40 soru · YKS

AYT TDE-Sosyal-1 Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT TDE-Sosyal-1 Deneme 3 cevap anahtarı ve 40 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Dilbilim araştırmaları, bir dilin sözcük dağarcığının zamanla değiştiğini gösterir. Yeni icatlar, yeni meslekler ve yeni yaşam biçimleri sözlüklere yeni kelimelerin girmesine yol açar. ---- Bu iki yönlü hareket, dilin canlı ve işlevsel kaldığının bir göstergesidir.

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Dil, değişimden kaçınarak eski sözcüklerini olduğu gibi korur.

  2. B

    Yeni sözcükler, resmî kurumların kararıyla sözlüklere girer.

  3. C

    Yeni icatlar, sözlüklere yeni kelimelerin girmesine yol açmaya devam eder.

  4. D

    Oysa kullanımdan düşen sözcükler de dilden sessizce çekilir.

    Doğru cevap
  5. E

    Dilbilimciler, sözcük değişimini ölçmek için yeni bir yöntem geliştirmiştir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: boşluktan önceki cümleler dilin sözcük dağarcığına yalnızca yeni kelimelerin eklendiğini anlatır, düşünce yönü eklemeye doğrudur. İkinci adım: 'Oysa' bağlacı bir karşıtlık kurar ve 'Bu iki yönlü hareket' ifadesi, boşluğun eklemenin yanında bir çıkış sürecini de getirmesini gerektirir. Üçüncü adım: bu işlevi taşıyan ve akışı bozmayan cümle, kullanımdan düşen sözcüklerin dilden çekildiğini söyleyen cümledir. Çeldiriciler: 'Dil değişimden kaçınır' cümlesi parçanın değişim vurgusuyla çelişir; 'resmî kurumların kararıyla' cümlesi parçada geçmeyen bir iddiadır; 'yeni icatlar ... yol açmaya devam eder' cümlesi boşluktan önceki cümlenin tekrarıdır ve çıkış sürecini getirmez; 'dilbilimciler yöntem geliştirdi' cümlesi parçanın konusundan sapar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

(I) Ölçü, şiirde dizelerin ses düzenini belirleyen kurallar bütünüdür. (II) Bir ressam renk ve çizgiyle, bir şair ise ölçü ve sözcükle çalışır. (III) Örneğin divan şiirinde aşk acısı, sık sık gül ve bülbül imgeleriyle anlatılır. (IV) Ölçü ve kafiye kuralları, şiiri ezberlemeyi kolaylaştırdığı için halk arasında uzun süre yaşamıştır. (V) Bence şiir, duyguyu anlatmanın en güzel yoludur.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir karşılaştırma yapılmıştır?

  1. A

    I

  2. B

    II

    Doğru cevap
  3. C

    III

  4. D

    IV

  5. E

    V

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: beş cümlenin işlevi ayrı ayrı belirlenir. I. cümle bir kavramın tanımını verir; III. cümle bir örnek sunar; IV. cümle neden-sonuç ilişkisi kurar; V. cümle öznel bir yargıdır. İkinci adım: kökte istenen karşılaştırma işlevi, iki sanatçının çalışma araçlarını yan yana koyan cümlede bulunur. Üçüncü adım: yakın işlevli cümleler ayrılır; bu cümle iki kişiyi ve iki araç kümesini yan yana koyduğu için karşılaştırmadır, öteki cümleler yalnızca bir kavramı ya da bir durumu anlatır. Çeldiriciler: örnek veren cümlenin tanım sanılması, neden-sonuç cümlesinin karşılaştırma sanılması, öznel yargının nesnel bilgi sayılması ve sonuç ya da giriş işlevinin karıştırılması cümlenin işlevini yanlış okutur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Gözlemlerin doğru olması tek başına yeterli değildir; bilim insanı gözlemini sınanabilir bir düşünceye bağlamalıdır. Sık görülen bir olay olan elmanın yere düşmesi, bir fizikçinin bu olayı evrenin her yerinde geçerli bir çekim kuralıyla ilişkilendirmesiyle bilimsel bir açıklamaya dönüşmüştür. Demek ki bilimde asıl değer, olguyu açıklayan genel ve sınanabilir fikir üretmekte yatar.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Bilimsel ilerleme, gözlemin sınanabilir genel fikirlerle bağlanmasına dayanır.

    Doğru cevap
  2. B

    Elmanın yere düşmesi, bilimde en çok incelenen olaylardan biridir.

  3. C

    Gözlem tek başına yeterlidir, bilim insanının işi olguları kaydetmektir.

  4. D

    Bilimsel kuramlar, doğa olaylarının açıklanabildiği alanlarda işe yarar.

  5. E

    Bilimsel buluşlar çoğunlukla bir ekip çalışmasının sonucudur.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: parçanın konusu, gözlemin tek başına yetmediği ve bilimde değerin açıklayıcı fikirde olduğu düşüncesidir. İkinci adım: yazarın asıl yargısını taşıyan cümle son cümledir; 'Demek ki' ile çıkarılan sonuç, elma örneğinin bu yargıya nasıl hizmet ettiğini gösterir. Üçüncü adım: bu yargı parçanın bütününü kapsayacak biçimde genellenirse, anlatılmak isteyen şey bilimsel ilerlemenin koşulu olarak ortaya çıkar. Çeldiriciler: elma örneğinin kendisi bir ayrıntıdır, ana düşünce olamaz; gözlemin tek başına yeterli olduğu görüşü parçada reddedildiği için yazarın görüşü sayılamaz; parçanın kapsamını aşan genelleme ve parçada geçmeyen bilimsel buluş yargısı konuyu doğru yansıtmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bazı eleştirmenler, dijital kütüphanelerin basılı kitabın yerini tamamen alacağını savunmaktadır. Bu görüşe göre sayfanın kokusu ve dokusu okuma deneyiminin en değerli parçasıdır ve ekran bunu asla karşılayamaz. Bana göre ise bu kaygı, okuma alışkanlığından çok araca odaklanmaktadır; önemli olan kitabın erişilebilir olması ve okurun metinle kurduğu ilişkidir. Yine de basılı kitabın koleksiyon değeri yeni ortamda da korunmalıdır.

Bu parçaya göre yazarın dijital kütüphanelerle ilgili görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Basılı kitabın yerini dijital ortamın alacağını kabul eder.

  2. B

    Dijital ortamın okuma alışkanlığını kökten değiştireceğini öngörür.

  3. C

    Okuma deneyimini kâğıdın kokusunda ve dokusunda arar.

  4. D

    Dijital kütüphanelerde koleksiyon değerinin korunamayacağını düşünür.

  5. E

    Erişilebilirliği ve metinle kurulan ilişkiyi araçtan önemli bulur.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: parçada iki ses ayrılır; eleştirmenlerin görüşü aktarılır, 'Bana göre' ile yazarın kendi yargısı başlar. İkinci adım: yazarın yargısının yönü belirlenir; kaygının araca odaklandığını söyleyerek bu kaygıyı eleştirir ve kitabın erişilebilir olmasını öne çıkarır. Çeldiriciler: 'basılı kitabın yerini dijital ortamın alacağı' yargısı eleştirmenlerin görüşüdür, yazarın değil; kökten değişim öngörüsü, yazarın çekincesini kesin bir öngörüye çevirir; koleksiyon değerinin korunamayacağı yargısı, yazarın açık isteğini ters çevirir; kâğıdın kokusunda aramak ise yazarın eleştirdiği tutumu benimsemek olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Halk şiirinde ozanlar, sözlerini çoğu zaman bir sazın eşliğinde söyler ve dinleyicisiyle doğrudan iletişim kurardı. Bu gelenekte şiir, yazıya geçmeden önce ağızdan ağıza yayılır; her anlatıcı dinleyicisinin beğenisine göre küçük değişiklikler yapabilirdi. Bu esneklik, aynı türkünün farklı bölgelerde farklı biçimler almasına yol açmış ve yerel yaşamın izleri şiirlerde kalmıştır. Yazılı edebiyatta ise metnin sabit kalması ve tek bir yazara ait olması önemlidir.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Halk şairlerinin çoğu, ilk şiirini bir sazla birlikte bestelemiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Aynı türkü, farklı bölgelerde farklı biçimlerde söylenebilmiştir.

  3. C

    Anlatıcı, dinleyicinin beğenisine göre şiirde değişiklik yapabilir.

  4. D

    Yazılı edebiyatta metnin sabit kalması önem taşımaktadır.

  5. E

    Halk şiiri, dinleyiciyle doğrudan iletişim kurulan bir gelenektir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: parçadaki bilgi birimleri ayrılır; sazla söyleyiş ve sözlü gelenek, anlatıcının değişiklik yapabilmesi, bölgesel biçim farkı, yazılı metnin sabitliği ve dinleyiciyle doğrudan iletişim. İkinci adım: her seçenek bu birimlerden biriyle eşleştirilir; değişiklik, bölgesel biçim, sabitlik ve iletişim parçada anlatıldığı için ulaşılabilir yargılardır. Üçüncü adım: parçada karşılığı olmayan yargı, ozanların ilk şiirini hangi araçla bestelediğine dair bilgidir; bu bilgi parçanın kapsamı dışındadır, bu yüzden istenen yargı budur. Çeldiriciler: değişiklik yapılabilmesi, bölgesel farklılık, yazılı metnin sabitliği ve dinleyiciyle iletişim parçada açıkça anlatıldığından bunları ulaşılamaz saymak yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Arşiv, belgelerin düzenli biçimde toplandığı ve saklandığı kurumdur. Bir uzman, arşivi 'geçmişin hafızası' diye tanımlar. Örneğin bir öğrenci, ödevi için gereken kaynağı kataloğa bakarak birkaç dakika içinde bulabilir. Eski kütüphanelerde belgenin yerini bilmek gerekirdi; dijital arşivlerde ise bir arama kutusu yeterlidir. Bu iki düzen arasındaki fark yalnızca teknolojide değil, erişim anlayışındadır. Arşivler yalnızca eski belgeleri korumakla kalmaz, araştırmacılara yeni sorular da açar. Bu nedenle belgelerin nasıl düzenlendiği, bilginin ne kadar kullanılabileceğini doğrudan belirler.

Bu parçanın anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Kavram, tanımlanarak açıklanmıştır

  2. B

    Somut bir durum örnekle gösterilmiştir

  3. C

    Eski ve yeni düzen karşılaştırılmıştır

  4. D

    Yazar, ironiyle eleştiri yapmaktadır

    Doğru cevap
  5. E

    Bir uzmanın sözüne başvurulmuştur

Doğru cevap: D

Çözüm

Parçada arşiv bir tanımla açıklanmış, öğrenci örneğiyle somutlaştırılmış, eski kütüphane ile dijital arşiv karşılaştırılmış ve bir uzmanın tanımına yer verilmiştir. Bu dört anlatım tekniğinin her biri parçada bulunduğu için onları söylemek doğrudur; soru ise parçada bulunmayan ifadeyi istemektedir. Parça tarafsız ve açıklayıcı bir dille yazıldığından ironi ya da eleştiri içermez, bu yüzden 'ironiyle eleştiri yapmaktadır' ifadesi söylenemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir divan şairi sevgilisinin boyunu servi ağacına, yüzünü gül çiçeğine benzetir; bu benzetmeler yüzyıllar boyunca aynı biçimde tekrarlanır.

Bu benzetmelerle anlatılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Mazmun

    Doğru cevap
  2. B

    Tegazzül

  3. C

    Nazire

  4. D

    Girizgâh

  5. E

    Mısra-ı berce

Doğru cevap: A

Çözüm

Servi ağacının uzun ve dik duruşu sevgilinin boyunun, gül çiçeğinin açık hâli ise yüzünün yerine kullanılmıştır. Bu imgeler yüzyıllar boyunca aynı anlamla tekrarlandığı için kalıplaşmış bir anlatım aracıdır ve divan şiirinde bu tür kalıplara mazmun denir. Birinci adım, benzetmenin hangi özelliğin yerine geçtiğini bulmaktır; ikinci adım, imgenin kalıp hâline gelip her şairde aynı anlamı taşıdığını görmektir. Çeldiriciler: 'Girizgâh' kasidede asıl konuya geçişi sağlayan beyittir, bir benzetme kalıbı değildir. 'Tegazzül' kasidenin içindeki gazeldir ve bir nazım bölümüdür. 'Nazire' başka bir şairin şiirine aynı ölçü, uyak ve redifle karşılık vermektir. 'Mısra-ı berce' bir dizenin tek başına atasözü gibi bir yargıyı anlatmasıdır; bu benzetmelerde böyle bir yargı yer almaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Şiir bilgisi: söz sanatları, ölçü-kafiye-redif, modern şiir çözümlemesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kıyıda bir gemi bekler, rüzgâr gelir Dalgalar ses verir, sabah gelir Akşamda bir türkü, bir hatıra gelir Gözlerim ufukta, umut yine gelir

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Redif, aynı biçimde tekrarlanan bir sözcük ya da ektir.

  2. B

    Dize ortasındaki "bir" sözcüğünün tekrarı redif sayılır.

    Doğru cevap
  3. C

    Dize sonlarında tekrarlanan "gelir" sözcüğü rediftir.

  4. D

    Redif, kafiyeden ayrı bir unsurdur.

  5. E

    Redifin her dizede bulunması zorunlu değildir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Redif, dize sonlarında aynı biçimde yinelenen sözcük ya da ektir; dize ortasında tekrar eden bir sözcük redif sayılmaz. Verilen dörtlüğün dört dizesinin de sonunda "gelir" sözcüğü bulunduğu için redif odur. "Bir" sözcüğü ise birinci ve üçüncü dizelerde dize ortasında geçer; birden fazla tekrarlansa da bu konum redif olmasını sağlamaz, bu nedenle bu tekrarın redif olduğunu söyleyen yargı söylenemez. Çeldiriciler: "Dize sonlarında tekrarlanan 'gelir' sözcüğü rediftir" doğru bir gözlemdir, çünkü sözcük her dizenin sonunda yer alır; bu tekrarı görmeyen öğrenci yanlış bir eleme yapar. "Redif, kafiyeden ayrı bir unsurdur" ve "Redifin her dizede bulunması zorunlu değildir" yargıları da doğrudur; kafiye ses benzerliğiyle, redif ise tekrarlanan sözcük ya da ekle kurulur ve redifin her dizede bulunması zorunluluk değildir. "Redif, aynı biçimde tekrarlanan bir sözcük ya da ektir" tanımı da redifin genel niteliğini doğru verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki dörtlük, halk şiirinin kısa bir örneğidir.

Bahçede açtı bir gül Dalına konmuş bülbül Ben de ona bakarım Ayrılık çekmez gönül

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Asıl anlatım son iki dizede toplanır

  2. B

    Hece ölçüsünün yedili kalıbıyla kurulur

  3. C

    Aşk ve ayrılık gibi konularda söylenir

  4. D

    İlk iki dizesi konuya giriş niteliğindedir

  5. E

    Birden çok dörtlükle kurulur

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: dörtlüğün kaç dörtlükten oluştuğuna bakılır; bu biçim tek bir dörtlükle kurulan kısa bir halk şiiridir. İkinci adım: dizelerin yedişer heceli olduğu ve uyağın aaxa düzeninde kurulduğu saptanır. Üçüncü adım: özellikler tek tek sınanır; asıl anlatım son iki dizededir, ilk iki dize konuya giriş niteliğindedir ve konu aşk ya da ayrılık gibi duygulardır. Birden çok dörtlükle kurulmak bu biçime ait bir özellik değildir, çünkü biçim tek dörtlükten oluşur; söylenemeyen özellik budur. Öbür dört özellik dörtlükteki ölçü, uyak, anlatım sırası ve konuyla örtüşür; en çok karıştırılan yanlış, asıl anlatımın son iki dizede olduğunu gözden kaçırıp ilk iki dizeyi asıl anlatım saymaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Gurbet ellerde hasretle yanardı Sensiz geçen günler beni yakardı Yollar uzadıkça gönlüm sarardı Dağların ardında kalmış bir yârdı

Bu dörtlük aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisiyle yazılmıştır?

  1. A

    Semai

  2. B

    Koşma

    Doğru cevap
  3. C

    Destan

  4. D

    Türkü

  5. E

    Mani

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: dörtlüğün her dizesinin on bir heceden oluştuğu sayılarak hece ölçüsü belirlenir. İkinci adım: on bir heceli kalıp koşmanın hece ölçüsüdür ve koşma, üç ile beş dörtlük arasında kurulan bir nazım biçimidir; bu dörtlük koşmanın bir birimi gibi yazılmıştır. Üçüncü adım: ölçü ile biçim eşleştirilir ve dörtlük koşma olarak belirlenir. Semai sekiz heceli bir kalıpla yazıldığı için on bir heceli dizeler ona uymaz; mani yedi heceli kalıpla kurulur; türkü bent ve kavuştak bölümlerinden oluşur, bu dörtlükte kavuştak yoktur; destan ise tek dörtlükle kurulmayan uzun bir anlatı biçimidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Cönk: Âşıkların şiirlerinin toplandığı deftere verilen ad.

  2. II.

    Koşma: Divan şiirindeki karşılığı kasidedir.

  3. III.

    Nefes: Bektaşi tarikatlarının inanışlarını dile getiren şiirlerdir.

Halk edebiyatı ve gelenek terimleri üzerine aşağıdaki bilgiler verilmiştir.

Bu bilgilerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

  2. B

    Yalnız I

  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    I ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: I. öncülde cönk, âşıkların şiirlerinin toplandığı deftere verilen addır; eşleşme doğrudur. İkinci adım: II. öncüldeki koşma eşleşmesi yanlıştır, çünkü koşmanın Sözlü Dönem'deki karşılığı koşuk, divan şiirindeki karşılığı ise gazeldir; kaside eşleşmesi bu yüzden kabul edilemez. Üçüncü adım: III. öncülde nefesin Bektaşi tarikatlarının inanışlarını dile getiren şiir olduğu bilgisi doğrudur. Doğru öncüller I ve III olduğundan doğru bileşim 'I ve III' seçeneğidir; 'I ve II' ile 'I, II ve III' yanlış koşma eşleşmesini kabul eder, 'II ve III' yanlış eşleşmeyi doğru sayar, 'Yalnız I' ise doğru olan üçüncü öncülü dışarıda bırakır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Tiyatro ve sahne eserleri (geleneksel Türk tiyatrosu dahil)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türk tiyatrosunun Batı etkisiyle gelişen modern biçimi, Anadolu'daki geleneksel seyirlik oyunlarla birlikte incelendiğinde Tanzimat dönemi önemli bir dönüm noktası olarak öne çıkar. Bu gelişime ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

  1. A

    Modern tiyatronun geleneksel seyirlik türlerden önce var olması

    Doğru cevap
  2. B

    Şinasi'nin ilk yerli oyunu Şair Evlenmesi'ni yazması

  3. C

    Türk edebiyatının modern tiyatroyla Tanzimat'ta tanışması

  4. D

    Meddah ve köy seyirlik oyunlarının modern tiyatrodan önce yaygın olması

  5. E

    Modern tiyatronun konusuna göre trajedi, dram ve komedi olarak ayrılması

Doğru cevap: A

Çözüm

Türk edebiyatı modern tiyatroyla Tanzimat Dönemi'nde tanışmıştır; modern tiyatronun Türk edebiyatına girişi bu döneme dayanır. Anadolu'da modern tiyatrodan önce Meddah ve Köy Seyirlik Oyunları gibi geleneksel türler hâkimdi, dolayısıyla modern tiyatronun geleneksel türlerden önce var olduğunu söylemek bu bilgiyle çelişir. Çeldiriciler: Şinasi'nin Şair Evlenmesi'ni ilk yerli oyun olarak yazması, Tanzimat'ta modern tiyatroyla tanışılması, geleneksel seyirlik oyunların modern tiyatrodan önce yaygın olması ve modern tiyatronun konusuna göre üçe ayrılması doğru bilgilerdir; bunlar yanlış diye işaretlenmemelidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • İslamiyet öncesi Türk edebiyatı ve geçiş dönemi (Orhun, Kutadgu Bilig, Divanü Lügat, Dede Korkut)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Türk edebiyatının yazılı başlangıç dönemine ait eserler, farklı özellikleriyle Türk edebiyatında birer ilk olma niteliği taşır.

(I) Türk adının geçtiği ilk eser, ................ adlı yapıttır.

(II) Aruz ölçüsünün ve beytin Türk edebiyatında ilk kez kullanıldığı eser, ................ adlı yapıttır.

Buna göre, boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi eserler getirilmelidir?

  1. A

    Kutadgu Bilig - Göktürk Yazıtları

  2. B

    Göktürk Yazıtları - Dîvânu Lugâti't-Türk

  3. C

    Dîvânu Lugâti't-Türk - Kutadgu Bilig

  4. D

    Göktürk Yazıtları - Kutadgu Bilig

    Doğru cevap
  5. E

    Kutadgu Bilig - Kutadgu Bilig

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Türk adının geçtiği ilk eser Göktürk Yazıtları'dır, çünkü Türk adı bu yazıtlarda yazıya geçen ilk metindir; ilk boşluk bu eserle doldurulur. İkinci adım: Aruz ölçüsünün ve beytin Türk edebiyatında ilk kez kullanıldığı eser Kutadgu Bilig'dir; ikinci boşluk bu eserle eşleşir. Üçüncü adım: İki eseri doğru sırayla veren çift 'Göktürk Yazıtları - Kutadgu Bilig' çiftidir. Çeldiriciler: 'Kutadgu Bilig - Göktürk Yazıtları' çifti iki eserin yerini değiştirir, oysa Türk adı yazıtlara, aruz ise Kutadgu Bilig'e aittir. 'Göktürk Yazıtları - Dîvânu Lugâti't-Türk' çifti aruzun ilk kullanıldığı eseri Dîvânu Lugâti't-Türk sanar; oysa bu eser koşuk ve sav örneklerinin yazıya geçirildiği ilk eserdir. 'Dîvânu Lugâti't-Türk - Kutadgu Bilig' çifti Türk adının ilk geçtiği eseri Dîvânu Lugâti't-Türk sanar; ilk boşluk Göktürk Yazıtları'na aittir. 'Kutadgu Bilig - Kutadgu Bilig' çifti Türk adının ilk geçtiği eseri Kutadgu Bilig sanar ve aynı eseri iki boşluğa birden yazar; ilk boşluk yine Göktürk Yazıtları'dır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde gazel, kafiye ve redifi ilk beyitte belirleyen, her beyti kendi içinde anlam taşıyabilen bir nazım biçimidir. Gazelin başı ile sonu, şiirin düzenini ve şairin imzasını birlikte taşır.

---- Bu iki beyit birlikte okunduğunda şiirin hem açılışı hem kapanışı anlaşılmış olur.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Bu nedenle ilk beyit makta, son beyit ise matla diye adlandırılır.

  2. B

    Bu nedenle beyitlerin hepsi yek-ahenk diye adlandırılır.

  3. C

    Bu nedenle ilk beyit matla, son beyit ise makta diye adlandırılır.

    Doğru cevap
  4. D

    Bu nedenle son beyit tegazzül, ilk beyit ise nesib diye adlandırılır.

  5. E

    Bu nedenle ilk beyit girizgâh, son beyit ise dua diye adlandırılır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Gazelin ilk beytine matla, son beytine makta denir. Matla kafiye ve redifi ilk kez kurduğu için şiirin açılışıdır; makta ise şairin mahlasını taşıdığı için imza beytidir. Birinci adım, paragraftaki 'başı' ve 'imza' ifadelerini ilk ve son beyitle eşleştirmektir; ikinci adım, iki beyitin adlarını birbirine karıştırmadan ayırmaktır. Çeldiriciler: ilk ve son adların yer değiştirdiği seçenek başı ile sonu karıştırır. Yek-ahenk bütün beyitlerde aynı konunun işlenmesidir, bir beyitin adı değildir. Tegazzül kasidenin içindeki gazeldir; nesib ve girizgâh ise kasidenin bölümleridir ve gazelin başına ya da sonuna verilmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde şair daima âşıktır; âşık, sevgiliye duyduğu aşkı anlatan kişidir. Bu şiirde asıl olan kişi ise âşığın değil, maşuğun kendisidir. Âşık ile maşuk arasında, âşıkla yarışan ve ona ortak olan bir rakip bulunur. Âşık, kavuşma zevkini bilmeyen kişidir.

Bu parçaya göre divan şiiriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Âşık, sevgiliye kavuşup vuslatı yaşar.

    Doğru cevap
  2. B

    Şair, şiirinde âşık konumunda yer alır.

  3. C

    Asıl ilgi odağı şiirde maşuktur.

  4. D

    Âşıkla yarışan bir rakip bulunur.

  5. E

    Rakip, âşık ile maşuk arasında yer alır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada âşığın kavuşma zevkini bilmediği açıkça söylenir; bu nedenle âşığın sevgiliye kavuşup vuslatı yaşaması divan şiirindeki âşık tipiyle bağdaşmaz ve söylenemeyecek olan budur. Birinci adım, parçadaki üç kişi tipini (âşık, maşuk, rakip) birbirinden ayırmaktır; ikinci adım, her seçeneği bu tiplerin özellikleriyle karşılaştırmaktır. Çeldiriciler: şairin âşık konumunda olduğunu söyleyen ifade parçanın doğrudan bildirdiği bir bilgidir. Asıl ilgi odağının maşuk olduğu ifadesi de asıl kişinin maşuk olduğu bilgisine dayanır. Âşıkla yarışan rakibin varlığı ve rakibin âşık ile maşuk arasındaki konumu, parçadaki rakip tanımıyla birebir örtüşür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti'nde yüzyıllar boyunca yazılan şiir ve nesir ürünleri, Türk edebiyatının önemli bir dönemini oluşturur. Bu dönemin şairleri ve yazarları eserlerini belirli kalıplarla ve ağır bir dille kaleme almıştır.

Divan edebiyatıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Nesir, şiirden daha ön planda tutulmuştur.

  2. B

    Şiir, nesre göre daha ön planda tutulmuştur.

    Doğru cevap
  3. C

    Dil, halkın konuştuğu sade Türkçedir.

  4. D

    Adını şairlerin toplandığı meclislerden alır.

  5. E

    Dinî kaynaklar bu edebiyatı etkilememiştir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Divan edebiyatında öncelik şiire verilir, nesir ise ikinci planda kalır; doğru bilgi budur. Bu bilgiyi bulmak için edebiyatın ağırlık merkezinin hangi tür olduğunu belirlemek yeterlidir. Çeldiriciler: nesrin şiirden önde tutulduğunu söyleyen ifade öncelik sırasını tersine çevirir. Dilin sade halk Türkçesi olduğu ifadesi, bu edebiyatın Arapça ve Farsça sözcüklerle kurulan ağır dille çelişir. Adın meclislerden geldiği ifadesi yanlıştır, çünkü ad şiirlerin defterlerde toplanmasından doğar. Dinî kaynakların etkisiz olduğu ifadesi ise Kur'an-ı Kerim ve hadislerin bu edebiyatın kaynakları arasında yer almasıyla çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Divan edebiyatında kaside ve mesnevi, bölümleri belirli işlevlere göre düzenlenmiş uzun nazım biçimleridir. Kaside, bir kişiyi övmek ya da onun için dua etmek amacıyla yazılır ve birbirini izleyen bölümlerden oluşur. Mesnevi ise aynı ölçüde kafiyeli beyitlerle ilerleyen bir hikâye şiiridir ve kendi bölümleri vardır.

Kaside ve mesnevinin bölümleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Nesib - kasidenin başlangıç bölümü

  2. B

    Dua - kaside yazılan kişi için dua etmesi

  3. C

    Sebebitelif - mesnevinin yazılış nedeni

  4. D

    Tegazzül - kasidenin içindeki gazel

  5. E

    Ağâzıdâstan - mesnevinin son sözü

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Mesnevide asıl konu ağâzıdâstan bölümünde anlatılır; mesnevinin bittiğini bildiren son söz ise hatime bölümüdür. Bu nedenle ağâzıdâstan ile son sözün eşleştirilmesi yanlıştır. Birinci adım, iki nazım biçiminin bölümlerini işlevleriyle ayrı ayrı hatırlamaktır; ikinci adım, her eşleştirmeyi bu işlevle sınamaktır. Çeldiriciler: nesibin kasidenin başlangıç bölümü olduğu eşleştirme doğrudur. Dua bölümünde şairin kaside yazdığı kişi için dua ettiği eşleştirme de doğrudur. Sebebitelifin mesnevinin yazılış nedenini bildirdiği eşleştirme doğrudur. Tegazzül kasidenin içindeki gazeldir; bu eşleştirme doğrudur, ancak her kasidede bulunması zorunlu değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Tanzimat edebiyatı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Sanatın toplum yararına olması gerektiği görüşü katı biçimde benimsenmiş, şiir halka yön veren bir kürsü işlevi görmüştür.

  2. II.

    Aşk, ölüm ve doğa gibi bireysel konular işlenmiş, sanatın kendi başına bir amaç olduğu görüşü benimsenmiştir.

  3. III.

    Türk şiirinde ilk defa, vatan ve hürriyet gibi siyasi içerikli soyut kavramlar işlenmiştir.

  4. IV.

    Romantik akım bu dönemde ana akım konumundadır ve duygusal coşku şiirde ön plandadır.

Türk edebiyatında Batı etkisiyle başlayan yenileşme, şiirin amacını, konusunu ve diline dair köklü değişiklikler getirmiştir. Bu değişim Tanzimat şiirinde iki ayrı dönem olarak incelenir ve dönemler arasındaki ayrım, şiirin işlevi ile konu seçimi üzerinden yapılır. Bu dönemlerin şairleri, Batı'dan aldıkları fikirleri Türk şiirine farklı biçimlerde taşımıştır.

Bu ayrıma dayanarak aşağıdaki özelliklerden hangileri Tanzimat edebiyatının I. dönem şiirine aittir?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I, III ve IV

    Doğru cevap
  4. D

    II ve IV

  5. E

    III ve IV

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Dört özelliği tek tek okuyup her birini döneme yerleştirmek gerekir. I. özellik, sanatın toplum yararına olması gerektiğini ve şiirin halka yön veren bir kürsü işlevi gördüğünü anlatır; bu anlayış Tanzimat şiirinin ilk döneminin temel ilkesidir. II. özellik bireysel konulara ve sanatın kendi başına amaç olduğu görüşüne işaret eder; bu yönelim ikinci döneme özgüdür. III. özellik vatan ve hürriyet gibi siyasi içerikli soyut kavramların şiire ilk kez girdiğini söyler, bu da birinci döneme aittir. IV. özellik romantik akımın ana akım olmasını anlatır ve romantizm birinci dönemin akımıdır.

İkinci adım: Her özelliğin dönemi belirlendikten sonra birinci döneme ait olanlar I, III ve IV olarak kalır; II. özellik ikinci döneme aittir.

Üçüncü adım: Yalnızca birinci döneme ait özellikleri bir arada veren bileşim istendiğinden doğru cevap I, III ve IV bileşimidir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği yalnızca bir doğru özelliği içerir; III ve IV de birinci döneme ait olduğundan bu bileşim eksiktir. 'I ve II' seçeneği, ikinci dönemin sanatın kendi amacı olduğu yönelimini birinci döneme yükler; bu yanlıştır. 'II ve IV' seçeneği romantizmi ikinci döneme yükler, oysa romantizm birinci dönemin ana akımıdır. 'III ve IV' seçeneği kamusal kürsü işlevini ikinci döneme yükler; bu durumda birinci döneme ait ilk özellik dışarıda kalır, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu topluluk, II. Meşrutiyet'in ilanının ardından yeniden yayımlanmaya başlayan bir dergi etrafında bir araya gelmiş sanatçılardan oluşur. Türk edebiyatında bir beyanname yayımlayan ilk edebî topluluk olarak bilinir ve 1909 ile 1912 yılları arasında kısa süre varlığını sürdürmüştür. Üyelerinin temel ilkesi, sanatın toplumsal bir amaca hizmet etmek için değil, kendi değeri için var olduğudur.

Bu parçada sözü edilen edebî topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Millî Edebiyat

  2. B

    Beş Hececiler

  3. C

    Tanzimat II. dönemi

  4. D

    Servetifünun

  5. E

    Fecr-i Âti

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda ipuçları ayrılır: topluluğun Türk edebiyatında bir beyanname yayımlayan ilk grup olması, 1909 ile 1912 arasında kısa süre var olması ve sanatın toplumsal amaçtan bağımsız görülmesi. İkinci adımda bu üç ipucu birlikte düşünülerek topluluk belirlenir; bu üç özelliği birlikte taşıyan topluluk Fecr-i Âti'dir. 'Servetifünun' seçeneği sanat anlayışı ipucuyla eşleşir, ancak bu topluluk 1890'lı yıllarda ortaya çıkmış, Fecr-i Âti'den önce var olan bir topluluktur; 1909-1912 aralığında kısa süre yaşayan grup değildir, bu yüzden yanlıştır. 'Millî Edebiyat' seçeneği toplumsal konuları ve millî duyguları öne çıkardığı için sanatın kendi değeri için var olduğu ipucuyla bağdaşmaz. 'Beş Hececiler' hece ölçüsünü benimseyen bir gruptur, beyanname ve sanat için sanat ipuçlarını taşımaz. 'Tanzimat II. dönemi' ise bir topluluk değil, bu topluluğun ortaya çıkışından çok önce sona eren bir edebiyat dönemidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Cumhuriyet dönemi şiiri (saf şiir, Garip, İkinci Yeni, toplumcu)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Cumhuriyet döneminde şiir anlayışını değiştiren akımlardan Garip'in kurucularından olan ----, şiirde aruzu ve süslü söyleyişi bırakıp günlük konuşma dilini savunmuş, bu görüşünü Garip adlı kitapta ortaya koymuştur. Sosyal sorunları ve halkın yaşamını işleyen şiirleriyle tanınan ---- ise Memleketimden İnsan Manzaraları adlı uzun şiirin sahibidir. Bu iki şairin şiirleri, Cumhuriyet döneminde şiir dilinin farklı yönlerde geliştiğini ve farklı akımların birlikte var olduğunu gösterir.

Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Orhan Veli Kanık – Nazım Hikmet Ran

    Doğru cevap
  2. B

    Nazım Hikmet Ran – Orhan Veli Kanık

  3. C

    Orhan Veli Kanık – Fazıl Hüsnü Dağlarca

  4. D

    Necip Fazıl Kısakürek – Nazım Hikmet Ran

  5. E

    Orhan Veli Kanık – Asaf Halet Çelebi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: birinci boşluğa gelen şair, Garip akımının kurucularından olan ve şiirde aruzu ile süslü söyleyişi bırakıp günlük konuşma dilini savunan Orhan Veli Kanık'tır. İkinci adım: ikinci boşluğa gelen şair, Memleketimden İnsan Manzaraları adlı uzun şiirin sahibi ve sosyal sorunları işleyen şiirleriyle bilinen Nazım Hikmet Ran'dır. Üçüncü adım: iki adı sırasıyla veren seçenek, yani Orhan Veli Kanık ile Nazım Hikmet Ran'ın yazıldığı seçenek doğru çözümü verir. Çeldiriciler: 'Necip Fazıl Kısakürek' adı birinci boşluğa konduğunda Garip akımının kurucusu eşleşmez, çünkü Necip Fazıl bu akımın şairi değildir. 'Nazım Hikmet Ran' ve 'Orhan Veli Kanık' adlarının yer değiştirmesi her iki ipucunu da ters şaire bağlar. 'Fazıl Hüsnü Dağlarca' ikinci boşluğa konduğunda uzun şiir ipucu karşılanmaz, çünkü Memleketimden İnsan Manzaraları Nazım Hikmet'e aittir. 'Asaf Halet Çelebi' ikinci boşluğa konduğunda da aynı nedenle eşleşme bozulur, çünkü bu uzun şiir onun değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Millî edebiyat dönemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu hikâyeci öykülerinin malzemesini çevresindeki kalabalık hayattan değil, kendi çocukluk anılarından, geçmişin kahramanlık olaylarından ve yakın dönemin savaşlarından topluyordu. Hikâyeciliği bir geçim kaynağına dönüştürerek bu sanatı ciddi bir meslek saydı. Amacı okuyucuda millî bilinci uyandırmaktı; bu yüzden yazdığı öyküler bireysel bir hayal kırıklığını değil, toplumun ortak derdini anlatır.

Bu parçaya göre sözü edilen sanatçıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Konularını çevresindeki kalabalık şehir hayatından alır

  2. B

    Bireysel aşk acılarını konu edinen öyküler yazar

  3. C

    Romanlarında saray çevresinin entrikalarını işler

  4. D

    Hikâyeciliği yan bir uğraş olarak sürdürmüştür

  5. E

    Tarihî kahramanlık olaylarını millî bilinç için işler

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Parçada yazarın malzemesi üç kaynakta toplanır: çocukluk anıları, geçmişin kahramanlık olayları ve yakın dönemin savaşları. Birinci adımda yazarın bu malzemeyi neden seçtiği belirlenir; metin amacın millî bilinci uyandırmak olduğunu açıkça söyler. İkinci adımda bu iki bilgi birleştirilir: kahramanlık olaylarından alınan malzeme millî bilinç amacıyla hikâyeye taşınmıştır, ve bu yargı soruda aranan sonuçtur. Çeldiriciler: "Kalabalık şehir hayatından alır" seçeneği, malzemenin çevredeki kalabalık hayattan alınmadığını söyleyen cümleyle çelişir. "Bireysel aşk acılarını konu edinen" seçeneği, öykülerin bireysel hayal kırıklığı değil toplumun ortak derdini anlattığını bildiren cümleye aykırıdır. "Yan bir uğraş" seçeneği, yazarın hikâyeciliği bir geçim kaynağına dönüştürüp meslek saydığı bilgisiyle bağdaşmaz. "Saray çevresinin entrikaları" seçeneği ise parçada hiç geçmeyen bir konudur; metnin desteklemediği bir bilgi olduğu için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Öyküleyici türler: masal, hikâye, roman, anlatım teknikleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir hikâyeci, bir söyleşide hikâye anlayışını şöyle anlatıyor: “Benim için hikâye, dışarıdaki düzenin sırasıyla ilerleyen bir dökümü değildir. Saatin tek yönlü aktığı bir sıra yerine anıların, yarım kalmış düşüncelerin ve bilincin birbirine karışarak geri dönüp ilerlediği bir zaman tercih ederim. Kahramanım da tek bir kimliğe sığmaz; içinde çelişkiler, kopuşlar ve kendine yabancılaşmış bir ses taşır. Bana göre asıl mesele, o kişinin iç sesinde neyin kırıldığını göstermektir. Dış dünyanın ayrıntılarını ancak bu iç gerilimi görünür kılacak kadar kullanırım.”

Bu söyleşide görüşleri aktarılan hikâyecinin hikâye anlayışı aşağıdakilerden hangisiyle örtüşür?

  1. A

    Sınıf çatışmasını toplumsal bakışla işler

  2. B

    Bireyin bunalımını ve yabancılaşmasını işler

    Doğru cevap
  3. C

    Çevreyi nesnel gözlemle betimler

  4. D

    Tek bir anın kesitinde durumu verir

  5. E

    Milli ve dini duyarlılıkları öne çıkarır

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, hikâyecinin anlatılanın nasıl kurulduğunu belirlemektir: zaman tek yönlü akmaz, anılar ve bilinç birbirine karışır, kahraman tek bir kimliğe sığmaz ve içindeki çelişkiler ön plandadır. İkinci adım, bu özellikleri modernist hikâyenin ölçütleriyle eşleştirmektir: modernist hikâyede bireyin iç dünyası, yalnızlık ve yabancılaşma işlenir, zaman parçalanır ve insan karmaşık bir varlık olarak sunulur. Üçüncü adım, geriye kalan ayrıntıları elemektir: yazar dış dünyayı yalnızca iç gerilimi göstermek için kullandığından nesnel gözlem ya da toplumsal sınıf çatışması anlayışına uymaz. Bu nedenle doğru seçenek, bireyin bunalımını ve yabancılaşmasını işleyen modernist anlayışla örtüşür.

Çeldiriciler: 'Sınıf çatışmasını toplumsal bakışla işler' seçeneği toplumcu-gerçekçi anlayışa aittir ve yazarın bireyin yalnızlığına odaklandığı görüşüyle çelişir. 'Çevreyi nesnel gözlemle betimler' seçeneği gözlemci gerçekçiliğin özelliğidir; bu hikâyeci dış betimlemeye değil iç gerilime yönelir. 'Tek bir anın kesitinde durumu verir' seçeneği durum hikâyesine benzetilebilir, ancak burada zaman tek bir ana sıkışmaz, geri dönerek ilerler. 'Milli ve dini duyarlılıkları öne çıkarır' seçeneği bu hikâye anlayışıyla ilgisi olmayan bir değer vurgusudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Cumhuriyet dönemi roman, hikâye ve tiyatro
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Genç kadın camdan süzülen ışığa bakarken yine aynı düşünceye takıldı: bu evde hiçbir şey bitmiyordu, annesinin sofrası da babasının sessizliği de dün akşamki söylenmemiş sözler de yarım kalıyor, bir türlü kapanmıyordu ve dışarıdan gelen çocuk sesleri zihninde dönüp duran o eski kırgınlığın içine karışıp kayboluyordu

Parçadaki anlatım tekniği ve kahramanın iç dünyasının işlenişi dikkate alındığında, parçanın dayandığı hikâye anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    İç dünyayı psikolojik çözümlemeyle anlatan hikâye

    Doğru cevap
  2. B

    Sosyoekonomik yapıyı öne çıkaran toplumcu hikâye

  3. C

    Olay örgüsünü ön plana çıkaran geleneksel hikâye

  4. D

    Millî-dinî duyarlılığı merkeze alan hikâye

  5. E

    Diyalog ağırlıklı, konuşmaya dayalı hikâye

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada anlatıcı olay sıralamasından çok kahramanın zihninden geçenleri aktarıyor; geçmiş anılar, söylenmeyen sözler ve dış sesler aynı akış içinde birbirine karışıyor. Birinci adım, bu anlatım tekniğinin iç konuşma ve akan düşünce olduğunu belirlemektir. İkinci adım, bu tekniği bireyin iç dünyasını esas alan Cumhuriyet dönemi hikâye anlayışıyla eşleştirmektir: bu anlayışta insan sosyoekonomik yönüyle değil psikolojik yönüyle anlatılır ve iç konuşma gibi teknikler kullanılır. 'Sosyoekonomik yapıyı öne çıkaran toplumcu hikâye' seçeneği yanlıştır, çünkü parçada toplumsal koşullara dair bir çözümleme yoktur ve anlatı kahramanın iç dünyasında kalır. 'Diyalog ağırlıklı, konuşmaya dayalı hikâye' seçeneği parçadaki iç konuşmayı dış konuşma sanmaktan doğar; parçada karşılıklı konuşma yoktur, düşünceler tek kişinin zihninde akar. 'Olay örgüsünü ön plana çıkaran geleneksel hikâye' seçeneği parçadaki psikolojik çözümlemeyi olay zinciri sanmaktan doğar; parçada kurulan bir olay zinciri bulunmaz. 'Millî-dinî duyarlılığı merkeze alan hikâye' seçeneği ise parçada geçmeyen bir değer ağırlığına dayanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Edebî akımlar ve Batı edebiyatı (klasisizm, romantizm, realizm, natüralizm, sembolizm, fütürizm, sürrealizm)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir edebiyat tarihçisinin Tanzimat hikâyeciliği üzerine yazdığı notlarda iki ayrı dönem karşılaştırılmaktadır. Notlara göre ilk dönem hikâyelerinde olağanüstü olaylar, tutkulu kahramanlar ve idealleştirilmiş insan portreleri öne çıkmakta; yazarlar duyguyu ve hayali merkeze almaktadır. İkinci dönemde ise hikâyeler gündelik hayatın somut ayrıntılarını, toplumdaki sınıf farklarını ve olayları gözleme dayalı, nesnel bir dille aktarmaktadır. Karakterlerin davranışlarını çevre ve kalıtım gibi etkenlerle açıklayan anlatım da bu dönemde görülür. Tanzimat hikâyelerinin I. Dönem'inde ----, II. Dönem'inde ise ---- etkilidir.

Bu notlarda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

  1. A

    Klasisizm; realizm ve natüralizm

  2. B

    Romantizm; sembolizm

  3. C

    Romantizm; parnasizm

  4. D

    Realizm ve natüralizm; romantizm

  5. E

    Romantizm; realizm ve natüralizm

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: I. Dönem hikâyelerindeki olağanüstü olaylar, tutkulu kahramanlar ve idealleştirilmiş portreler duygu ve hayale dayanan romantizmin ayırt edici özellikleridir. Klasisizm bu dönemde esas olarak tiyatroda etkili olduğu için hikâye için belirleyici akım değildir. İkinci adım: II. Dönem'de gündelik ayrıntının, sınıf farklarının ve gözleme dayalı nesnel anlatımın öne çıkması realizmi; karakter davranışını çevre ve kalıtımla açıklama anlayışı ise natüralizmi gösterir. Üçüncü adım: iki dönemin akımlarını bu sırayla birlikte veren eşleşme, romantizmi I. Dönem'e, realizm ve natüralizmi II. Dönem'e bağlayan eşleşmedir; doğru cevap budur. Çeldiriciler: 'Klasisizm; realizm ve natüralizm' eşleşmesi I. Dönem'e klasisizmi yükler, oysa klasisizm bu dönemde hikâyeden çok tiyatroda etkilidir. 'Romantizm; sembolizm' ve 'Romantizm; parnasizm' eşleşmeleri II. Dönem'e şiirde etkili akımları yükler; sembolizm ve parnasizm II. Dönem hikâyelerindeki belirleyici akım değildir. 'Realizm ve natüralizm; romantizm' eşleşmesi iki dönemin yerini değiştirir ve romantizmi II. Dönem'e taşır, oysa II. Dönem'in ayırt edici özelliği gözleme dayalı anlatımdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Tarih ve zaman; insanlığın ilk dönemleri ve ilk çağ uygarlıkları
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Neolitik Dönem'de tarıma ve hayvancılığa geçişle birlikte yerleşik yaşamın izleri görülmeye başlanmıştır.

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Göbeklitepe – Konya'da bulunan büyük bir Neolitik yerleşim

  2. B

    Çayönü – tarlalardan uzak, yalnız avcılıkla geçinen bir yerleşim

  3. C

    Hattuşa – Anadolu'nun ilk yazılı belgelerinin bulunduğu merkez

  4. D

    Çatalhöyük – Konya'da bulunan büyük bir Neolitik yerleşim

    Doğru cevap
  5. E

    Göbeklitepe – Yazının bulunmasından sonra kurulmuş, kil tabletli bir yerleşim

Doğru cevap: D

Çözüm

Çatalhöyük, Konya'nın Çumra ilçesinde yer alan ve Neolitik Dönem'e tarihlenen büyük bir yerleşimdir; evlerin damlarından girilmesi bu yerleşimin bilinen özelliklerindendir. Göbeklitepe Şanlıurfa'da bulunur, bu yüzden Konya ile eşleştirilemez. Çayönü'nde tarımın izleri görüldüğü için tarlalardan uzak, yalnız avcılıkla geçinen bir yerleşim olarak tanımlanamaz. Yazı, Sümer'de kil tabletlerle başlar; Hattuşa ise Hitit Dönemi'nin başkentidir ve ilk yazılı belgelerin merkezi olamaz. Göbeklitepe'nin yazının bulunmasından sonra kurulduğunu söyleyen eşleştirme de tarih sırasını tersine çevirdiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Orta Çağ'da dünya; ilk ve Orta Çağ Türk dünyası (Hun, Göktürk, Uygur)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Orta Çağ'da Türk devletlerinin yönetim anlayışını inceleyen bir çalışmada şu bilgilere ulaşılmıştır:

Devlet, halkın yararını gözeten bir anlayışla yönetilirdi. Kurultaya katılan üyeler toygun unvanıyla anılırdı. Kurultay toplantılarında üyeler görüşlerini danışma yoluyla bildirirdi. Toplumsal düzenin dayanağı olan töre ise döneme ve koşullara göre biçim değiştirebilirdi.

Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Kurultaya katılan üyelerin toygun unvanıyla anıldığı söylenebilir.

  2. B

    Devletin halkın yararını gözeten bir anlayışla yönetildiği söylenebilir.

  3. C

    Kurultayda görüşlerin danışma yoluyla bildirildiği söylenebilir.

  4. D

    Töre zamanın şartlarından bağımsız, sabit bir kurallar bütünü olduğu söylenebilir.

    Doğru cevap
  5. E

    Töre döneme göre biçim değiştirdiğinden hukukun esnek bir yapıya sahip olduğu söylenebilir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: verilen bilgilerden ne çıkarılabileceği belirlenir. Devletin halk için var olduğu anlayışının egemen olması, üyelerin toygun unvanıyla anılması, görüşlerin danışma yoluyla bildirilmesi ve törenin zamanın şartlarına göre değişebilmesi bilgilerin doğrudan söylediği noktalardır. İkinci adım: her yargı bu bilgilerle sınanır. Toygun unvanı, halkın yararı ve danışma yargıları verilen bilgilerin doğrudan karşılığıdır; esneklik yargısı ise törenin değişebilirliğinden doğru bir sonuç olarak çıkar. Üçüncü adım: törenin zamanın şartlarından bağımsız ve sabit bir kurallar bütünü olduğu yargısı, töre değişebilirliği bilgisiyle çelişir. Bu nedenle bu yargı bilgilerden çıkarılamaz ve doğru cevap budur. Çeldiriciler: toygun unvanı yargısını çıkarılamaz sanmak, verilen açık ifadeyi gözden kaçırmaktır; halkın yararı yargısı devletin halk için var olduğu anlayışından doğrudan çıkar; danışma yargısı kurultay üyelerinin görüş bildirme biçimine dayanır; esneklik yargısı ise törenin değişebilirliğinden doğru bir sonuçtur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • İslam medeniyetinin doğuşu (Hz. Muhammed, dört halife, Emevi-Abbasi)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed'in vefatının ardından İslam toplumunun yönetimine geçen ve Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ile Hz. Ali'nin başında bulunduğu dönemde halifenin üstlendiği temel görev aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Dinî konularda fetva vererek ibadetleri düzenlemek

  2. B

    Ordunun başına geçerek savaş kararlarını almak

  3. C

    Din ve devlet işlerini birlikte yürütmek

    Doğru cevap
  4. D

    Oğlunu ardılı yaparak makamı babadan oğula geçirmek

  5. E

    Mahkemelerde davalara bakarak hukuki kararları vermek

Doğru cevap: C

Çözüm

Halife, Hz. Muhammed'in vefatından sonra İslam toplumunun yönetimini üstlenen kişidir ve bu makamın temel görevi din ile devlet başkanlığını birlikte yürütmektir. Birinci adımda halifenin görev alanı hatırlanır: din işleri ile devletin yönetimi aynı makamda toplanır. İkinci adımda bu iki işlevin birlikte anılması, doğru tanımın 'din ve devlet işlerini birlikte yürütmek' olduğunu gösterir.

Çeldiriciler: Dinî konularda fetva vermek yalnızca dinî liderlik yönünü yansıtır; bu, halifenin devlet başkanlığı yönünü dışarıda bırakır. Ordunun başına geçmek askerî yönü öne çıkarır, ancak devlet başkanlığının bütünü askerî komutanlıkla sınırlı değildir. Oğula geçen bir makam fikri, halifeliğin danışma ve biat ile belirlenen yapısıyla bağdaşmaz. Davalara bakıp hüküm vermek ise kadılık görevinin tarifidir, halifeliğin değil.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Türklerin İslamiyet'i kabulü ve ilk Türk-İslam devletleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Gazneli Mahmut, Karahanlılarla birlikte Samanoğullarına son vermiş, Hindistan'a seferler düzenlemiş ve halifeye bağlılığını sürdürerek halifeden Sultan unvanı almıştır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Abbasi halifesiyle yakın bir ilişki içinde olduğuna

  2. B

    Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verdiğine

  3. C

    Bizans'a karşı Anadolu'nun kapılarını Türklere açtığına

    Doğru cevap
  4. D

    Halifeden Sultan unvanı aldığına

  5. E

    Hindistan'a sefer düzenlediğine

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda verilen bilgiler okunur: Gazneli Mahmut, Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son vermiş, Hindistan'a seferler düzenlemiş, halifeye bağlılığını sürdürmüş ve halifeden Sultan unvanı almıştır. İkinci adımda her seçenek bu bilgilerle sınanır. Halifeyle yakın ilişki, halifeye bağlılık ve halifeden unvan alma bilgilerinden çıkar; Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verme, Hindistan'a sefer düzenleme ve Sultan unvanı alma ise doğrudan verilmiştir. Üçüncü adımda yalnızca verilen bilgilerle çıkarılamayan yargı kalır: Anadolu'nun Bizans'a karşı Türklere açılması. Verilen bilgilerde Anadolu, Bizans ya da Malazgirt Savaşı yer almaz; bu olay Büyük Selçuklu dönemine aittir ve Gazneli Mahmut'la ilişkilendirilmez, bu nedenle bu yargıya ulaşılamaz.

Çeldiriciler: Halifeyle yakın ilişki kurmak, halifeye bağlılık ve halifeden unvan alma bilgilerinden açıkça çıkar; bu yargıyı çıkarılamaz saymak halife ilişkisini yanlış okumaktır. Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verme bilgisi doğrudan verildiği için çıkarılabilir. Hindistan'a sefer düzenleme de verilen bilgilerden doğrudan okunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Osmanlı: kuruluş ve yükseliş (1302-1595), siyaset ve ordu
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1473'te Fatih Sultan Mehmed'e Otlukbeli'nde yenilen Akkoyunlu Devleti'nin Anadolu'daki üstünlüğü sona ermiştir.

  2. II.

    1515'te Turnadağ'da Dulkadir Beyliği bozguna uğratılmış ve beylik Osmanlı egemenliğine girmiştir.

  3. III.

    1460'ta Mora'nın fethi, Bizans'ın yeniden güçlenme umutlarını ortadan kaldırmıştır.

Fatih Sultan Mehmed ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde yaşanan şu gelişmeler verilmiştir.

Bu gelişmelerden hangileri Anadolu'da Türk siyasi birliğinin sağlanmasına doğrudan katkı yapmıştır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: üç gelişmenin taraflarını belirleyelim. Otlukbeli Savaşı (1473) Osmanlılar ile Akkoyunlu Devleti arasında, Turnadağ Savaşı (1515) Osmanlılar ile Dulkadir Beyliği arasında yapılmıştır; Mora'nın fethi (1460) ise Mora yarımadasındaki Bizans yönetimine karşı gerçekleşmiştir. İkinci adım: her gelişmenin sonucunu Anadolu'daki Türk siyasi yapıları açısından değerlendirelim. Akkoyunlu'nun Anadolu'daki üstünlüğünün sona ermesi ve Dulkadir Beyliği'nin Osmanlı egemenliğine girmesi, Anadolu'da Türk siyasi birliğinin kurulmasına doğrudan katkı yapar. Mora'nın fethi ise Balkanlar'daki Bizans'ın umutlarını bitirir, Anadolu'daki siyasi birliğe bir katkısı yoktur. Üçüncü adım: bu değerlendirmelerden doğru bileşimi seçelim. Otlukbeli ve Turnadağ sonuçları birlikte alınır, Mora ise dışarıda kalır; doğru bileşim I ve II'dir. 'Yalnız I' seçeneği, Turnadağ'ın Dulkadir üzerindeki sonucunu gözden kaçırdığı için yanlıştır. 'I ve III' seçeneği Mora'yı Anadolu birliğine katkı saymakla birlikte Turnadağ'ı Memlûk savaşı diye dışarıda bırakır; oysa Turnadağ Anadolu'daki bir beyliğin yenilgisidir. 'I, II ve III' seçeneği Mora'nın fethini Anadolu birliğine dahil eder; Mora ise Anadolu'da değil Balkanlar'dadır. 'II ve III' seçeneği Otlukbeli'ni Safevi savaşı saymak ve Mora'yı dahil etmek yüzünden yanlıştır; Otlukbeli Akkoyunlu ile yapılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Devrimler çağı, denge siyaseti (1774-1914), XIX-XX. yy sosyo-ekonomik hayat
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti, Kırım Savaşı'na Avrupa devletlerinin yanında katılmış ve savaşın sonunda barış masasında yer almıştır. Bu savaşın bitiminde imzalanan ve Osmanlı Devleti'ni Avrupa devletler hukukuna ilk kez dâhil eden antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Viyana Kongresi

  2. B

    Hünkâr İskelesi Antlaşması

  3. C

    Londra Boğazlar Sözleşmesi

  4. D

    Paris Antlaşması

    Doğru cevap
  5. E

    Ayastefanos Antlaşması

Doğru cevap: D

Çözüm

Kırım Savaşı'nı Osmanlı Devleti'nin de tarafı olarak sona erdiren barış, 1856'da Paris'te imzalanan Paris Antlaşması'dır. Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti, Avrupa devletlerinin ortak hukuk düzenine dâhil edilmiş ve Avrupa devletler hukukunun bir parçası olarak tanınmıştır. 'Ayastefanos Antlaşması' 1878'de Osmanlı-Rus savaşının ardından imzalandığından Kırım Savaşı'ndan çok sonradır ve bu ilk dâhil oluşu temsil etmez. 'Viyana Kongresi' 1815'te Napolyon sonrası Avrupa düzenini kurmuştur; bu kongrede Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletler hukukuna dâhil edilmesine ilişkin bir karar alınmamıştır. 'Hünkâr İskelesi Antlaşması' 1833'te iki devlet arasında savunma ittifakı kuran bir antlaşmadır; 'Londra Boğazlar Sözleşmesi' ise 1841'de boğazların kapatılmasını düzenlemiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir genelgede Anadolu'daki durum şöyle özetlenmektedir:

“Ülkenin birliği ve ulusun istiklali tehdit altındadır. Bu tehlikeyi savuşturmanın yolu, ulusun kendi kararlılığını ortaya koymasından geçer.”

Bu ifadeyle aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenebilir?

  1. A

    Ulusal iradeyi yaymak için bir gazete çıkarılmasına karar vermek

  2. B

    Düzenli ordunun cepheye hemen sevk edilmesini emretmek

  3. C

    Mandayı geçici bir çözüm olarak kabul etmeyi önermek

  4. D

    Milleti bağımsızlığını korumak için örgütlenmeye çağırmak

    Doğru cevap
  5. E

    Yabancı devletlerle ortak bir yönetim kurulmasını önermek

Doğru cevap: D

Çözüm

Alıntıda ülkenin birliği ve ulusun istiklalinin tehdit altında olduğu söyleniyor, ardından bu tehlikeye karşı ulusun kendi kararlılığıyla hareket etmesi gerektiği vurgulanıyor. Birinci adım, ifadenin işgal ortamında bir genelge çağrısı olduğunu tanımak; ikinci adım, dayandığı ilkenin milli egemenlik ve tam bağımsızlık olduğunu belirlemek; üçüncü adım bu ilkeyle örtüşen yargıyı seçmek. Milleti bağımsızlığını korumak için örgütlenmeye çağıran yargı bu üç adımın sonucudur. 'Ulusal iradeyi yaymak için bir gazete çıkarılması' seçeneği Sivas Kongresinde alınmış bir karardır; alıntıda basın ya da gazete geçmediği için yanlıştır. 'Ordunun cepheye hemen sevk edilmesi' seçeneği bağımsızlık çağrısını yalnız askeri bir emre indirgeyen yanılgıdır; alıntı harekete geçmeyi ulusal bir kararlılığa bağlar. 'Mandayı geçici çözüm olarak kabul etmek' ve 'ortak yönetim kurulması' seçenekleri alıntının karşısındaki bir tutumu savunur; bağımsızlık ilkesine aykırı oldukları için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Millî Mücadele'nin yürütme döneminde farklı bölgelerdeki tehditlere karşı cepheler kurulmuş, Kuvayımilliye birlikleri zamanla düzenli orduya katılmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Doğu Cephesi – Ermeni tehdidine karşı doğu sınırında kurulmuştur

  2. B

    Batı Cephesi – Yunan ilerleyişini durdurmak amacıyla kurulmuştur

  3. C

    Güney Cephesi – Fransız işgaline karşı Çukurova hattında mücadele etmiştir

  4. D

    Batı Cephesi – Fransız işgaline karşı Çukurova hattında mücadele etmiştir

    Doğru cevap
  5. E

    Kuvayımilliye – düzenli orduya geçiş sürecinde birliklerin düzenli birliklere katılmasıyla ilerlemiştir

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, her eşleştirmedeki cephenin karşısına aldığı düşmanı belirlemektir: Doğu Cephesi Ermeni tehdidine, Batı Cephesi Yunan ilerleyişine, Güney Cephesi Fransız işgaline karşı kurulmuştur. İkinci adım, eşleştirilen mücadele alanının bu düşmanla örtüşüp örtüşmediğini sınamaktır: Çukurova hattı Fransız işgaline karşı mücadele alanıdır. Bu yüzden Güney Cephesi ile Çukurova eşleşmesi doğrudur, Batı Cephesi ile Çukurova eşleşmesi yanlıştır. Kuvayımilliye birliklerinin düzenli orduya geçiş sürecinde düzenli birliklere katılması ise doğru bir eşleşmedir.

Çeldiriciler: Doğu Cephesi ile Batı Cephesi'nin Yunan ilerleyişine karşı kurulmuş eşleşmesi doğrudur; Güney Cephesi eşleşmesi de doğrudur. Batı Cephesi'ni Fransız işgaline karşı Çukurova'da mücadele eden cephe saymak, cephelerin düşmanlarını karıştıran yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Temsil Heyeti'nin görevi, TBMM'nin açılmasıyla sona ermiştir.

  2. II.

    TBMM, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır.

  3. III.

    Temsil Heyeti'nin görevi, Sivas Kongresi'nin toplanmasıyla sona ermiştir.

Amasya Görüşmelerinin ardından oluşan Temsil Heyeti, Millî Mücadele'nin kurumsal gelişiminde önemli bir yer tutmuştur. Bu heyetin görevinin sona ermesine ve Ankara'daki meclis sürecine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, Temsil Heyeti'nin görevinin hangi olayla sona erdiğini belirlemektir: görev TBMM'nin açılmasıyla bitmiştir, bu yüzden birinci yargı doğrudur. İkinci adım, Meclisin açılışını tarihiyle yerleştirmektir: TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır, ikinci yargı da doğrudur. Üçüncü adım, üçüncü yargıyı bu zincirle sınamaktır: görevi bitiren olay Sivas Kongresi'nin toplanması değil TBMM'nin açılışıdır, bu yüzden üçüncü yargı yanlıştır. Doğru bileşim birinci ve ikinci yargıların birlikte alınmasıyla oluşur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği ikinci yargının doğruluğunu gözden kaçırır; 'Yalnız II' seçeneği birinci yargıyı dışarıda bırakır. 'II ve III' ile 'I, II ve III' seçenekleri, Sivas Kongresi'nin rolünü Temsil Heyeti'nin sona ermesine bağlayan üçüncü yargıyı doğru kabul eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Atatürkçülük ve Türk inkılabı (Cumhuriyet, inkılaplar, ilkeler)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

1924 yılında kabul edilen bir kanunla şu düzenlemeler yapılmıştır: Yerli ve yabancı bütün okullar eğitim bakanlığına bağlanmış, medreseler kapatılarak yerlerine imam-hatip okulları ile İlahiyat Fakültesi açılmıştır.

Bu düzenlemelerle aşağıdakilerden hangisi amaçlanmıştır?

  1. A

    Eğitim kurumlarının tek merkezden yönetilmesi

    Doğru cevap
  2. B

    Yabancı okulların ülke genelinde çoğaltılması

  3. C

    Eğitim kurumlarının birden çok merkezden yönetilmesi

  4. D

    Yazıda kullanılan harflerin değiştirilmesi

  5. E

    Yükseköğretim kurumlarının yeniden düzenlenmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile yerli ve yabancı bütün okullar tek bir eğitim yönetimine bağlanmış, medreseler kaldırılmış ve öğretim bu merkezî yapı içinde yürütülmeye başlanmıştır. Kanun, okulları ayrı ayrı kurumların elinden alıp tek çatı altında toplamıştır; bu da eğitimde birliğin sağlanması amacına karşılık gelir.

Çeldiriciler: 'Eğitim kurumlarının birden çok merkezden yönetilmesi' seçeneği, kanunun okulları tek merkeze bağlamasının tersi olduğu için yanlıştır. 'Yabancı okulların ülke genelinde çoğaltılması' seçeneği yanlıştır, çünkü kanun yabancı okulları yeni açmamış, mevcut okulları eğitim yönetimine bağlamıştır. 'Yazıda kullanılan harflerin değiştirilmesi' seçeneği 1928 Harf İnkılabına aittir ve bu kanunla ilgisi yoktur. 'Yükseköğretim kurumlarının yeniden düzenlenmesi' seçeneği 1933'te yapılan üniversite reformuyla ilgilidir; bu seçenek okulları tek merkezde toplayan düzenlemeyi açıklamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Biyoçeşitlilik, ekosistem, madde döngüleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir doğal göl ekosisteminde su, kayaçlar, toprak, Güneş ışığı, kurbağa, yırtıcı balık, mantar ve fitoplankton yaşamaktadır. Ekosistemde yer alan canlı ve cansız öğeler birlikte ele alındığında, bu ekosistemde üretici canlı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Toprak

  2. B

    Fitoplankton

    Doğru cevap
  3. C

    Yırtıcı balık

  4. D

    Güneş ışığı

  5. E

    Mantar

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda öğeler canlı ve cansız olarak ayrılır: su, kayaçlar, toprak ve Güneş ışığı cansız öğelerdir; kurbağa, yırtıcı balık, mantar ve fitoplankton ise canlıdır. İkinci adımda bu canlılar arasından üretici olan seçilir. Üreticiler, Güneş enerjisini kullanarak kendi besinini üreten canlılardır ve ekosistemde bu gruba bitkiler ile fitoplanktonlar girer. Bu nedenle doğru cevap fitoplanktondur.

Çeldiriciler: 'Toprak' cansız bir öğedir; canlı sayılması birinci adımdaki sınıflandırma hatasıdır. 'Güneş ışığı' bir enerji kaynağıdır ve canlı değildir. 'Yırtıcı balık' başka canlıları yiyerek beslenen bir tüketicidir. 'Mantar' ölü organik maddeyi ayrıştıran bir ayrıştırıcıdır; kendi besinini üretmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Nüfus: piramit, nüfus politikaları, göç
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ülkenin nüfusu, doğum ve ölüm oranlarının zaman içindeki değişimine bağlı olarak dört aşamadan geçer. Bu değişim sağlık koşullarındaki gelişmelerle ilişkilidir. Her aşamada doğum, ölüm ve artış hızı birbirinden farklı bir görünüm sergiler. Demografik dönüşüm sürecinin aşamalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Birinci aşamada nüfus artış hızı çok yavaştır.

  2. B

    İkinci aşamada ölüm oranları düşerken nüfus hızla artar.

  3. C

    Üçüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye ulaşır.

    Doğru cevap
  4. D

    Dördüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye gelir.

  5. E

    Üçüncü aşamada doğum oranlarının düşmesiyle artış hızı azalmaya başlar.

Doğru cevap: C

Çözüm

Bu soruda demografik dönüşüm aşamalarıyla ilgili söylenemeyen ifadeyi bulmak gerekir. Birinci adımda dört aşamanın özelliklerini hatırlıyoruz: birinci aşamada doğum ve ölüm oranları yüksek olduğu için nüfus artış hızı çok yavaştır; ikinci aşamada sağlık koşulları iyileştiğinden ölüm oranları hızla düşer, doğum oranları yüksek kaldığı için nüfus hızla artar; üçüncü aşamada doğum oranları da düşmeye başlar ve artış hızı azalmaya başlar; dördüncü aşamada ise doğum ve ölüm oranları düşük olduğundan artış hızı en düşük seviyeye gelir. İkinci adımda her ifadeyi bu özelliklerle sınarız. Üçüncü adımda çelişen ifadeyi buluruz: en düşük artış hızı üçüncü aşamada değil, dördüncü aşamada görülür. Bu nedenle üçüncü aşamaya en düşük artış hızını veren ifade söylenemez ve sorunun cevabı budur.

Çeldiriciler: 'Birinci aşamada nüfus artış hızı çok yavaştır.' ifadesi doğrudur, çünkü bu aşamada doğum ve ölüm yüksek olduğundan artış yavaştır; bu ifadeyi yanlış sanmak ifadeyi yanlış elemeye yol açar. 'İkinci aşamada ölüm oranları düşerken nüfus hızla artar.' ifadesi doğrudur, çünkü ölümlerin düşüşü doğum oranları yüksek kaldığı için artışı hızlandırır. 'Üçüncü aşamada doğum oranlarının düşmesiyle artış hızı azalmaya başlar.' ifadesi de doğrudur, çünkü doğum oranlarındaki düşüş bu aşamada artış hızını azaltır. 'Dördüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye gelir.' ifadesi doğrudur, çünkü doğum ve ölüm oranları birlikte düşük olduğunda artış en düşük düzeye iner. Bu dört ifade söylenebildiği için sorunun cevabı olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Ekonomik faaliyetler, doğal kaynaklar, enerji, ulaşım, turizm, bölgesel kalkınma
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Toprak sağlığının korunması

  2. II.

    Kırsal alanda istihdamın sürdürülmesi

  3. III.

    Su kullanımının verimli olması

  4. IV.

    Üretim maliyetinin düzeyi

  5. V.

    Biyoçeşitliliğin korunması

Sürdürülebilir tarım ekonomik, sosyal ve çevresel olmak üzere üç boyutta değerlendirilir. Bunlardan hangileri sürdürülebilir tarımın çevresel boyutunun göstergelerindendir?

  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I, II, III ve V

  3. C

    I ve III

  4. D

    I, III ve V

    Doğru cevap
  5. E

    I, III, IV ve V

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda beş göstergenin hangi boyuta ait olduğu belirlenir: toprak sağlığı, su kullanımı ve biyoçeşitlilik sürdürülebilir tarımın çevresel boyutunun göstergeleridir. Kırsal alanda istihdamın sürdürülmesi sosyal boyuta, üretim maliyetinin düzeyi ise ekonomik boyuta aittir. İkinci adımda bu sınıflandırmaya göre çevresel gruptaki I, III ve V numaralı göstergeler birlikte ayrılır. Üçüncü adımda yalnızca bu üç göstergeyi birlikte içeren bileşim seçilir; doğru cevap I, III ve V'dir. Çeldiriciler: 'I, II, III ve V' seçeneği kırsal istihdamı çevresel gösterge saymanın sonucudur, oysa II sosyal boyuta aittir. 'I, III, IV ve V' seçeneği üretim maliyetini çevresel boyuta yerleştirmenin sonucudur, oysa IV ekonomik boyuta aittir. 'I ve III' seçeneği biyoçeşitlilik göstergesini bileşimin dışında bıraktığı için eksiktir. 'Yalnız III' seçeneği yalnız su kullanımını görüp diğer çevresel göstergeleri kaçırmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Küresel ortam: kültür bölgeleri, medeniyetler, ticaret yolları, örgütler, gelişmişlik
  • Orta
  • Şekilli soru

Aşağıdaki tablo, ülkelerin öne çıkan ekonomik özelliklerini ve dış bağlantılarını özetlemektedir. Tabloda ülke adı '?' ile gizlenmiş bir satır vardır. Diğer ülkeler ile bu satırın ekonomik özelliği ve başlıca bağlantısı birlikte değerlendirildiğinde, gizli hücrede hangi ülke yer almaktadır?

Tablo: ülke, özellik, bağlantı. Hollanda: seralarla tarım ihracatı, Rotterdam limanı. ? ile gizli satır: gelirin çoğu petrolden, Vizyon 2030 hedefleri. Avustralya: madenle enerji ihracatı, Çin ve Japonya. Mısır: nüfus Nil Vadisinde, Süveyş Kanalı.
  1. A

    Venezuela

  2. B

    Hollanda

  3. C

    Suudi Arabistan

    Doğru cevap
  4. D

    Avustralya

  5. E

    Mısır

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda tablonun ikinci satırına bakılır: ülke hücresi gizlidir, ancak satırın ekonomik özelliği devlet gelirinin büyük bölümünün petrole dayandığını gösterir. İkinci adımda aynı satırın başlıca bağlantısı, ekonomiyi çeşitlendirmeyi ve yenilenebilir enerji yatırımlarını hedefleyen Vizyon 2030 programıdır; bu program Suudi Arabistan'a aittir. Üçüncü adımda tablodaki diğer ülkeler elenir: Hollanda, Avustralya ve Mısır kendi satırlarında yer alır ve bu satırın petrol geliri özelliğine sahip değildir. 'Venezuela' seçeneği petrol gelirine dayanan bir ülke olduğu için cazip görünür, ancak dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerinden birine sahip olması bu satırı açıklamaz; Vizyon 2030 hedefi Suudi Arabistan'a aittir. 'Mısır' seçeneği petrol bağımlılığının Mısır'a yüklenmesinden doğar; Mısır'da nüfus Nil Vadisi'nde yoğunlaşır ve Süveyş Kanalı bağlantısı bilinen özelliğidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Küresel ortam: kültür bölgeleri, medeniyetler, ticaret yolları, örgütler, gelişmişlik
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Avustralya'nın ihracatında maden, enerji ve ham kaynak ürünleri toplam ihracat gelirinin dörtte birinden fazlasını oluşturmaktadır. Ülkenin başlıca alıcıları arasında Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan bulunmaktadır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Ülkenin başlıca alıcıları Avrupa'daki sanayi ülkeleri olduğu için ihracat yönü Avrupa'ya dönüktür.

  2. B

    Ülkenin ihracat gelirinde maden ve enerji ürünlerinin payı dörtte birden azdır.

  3. C

    Ülkenin ihracatında önemli paya sahip maden ve enerji ürünlerinin başlıca pazarı Asya'daki sanayi ülkeleridir.

    Doğru cevap
  4. D

    Lityum madenciliği, Avustralya'nın ihracat yapısıyla ilgisiz bir faaliyettir.

  5. E

    Ülkenin ihracat gelirleri tek bir ülkenin talebine bağlı olduğu için dış satım dengesizdir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda ihracatın yapısına bakılır: maden, enerji ve ham kaynak ürünleri toplam ihracat gelirinin dörtte birinden fazlasını oluşturur. İkinci adımda başlıca alıcıların Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan olduğu görülür; bu ülkeler hammadde ve enerji talep eden sanayi ekonomileri olduğundan Asya'dadır. Üçüncü adımda iki bilgi birleştirilir: ihracatında önemli paya sahip maden ve enerji ürünlerinin başlıca pazarı Asya'daki sanayi ülkeleridir ve doğru sonuç budur. 'Avrupa'daki sanayi ülkeleri' ifadesi, alıcıları Avrupa saymanın sonucudur; verilen alıcıların hiçbiri Avrupa ülkesi değildir. 'Dörtte birden azdır' ifadesi verilen oranı ters okumaktır, çünkü maden ve enerji payı dörtte birden fazladır. 'Lityum madenciliği' ifadesi batarya sanayisine uzanan bir bağı bilgiden çıkarmadığı için ulaşılabilir değildir. 'Tek bir ülkenin talebi' ifadesi dört farklı alıcıyı tek ülkeye indirgediği için aşırı genellemedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Çevre ve toplum: afetler, çevre sorunları, iklim değişikliği, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir ülkenin su durumu, kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarına göre şu eşiklerle sınıflandırılmaktadır:

Su stresi: 1.000–1.700 m³ Su kıtlığı: 500–1.000 m³ Mutlak kıtlık: 500 m³'ün altı

1.700 m³'ün üzerindeki ülkelerde su stresi görülmez.

Tabloda beş ülkenin kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarları gösterilmektedir.

Tablodaki ülkelerden hangisi su stresi yaşayan ülkeler sınıfında yer alır?

Tablo: beş ülkenin kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı (m³/yıl). Arvenya 2.640; Kerdan 1.120; Tavrin 1.890; Ozanya 940; Bolesta 380.
  1. A

    Arvenya

  2. B

    Bolesta

  3. C

    Kerdan

    Doğru cevap
  4. D

    Tavrin

  5. E

    Ozanya

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda tablodan her ülkenin kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı okunur. Kerdan için bu değer 1.120 m³'tür. İkinci adımda her değer verilen eşiklerle karşılaştırılır: 1.700 m³'ün üzerinde su stresi görülmez, 1.000–1.700 m³ aralığı su stresi, 500–1.000 m³ aralığı su kıtlığı, 500 m³'ün altı mutlak kıtlık sınıfıdır. Üçüncü adımda 1.120 m³ yalnızca 1.000–1.700 m³ aralığında kaldığından Kerdan su stresi yaşayan ülkeler sınıfına girer.

Çeldiriciler: 'Arvenya' 2.640 m³ ile 1.700 m³ eşiğinin üzerindedir; yüksek bir değerin su stresi sınıfını gösterdiğini düşünmek bu seçeneği cazip kılar, oysa bu değer su stresi sayılmaz. 'Tavrin' 1.890 m³ ile yine 1.700 m³ eşiğinin üzerindedir; Kerdan'ın hemen altındaki satırı okumak bu yanlışa yol açar. 'Ozanya' 940 m³ ile su kıtlığı aralığındadır; su stresi ile su kıtlığı eşiklerinin karıştırılması bu seçeneği doğru gibi gösterir. 'Bolesta' 380 m³ ile mutlak kıtlık sınıfındadır; en düşük değerin en ağır durum sayılması ya da mutlak kıtlığın su stresiyle aynı şey sanılması bu seçeneği seçtirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by