekleştiğini kabul etmek

  3. C

    Kaderi irade ve sorumlulukla bağdaşacak biçimde kabul edip seçimi akıl ve vahye göre yapmak

    Doğru cevap
  4. D

    İnsanın irade özgürlüğünü Allah’ın takdiriyle çelişen bir durum sayarak seçim gücünü geçersiz saymak

  5. E

    Ahiret inancını dünyada elde edilecek ödülü artıran bir teşvik olarak görmek

Doğru cevap: C

Çözüm

Alıntıda üç fikir birlikte verilir: Allah’ın ezelî bilgisi insanın tercihini zorunlu kılmaz, insan aklını ve vahyi ölçü alarak seçim yapar ve seçiminin sorumluluğunu taşır. Bu iki yaklaşım ile tutum bir arada düşünüldüğünde doğru görüş, kaderi irade ve sorumlulukla bağdaştırmak ve akıl ile vahyi birlikte ölçü almaktır; çabayı bırakmanın ihmal sayılması da aynı tutumun parçasıdır. 'Tevekkülü, çalışmayı bırakmak olarak anlamak' seçeneği yanlıştır, çünkü tevekkül sebeplere başvurup sonucu Allah’a bırakmak demektir ve alıntı çabayı bırakmayı ihmal sayar. 'Kader ile kazayı aynı anlamda kullanmak' seçeneği yanlıştır, çünkü kaza, kaderin zamanda gerçekleşmesidir ve iki kavram eşit tutulamaz. 'İrade özgürlüğünü Allah’ın takdiriyle çelişen bir durum saymak' seçeneği yanlıştır, çünkü alıntı Allah’ın bilgisinin tercihi zorunlu kılmadığını söyler ve kader inancı seçim gücünü geçersiz kılmaz. 'Ahiret inancını dünyada elde edilecek ödülü artıran bir teşvik olarak görmek' seçeneği de yanlıştır, çünkü alıntı seçimin karşılığının ahirette görüleceğini vurgular ve ahiret inancı dünyevi bir ödüle indirgenemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 158

  • Ahlaki tutum ve davranışlar
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir okulda kulüp bütçesi dağıtılırken yönetim, kulüpleri yalnızca sayılarına göre değil; hazırladıkları projelere, harcadıkları emeğe ve ürettikleri somut sonuçlara bakarak değerlendirdi. Daha fazla emek veren ve daha verimli çalışan kulübe daha fazla kaynak ayrıldı; gösterişli bir sunum yapan ama işini yarım bırakan kulübün talebi ise olduğundan fazla karşılanmadı.

Yönetimin bu kararı aşağıdaki ahlaki tutumlardan hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

  1. A

    Eşitlik

  2. B

    Cömertlik

  3. C

    Adalet

    Doğru cevap
  4. D

    Tevazu

  5. E

    İffet

Doğru cevap: C

Çözüm

Yönetim kaynağı kulüplere emek, verimlilik ve somut sonuca göre orantılı olarak dağıtmıştır; herkesin hak ettiği payı alması, hakkı hakkına göre vermek anlamına gelen adaletin ölçütüdür. Gösterişli sunuma değil gerçek emeğe bakılması da hakkın öznel beğeniyle değil ölçülebilir bir ölçütle belirlenmesi gerektiğini gösterir. 'Eşitlik' en çok karıştırılan seçenektir, çünkü herkese aynı miktarı vermek de bir dağıtım biçimi gibi görünür; ancak bu olayda pay emeğe göre ayarlandığı için eşit paylaşım bu ölçütle bağdaşmaz. 'Cömertlik' ihtiyaç sahibine gönüllü bağışta bulunmak olduğundan burada bir fedakârlık söz konusu değildir; 'Tevazu' kendini küçük görmek, 'İffet' ise nefsi haramdan korumaktır ve ikisi de kaynak dağıtımıyla ilgisizdir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 159

  • İslam ve bilim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir hükümdarın desteğiyle kuzeybatı İran'da kurulan bir rasathanede, yıldızların ve gezegenlerin gözlemleri yıllarca toplanmış; bu veriler, daha önceki astronomik tablolardaki hataları düzelten yeni bir astronomik cetvelin (zîc) hazırlanmasında kullanılmıştır. Rasathanede ayrıca geniş bir kütüphane bulunmuş ve farklı bölgelerden gelen âlimler burada çalışmıştır. Bu çalışmayı yürüten âlim, Öklid'in Elemanlar adlı eseri üzerine yorumlar da yazmıştır.

Bu rasathaneyi yöneten âlim aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Nasîrüddin Tûsî

    Doğru cevap
  2. B

    İbn Sina

  3. C

    Harezmî

  4. D

    Cabir bin Hayyan

  5. E

    Fârâbî

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, rasathane, gözlem verileri ve yeni bir astronomik cetvel bir arada geçtiğine göre sorunun astronomi alanındaki bir çalışmayı konu aldığını belirlemektir. İkinci adım, bu çalışmayı yöneten ve Öklid'in Elemanlar üzerine şerhler yazan âlimi bulmaktır; bu kişi on üçüncü yüzyılda kuzeybatı İran'daki Merâga rasathanesini yöneten Nasîrüddin Tûsî'dir. Çeldiriciler: 'Harezmî' cebir ve aritmetik alanında öne çıkar, rasathane yöneticiliği ona ait değildir. 'İbn Sina' tıp alanındaki eserleriyle bilinir ve bu rasathaneyle bir bağlantısı yoktur. 'Cabir bin Hayyan' kimya alanında çalışmıştır, gözlem cetveli hazırlamamıştır. 'Fârâbî' felsefe ve müzik üzerine yazmıştır, astronomik gözlem yönetmemiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 160

  • Güncel dinî meseleler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir sosyal medya hesabında, belirli bir bitki çayının kanseri tamamen iyileştirdiği iddia ediliyor ve bunun bir dinî kaynakta yazılı olduğu öne sürülüyor. Paylaşımda kaynak olarak yalnızca bir internet sitesinin adı veriliyor; bilginin hangi eserde ve hangi bağlamda geçtiğine dair hiçbir ayrıntı bulunmuyor. Güncel dinî ve sağlıkla ilgili bu iddiaya yaklaşırken aşağıdakilerden hangisi bağdaşmaz?

  1. A

    İddianın kaynağını asıl eserine ve güvenilir ilmî yorumlara götürerek doğrulamaya çalışmak

  2. B

    Tedavi konusunda hekim görüşüne başvurmayı dinî sorumluluğun bir parçası olarak görmek

  3. C

    Bir bilginin dinî nitelik taşıyıp taşımadığını kaynağı ve bağlamı üzerinden ayırt etmek

  4. D

    Kaynağın hangi eserde ve hangi bağlamda geçtiğini kontrol etmeden iddiayı dinî bilgi olarak benimsemek

    Doğru cevap
  5. E

    Konuyla ilgili görüş ayrılıklarının bulunabileceğini kabul edip farklı yorumları kanıtlarıyla değerlendirmek

Doğru cevap: D

Çözüm

Bu iddianın dayanağı, adı verilen bir internet sitesi dışında hiçbir kaynak göstermeyen ve eserinin adını ya da bağlamını vermeyen bir paylaşımdır. Önce iddianın kaynağı ve bağlamı kontrol edilir (birinci adım); ardından konunun sağlık alanına ait olduğu ve bilimsel kanıt gerektirdiği göz önüne alınarak uzman görüşüne başvurulur (ikinci adım). Dinî konularda bilgiye dayalı değerlendirme, bu iki adımın birlikte yürütülmesini gerektirir. Kaynağı kontrol etmeden iddiayı dinî bilgi gibi benimsemek bu ilkeyle bağdaşmadığı için doğru cevap budur. Diğer seçenekler kaynağı doğrulamayı, hekim görüşüne başvurmayı, dinî nitelik ile bilimsel iddiayı ayırt etmeyi ve görüş ayrılıklarını kanıtla tartmayı anlatır; bunların hepsi ilkeyle uyumludur, bu yüzden bağdaşmaz değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by