80 soru · YKS

AYT Sözel Deneme 2 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Sözel Deneme 2 cevap anahtarı ve 80 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Eski haritalara bakan biri, kıyı çizgilerinin çarpıklığına çoğu zaman güler. ---- Çünkü haritacı, gidemediği kıyıları gezginlerin anlattıklarına ve kendi tahminlerine dayanarak çizmiştir. Bu yüzden o haritaları bir hata listesi gibi değil, bir çağın dünyayı nasıl gördüğünü anlatan belgeler gibi okumak gerekir.

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Bu çarpıklıklar, haritacının kıyıları yerinde ölçerken yaptığı küçük hatalardan doğar.

  2. B

    Bu nedenle o haritaları çizen ustaların işlerini özensiz yaptıkları söylenebilir.

  3. C

    Oysa bu çarpıklıklar bir özensizliğin değil, dönemin bilgisindeki sınırların ürünüdür.

    Doğru cevap
  4. D

    Eski haritaların kenarlarını süsleyen deniz canavarı resimleri de ilgi çeker.

  5. E

    Eski haritalardaki kıyı çizgileri, bugün bakan birine gülünç gelebilir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda boşluğun çevresindeki düşünce yönü belirlenir: Önceki cümle eski haritalardaki çarpıklığa gülündüğünü söyler; sonraki cümle "Çünkü" ile haritacının gidemediği kıyıları anlatılara ve tahmine dayanarak çizdiğini açıklar; son cümle de "Bu yüzden" ile haritaların hata listesi gibi değil belge gibi okunması gerektiği sonucuna varır. İkinci adımda boşluğun işlevi bulunur: İlk cümledeki gülme tepkisine karşı çıkan, "Çünkü" cümlesinin gerekçelendireceği bir yargı gerekir; yani bir karşıtlık cümlesi. Çarpıklıkların özensizlikten değil dönemin bilgisindeki sınırlardan doğduğunu "Oysa" ile söyleyen cümle hem gülme tepkisini düzeltir hem de sonraki açıklamayla ve vardığı sonuçla örtüşür.

Çeldiriciler: Çarpıklıkları haritacının kıyıları yerinde ölçerken yaptığı hatalara bağlayan cümle, haritacının o kıyılara gidemediğini söyleyen sonraki cümleyle çelişir. Ustaların özensiz çalıştığını söyleyen cümle konuya uygundur ama karşıtlık yerine sonuç bağlacıyla gelir ve parçanın "hata listesi gibi değil" yargısını tersine çevirir. Deniz canavarı resimlerinden söz eden cümle, kıyı çizgilerinin nasıl okunacağı konusundan sapar. Kıyı çizgilerinin bugün bakan birine gülünç gelebileceği yargısı ise ilk cümleyi başka sözcüklerle yineler; "Çünkü" ile başlayan açıklamanın neyi gerekçelendirdiği belirsiz kalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

(I) Orta Çağ manastırlarında parşömen o kadar pahalıydı ki keşişler eski bir dua kitabının sayfalarını kazıyıp üzerine yeni metinler yazabiliyordu. (II) Parşömen kâğıttan daha kalın ve dayanıklı olduğu için kazınan mürekkep, yüzeyde silik izler bırakır. (III) Üzerindeki ilk yazı silinerek yeniden kullanılmış yazı malzemesine palimpsest adı verilir. (IV) Bence bu sayfalar, bir kütüphanenin raflarındaki pek çok kitaptan daha heyecan verici bir hikâye anlatır. (V) Günümüzde morötesi ışıkla yapılan incelemeler, silinmiş satırların önemli bir bölümünü yeniden okunur hâle getirmiştir.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir kavramın tanımı yapılmıştır?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

    Doğru cevap
  4. D

    IV

  5. E

    V

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda her cümlenin işlevi belirlenir: I, parşömenin kazınıp yeniden kullanılmasına manastırlardan somut bir örnek verir; II, parşömenin kâğıtla karşılaştırılmasından bir neden-sonuç ilişkisi kurar; III, "palimpsest" adlı kavramın ne olduğunu açıklar; IV, "Bence" ile başlayan öznel bir yargıdır; V, günümüzdeki incelemelerin ulaştığı sonucu bildirir. İkinci adımda kökte istenen işlev aranır: Bir kavramın ne olduğunu, ayırt edici niteliğiyle (ilk yazısı silinerek yeniden kullanılmış yazı malzemesi) söyleyen tek cümle III'tür; bu yüzden tanım III numaralı cümlededir.

Çeldiriciler: I aynı uygulamayı anlattığı için tanım gibi görünebilir, ama bir kavram adı vermeden belirli bir yerden ve dönemden örnek sunar. II karşılaştırma içerir ve bir sonuca bağlanır; bir kavramı tanımlamaz. IV kişisel beğeniyi dile getiren öznel bir yargıdır. V parçanın vardığı sonuç niteliğinde bir bilgidir; giriş ya da tanım işlevi taşımaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bilimsel dergiler uzun süre, beklenen sonucu vermeyen deneylere pek yer vermedi. Bazı editörler, olumsuz sonuçların okura yeni bir şey söylemediğini düşünüyordu. İlk bakışta mantıklı görünen bu tercih, aslında bilginin yarısını görünmez kılıyor. Bir ilacın işe yaramadığını gösteren çalışma yayımlanmadığında, başka bir laboratuvar aynı denemeyi büyük masraflarla yeniden yapabiliyor. Üstelik yalnızca başarılı sonuçların görünür olması, bir yöntemin gerçekte olduğundan daha güvenilir sanılmasına yol açıyor. Olumsuz sonuç, bir yolun çıkmaz olduğunu haber veren bir levha gibidir; o levhayı kaldırmak, sonraki yolcuyu aynı çıkmaza göndermektir.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Yayımlanmayan çalışmalar, başka laboratuvarların aynı deneyleri boşuna tekrarlamasına neden olabilir.

  2. B

    Bilimsel dergilerde yer alan sonuçların büyük kısmına güvenilmemelidir.

  3. C

    Olumsuz sonuçlar okura yeni bir bilgi sunmadığından dergilerde yer almamalıdır.

  4. D

    Bir araştırmanın değeri, başka araştırmacılarca tekrarlanabilmesine bağlıdır.

  5. E

    Olumsuz sonuç veren araştırmaların da yayımlanması, bilginin eksiksiz ve güvenilir olması için gereklidir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda parçanın konusu belirlenir: bilimsel dergilerin olumsuz sonuç veren deneyleri yayımlamaması. İkinci adımda yazarın yargısı bulunur: Bu tercih "bilginin yarısını görünmez kılıyor"; ardından gelen iki cümle bunun iki zararını (boşa tekrarlanan deneyler, olduğundan güvenilir sanılan yöntemler) sayar, son cümledeki levha benzetmesi de olumsuz sonucun saklanmamasını ister. Üçüncü adımda bu yargı bütüne genellenir: Olumsuz sonuç veren araştırmaların da yayımlanması, bilginin eksiksiz ve güvenilir olması için gereklidir.

Çeldiriciler: Deneylerin boşuna tekrarlanması parçadaki zararlardan yalnızca biridir, ana düşünceyi değil bir ayrıntıyı verir. Dergilerdeki sonuçların büyük kısmına güvenilmemesi gerektiği yargısı parçanın söylediğini aşan bir genellemedir; parça yöntemlerin olduğundan güvenilir sanılabileceğini söyler, sonuçların çoğunu reddetmez. Olumsuz sonuçların dergilerde yer almaması gerektiği görüşü, parçada bazı editörlere ait olarak aktarılır ve yazar buna karşı çıkar. Araştırmanın değerinin tekrarlanabilirliğe bağlı olduğu yargısı bilimle ilgili doğru bir düşüncedir ama parçada dile getirilmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bazı yayıncılar, klasik romanların sadeleştirilmiş baskılarının gençleri okumaya ısındırdığını savunuyor. Bu görüşte haklılık payı olduğunu kabul ediyorum; ağır bir dille karşılaşan genç okurun kitabı ilk sayfalarda bırakması sık görülen bir durum. Ancak sadeleştirme eserin dilini ve ritmini de götürdüğünde okura ulaşan şey romanın kendisi değil, özeti oluyor. Okuma listelerine özgün metnin yerine sadeleştirilmiş baskıyı koyan okulları ise anlamakta zorlanıyorum. Bana kalırsa bu baskılar, okuru bir gün asıl metne götürecek bir köprü olarak sunulduğunda anlam kazanır.

Bu parçaya göre yazarın klasik romanların sadeleştirilmiş baskılarıyla ilgili görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Okuru özgün metne yönlendirdikleri ölçüde yararlıdırlar.

    Doğru cevap
  2. B

    Gençleri okumaya ısındırmanın en etkili yoludurlar.

  3. C

    Eserin dilini bozdukları için yayımlanmamalıdırlar.

  4. D

    Okuma listelerinde özgün metnin yerini alabilirler.

  5. E

    Alanında uzman çevirmenlerce hazırlanmalıdırlar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda yazarın kendi yargısı, aktardığı görüşten ayrılır: Sadeleştirilmiş baskıların gençleri okumaya ısındırdığı düşüncesi yayıncılara aittir; yazar buna yalnızca "haklılık payı" tanır. Yazarın kendi sesi "Ancak", "anlamakta zorlanıyorum" ve "Bana kalırsa" ile başlayan cümlelerde duyulur. İkinci adımda yargının yönü belirlenir: Yazar bu baskıları ne bütünüyle över ne de reddeder; okuru bir gün asıl metne götürecek bir köprü olarak sunulduklarında anlam kazandıklarını söyler. Bu, koşula bağlı, çekinceli bir olumlu yargıdır: Okuru özgün metne yönlendirdikleri ölçüde yararlıdırlar.

Çeldiriciler: Gençleri okumaya ısındırmanın en etkili yolu oldukları düşüncesi yayıncıların görüşünün daha da güçlendirilmiş biçimidir, yazarın değil. Eserin dilini bozdukları için yayımlanmamaları gerektiği yargısı, yazarın çekinceli eleştirisini kesin bir reddedişe çevirir. Okuma listelerinde özgün metnin yerini alabilecekleri düşüncesi, yazarın anlamakta zorlandığını söylediği okulların tutumudur. Uzman çevirmenlerce hazırlanma koşulu ise parçada hiç geçmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Şiir çevirmenleri arasında sık dile getirilen bir yakınma vardır: Bir dizeyi sözlükteki karşılıklarıyla aktardığınızda elinizde doğru ama cansız, okurda hiçbir şey kıpırdatmayan bir cümle kalır. Çünkü şiirde anlam, sözcüklerin söylediği kadar ses örgüsünde, duraklarda ve söylenmeden bırakılan yerlerde de saklıdır. Bu yüzden iyi bir şiir çevirisi, dizenin yalnızca sözünü değil nefesini de taşıyabilendir. Usta çevirmenler de işe dizeyi defalarca yüksek sesle okuyarak başlar; şairin nerede soluklandığını, nerede sustuğunu, hangi sesi neden yinelediğini dikkatle dinler, sonra kendi dilinde aynı etkiyi yaratacak sesleri sabırla arar.

Bu parçada altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Çeviriyi okurken uygun yerlerde durup soluklanmak

  2. B

    Şairin yaşamını ve dönemini de okura tanıtabilmek

  3. C

    Dizeyi çevirmeden önce defalarca yüksek sesle okumak

  4. D

    Anlamın yanında ses ve ritmin etkisini de aktarabilmek

    Doğru cevap
  5. E

    Dizeyi sözlükteki karşılıklarına sadık kalarak sözcüğü sözcüğüne eksiksiz aktarmak

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda altı çizili sözdeki mecaz çözülür: "söz" dizenin sözcüklerle söylediği anlamı, "nefes" ise dizenin ses örgüsünü, duraklarını ve ritmini karşılar. İkinci adımda bu okuma bağlamla doğrulanır: Önceki cümle şiirde anlamın ses örgüsünde ve duraklarda da saklı olduğunu söyler, altı çizili söz de "Bu yüzden" ile bu düşünceye bağlanır. Öyleyse iyi bir çeviri, şiirin anlamıyla birlikte ses ve ritimle yarattığı etkiyi de aktarabilen çeviridir.

Çeldiriciler: Okurken uygun yerlerde durup soluklanmak, "nefes" sözcüğünü gerçek anlamıyla okumaktır. Şairin yaşamını ve dönemini tanıtmak, çeviriyle ilgili genel bir beklentidir ama parçada sözü edilmez. Dizeyi çevirmeden önce defalarca yüksek sesle okumak, altı çizili sözden sonraki cümlenin anlattığı çalışma yöntemidir, sözün kendi anlamı değildir. Dizeyi sözlükteki karşılıklarına bağlı kalarak aktarmak ise yazarın "doğru ama cansız" diyerek eleştirdiği yoldur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Likenler, bir mantarla bir alg ya da siyanobakterinin birlikte yaşamasından oluşur. Mantar, alge nem tutan ve onu güneşin kurutucu etkisinden koruyan bir yapı sağlar; alg ise fotosentezle ürettiği besini mantarla paylaşır. Bu ortaklık sayesinde likenler çıplak kayalarda, kutup tundralarında, başka canlıların tutunamadığı yerlerde yaşayabilir. Kayaları yavaş yavaş aşındırarak ilk toprak katmanının oluşmasına katkıda bulunurlar. Ancak havadaki kirleticileri doğrudan emdikleri için kükürt dioksidin yoğun olduğu kent merkezlerinde kısa sürede yok olurlar; bu yüzden bilim insanları liken çeşitliliğini hava kalitesinin bir göstergesi olarak kullanır.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Likenlerin zorlu koşullara dayanabilmesi, iki canlının birbirine sağladığı yararlara dayanır.

  2. B

    Likenler, yaşadıkları bölgenin mevsimlerine göre renk değiştirir.

    Doğru cevap
  3. C

    Likenlerdeki alg, ortaklıkta besin üretme işini üstlenir.

  4. D

    Likenlerin görülmediği bir kentte havanın kirli olduğu düşünülebilir.

  5. E

    Likenler, toprağın oluşumunun ilk evrelerinde rol oynar.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda parçadaki bilgi birimleri ayrılır: likenin mantar ve alg ortaklığından oluşması; mantarın nem ve koruma, algin besin sağlaması; bu ortaklıkla zorlu yerlerde yaşanabilmesi; kayaları aşındırıp toprak oluşumuna katkı; kirliliğe duyarlılık ve hava kalitesi göstergesi olma. İkinci adımda her seçenek bu birimlerle eşleştirilir. Üçüncü adımda karşılığı olmayan yargı bulunur: Parçada likenlerin rengi ya da mevsimlere göre değişen bir özelliği hiç anılmaz; bu yüzden likenlerin mevsimlere göre renk değiştirdiği yargısına parçadan ulaşılamaz.

Çeldiriciler: Zorlu koşullara dayanmanın iki canlının karşılıklı yararından geldiği, mantarla alge ilişkin cümle ile "Bu ortaklık sayesinde" diye başlayan cümlenin birleşiminden çıkar. Algin besin üretme işini üstlendiği, "fotosentezle ürettiği besin" ifadesinin eş anlamlı söylenişidir. Likenlerin görülmediği bir kentte havanın kirli olduğunun düşünülebileceği, kükürt dioksidin yoğun olduğu yerlerde yok olmalarından ve gösterge olarak kullanılmalarından üstü kapalı biçimde anlaşılır. Toprağın oluşumunun ilk evrelerinde rol oynamaları ise kayaları aşındırarak ilk toprak katmanına katkıda bulunmalarının genel bir söylenişidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Lebün yâkūtuna hasret gözümden kanlu yaşlar akar Hazân-ı hecr ile bülbül gibi gönlüm figān eyler

Bu beyitte divan şiirinin aşağıdaki özelliklerinden hangisi görülür?

  1. A

    Sevgili ve ayrılığın kalıplaşmış imgelerle anlatılması

    Doğru cevap
  2. B

    Doğanın, şairin kendi gözlemine dayanan gerçekçi bir dille betimlenmesi

  3. C

    Hece ölçüsünün kullanılması

  4. D

    Nazım birimi olarak dörtlüğün kullanılması

  5. E

    Dönemin toplumsal aksaklıklarının açıkça eleştirilmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda beyitteki imgeler belirlenir: Sevgilinin dudağı "yâkūt" (kırmızı değerli taş) ile anılır; âşığın gözünden "kanlı yaşlar" akar; ayrılık bir sonbahara ("hazân-ı hecr") benzetilir, âşığın gönlü de bülbül gibi inler. İkinci adımda bu imgelerin niteliği tanınır: Dudak-yakut, kanlı gözyaşı, bülbülün feryadı ve ayrılığın hazanı, divan şiirinde kuşaktan kuşağa aktarılan, gerçek anlamıyla değil mecaz olarak okunan kalıp hayallerdir (mazmunlar). Üçüncü adımda bu durum özelliğe bağlanır: Beyitte sevgili ve ayrılık kalıplaşmış imgelerle anlatılmıştır.

Çeldiriciler: Metin iki dizelik bir beyittir; nazım birimi olarak dörtlük halk şiirine özgüdür. Bülbül ve hazan doğa betimlemesi için değil, âşığın ayrılık acısını anlatmak için kullanılmıştır; onları gerçek anlamda okumak beyti yanlış yorumlamaktır. Divan şiirinde ölçü aruzdur, hece ölçüsü halk şiirinin ölçüsüdür. Beyitte bireysel aşk acısı işlenir, toplumsal bir eleştiri yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Şiir bilgisi: söz sanatları, ölçü-kafiye-redif, modern şiir çözümlemesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bahar geldi, karşımda ulu dağım var Gülleri solmuş, bakımsız bağım var Bahar geldi, kuşlar döndü yuvaya Yarım kalmış, hasretli bir çağım var

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Birinci ve üçüncü dizelerde yinelenen "bahar geldi" sözü rediftir.

    Doğru cevap
  2. B

    Dize sonlarındaki "-ım" iyelik ekleri redife dâhildir.

  3. C

    "Var" sözcüğü dize sonlarında aynı görevde yinelendiği için rediftir.

  4. D

    Uyak, "dağ", "bağ" ve "çağ" sözcüklerindeki "ağ" sesleriyle kurulmuştur.

  5. E

    Üçüncü dize, uyak ve redif düzeninin dışında kalmıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda tekrar eden ögeler belirlenir: birinci, ikinci ve dördüncü dizelerin sonunda "-ım var" yinelenir; "bahar geldi" ise birinci ve üçüncü dizelerin başında tekrarlanır. İkinci adımda redif kuralı uygulanır: redif, dize sonlarında yazılışı ve görevi aynı olarak yinelenen ek ya da sözcüktür; uyak ise redifin hemen önündeki ses benzerliğidir. "Dağım, bağım, çağım" sözcüklerindeki "-ım" aynı görevdeki iyelik ekidir, "var" da aynı görevde yinelenen sözcüktür; bu yüzden redif "-ım var"dır. Redifin önünde kalan "dağ, bağ, çağ" sözcüklerindeki "ağ" sesleri uyağı oluşturur. Üçüncü adımda yargılar sınanır: "bahar geldi" sözü dize sonunda değil dize başında yinelendiği için redif sayılamaz; söylenemeyecek yargı budur.

Çeldiriciler: "-ım" eklerinin redife dâhil olduğu yargısı doğrudur; dize sonundaki ek tekrarını redif saymayan öğrenci bunu yanlış sanar. "Var" sözcüğünün redif olduğu yargısı da doğrudur; aynı anlamda yinelenen sözcüğü redif saymayan öğrenci bu yargıya takılır. Uyağın "ağ" sesleriyle kurulduğu yargısı doğrudur; uyaklı sözcüğü redifle karıştıran öğrenci onu yanlış görebilir. Üçüncü dizenin uyak ve redif dışında kaldığı yargısı da doğrudur; "yuvaya" sözüyle biten dizeyi görmeyen ve redifin her dizede bulunması gerektiğini sanan öğrenci bunu yanlış sanar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Söyleyeni bilinmeyen ve bir köy düğününde derlenen tek dörtlüklük bir şiir aşağıda verilmiştir.

Dereden sular geçer Kuşlar dalını seçer Yâr gurbete gideli Gönlüm hep ağu içer

Hece sayısı ve uyak düzeni dikkate alındığında bu dörtlük aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisiyle yazılmıştır?

  1. A

    Koşma

  2. B

    Semai

  3. C

    Mani

    Doğru cevap
  4. D

    Varsağı

  5. E

    Destan

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda hece sayısı bulunur: "De-re-den su-lar ge-çer" dizesi yedi hecedir; "Kuş-lar da-lı-nı se-çer", "Yâr gur-be-te gi-de-li" ve "Gön-lüm hep a-ğu i-çer" dizeleri de yedişer hecelidir. Dörtlük, hece ölçüsünün yedili kalıbıyla söylenmiştir. İkinci adımda uyak düzeni belirlenir: birinci, ikinci ve dördüncü dizeler ("geçer, seçer, içer") uyaklı, üçüncü dize serbesttir; düzen aaxa biçimindedir. Üçüncü adımda bu bilgiler eşleştirilir: yedili kalıpla söylenen, aaxa uyaklı, tek dörtlükten oluşan ve ilk iki dizesi doğa betimiyle hazırlık yapıp asıl duyguyu son iki dizede veren anonim nazım biçimi manidir.

Çeldiriciler: 'Semai' sekizli kalıpla söylenir; dizeleri sekiz hece sayan öğrenci bunu seçer. 'Koşma' on birli kalıpla ve birden çok dörtlükle yazılır; ilk dörtlüğü xaxa ya da abab uyaklıdır; aaxa düzenini koşmaya özgü sanan öğrenci yanılır. 'Varsağı' da sekizli kalıpla, "bre, hey" gibi seslenişlerle ve yiğitçe bir söyleyişle yazılan bir âşık biçimidir; biçimi yalnız konuya bakarak ayıran öğrenci bunu seçebilir. 'Destan' bir olayı çok sayıda dörtlükle anlatan uzun bir biçimdir; tek dörtlüklü bir şiir destan olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Harman yeri yel ister Değirmen de sel ister Sılaya dönen yolcu Yolunda bir el ister

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Asıl söylenmek istenen son iki dizede verilmiştir.

  2. B

    Uyak düzeni aaxa biçimindedir.

  3. C

    Aşk dışında bir konuyu, gurbet ve sılayı işlemektedir.

  4. D

    Hecenin sekizli kalıbıyla söylenmiştir.

    Doğru cevap
  5. E

    İlk iki dize asıl söze hazırlık niteliğindedir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda ölçü bulunur: "Har-man ye-ri yel is-ter" yedi hecedir, öteki dizeler de yedişer hecelidir; dörtlük hecenin yedili kalıbıyla söylenmiştir. İkinci adımda uyak düzeni belirlenir: "yel, sel, el" sözcükleri birinci, ikinci ve dördüncü dizelerde uyaklıdır, "ister" rediftir; üçüncü dize serbest olduğundan düzen aaxa'dır. Üçüncü adımda yargılar mani özellikleriyle sınanır: ilk iki dize doğadan alınan bir hazırlıktır, asıl söz son iki dizededir, konu da gurbetten sılaya dönen yolcudur. Ölçü yedili olduğundan dörtlüğün sekizli kalıpla söylendiği yargısı söylenemez.

Çeldiriciler: Asıl söylenmek istenenin son iki dizede olduğu yargısı doğrudur; maninin bu yapısını gözden kaçıran öğrenci onu yanlış sanar. Uyak düzeninin aaxa olduğu yargısı doğrudur; uyak örgüsünü yanlış sayan öğrenci bunu işaretler. Aşk dışında bir konunun işlendiği yargısı doğrudur; maninin yalnız aşk üzerine söylendiğini sanan öğrenci bunu yanlış bulur. İlk iki dizenin hazırlık niteliğinde olduğu yargısı da doğrudur; bu dizelerin doldurma işlevini görmeyen öğrenci yanılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kış başında kasabaya uğrayan gezgin bir âşık, akşam kahvehanede sazını akort etti. Çıraklığının son yılında ustası ona "Hasretî" adını vermişti. Âşık önce ustasının şiirlerini okudu, sonra kendi türküsüne geçti ve son dörtlükte bu adı anarak sözü bağladı.

Altı çizili sözde anılan, ustanın çırağına verdiği ada âşık geleneğinde ne denir?

  1. A

    Tapşırma

  2. B

    Mahlas

    Doğru cevap
  3. C

    Cönk

  4. D

    Nefes

  5. E

    Ayak

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda metindeki gelenek ipuçları ayrılır: saz âşığın çalgısıdır, gezginlik âşık tarzının yaşayış biçimidir, son dörtlükte adın anılması ise şiiri bağlama uygulamasıdır. İkinci adımda altı çizili söz terimle eşleştirilir: âşık geleneğinde usta, yetiştirdiği çırağa bir takma ad verir; şairin şiirlerinde kullandığı bu takma ada mahlas denir. Altı çizili söz bir uygulamayı değil, ustanın verdiği adın kendisini anlattığı için doğru yanıt mahlastır.

Çeldiriciler: 'Tapşırma' mahlasın son dörtlükte söylenmesi uygulamasıdır; metnin son cümlesindeki uygulamayı altı çizili adla karıştıran öğrenci bunu seçer. 'Cönk' şiirlerin derlendiği uzun ve ince defterdir; âşığın sazıyla ya da adıyla ilgisi yoktur. 'Nefes' tekke şiirinin, özellikle Bektaşi şairlerinin söylediği bir türüdür; gezgin âşığı tekke dervişiyle karıştıran öğrenci bunu seçer. 'Ayak' halk şiirinde uyak ve redif için kullanılan terimdir; ustanın verdiği adı şiirin başlığı ya da uyağı sanan öğrenci bunu seçebilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Tiyatro ve sahne eserleri (geleneksel Türk tiyatrosu dahil)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Köy seyirlik oyunları

  2. II.

    Dram

  3. III.

    Meddah

  4. IV.

    Trajedi

Tanzimat'tan önce Anadolu'da seyirci karşısında sergilenen gösteriler yazılı bir oyun metnine dayanmazdı; kahvehane, meydan ya da köy harmanı gibi sahnesi olmayan yerlerde, kuşaktan kuşağa aktarılan kalıplar üzerine doğaçlamayla sürdürülürdü.

Aşağıdaki türlerden hangileri bu niteliği taşıyan geleneksel gösteriler arasında yer alır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, III ve IV

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda her tür kökenine göre ayrılır. Köy seyirlik oyunları, Anadolu köylerinde düğün, bayram ve mevsim dönümlerinde açık alanda oynanan, yazılı metni olmayan geleneksel oyunlardır. Meddah ise tek anlatıcının kahvehanede elinde mendil ve sopayla, taklitler yaparak hikâye anlattığı geleneksel gösteridir. İkinci adımda Batı kaynaklı türler ayıklanır: trajedi Antik Yunan'da doğmuş, dram on sekizinci yüzyıl Avrupa'sında gelişmiştir; ikisi de yazılı oyun metnine dayanır ve Türk edebiyatına Tanzimat'la gelen Batı tarzı tiyatroyla girmiştir. Bu nedenle niteliği taşıyan türler köy seyirlik oyunları ile meddahtır: I ve III.

Çeldiriciler: 'I ve II' dramı geleneksel türlere katan öğrencinin seçimidir. 'I, III ve IV' trajediyi de geleneksel sayar. 'Yalnız I' meddahı modern tiyatroya yerleştirir. 'Yalnız III' doğru öncüllerden yalnız birini görüp köy seyirlik oyunlarını atlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • İslamiyet öncesi Türk edebiyatı ve geçiş dönemi (Orhun, Kutadgu Bilig, Divanü Lügat, Dede Korkut)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir edebiyat öğretmeni, İslamiyet öncesi Türk edebiyatının yazılı ürünlerini işlerken öğrencilerinden Orhun Irmağı vadisinde dikilmiş Köktürk anıt taşlarını araştırmalarını ister. Öğrenciler; bu taşların kimin adına ve kimin eliyle yazıldığını, hangi konuları işlediğini, nasıl bir dil ve anlatımla oluşturulduğunu, hangi yazı sistemiyle kazındığını sınıf panosuna not edecektir.

Buna göre öğrencilerin Orhun Yazıtları hakkında panoya yazacağı aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Arap harfleriyle ve aruz ölçüsüyle kaleme alınmış, mesnevi düzeninde manzum metinlerdir.

  2. B

    Kağanın ağzından halka seslenen söylev üslubuyla yazılmış, geçmişten ders çıkarmayı öğütleyen düzyazılardır.

    Doğru cevap
  3. C

    Mani ve Buda öğretilerini yaymak için hazırlanmış dinî metinlerdir.

  4. D

    Uygur alfabesiyle kâğıda yazılmış, kütüphanelerde saklanarak günümüze ulaşmış belgelerdir.

  5. E

    İslami ahlakı öğütlemek amacıyla Karahanlı saray çevresinde yazılmış öğretici eserlerdir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda yazıtların anlatım özelliği tanınır: Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilen bu taşlarda metin, kağanın ya da devlet adamının ağzından halka seslenen bir hitabet (söylev, nutuk) havasıyla kurulmuştur. İkinci adımda konu eşleştirilir: yazıtlarda Köktürklerin yaşadığı olaylar anlatılır, halkın geçmişte yaptığı hatalar hatırlatılarak bunlardan ders çıkarılması öğütlenir ve metin düzyazı biçimindedir. Bu nedenle doğru bilgi, yazıtların söylev üslubuyla yazılmış ve geçmişten ders çıkarmayı öğütleyen düzyazılar olduğudur.

Çeldiriciler: Arap harfi, aruz ve mesnevi özellikleri Karahanlı dönemi eseri Kutadgu Bilig'e aittir; yazıtlar Köktürk alfabesiyle taşa kazınmış düzyazılardır. Maniheizm ve Budizm konulu dinî metinler Uygur dönemine özgüdür. Uygur alfabesi ve kâğıt üzerine yazılma da Uygur metinlerinin özelliğidir; Orhun Yazıtları taş üzerine Köktürk harfleriyle yazılmıştır. İslami öğüt veren didaktik eser tanımı Atabetü'l-Hakayık gibi geçiş dönemi eserlerine uyar; yazıtlar İslamiyet'in kabulünden önce dikilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde nazım birimi çoğunlukla beyittir. Gazel ve kaside gibi biçimler, aynı ölçü ve kafiyeyle birbirine bağlanan beyitlerden oluşur. ---- Bu nedenle bir gazelin herhangi bir beyti tek başına okunduğunda da bir bütün gibi anlaşılabilir; şiirin güzelliği çoğu kez parçanın, yani beytin kusursuzluğunda aranır.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Ancak her beyit, anlamca kendi içinde tamamlanmış bağımsız bir birimdir.

    Doğru cevap
  2. B

    Bu beyitler, birlikte okunduğunda anlam kazanan sıkı bir konu bütünlüğü kurar.

  3. C

    Bu şiirlerde ölçü olarak Türkçenin ses yapısına uygun hece ölçüsü kullanılır.

  4. D

    Beyitler, halk şiirinde olduğu gibi dörtlükler hâlinde gruplanır.

  5. E

    Divan şairleri şiirlerini divan adı verilen kitaplarda toplamıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda parçanın divan şiirinin yapısını anlattığı belirlenir: Nazım birimi beyittir ve beyitler ölçü ile kafiye yoluyla birbirine bağlanır. İkinci adımda boşluğun çevresindeki ilişki kurulur: Sonraki cümle "Bu nedenle" ile bir gazelin herhangi bir beytinin tek başına bir bütün gibi anlaşılabildiğini ve güzelliğin beytin kusursuzluğunda arandığını söyler; bu sonucun gerekçesi boşlukta verilmelidir. Önceki cümle beyitlerin biçimce bağlandığını söylediği için boşluğa bu bağlılığı sınırlayan bir karşıtlık gerekir. Üçüncü adımda bu ikisini karşılayan ifade seçilir: "Ancak her beyit, anlamca kendi içinde tamamlanmış bağımsız bir birimdir."

Çeldiriciler: Beyitlerin birlikte okunduğunda anlam kazanan sıkı bir konu bütünlüğü kurduğu yargısı, parçanın vardığı "beyit tek başına anlaşılır" sonucuyla çelişir ve güzelliği bütüne bağlar. Hece ölçüsü halk şiirinin ölçüsüdür; divan şiiri aruzla yazılır. Dörtlük hâlinde gruplanma da halk şiirinin nazım birimidir. Şiirlerin divan adlı kitaplarda toplanması doğru bir bilgidir ama boşluktan sonraki "Bu nedenle" cümlesine gerekçe olmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Divan şairleri, Arapça ve Farsça sözcüklerle, bu dillerden alınan tamlamalarla örülmüş ağır bir dil kullanmıştır. Bu dil, halkın gündelik konuşmasından uzak, eğitimli bir saray ve medrese çevresine seslenir. Şair için asıl olan neyi söylediği değil, bilinen bir duyguyu nasıl söylediğidir; bu yüzden söz sanatları ustalığın ölçüsü sayılır. Şiir de bir öğüt ya da toplumsal fayda için değil, güzelliğin kendisi için yazılır.

Bu parçaya göre divan edebiyatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Söz sanatlarını şairin ustalığının ölçüsü olarak görür.

  2. B

    Sanatı, toplumsal bir fayda gözetmeden güzellik için yapar.

  3. C

    Arapça ve Farsça tamlamalara geniş yer verir.

  4. D

    Söyleyişteki ustalığı, düşüncenin yeniliğinden önemli sayar.

  5. E

    Halkın gündelik konuşma diline yakın bir söyleyişi benimser.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda parçadaki yargılar sıralanır: Dil, Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalarla örülmüş ağır bir dildir; halkın gündelik konuşmasından uzaktır ve eğitimli bir çevreye seslenir; şair için "ne" değil "nasıl" önemlidir, söz sanatları ustalığın ölçüsüdür; şiir toplumsal fayda için değil güzellik için yazılır. İkinci adımda seçenekler bu yargılarla karşılaştırılır. Üçüncü adımda dayanağı olmayan, hatta parçayla çelişen yargı ayrılır: Parça bu dilin halkın gündelik konuşmasından uzak olduğunu açıkça söylediği için divan edebiyatının halkın konuşma diline yakın bir söyleyişi benimsediği söylenemez.

Çeldiriciler: Söz sanatlarının ustalığın ölçüsü sayılması parçada doğrudan geçer; sanatlı söyleyişi gereksiz sanan biri bunu yanlışlıkla seçebilir. Sanatın toplumsal fayda gözetmeden güzellik için yapılması, "güzelliğin kendisi için yazılır" yargısının karşılığıdır, yani sanat için sanat anlayışıdır. Arapça ve Farsça tamlamalara geniş yer verilmesi, dilin bu tamlamalarla örüldüğünü söyleyen ilk cümleden çıkar. Söyleyişteki ustalığın düşüncenin yeniliğinden önemli sayılması, "neyi söylediği değil, nasıl söylediği" ifadesinin başka bir söylenişidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde sevgilinin boyu servi, yanağı gül, dudağı ise yakut olarak anılır; âşık da gül için inleyen bülbüle benzetilir. Bu hayaller, yüzyıllar boyunca şairden şaire geçerek herkesçe bilinen birer kalıba dönüşmüştür. Bu yüzden okur, "servi" sözcüğünü gördüğünde ağacı değil, sevgilinin uzun ve düzgün boyunu anlar. Şairin ustalığı da bu ortak kalıplara yeni bir incelik katabilmesinde aranır.

Bu parçada sözü edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Mahlas

  2. B

    Beyit

  3. C

    Mazmun

    Doğru cevap
  4. D

    Aruz

  5. E

    Tuyuğ

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda parçada anlatılan söyleyiş özelliği belirlenir: Servi, gül, yakut ve bülbül gibi hayaller yüzyıllar boyunca şairden şaire geçerek herkesçe bilinen kalıplara dönüşmüştür. İkinci adımda bu özellik mecazla ilişkilendirilir: Okur "servi" sözcüğünde ağacı değil sevgilinin boyunu anlar; yani sözcük gerçek anlamı yerine kalıplaşmış bir mecaz anlamla okunur. Üçüncü adımda terim eşleştirilir: Divan şiirinde ortak kullanıma girmiş, anlamı önceden belli bu kalıp hayal ve söz birliklerine mazmun denir.

Çeldiriciler: Mahlas, şairin şiirlerinde kullandığı takma addır ve genellikle gazelin son beytinde geçer; kalıp hayallerle ilgisi yoktur. Beyit, divan şiirinin iki dizelik nazım birimidir, bir söyleyiş kalıbı değildir. Aruz, hecelerin uzunluk ve kısalığına dayanan ölçü sistemidir. Tuyuğ, aruzla yazılan dört dizelik bir nazım şeklidir; bunlar biçim ve ölçüyle ilgili terimlerdir, parçadaki ortak imge kalıplarını karşılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şairleri uyak kurarken çoğu zaman sözcüklerin söylenişinden çok yazılışını esas alırdı. Arap harfleriyle aynı biçimde yazılan son heceler, okunuşta farklı ses verse bile uyaklı sayılırdı. Bu yüzden bugünkü harflerle okunduğunda kulağa uyumsuz gelen bazı beyit sonları, dönemin ölçütlerine göre kusursuz bir uyak örneği kabul edilirdi. Uyağın denetimi, kâğıt üzerindeki harf benzerliğine dayanıyordu.

Bu parçada sözü edilen uyak anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Kulak için kafiye

  2. B

    Redif

  3. C

    Göz için kafiye

    Doğru cevap
  4. D

    Aruz ölçüsü

  5. E

    Yarım kafiye

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda parçanın anlattığı ölçüt belirlenir: uyağın sesteki benzerliğe değil, Arap harfleriyle yazılıştaki benzerliğe dayandırıldığı söylenmektedir. İkinci adımda bu ölçüt terimle eşleştirilir: divan şiirinde okunuşu farklı olsa da yazılışı aynı olan sözcüklerin uyaklı sayılmasına göz için kafiye denir. Bu nedenle doğru yanıt göz için kafiyedir.

Çeldiriciler: 'Kulak için kafiye' ses benzerliğine dayanır; parça ise sesin değil yazının esas alındığını anlatır. 'Redif' dize sonlarında aynı görevdeki ek ya da sözcüklerin tekrarıdır, harf benzerliğiyle kurulan uyak değildir. 'Aruz ölçüsü' hecelerin uzunluk ve kısalığına dayanan bir ölçüdür, uyakla ilgili değildir. 'Yarım kafiye' tek ses benzerliğiyle kurulan, özellikle halk şiirinde sık görülen uyaktır; yazılış ölçütünü anlatmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Tanzimat edebiyatı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Tanzimat'ın birinci kuşağından olan bu sanatçı, bir makalesinde halk şiirini ve konuşma dilini millî edebiyatın asıl kaynağı saymış; yıllar sonra divan şiirinden seçmeler yaptığı üç ciltlik antolojinin önsözünde ise divan şiirini övüp halk şiirini küçümsemiştir. Düşüncesiyle Batı'ya, duygusuyla Doğu'ya bağlı kalmıştır. Terkib-i bent ve terci-i bentlerinde evrenin düzenini sorgulamış, pek çok beyti atasözü gibi dilden dile dolaşmıştır. Bir sadrazamı övüyor görünerek yerdiği hicviyle de tanınır.

Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Ziya Paşa

    Doğru cevap
  2. B

    Şinasi

  3. C

    Recaizade Mahmut Ekrem

  4. D

    Namık Kemal

  5. E

    Muallim Naci

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda portredeki ipuçları okunur: sanatçı birinci kuşaktandır; önce halk şiirini savunmuş, sonra bir antolojinin önsözünde divan şiirini övmüştür; aklıyla Batı'ya, gönlüyle Doğu'ya bağlıdır; terkib-i bent ve terci-i bent yazmış, beyitleri atasözü gibi yaygınlaşmış, bir sadrazamı övüyor görünüp yeren bir hiciv kaleme almıştır. İkinci adımda bu ipuçları sanatçıya bağlanır: "Şiir ve İnşa" makalesinde halk şiirini savunan, üç ciltlik Harabat antolojisinin önsözünde divan şiirini yücelten, Ali Paşa'yı övgü kılığında yerdiği Zafername hicvini yazan ve terkib-i bent ile terci-i bentleriyle tanınan sanatçı Ziya Paşa'dır. Görüşleri arasındaki bu çelişki, onun Batı ile Doğu arasında kalmışlığının en belirgin örneğidir.

Çeldiriciler: 'Şinasi' de birinci kuşaktandır ve dilin sadeleşmesini savunmuştur; ancak görüşünü sonradan tersine çeviren bir antoloji önsözü, terkib-i bent ya da sadrazam hicvi onunla anılmaz. 'Namık Kemal' birinci kuşaktandır ama vatan ve hürriyet temalı şiirleriyle tanınır; Harabat'a karşı "Tahrib-i Harabat" adlı eleştiriyi yazan odur. 'Recaizade Mahmut Ekrem' ikinci kuşaktandır ve "güzel olan her şey şiirin konusudur" anlayışını savunur. 'Muallim Naci' eski şiirin savunucusudur; halk şiirini millî edebiyatın kaynağı sayan bir makalesiyle anılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Servetifünun topluluğunun başında bulunan bu şair, topluluğun öteki sanatçıları bireysel duygulara ve hayal dünyasına yönelirken dönemin baskı ortamını ve toplumsal aksaklıkları da şiirine taşımıştır. İstanbul'u kasvetli bir örtünün altında gösterdiği şiiri, yönetime yönelttiği sert eleştirilerle dikkat çeker. Aruz ölçüsünü Türkçenin söyleyişine zorlanmadan uygulamayı başarmış, cümleyi dizeden dizeye taşırarak şiire konuşma doğallığı kazandırmıştır. Çocuklar için yazdığı şiirlerle de anılır.

Bu parçada sözü edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Cenap Şehabettin

  2. B

    Halit Ziya Uşaklıgil

  3. C

    Mehmet Akif Ersoy

  4. D

    Ahmet Haşim

  5. E

    Tevfik Fikret

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda ayırt edici ipucu belirlenir: şair Servetifünun topluluğunun başındadır ve topluluğun bireysel çizgisinin dışına çıkarak toplumsal konulara, yönetimi eleştiren şiirlere yer vermiştir. İkinci adımda öteki ipuçları eklenir: aruzu Türkçeye başarıyla uygulaması, cümleyi dizeden dizeye taşıması ve çocuklar için şiirler yazması (Şermin) Tevfik Fikret'i gösterir; İstanbul'u kasvetli bir örtü altında anlatan şiiri de "Sis"tir.

Çeldiriciler: 'Cenap Şehabettin' Servetifünun şairidir ama toplumsal konulardan uzak, ağır dilli ve hayal yüklü şiirleriyle tanınır. 'Halit Ziya Uşaklıgil' topluluğun romancısıdır, şair değildir. 'Mehmet Akif Ersoy' toplumsal konulara yönelmiş ve aruzu ustalıkla kullanmıştır, ancak Servetifünun topluluğunda yer almamıştır. 'Ahmet Haşim' Fecr-i Âti'de yetişmiş, sembolist ve bireysel bir şairdir; toplumsal eleştiri onun şiirinde yer almaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Cumhuriyet dönemi şiiri (saf şiir, Garip, İkinci Yeni, toplumcu)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Cumhuriyet döneminin topluluk dışında kalan şairlerinden ----, şiirlerinde büyük kentlerdeki orta sınıf insanının ev içindeki yaşamını, aile bağlarını ve gündelik kaygılarını işlemiştir. Bu yüzden edebiyat çevrelerinde "evler şairi" olarak anılır. İlk şiirlerinde ölçüye ve uyağa bağlı kalan sanatçı, sonraki yıllarda kapalı ve çağrışımlara dayanan bir söyleyişe yönelmiştir. Divan şiirinden, eski metinlerden ve mitolojiden yararlanan şairin radyo oyunları da edebiyatımızda önemli bir yer tutar.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Behçet Necatigil

    Doğru cevap
  2. B

    Orhan Veli Kanık

  3. C

    Necip Fazıl Kısakürek

  4. D

    Cahit Sıtkı Tarancı

  5. E

    Fazıl Hüsnü Dağlarca

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda boşluğun ipuçları belirlenir: "evler şairi" diye anılma, orta sınıf insanının ev ve aile yaşamını işleme, sonraki dönemde kapalı bir söyleyişe yönelme ve radyo oyunları yazma. İkinci adımda bu ipuçları şairle eşleştirilir: bu özelliklerin hepsi Behçet Necatigil'e aittir; "Evler" adlı kitabı ve radyo oyunlarıyla tanınır.

Çeldiriciler: 'Orhan Veli Kanık' Garip akımının kurucusudur; gündelik hayatı yalın bir dille anlatmıştır ama ölçü ve uyağı reddetmiş, kapalı bir söyleyişe yönelmemiştir. 'Necip Fazıl Kısakürek' metafizik kaygıları ve mistik dünya görüşüyle tanınır. 'Cahit Sıtkı Tarancı' ölüm ve yaşama sevinci temalarıyla bilinen, ölçü ve uyağa bağlı kalan bir şairdir. 'Fazıl Hüsnü Dağlarca' destansı ve kozmik şiirleriyle tanınır, "evler şairi" olarak anılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Millî edebiyat dönemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu sanatçı, hikâye yazmayı bir heves olmaktan çıkarıp asıl uğraşı hâline getiren ilk yazarlarımızdandır. Selanik’te çıkan bir dergide arkadaşlarıyla birlikte, konuşulan İstanbul Türkçesinin yazı dili olması gerektiğini savunur ve bu düşünceyi kendi eserlerinde de uygular. Olaya dayanan, merak unsurunu canlı tutan, sonu çoğu zaman okuru şaşırtan hikâyeleriyle Fransız yazar Maupassant’ın çizgisinin edebiyatımızdaki en güçlü temsilcisi sayılır. Tarihten ve çocukluk anılarından seçtiği konularla, özellikle savaş yıllarında, okurunda millî bilinci uyandırmayı amaçlar.

Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Refik Halit Karay

  2. B

    Ömer Seyfettin

    Doğru cevap
  3. C

    Halide Edip Adıvar

  4. D

    Reşat Nuri Güntekin

  5. E

    Yakup Kadri Karaosmanoğlu

Doğru cevap: B

Çözüm

Hikâyeciliği meslek hâline getiren ilk yazarlardan olması, Selanik’te çıkan Genç Kalemler dergisinde Yeni Lisan anlayışıyla konuşma dilini yazı diline taşımayı savunması, Maupassant tarzı olay hikâyesinin en güçlü temsilcisi olması ve tarihî konularla millî bilinci uyandırmak istemesi Ömer Seyfettin’i gösterir. Refik Halit Karay Anadolu’yu yansıtan Memleket Hikâyeleri ile, Halide Edip ve Yakup Kadri daha çok romanlarıyla, Reşat Nuri ise Anadolu’yu işleyen romanlarıyla tanınır; hiçbiri Maupassant tarzının ve Yeni Lisan hareketinin öncüsü olarak anılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Öyküleyici türler: masal, hikâye, roman, anlatım teknikleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yirminci yüzyılın başında iki büyük savaşın ve hızlı kentleşmenin sarstığı Batı dünyasında hikâye de biçim değiştirir. Modernist yazarlar, dış dünyada olup bitenleri sırasıyla anlatmak yerine kişinin zihninden geçenlere yönelir; anılar, çağrışımlar ve iç konuşmalar metnin asıl malzemesi olur. İnsan artık iyi ya da kötü diye kolayca sınıflandırılabilen bir tip değil, çelişkileri ve kararsızlıklarıyla anlaşılması güç bir varlıktır. Olaylar birbirine sıkı sıkıya bağlanmaz, mekân ise çoğu zaman yalnızca kişinin ruh hâlini yansıtan silik bir arka plan olarak kalır.

Bu parçaya göre modernist hikâyeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Bireyin iç dünyasını anlatının merkezine aldığı

  2. B

    Savaşların sarstığı bir dönemde biçim değiştirdiği

  3. C

    İnsanı çelişkileriyle birlikte karmaşık bir varlık olarak ele aldığı

  4. D

    Olayları sırasıyla anlatma alışkanlığından uzaklaştığı

  5. E

    Olay örgüsünü ve mekânı ayrıntılarıyla ön plana çıkardığı

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Parçada olayların birbirine sıkı sıkıya bağlanmadığı, mekânın ise yalnızca ruh hâlini yansıtan silik bir arka plan olarak kaldığı söylenir; dolayısıyla olay örgüsünün ve mekânın ayrıntılarıyla ön plana çıkarıldığı yargısı parçaya ters düşer (E). Kişinin zihninden geçenlere yönelme (A), iki büyük savaşın sarstığı dönemde biçim değiştirme (B), insanın çelişkileri ve kararsızlıklarıyla anlaşılması güç bir varlık olması (C) ve olayları sırasıyla anlatmak yerine iç dünyaya yönelme (D) parçada açıkça yer alır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Cumhuriyet dönemi roman, hikâye ve tiyatro
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Cezaevinde geçirdiği uzun yıllar, onu Anadolu köylüsünü ve kasabalısını yakından tanımaya götürür. Serbest kaldıktan sonra yazdığı eserlerde bu insanların yoksulluğunu, ağalık düzenini ve adalet arayışını toplumcu gerçekçi bir bakışla işler. Dört uzun öyküsünü bir araya getirdiği Göl İnsanları, kendi adıyla yayımladığı ilk kitaplardandır. Sonraki yıllarda ilgisini tarihe yöneltir; Kurtuluş Savaşı yıllarını ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu, Batı’dan alınmış kalıplarla değil kendi toplumumuzun gerçekliğinden yola çıkarak yorumlayan romanlar yazar.

Bu parçada tanıtılan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Orhan Kemal

  2. B

    Cevat Fehmi Başkut

  3. C

    Peyami Safa

  4. D

    Haldun Taner

  5. E

    Kemal Tahir

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Cezaevi yıllarında Anadolu insanını tanıması, köylünün yoksulluğunu ve ağalık düzenini toplumcu gerçekçi bir bakışla işlemesi, uzun öykülerini topladığı Göl İnsanları ve Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu ile Kurtuluş Savaşı yıllarını kendi toplumunun gerçekliğinden yorumlayan romanları Kemal Tahir’i gösterir. Orhan Kemal de toplumcu gerçekçidir ancak Çukurova’daki işçi ve yoksul kent insanını anlatır; Cevat Fehmi Başkut tiyatro yazarı, Peyami Safa psikolojik romancı, Haldun Taner ise hikâye ve oyunlarındaki ironiyle anılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Edebî akımlar ve Batı edebiyatı (klasisizm, romantizm, realizm, natüralizm, sembolizm, fütürizm, sürrealizm)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında önce resim sanatında ortaya çıkan bu akım, kısa sürede edebiyatı da etkiler. Bu akımı benimseyen sanatçı, nesneleri ve olayları gerçekte oldukları gibi bütün ayrıntılarıyla aktarmaya çalışmaz; onların kendi duyularında bıraktığı anlık etkiyi yansıtmayı amaçlar. Işığın, rengin ve sesin uyandırdığı geçici duygular öne çıkar; aynı manzara, günün farklı saatlerinde bambaşka biçimlerde anlatılabilir. Burada önemli olan dış dünyanın kendisi değil, o dış dünyanın sanatçının ruhunda bıraktığı izdir.

Bu açıklama aşağıdaki akımlardan hangisine aittir?

  1. A

    Ekspresyonizm

  2. B

    Realizm

  3. C

    Empresyonizm

    Doğru cevap
  4. D

    Sürrealizm

  5. E

    Sembolizm

Doğru cevap: C

Çözüm

Resimde doğup edebiyata geçmesi, nesneleri olduğu gibi değil sanatçının duyularında bıraktığı anlık etkiyle yansıtması ve dış dünyanın sanatçının ruhunda bıraktığı izi öne çıkarması izlenimcilik, yani empresyonizmdir (C). Ekspresyonizm dış dünyanın izlenimini değil sanatçının iç gerçekliğini dışa vurmayı; realizm gerçeği olduğu gibi ayrıntılı aktarmayı; sürrealizm bilinçaltını ve rüyayı; sembolizm ise sembollerle telkin etmeyi ve şiirde musikiyi esas alır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Tarih ve zaman; insanlığın ilk dönemleri ve ilk çağ uygarlıkları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kazı raporundan: “Höyüğün en alt katmanında taş ocaklar, kömürleşmiş buğday taneleri ve kemik iğneler bulundu; yazıya ait iz yoktur.”

Bu bilgiler aşağıdakilerden hangisine dayanılarak elde edilmiştir?

  1. A

    Dönemin yazılı belgelerine

  2. B

    Kuşaktan kuşağa aktarılan destanlara

  3. C

    Maddi kültür kalıntılarına

    Doğru cevap
  4. D

    Duvar resimlerindeki betimlemelere

  5. E

    Komşu devletlerin tuttuğu yıllıklara

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda raporun, katmanda yazıya ait bir iz bulunmadığını söylediği görülür; demek ki anlatılan topluluk yazının kullanılmadığı bir dönemde, tarih öncesi çağlarda yaşamıştır. İkinci adımda bilgilerin ocak kalıntısı, tahıl tanesi ve kemik iğne gibi kazıda çıkan nesnelerden geldiği belirlenir; bu nesneler maddi kültür kalıntısıdır ve bilgi arkeolojik buluntuların incelenmesiyle elde edilmiştir.

Çeldiriciler: 'Dönemin yazılı belgelerine' seçeneği yanlıştır, çünkü katmanda yazı izi yoktur. Destanlar sözlü kaynaktır ve rapor yalnızca kazıda çıkan nesnelerden söz eder. Raporda bir duvar resmi geçmez; ocak, tahıl ve iğne sanat eseri değil gündelik yaşamın izleridir. Yıllık tutan devletler yazının kullanıldığı tarih çağlarına aittir; yazısız bir dönemi bu tür kayıtlar anlatamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Orta Çağ'da dünya; ilk ve Orta Çağ Türk dünyası (Hun, Göktürk, Uygur)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

İlk Türk devletlerinde önemli devlet işleri toy ya da kurultay denilen mecliste görüşülürdü. Hükümdar, hatun ve boy beyleri gibi bu meclise katılanlara toygun denirdi. Yazısız hukuk kurallarının bütünü olan töre, yeni durumlar ortaya çıktığında kurultayda yeniden düzenlenebilirdi. Hükümdar da töreye uymak ve halkını doyurup giydirmekle yükümlü sayılırdı.

Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Hukuk kurallarının ihtiyaca göre yenilenebildiği

  2. B

    Boy beylerinin devlet yönetiminde söz sahibi olduğu

  3. C

    Önemli kararlarda danışma yoluna gidildiği

  4. D

    Hükümdarın halkın refahından sorumlu tutulduğu

  5. E

    Töre kurallarının yeni durumlara uyarlanmadığı

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda kurultayın yapısı belirlenir: meclise hükümdarla birlikte hatun ve boy beyleri katılmaktadır; demek ki boy beyleri yönetimde söz sahibidir ve önemli işlerde danışma yoluna gidilmektedir. İkinci adımda törenin niteliğine bakılır: töre yeni durumlar karşısında kurultayda yeniden düzenlenebildiğine göre durağan değil, değişebilen bir hukuktur. Bu yüzden törenin yeni durumlara uyarlanmadığı yargısı bilgilerle çelişir ve söylenemez.

Çeldiriciler: Hukuk kurallarının ihtiyaca göre yenilenebildiği, törenin kurultayda yeniden düzenlenebilmesinden doğrudan çıkar. Boy beylerinin söz sahibi olduğu, toygunlar arasında sayılmalarından anlaşılır. Danışma geleneği, devlet işlerinin bir mecliste görüşülmesinden çıkarılır. Hükümdarın halkı doyurup giydirmekle yükümlü olması, halkın refahından sorumlu tutulduğunu gösterir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • İslam medeniyetinin doğuşu (Hz. Muhammed, dört halife, Emevi-Abbasi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hicret eden bir Müslüman şunları anlatır: “Mekke'den hiçbir şey getirmeden geldik. Burada her birimiz bir Medineli Müslümanla kardeş ilan edildik; onlar evlerini ve hurmalıklarını bizimle bölüştü. Artık kimse bize hangi kabileden olduğumuzu sormuyordu.”

Bu sözlere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Kardeşliğin Mekke kervanlarıyla ticareti düzenlemek için kurulduğuna

  2. B

    Ensarın mallarını Mekke'de bırakıp göç edenler olduğuna

  3. C

    Göç edenlerin Medine'yi kısa süreli bir barınak saydığına

  4. D

    Kabile bağı yerine din bağına dayanan bir toplum düzeninin kurulmaya başlandığına

    Doğru cevap
  5. E

    Bu kardeşliğin hicretten önce Mekke'de kurulduğuna

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda anlatılan gelişme belirlenir: Mekke'den göç eden muhacirlerin her birinin Medineli Müslümanlardan, yani ensardan biriyle kardeş ilan edilmesi, hicretten sonra Medine'de gerçekleştirilen muhacir-ensar kardeşliğidir. İkinci adımda bu gelişmenin topluma ve devlet yapısına etkisi çıkarılır: ensar ev ve hurmalıklarını muhacirlerle paylaşmış, anlatıcıya göre kişinin hangi kabileden olduğu önemini yitirmiştir. Böylece Arap toplumunda belirleyici olan kabile bağlılığının yerini inanç ortaklığı almaya başlamış; Medine'de kurulan İslam devletinin temeli olan ümmet anlayışı güçlenmiştir. Bu yüzden kabile bağı yerine din bağına dayanan bir toplum düzeninin kurulmaya başladığı sonucuna ulaşılır.

Çeldiriciler: Anlatıcı ticaretten değil ev ve hurmalıkların paylaşılmasından söz eder; kardeşliği kervan ticaretine bağlamak, Medine dönemindeki düzenlemeleri yalnızca ticari amaçlı saymaktır. Mallarını Mekke'de bırakıp göç edenler muhacirdir; ensar, onları karşılayan Medineli Müslümanlardır. Ev ve toprakların paylaşılması kalıcı bir yerleşmeyi gösterir; Medine'yi kısa süreli bir barınak saymak bu paylaşımla bağdaşmaz. Kardeş ilan edilme, anlatıcının Medine'ye geldikten sonra yaşadığı bir olaydır; hicretten önce Mekke'de kurulmuş olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Türklerin İslamiyet'i kabulü ve ilk Türk-İslam devletleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Gazneli Mahmut, Karahanlılarla birlikte Samanoğulları Devleti'ne son vermiş, Abbasi halifesine bağlılığını bildirmiş, sultan unvanını kullanmış ve Şii Büveyhoğullarıyla mücadele etmiştir.

Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Bizans'a karşı Anadolu'nun kapılarını açtığına

    Doğru cevap
  2. B

    Hükümdarlığını güçlü bir unvanla vurguladığına

  3. C

    Bir Türk devletiyle ortak hareket ettiğine

  4. D

    Sünni halifeliği desteklediğine

  5. E

    Mezhep farkının siyasi rekabeti etkilediğine

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda metindeki icraatlar okunur: Samanoğullarına Karahanlılarla birlikte son verilmesi, Abbasi halifesine bağlılık, sultan unvanının kullanılması ve Şii Büveyhoğullarıyla mücadele. İkinci adımda her yargı bu bilgilerle sınanır. Metinde Bizans'tan ya da Anadolu'dan hiç söz edilmez; Anadolu'nun kapılarını açan gelişme Büyük Selçukluların 1071'deki Malazgirt zaferidir. Bu yüzden Gazneli Mahmut'un Bizans'a karşı Anadolu'nun kapılarını açtığı sonucuna bu bilgilerle ulaşılamaz.

Çeldiriciler: Abbasi halifesine bağlılık bildirmesi Sünni halifeliği desteklediğini gösterir. Sultan unvanını kullanması hükümdarlığını güçlü bir unvanla vurguladığına işaret eder. Samanoğullarına Karahanlılarla birlikte son vermesi bir Türk devletiyle ortak hareket ettiğini gösterir. Sünni halifeye bağlı kalıp Şii bir hanedanla mücadele etmesi, mezhep farkının siyasi rekabete yansıdığını düşündürür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Osmanlı: kuruluş ve yükseliş (1302-1595), siyaset ve ordu
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Doğu Anadolu'da ve Kuzey Irak'ta bazı toprakların Osmanlı Devleti'ne katılması

  2. II.

    Anadolu'daki Safevi tehlikesinin bir süre için ortadan kalkması

  3. III.

    Halifeliğin Osmanlı Devleti'ne geçmesi

Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında 1514 yılında yapılan Çaldıran Savaşı'nı Yavuz Sultan Selim kazanmıştır.

Aşağıdakilerden hangileri bu savaşın sonuçları arasında gösterilebilir?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda öncüllerdeki gelişmeler tek tek ilgili savaşla eşleştirilir. Çaldıran zaferiyle Doğu Anadolu'nun ve Kuzey Irak'ın bir bölümü Osmanlı topraklarına katılmış, İpek Yolu üzerindeki Tebriz de kısa bir süre için alınmıştır; birinci öncül doğrudur. Şah İsmail'in yenilmesiyle Anadolu'daki Safevi tehlikesi bir süre için ortadan kalkmıştır; ikinci öncül de doğrudur. İkinci adımda üçüncü öncül sınanır: halifelik, Mısır seferi sırasında 1517'deki Ridaniye zaferinden sonra Memlûklerin yıkılmasıyla Osmanlılara geçmiştir, Çaldıran'ın sonucu değildir. Doğru bileşim birinci ve ikinci öncüldür.

Çeldiriciler: Halifeliğin geçişini içeren bileşimler, Memlûklere karşı kazanılan zaferin sonucunu Çaldıran'a yükler. Yalnızca toprak kazanımını gören bileşim, Safevi tehlikesinin kırılmasını gözden kaçırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Devrimler çağı, denge siyaseti (1774-1914), XIX-XX. yy sosyo-ekonomik hayat
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kırım Savaşı'nın ardından 1856'da yapılan bir düzenlemeyle Osmanlı Devleti, Avrupa devletler hukukundan yararlanma hakkı elde etmiş ve toprak bütünlüğü büyük devletlerin güvencesine alınmıştır.

Bu gelişme aşağıdakilerden hangisiyle gerçekleşmiştir?

  1. A

    Viyana Kongresi

  2. B

    Hünkâr İskelesi Antlaşması

  3. C

    Londra Boğazlar Sözleşmesi

  4. D

    Paris Antlaşması

    Doğru cevap
  5. E

    Ayastefanos Antlaşması

Doğru cevap: D

Çözüm

Kırım Savaşı'nı sona erdiren 1856 Paris Antlaşması ile Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayılmış, Avrupa devletler hukukundan yararlanma hakkı kazanmış ve toprak bütünlüğü imzacı büyük devletlerin güvencesine alınmıştır. Savaşın adı ve 1856 tarihi bu antlaşmayı tek başına belirler.

Çeldiriciler: Viyana Kongresi 1815'te Napolyon savaşlarından sonra Avrupa'nın düzenini kurmuştur ve Osmanlı bu kongreye katılmamıştır. Hünkâr İskelesi Antlaşması 1833'te Rusya ile yapılmış, Boğazları Rusya lehine düzenlemiştir. Londra Boğazlar Sözleşmesi 1841'de Boğazları uluslararası bir denetime bağlamıştır. Ayastefanos Antlaşması 1878'de 93 Harbi'nden sonra Rusya ile imzalanmış ve Osmanlı aleyhine ağır şartlar getirmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Millî Mücadele'nin hazırlık döneminde Amasya'da yayımlanan bir genelgede şu düşünceler yer almıştır: “Yurdun geleceği tehlikededir ve İstanbul'daki yönetim üzerine düşen görevi yapamamaktadır. Bu durumda ülkeyi kurtaracak güç, milletin kendi iradesi ve kararlılığıdır.”

Bu ifadelerle aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenebilir?

  1. A

    Manda ve himayenin kesin olarak reddedilmesi

  2. B

    Kurtuluşun millî iradeye dayandırılması

    Doğru cevap
  3. C

    Düzenli ordunun kurulmasının ilan edilmesi

  4. D

    Temsil Heyeti'nin bütün yurdu temsil etmesi

  5. E

    Saltanatın kaldırılmasının kararlaştırılması

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda belge tanınır: hazırlık döneminde Amasya'dan yayımlanan genelge Amasya Genelgesi'dir. İkinci adımda ifadenin dayandığı ilke belirlenir: İstanbul yönetiminin görevini yapamadığı söylenip kurtuluşun milletin iradesine ve kararlılığına bağlanması, millî egemenlik anlayışının ilk açık yansımasıdır. Üçüncü adımda bu ilke seçeneklerle eşleştirilir; amaçlanan, kurtuluşun millî iradeye dayandırılmasıdır.

Çeldiriciler: Manda ve himayenin reddi alıntıda geçmez; bu karar Erzurum ve Sivas kongrelerinde açıkça alınmıştır. Alıntı askerî bir örgütlenmeden söz etmez; düzenli ordu TBMM döneminde kurulmuştur. Temsil Heyeti'nin bütün yurdu temsil etmesi Sivas Kongresi'nin kararıdır. Saltanatın kaldırılması 1922'de TBMM tarafından yapılmıştır ve alıntıda böyle bir hedef yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Mondros Ateşkesi'nden sonra Kurtuluş Savaşı'nın örgütlenme sürecinde yayımlanan belgeler, toplanan kongreler ve yapılan görüşmeler birçok ilke sahne olmuştur.

Bu süreçle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Havza Genelgesi - İşgallerin mitinglerle protesto edilmesinin ilk kez istenmesi

  2. B

    Amasya Genelgesi - Ulusal bir kongre çağrısının ilk kez yapılması

  3. C

    Erzurum Kongresi - Manda ve himayenin ilk kez reddedilmesi

  4. D

    Sivas Kongresi - Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükûmetince ilk kez resmen tanınması

    Doğru cevap
  5. E

    Sivas Kongresi - Toplanış bakımından ulusal nitelik taşıyan ilk kongre olması

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda her gelişme, örgütlenme sürecindeki sırasına göre ilgili ilkle eşleştirilir. Havza Genelgesi halktan işgalleri mitinglerle protesto etmesini isteyerek millî bilinci uyandırmaya yönelmiştir. Amasya Genelgesi, yurdun her yerinden delegelerin katılacağı bir kongrenin Sivas'ta toplanmasını ilk kez duyurmuştur. Erzurum Kongresi'nde manda ve himaye ilk kez reddedilmiş, Sivas Kongresi ise bütün yurttan delegelerin katıldığı, toplanış bakımından ulusal ilk kongre olmuştur. İkinci adımda yanlış eşleştirme ayıklanır: İstanbul Hükûmeti, Temsil Heyeti'ni Sivas Kongresi'nde değil, ondan sonra yapılan Amasya Görüşmeleri'nde ilk kez resmen muhatap kabul etmiştir. Sivas Kongresi'nin ardından Damat Ferit Hükûmeti'nin çekilmesi Temsil Heyeti'nin bir siyasi başarısıdır, fakat resmî tanınma değildir. Bu nedenle resmî tanınmayı Sivas Kongresi'ne bağlayan eşleştirme yanlıştır.

Yanlış seçenekler: Mitinglerle protesto çağrısının Havza Genelgesi'ne bağlanması doğrudur; bunu yanlış saymak, halkı harekete geçiren ilk adımı daha sonraki belgelere yüklemektir. Ulusal kongre çağrısı Amasya Genelgesi'ne aittir; Sivas'ta toplanacak kongre bu genelgeyle duyurulmuştur. Manda ve himayenin ilk reddi Erzurum Kongresi'nde gerçekleşmiştir; bu kararı Sivas'a yüklemek iki kongrenin sırasını karıştırmaktır. Sivas Kongresi'ni ulusal ilk kongre saymak doğrudur; onu bölgesel bir toplantı sanmak, Erzurum ile Sivas'ın katılım farkını gözden kaçırmaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Manda ve himayenin kabul edilmemesi

  2. II.

    İrade-i Milliye adlı bir gazetenin çıkarılması

  3. III.

    Ali Fuat Paşa'nın Batı Cephesi Komutanlığına atanması

Doğu illerinin temsilcileriyle toplanan Erzurum Kongresi'nde alınan kararların çoğu, kısa süre sonra yurdun farklı bölgelerinden gelen delegelerle toplanan Sivas Kongresi'nde de benimsenmiştir. Sivas'ta bunlara yeni kararlar da eklenmiştir.

Aşağıdakilerden hangileri Erzurum Kongresi'nde bulunmayıp Sivas Kongresi'nde alınan kararlar arasındadır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

  4. D

    II ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda her öncülün hangi kongreye ait olduğu belirlenir. Manda ve himayenin kabul edilmemesi önce Erzurum Kongresi'nde kararlaştırılmış, Sivas'ta yeniden benimsenmiştir; yani bu karar iki kongrede de vardır. İrade-i Milliye gazetesinin çıkarılması ve Ali Fuat Paşa'nın Batı Cephesi Komutanlığına getirilmesi ise Sivas Kongresi'nin kararlarıdır. İkinci adımda kökteki ölçüt uygulanır: Erzurum'da bulunmayıp yalnızca Sivas'ta alınan kararlar ikinci ve üçüncü öncüldür.

Çeldiriciler: Birinci öncülü içeren bileşimler, Erzurum'da alınıp Sivas'ta tekrarlanan bir kararı yalnızca Sivas'a ait sanır ya da bölgesel kongrenin kararını ulusal kongreye özgü sayar. Yalnızca ikinci öncülü seçmek, Batı Cephesi'ne ilişkin atamanın da Sivas'ta yapıldığını gözden kaçırarak bileşimi eksik kurar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Atatürkçülük ve Türk inkılabı (Cumhuriyet, inkılaplar, ilkeler)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir delegenin hatıralarından: “1923 Şubatında İzmir'deki kongreye çiftçiler, tüccarlar, sanayiciler ve işçiler kendi temsilcilerini gönderdi. Salondakiler, cephede kazanılan zaferin, yerli üretim güçlenmedikçe ve ülkenin kaynakları milletin elinde olmadıkça eksik kalacağını söylüyordu.”

Bu aktarmaya göre kongre ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Cumhuriyet'in ilanından sonra toplandığına

  2. B

    Yabancı sermayeye dayalı kalkınmanın benimsendiğine

  3. C

    Tarım kesiminin temsilcileriyle sınırlı kaldığına

  4. D

    Siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla tamamlanmasının hedeflendiğine

    Doğru cevap
  5. E

    Saltanatın kaldırılmasına karar verdiğine

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda kongre tanınır: 1923 Şubatında İzmir'de farklı ekonomik kesimlerin temsilcileriyle toplanan kongre İzmir İktisat Kongresi'dir. İkinci adımda konuşulan hedef belirlenir: yerli üretimin güçlendirilmesi ve ülke kaynaklarının millete ait olması, Misak-ı İktisadi kararlarının özü olan millî ekonomi anlayışıdır. Üçüncü adımda bu hedef zaferle ilişkilendirilir: askerî zaferin ekonomide de tamamlanması gerektiği düşüncesi, siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla bütünlenmesinin hedeflendiğini gösterir.

Çeldiriciler: Kongre 1923 Şubatında toplanmıştır; Cumhuriyet ise 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir, yani kongre ilandan öncedir. Kaynakların milletin elinde olması vurgusu yabancı sermayeye dayalı bir kalkınma anlayışıyla bağdaşmaz. Kongreye tüccar, sanayici ve işçiler de katıldığından yalnız tarım kesimiyle sınırlı değildir. Saltanat Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırılmıştır; aktarmada böyle bir siyasi karardan söz edilmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Biyoçeşitlilik, ekosistem, madde döngüleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir araştırma gemisi, aynı enlemde biri kıyıya yakın sığ sularda, diğeri kıyıdan yüzlerce kilometre uzaktaki açık denizde bulunan iki istasyonda örnekleme yapmıştır. Kıyıya yakın istasyonda plankton ve balık türü sayısının açık denizdekinden belirgin biçimde fazla olduğu belirlenmiştir.

Bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Açık denizde su sıcaklığının yıl boyunca daha düşük olması

  2. B

    Kıyı sularının akarsuların taşıdığı besin maddelerince zengin olması

    Doğru cevap
  3. C

    Açık denizde tuzluluk oranının canlı yaşamını sınırlayacak kadar yüksek olması

  4. D

    Açık denizde güneş ışığının daha derinlere ulaşabilmesi

  5. E

    Kıyı sularının göllerdeki gibi durgun ve tatlı olması

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Denizel ekosistemlerde üreticiler fitoplanktonlardır ve bunların çoğalması için ışığın yanında azot, fosfor gibi besin tuzları gerekir. Kıyı sularına akarsular karadan aşındırdıkları besin maddelerini taşır; sığ kıyılarda dalga ve akıntılar dipteki besinleri de yüzeye karıştırır. Açık denizin yüzey suları ise bu besinlerden yoksundur. İkinci adım: Besin tuzlarının bol olduğu kıyıda fitoplankton çoğalır, onunla beslenen zooplankton ve balıklar da artar; böylece besin zinciri zenginleşir ve tür sayısı yükselir. Bu yüzden farkın temel nedeni kıyı sularının akarsuların taşıdığı besin maddelerince zengin olmasıdır.

Çeldiriciler: İki istasyon aynı enlemde olduğundan farkı su sıcaklığıyla açıklamak yerinde değildir. Açık okyanusta tuzluluk ortalama değerlere yakındır ve canlı yaşamını engelleyecek düzeyde değildir; tuzluluğu tek neden saymak yanlıştır. Işığın açık denizde derine ulaşması üretimi artıracak bir etkendir, açık denizin daha fakir olmasını açıklamaz. Kıyı suları tuzlu deniz suyudur; onları göl gibi tatlı ve durgun bir ortam saymak denizel ekosistemi karasal su ekosistemiyle karıştırmaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Nüfus: piramit, nüfus politikaları, göç
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Nüfus bilimciler, toplumların tarıma dayalı yaşamdan sanayi ve hizmet ekonomisine geçerken doğum ve ölüm hızlarında yaşadığı değişimi dört evreli bir modelle inceler. Bu modelde her evrenin nüfus yapısı ve artış hızı belirgin biçimde farklılaşır.

Bu modelin evreleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    İlk evrede salgın ve kıtlıklar ölümleri yüksek tuttuğundan doğal artış düşük kalır.

  2. B

    İkinci evrede tıbbi gelişmelerle ölüm hızı gerilerken doğurganlık yüksek seyreder.

  3. C

    Üçüncü evrede kentleşmenin etkisiyle doğum hızı azalmaya başlar.

  4. D

    Doğal artış hızı, en düşük düzeyine üçüncü evrede ulaşır.

    Doğru cevap
  5. E

    Son evrede doğum ve ölüm hızları düşük düzeyde birbirine yaklaşır.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Dört evreli modelde doğal artış hızı, doğum hızı ile ölüm hızı arasındaki farktan doğar. İlk evrede her iki hız da yüksektir ve birbirini büyük ölçüde götürdüğü için doğal artış düşüktür. İkinci evrede beslenme, aşı ve hijyen koşulları iyileşir; ölüm hızı hızla düşerken doğum hızı yüksek kaldığından fark açılır ve artış en hızlı bu evrede yaşanır. Üçüncü evrede kentleşme, kadının eğitime ve iş hayatına katılması gibi etkenlerle doğum hızı da düşmeye başlar; fark daralır ama doğal artış hâlâ belirgindir. Son evrede iki hız da düşük düzeyde dengelenir ve doğal artış sıfıra yaklaşır.

İkinci adım: Seçenekler bu özelliklerle karşılaştırıldığında, doğal artış hızının en düşük düzeyine üçüncü evrede ulaştığını ileri süren yargı modelle çelişir. Üçüncü evrede doğum ile ölüm arasındaki fark hâlâ açıktır; en düşük artış son evreye aittir. Bu yüzden söylenemeyecek yargı budur.

Çeldiriciler: İlk evrede salgın ve kıtlıkların ölümleri yüksek tutması, yüksek doğumları dengelediği için doğal artışın düşük kalması doğrudur. İkinci evrede ölüm hızının gerilemesi ve doğurganlığın yüksek seyretmesi bu evrenin tanımıdır. Üçüncü evrede doğum hızının azalmaya başlaması, bu evreyi ikinci evreden ayıran temel özelliktir. Son evrede doğum ve ölüm hızlarının düşük düzeyde birbirine yaklaşması da modelle uyumludur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Ekonomik faaliyetler, doğal kaynaklar, enerji, ulaşım, turizm, bölgesel kalkınma
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    I numaralı satırdaki eşleştirme

  2. II.

    II numaralı satırdaki eşleştirme

  3. III.

    III numaralı satırdaki eşleştirme

  4. IV.

    IV numaralı satırdaki eşleştirme

  5. V.

    V numaralı satırdaki eşleştirme

Türkiye'de çıkarılan bazı madenler ile bu madenlerin çıkarıldığı başlıca sahalar, tabloda her satıra bir maden ve bir saha gelecek biçimde eşleştirilmiştir.

Tablodaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

Tablo: beş maden ve sahası. I bor, Kırka (Eskişehir); II demir, Divriği (Sivas); III bakır, Uşak; IV krom, Guleman (Elazığ); V boksit, Zonguldak.
  1. A

    I ve II

  2. B

    I, II ve IV

    Doğru cevap
  3. C

    I, III ve IV

  4. D

    II, IV ve V

  5. E

    I, II, III ve IV

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Tablodaki satırlar tek tek okunur. Türkiye bor rezervinin önemli bir kısmı Eskişehir'in Kırka sahasındadır; bor ile Kırka eşleştirmesi doğrudur. Sivas'ın Divriği ilçesi ülkenin en önemli demir sahalarındandır; demir ile Divriği eşleştirmesi doğrudur. Elazığ'daki Guleman, krom madeninin başlıca sahasıdır; bu eşleştirme de doğrudur. İkinci adım: Bakırın başlıca sahaları Artvin (Murgul), Kastamonu (Küre) ve Elazığ (Maden) çevresidir; Uşak bakırla değil, altın madenciliğiyle bilinir. Boksitin başlıca sahası Konya-Seydişehir'dir; Zonguldak ise taş kömürü havzasıdır. Bu iki satır yanlış eşleştirilmiştir. Üçüncü adım: Doğru eşleştirmeler I, II ve IV numaralı satırlardır.

Çeldiriciler: Yalnız I ve II'yi seçmek Guleman'ın krom sahası olduğunu gözden kaçırmaktır. I, III ve IV bileşimi bakırı Uşak'la eşleştirmeyi doğru saymaktan ve demir-Divriği eşleştirmesini dışarıda bırakmaktan doğar. II, IV ve V bileşimi boru Kırka yerine Divriği gibi başka bir sahaya bağlamaktan ve boksiti Zonguldak'ta sanmaktan kaynaklanır. I, II, III ve IV bileşimi doğru satırları bulduğu hâlde bakırı Uşak'la eşleştirmeyi de doğru saymaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Küresel ortam: kültür bölgeleri, medeniyetler, ticaret yolları, örgütler, gelişmişlik
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Almanya'nın Ruhr Havzası'nda taş kömürü yataklarının yakınında demir-çelik fabrikalarının kurulması

  2. II.

    Norveç'te akarsular üzerindeki santrallerden elde edilen ucuz elektrikle alüminyum üretilmesi

  3. III.

    Singapur'da liman, bankacılık ve finans hizmetlerinin ekonominin temelini oluşturması

Dünyanın farklı bölgelerinde gelişen ekonomik faaliyetlerin bir kısmı, bulundukları yerin doğal kaynaklarına bağlıdır; bir kısmı ise sermaye, teknoloji ve konum gibi beşerî etkenlerle gelişmiştir. Aşağıda bu tür ekonomik faaliyetlere üç örnek verilmiştir.

Bu ekonomik faaliyetlerden hangileri doğrudan bir doğal kaynağa dayanır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Her faaliyetin hangi etkene bağlı geliştiği belirlenir. Ruhr Havzası'nda demir-çelik sanayisi, yüksek fırınlar için gereken taş kömürünün yerinde çıkarılmasıyla gelişmiştir; bu faaliyet bir yer altı kaynağına dayanır. Norveç'te alüminyum üretimi çok fazla elektrik ister; ülkenin engebeli yer şekilleri ve bol yağışla beslenen akarsuları ucuz hidroelektrik sağlar, yani faaliyet su kaynağına ve enerji potansiyeline bağlıdır. İkinci adım: Singapur'un liman, bankacılık ve finans hizmetleri ise Malakka Boğazı üzerindeki konumuna, sermaye birikimine ve nitelikli iş gücüne dayanır; burada belirleyici olan doğal bir kaynak değil, beşerî ve konuma bağlı etkenlerdir. Bu nedenle doğrudan doğal kaynağa dayanan faaliyetler I ve II'dir.

Çeldiriciler: Yalnız I'i seçmek, hidroelektriğin bir doğal kaynak olan akarsu potansiyeline dayandığını görmemek ve santralin etkisini enerji üretimiyle sınırlı saymaktır. Singapur'u içeren bileşimler, ticaret ve finansın bir doğal kaynağa dayandığı yanılgısından doğar. II ve III bileşimi ise Ruhr sanayisini yalnız sermaye ve iş gücü gibi beşerî etkenlerle açıklayıp kömür yataklarını gözden kaçırmaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Küresel ortam: kültür bölgeleri, medeniyetler, ticaret yolları, örgütler, gelişmişlik
  • Orta
  • Şekilli soru

Tabloda bazı ülkelerin öne çıkan ekonomik özellikleri ile dış ticaretteki başlıca bağlantıları verilmiştir. Ülkelerden birinin adı tabloda "?" ile gösterilmiştir.

Tablodaki bilgiler dikkate alındığında "?" ile gösterilen ülke aşağıdakilerden hangisidir?

Tablo: ülke, öne çıkan özellik, başlıca bağlantı. Hollanda: sera ürünleri, çiçek; Rotterdam limanı. Gizli ülke (?): demir, kömür ve yün; Doğu Asya limanları. Japonya: hammadde ithalatı; Pasifik yolları. Mısır: Süveyş Kanalı gelirleri.
  1. A

    Hollanda

  2. B

    Japonya

  3. C

    Kanada

  4. D

    Arjantin

  5. E

    Avustralya

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Tablonun ilgili satırı okunur. Gizlenen ülke demir, kömür ve yün gibi hammadde ihraç etmekte, ürünlerini Doğu Asya limanlarına göndermektedir. İkinci adım: Bu üç ürünü birlikte büyük miktarda ihraç eden ve en büyük alıcıları Çin, Japonya ve Güney Kore olan ülke Avustralya'dır. Batı Avustralya'daki demir yatakları, doğudaki kömür havzaları ve geniş otlaklardaki koyunculuk bu ihracatın kaynağıdır; ülkenin Asya-Pasifik'e yakınlığı da ticaretini Doğu Asya'ya yöneltir. Bu nedenle soru işaretiyle gösterilen ülke Avustralya'dır.

Çeldiriciler: Japonya bir alt satırdadır ve bu hammaddelerin ithalatçısıdır; komşu satırdaki ülkeyi seçmek bu yanılgıdan doğar. Hollanda'nın ihracatı sera ürünleri ve çiçek gibi tarım ürünleridir; bunu hammadde ihracatı sanmak yanlıştır. Kanada'nın dış ticareti büyük ölçüde Kuzey Amerika ve Avrupa'ya yönelir; Avustralya'nın alıcılarını Avrupa ya da Atlantik ülkeleri saymak bu seçeneğe götürür. Arjantin tarım ve hayvancılık ürünleri ihraç etse de demir cevheri ve kömür ihracatçısı değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Çevre ve toplum: afetler, çevre sorunları, iklim değişikliği, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

İç Anadolu'daki bir ovada son otuz yılda sulak alanlar daralmış, kuyular giderek derinleştirilmiş ve yer yer obruklar oluşmaya başlamıştır. Uzmanlar bu tablonun ardında doğal ve beşerî etkenlerin birlikte işlediğini belirtmektedir.

Aşağıdakilerden hangisi bu ovadaki su sorununu artıran etkenlerden biri değildir?

  1. A

    Arıtılmış atık suyun yeşil alan sulamasında yeniden kullanılması

    Doğru cevap
  2. B

    Tarla kuyularından, akiferin beslenmesini aşan miktarda su çekilmesi

  3. C

    Kış yağışlarının azalıp yaz buharlaşmasının şiddetlenmesi

  4. D

    Su isteği yüksek ürünlerin geniş alanlarda vahşi sulamayla yetiştirilmesi

  5. E

    Kent şebekelerinde kaçak ve kayıp oranının yüksek olması

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Bir havzada su sorunu, kullanılabilir suyun azalması ya da çekilen suyun kaynağın yenilenme hızını aşmasıyla büyür. Yağışın azalması ve buharlaşmanın artması gibi doğal etkenler suyun arzını düşürür; kontrolsüz kuyu çekimi, savurgan sulama ve şebeke kayıpları gibi beşerî etkenler ise talebi ve israfı artırır. Ovadaki obrukların oluşması, yeraltı su seviyesinin hızla düştüğünü gösterir.

İkinci adım: Seçenekler bu ölçütle sınandığında, arıtılmış atık suyun yeşil alan sulamasında yeniden kullanılması temiz su kaynaklarından yapılan çekimi azaltır. Bu uygulama suyun döngüde tekrar değerlendirilmesini sağlayan sürdürülebilir bir yöntemdir; su sorununu artırmaz, tersine hafifletir.

Çeldiriciler: Kuyulardan akiferin beslenmesini aşan miktarda su çekilmesi, taban suyunu düşürerek obrukların doğrudan nedenlerinden biri olur. Kuraklık yalnız sıcaklıkla açıklanamaz; kış yağışlarının azalması beslenmeyi, yaz buharlaşmasının artması da yüzey sularını eksiltir. Su isteği yüksek ürünlerin vahşi sulamayla yetiştirilmesi, tarımın zaten en büyük olan su tüketim payını büyütür. Kent şebekelerindeki kaçak ve kayıplar, kaynaktan alınan suyun önemli bir bölümünü kullanılmadan yitirtir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 41

  • Tarih ve zaman
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kasabaya ait kadı sicillerini, vakıf kayıtlarını ve dönemin seyahatnamelerini karşılaştırarak bilgi toplamıştır.

  2. II.

    Kadınların mahkemeye başvurma biçimlerini bugünkü hukuk anlayışıyla ölçerek dönemi geri kalmış diye nitelendirmiştir.

  3. III.

    Kasabadaki vergi düzenini, o yüzyılın ekonomik koşullarını ve yürürlükteki uygulamaları göz önünde tutarak yorumlamıştır.

  4. IV.

    Bir tüccarın ailesine yazdığı tek mektuba dayanarak kasaba halkının tamamının yoksul olduğu hükmüne varmıştır.

XVIII. yüzyılda bir Anadolu kasabasında gündelik hayatı inceleyen bir araştırmacı, çalışması boyunca aşağıdaki tutumları sergilemiştir.

Bu tutumlardan hangileri tarih biliminin yöntemine uygundur?

  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    III ve IV

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    I, III ve IV

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Tarih, insanın faaliyetlerini ve eserlerini kaynaklara dayanarak inceler. Kadı sicillerini, vakıf kayıtlarını ve seyahatnameleri karşılaştırmak, bilginin farklı kaynaklarla sınanması demektir; I yönteme uygundur. İkinci adım: Tarihî bilgi kendi döneminin şartlarına göre değerlendirilir. Vergi düzenini o yüzyılın ekonomik koşulları içinde yorumlamak bu ilkeye uyar; III uygundur. Mahkemeye başvurma biçimlerini bugünün hukuk anlayışıyla ölçüp dönemi geri kalmış saymak ise günümüz değerleriyle yargılamaktır; II uygun değildir. Üçüncü adım: Tek bir mektuptan kasabanın tamamı hakkında kesin hüküm çıkarmak, kaynakların karşılaştırılması ve eleştirilmesi gereğine aykırıdır; IV uygun değildir. Yönteme uygun tutumlar I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'I ve II' ile 'I, II ve III' bileşimleri, dönemi günümüzün ölçüleriyle yargılayan II'yi yönteme uygun sayar. 'I, III ve IV' ile 'III ve IV' bileşimleri, tek bir belgeye dayanan kesin yargıyı (IV) kabul eder; 'III ve IV' ayrıca kaynak karşılaştırmasını (I) dışarıda bırakarak kanaate dayalı bir çalışmayı onaylamış olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 42

  • İlk ve Orta Çağlarda Türk dünyası
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir müzedeki zaman şeridinde 552 yılı için şu not yer almaktadır: "Bumin, kendisine bağlı boyları toplayarak o güne kadar vergi verdikleri topluluğu yendi ve İl Kağan unvanını aldı."

Notta sözü edilen gelişmeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Türk adı, Avar egemenliğini yıkan bir devletle resmîleşmiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Kurulan devlet Çin egemenliğinden kurtulma mücadelesiyle doğmuştur.

  3. C

    Türk adı ilk kez Asya Hun Devleti'nin resmî adı olarak kullanılmıştır.

  4. D

    Devletin doğu ve batı olarak ikiye ayrılması bu gelişmeyle gerçekleşmiştir.

  5. E

    Kurulan devlet, merkezini Uygurlardan devraldığı Ötüken'e taşımıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: 552'de Bumin'in boyları birleştirip İl Kağan unvanını alması, Kök Türk Devleti'nin kuruluşudur. Bu devlet, Türk adını taşıyan ilk devlettir ve Türk adı onunla resmî bir kimlik kazanmıştır. İkinci adım: Bumin'in yendiği ve Türklerin o güne kadar vergi verdiği topluluk Avarlardır (Juan-juanlar). Böylece Türk adı, Avar hâkimiyetine son verilerek kurulan bir devletle resmîleşmiştir.

Çeldiriciler: Asya Hun Devleti Türk adını resmî ad olarak taşımamıştır; bu adın resmî kullanımı Kök Türklerle başlar. Devlet Çin'e karşı değil, Avarlara karşı bir mücadeleyle kurulmuştur. Doğu ve batı olarak bölünme kuruluştan yaklaşık otuz yıl sonra yaşanmıştır; kuruluş tarihiyle karıştırılmamalıdır. Ötüken, Kök Türklerin kendi merkezidir; Uygurlar bu çevreyi daha sonra, Kök Türklerin ardından merkez edinmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 43

  • Beylikten devlete Osmanlı siyaseti (1302-1453)
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Osmanlı hükümdarları arasında sultan unvanı ilk kez kullanılmıştır.

  2. II.

    İlk Osmanlı medresesi Bursa'da açılmıştır.

  3. III.

    Devlet işlerinin görüşüldüğü ilk divan teşkilatı oluşturulmuştur.

Osmanlı Beyliği'nin Bursa'yı alarak başkent yaptığı hükümdar dönemine ait olarak verilen aşağıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Bursa 1326'da alınıp başkent yapılmıştır; bu, Orhan Bey dönemidir. İkinci adım: Orhan Bey, Osmanlı hükümdarları arasında sultan unvanını ilk kullanan kişidir; I doğrudur. İlk divan teşkilatı da onun döneminde kurulmuştur; III doğrudur. Bu dönemde ilk medrese açılmıştır, ancak yeri Bursa değil İznik'tir; II yanlıştır. Doğru öncüller I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' bileşimi ilk divanı sonraki bir döneme, örneğin I. Murat'a bağlayan öğrencinin seçimidir. 'I ve II' ile 'II ve III' bileşimleri ilk medresenin Bursa'da açıldığını sanmaktan doğar; 'II ve III' ayrıca sultan unvanını Osman Bey'e yükler. 'Yalnız III' bileşimi de sultan unvanının Orhan Bey'le başladığını gözden kaçırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 44

  • Sultan ve Osmanlı merkez teşkilatı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir vakanüvis, İstanbul'u alan hükümdarın çıkardığı kanunnameyi şöyle anlatır: "Hünkâr, devlet erkânının divanda oturuş sırasını, vezirlerin ve defterdarların görevlerini yazdırdı; bazı suçların cezalarını da ekletti. Artık ülke, hanedanın ortak malı değil, padişahın malı sayılıyordu."

Bu anlatımdan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Merkezî otorite güçlendirilmiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Anlatılan düzenlemeler I. Murat dönemine aittir.

  3. C

    Kanunname suç ve ceza hükümlerinden ibarettir.

  4. D

    Düzenlemeler yerel beylerin yetkisini artırmıştır.

  5. E

    Kanunname Divan-ı Hümayun'un kuruluş belgesidir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: İstanbul'u alan hükümdar Fatih Sultan Mehmet'tir; "ülke padişahın malıdır" anlayışı da onun dönemiyle pekişmiştir. İkinci adım: Anlatımdaki üç unsur, Fatih kanunnamesinin üç bölümüyle örtüşür: oturuş sırası protokolü, görev tanımları devlet teşkilatını, cezalar da suç hükümlerini gösterir. Üçüncü adım: Görevlerin ve törenlerin padişahça belirlenmesi, ülkenin yalnız padişaha ait sayılmasıyla birleşince yönetimin tek merkezde toplandığı sonucu çıkar. Bu nedenle düzenlemelerle merkezî otoritenin güçlendirildiğine ulaşılır.

Çeldiriciler: Ülkenin padişaha ait sayılması ve İstanbul'u alan hükümdar vurgusu, anlatımı I. Murat'a değil Fatih'e bağlar. Kanunnamenin suç ve cezalardan ibaret olduğu söylenemez, çünkü anlatım protokol ve görev düzenlemelerini de sayar. Yerel beylerin yetkisinin arttığı yargısı, anlatımın merkeze vurgu yapan özüne terstir. Divan-ı Hümayun Orhan Bey döneminden beri vardır; kanunname onun kuruluşunu değil, işleyişini ve protokolünü düzenler.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 45

  • Dünya gücü Osmanlı (1453-1595)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti'nin 1533 ve 1590 yıllarında imzaladığı, ikisi de İstanbul Antlaşması adını taşıyan antlaşmalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    İkisi de Avusturya ile imzalanmıştır.

  2. B

    İkincisiyle bugünkü Türkiye-İran sınırının temeli atılmıştır.

  3. C

    Osmanlı, doğudaki en geniş sınırlarına ilkiyle ulaşmıştır.

  4. D

    İlki, Osmanlı'nın Avrupa'daki üstünlüğünü yitirdiğini gösterir.

  5. E

    İkincisiyle Osmanlı, doğuda en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: 1533 İstanbul Antlaşması, 1532 Alman Seferi'nin ardından Avusturya ile imzalanmıştır. Bu antlaşmayla Avusturya kralı protokolde Osmanlı sadrazamına (vezir-i âzama) eşit sayılmış, böylece Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki üstünlüğü tescil edilmiştir. İkinci adım: 1590 İstanbul (Ferhat Paşa) Antlaşması ise 1578-1590 Osmanlı-İran savaşlarını bitiren ve Safevilerle imzalanan antlaşmadır. Osmanlı, Gürcistan, Azerbaycan ve Batı İran'daki kazanımlarıyla bu antlaşmayla doğuda en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Dolayısıyla iki antlaşma karşılaştırıldığında doğru yargı, ikincisiyle doğuda en geniş sınırlara ulaşıldığıdır.

Çeldiriciler: 'İkisi de Avusturya ile imzalanmıştır' yargısı yanlıştır; ilki Avusturya, ikincisi Safevilerle yapılmıştır. Bugünkü Türkiye-İran sınırının temeli 1590'da değil, 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması'yla atılmıştır; 1590'da çizilen sınır çok daha doğudadır ve kalıcı olmamıştır. Doğudaki en geniş sınırlara 1533'te değil 1590'da ulaşılmıştır; 1533 antlaşması Avrupa cephesiyle ilgilidir. 1533 antlaşması Avrupa'daki üstünlüğün kaybını değil kazanılmasını gösterir; Avusturya'nın protokolde padişaha denk sayılması ancak 1606 Zitvatorok Antlaşması'yla olmuştur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 46

  • Devrimler çağında değişen devlet-toplum ilişkileri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sultan Abdülmecid'in emriyle Sadrazam Koca Hüsrev Paşa başkanlığında Bâbıâli'de toplanan Meşveret Meclisinde hazırlığı görüşülen ve 1839'da ilan edilen belge için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Âyanların padişaha imzalattığı bir sözleşmedir.

  2. B

    Modernleşmeyi devlet siyaseti yapan resmî bir belgedir.

    Doğru cevap
  3. C

    Paris Barış Antlaşması'nın bir hükmü olarak ilan edilmiştir.

  4. D

    Meclisli anayasal bir düzen kurmuştur.

  5. E

    II. Abdülhamid döneminde yürürlüğe konulmuştur.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Abdülmecid döneminde, Bâbıâli'de toplanan Meşveret Meclisinde hazırlığı görüşülüp 1839'da ilan edilen belge Tanzimat Fermanı'dır. İkinci adım: Tanzimat Fermanı, daha önceki dağınık yenilik girişimlerinden farklı olarak modernleşmeyi devletin resmî siyaseti hâline getirmiştir; can, mal ve namus güvenliği ile kanun önünde eşitlik gibi ilkeler padişahın taahhüdüyle ilan edilmiştir.

Çeldiriciler: Âyanların merkezle yaptığı sözleşme 1808 Sened-i İttifak'tır. Paris Barış Antlaşması'yla ilişkilendirilen belge 1856 Islahat Fermanı'dır. Meclisli anayasal düzen 1876 Kanun-ı Esasi ile kurulmuştur; Tanzimat Fermanı bir anayasa değildir. II. Abdülhamid 1876'da tahta çıkmıştır; ferman ondan çok önce, Abdülmecid döneminde ilan edilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 47

  • 20. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti ve dünya
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Trablusgarp Savaşı'nda Mısır'dan geçen kara yolunun İngiltere'nin denetiminde olması ve İtalyan donanmasının denizi tutması, Osmanlı yönetimini aşağıdaki savunma yöntemlerinden hangisine yöneltmiştir?

  1. A

    Gizlice geçen subaylarla yerli halkı örgütlemeye

    Doğru cevap
  2. B

    Düzenli birlikleri gemilerle Libya kıyısına çıkarmaya

  3. C

    Balkan devletleriyle ittifak kurup İtalya'yı kuşatmaya

  4. D

    İtalyan subaylarının desteğiyle yerel direniş kurmaya

  5. E

    Düyun-ı Umumiye gelirleriyle paralı asker toplamaya

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Bölgeye ulaşmanın iki yolu da kapalıdır; kara yolu İngiltere'nin elindeki Mısır'dan geçmekte, deniz ise güçlü İtalyan donanmasının kontrolündedir. Bu yüzden Osmanlı Devleti Trablusgarp'a düzenli ordu birlikleri ulaştıramamıştır. İkinci adım: Bu durumda Mustafa Kemal, Enver Bey ve Fethi Bey gibi genç subaylar kılık değiştirerek bölgeye gizlice geçmiş, yerli Arap kabilelerini teşkilatlandırıp İtalyanlara karşı direniş yürütmüştür. Böylece savunma, gönüllü subayların önderliğinde halkın örgütlenmesine dayanmıştır.

Çeldiriciler: Düzenli birliklerin gemilerle kıyıya çıkarılması, denizin İtalyan donanmasınca tutulduğu bilgisiyle çelişir. Balkan devletleriyle ittifak kurulmamış, tersine bu devletler 1912'de Osmanlı'ya saldırmış ve Balkan Savaşı'nın başlaması Uşi Antlaşması'yla Trablusgarp'tan çekilmeyi hızlandırmıştır. Yerel direnişi örgütleyenler İtalyan değil Osmanlı subaylarıdır. Düyun-ı Umumiye 1881'de alacaklı devletlerin borçları tahsil etmesi için kurulmuş bir idaredir; savaş için paralı asker toplama aracı olmamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 48

  • Millî Mücadele
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

I. TBMM, 23 Nisan 1920'de açılmıştır. Bu bilgi, Misak-ı Millî kararlarının kabul ve ilan tarihleriyle birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Misak-ı Millî, TBMM açılmadan önce kabul edilip ilan edilmiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Misak-ı Millî önce ilan edilmiş, ardından mecliste kabul edilmiştir.

  3. C

    Misak-ı Millî, TBMM'nin aldığı ilk kararlar arasındadır.

  4. D

    Misak-ı Millî, Sevr Antlaşması'na tepki olarak hazırlanmıştır.

  5. E

    Misak-ı Millî, Sivas Kongresi kararlarıyla aynı metindir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Misak-ı Millî kararları Son Osmanlı Mebusan Meclisinde 28 Ocak 1920'de kabul edilmiş, 17 Şubat 1920'de ilan edilmiştir. İkinci adım: Bu iki tarih, TBMM'nin açıldığı 23 Nisan 1920'den öncedir. Dolayısıyla Misak-ı Millî, TBMM açılmadan önce kabul edilip ilan edilmiştir; TBMM ise bu kararları kendi mücadelesinin hedefi olarak benimsemiştir.

Çeldiriciler: TBMM'nin aldığı ilk kararlar arasında sayılması tarih sırasına aykırıdır; kararları alan Mebusan Meclisidir. Kabul ilandan yaklaşık üç hafta önce olduğu için sıra ters çevrilemez. Sevr 10 Ağustos 1920'de imzalanmıştır; Misak-ı Millî ondan aylar önce hazırlandığı için Sevr'e tepki olamaz. Sivas Kongresi kararları Misak-ı Millî'ye zemin hazırlamıştır, ancak iki metin aynı değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 49

  • Millî Mücadele
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Ankara'daki bir gazetecinin 12 Ağustos 1920 tarihli günlüğünde şu satırlar yer alır: "Meclis bugün de toplandı. Telgraflar, Paris yakınlarında iki gün önce imzalanan antlaşmanın altında İstanbul'dan gönderilen heyetin imzası bulunduğunu bildiriyor. Kürsüdeki mebuslar, millet adına söz söyleme hakkının artık nerede olduğunu hatırlattı."

Günlükte sözü edilen antlaşmayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    TBMM açılmadan önce imzalandığı için meclisin gündemine gelmemiştir.

  2. B

    Misak-ı Millî'de belirlenen sınırlarla uyumlu hükümler taşımıştır.

  3. C

    Yürürlüğe girerek Anadolu'da uygulanmaya başlanmıştır.

  4. D

    TBMM'nin gönderdiği temsilciler tarafından imzalanmıştır.

  5. E

    TBMM tanımadığı için uygulanamamıştır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Günlük 12 Ağustos 1920 tarihlidir ve antlaşma iki gün önce, yani 10 Ağustos 1920'de imzalanmıştır; bu, Sevr Antlaşması'dır. O sırada 23 Nisan 1920'de açılan I. TBMM Ankara'da çalışmaktadır. İkinci adım: Antlaşmayı İstanbul Hükûmeti'nin heyeti imzalamıştır; TBMM'nin bu imzada payı yoktur. Üçüncü adım: Millet adına söz söyleme yetkisini kendinde gören TBMM, Sevr'i tanımamış ve imzalayanları vatan haini saymıştır. Antlaşma Osmanlı Mebusan Meclisinde de onaylanmadığından hukuken yürürlüğe girmemiş, Millî Mücadele'nin kazanılmasıyla uygulanma imkânı bulamamıştır.

Çeldiriciler: Sevr, TBMM'nin açılışından yaklaşık dört ay sonra imzalanmıştır; meclisin öncesine konamaz. Sevr, Misak-ı Millî sınırlarını hiçe sayan hükümler taşıdığı için onunla uyumlu değildir. Antlaşmanın yürürlüğe girip Anadolu'da uygulandığı yargısı, onaylanmamış ve tanınmamış olmasıyla çelişir. İmzacılar İstanbul'dan gönderilen heyettir; TBMM bu antlaşmanın tarafı olmamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 50

  • Atatürkçülük ve Türk inkılabı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir aile anı defterinde şu satırlar yer almaktadır: "Büyükannem 1925'te evlendiğinde, dedemin ikinci bir eş almasını engelleyen bir hüküm yoktu. Annem 1928'de evlendiğinde ise nikâhı belediye memuru kıydı ve babamın ikinci kez evlenmesi yasaktı. Annem 1930'da kasabanın belediye seçiminde ilk kez oy kullandı, 1933'te köyümüzde muhtar adayı oldu."

Bu satırlardan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Kadınlar 1930'dan itibaren milletvekili seçimlerinde de oy kullanmıştır.

  2. B

    Kadınlar muhtarlık seçimlerine belediye seçimlerinden önce katılmıştır.

  3. C

    Aile hayatındaki değişiklik ceza hukukunda yapılan bir düzenlemeyle sağlanmıştır.

  4. D

    Düzenlemeler öncelikle ekonomik hayatı düzenlemeyi amaçlamıştır.

  5. E

    Kadının ailede ve yerel yönetimde konumu güçlenmiştir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: 1925 ile 1928 arasındaki fark, 17 Şubat 1926'da kabul edilen Türk Medeni Kanunu'ndan kaynaklanır; bu kanunla resmî nikâh ve tek eşle evlilik kuralı getirilmiş, kadına boşanma hakkı tanınmıştır. İkinci adım: 1930'da belediye seçimlerinde, 1933'te muhtarlık seçimlerinde kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmiştir; annenin oy kullanması ve muhtar adayı olması bu haklarla açıklanır. Üçüncü adım: Aile hukukundaki eşitlik ile yerel siyasete katılma hakkı birlikte düşünüldüğünde, düzenlemelerin kadının ailede ve yerel yönetimde konumunu güçlendirdiği sonucuna ulaşılır.

Çeldiriciler: Kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını 1934'te kazanmıştır; anı defteri de yalnızca yerel seçimlerden söz eder. Muhtarlık hakkı (1933) belediye seçimlerindeki haktan (1930) sonra gelmiştir, sıra ters çevrilemez. Tek eşle evlilik ve resmî nikâh bir ceza kanunuyla değil, medeni hukukla düzenlenmiştir. Satırlar ekonomik bir düzenlemeye değil, aile ve siyasal haklara işaret eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 51

  • II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye ve dünya
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

1943'ün ocak ayında Adana'da bir araya gelen Türk ve İngiliz devlet adamları, Türkiye'nin savaştaki konumunu ve Müttefiklerden beklentilerini görüşmüştür. Bu görüşme, savaş boyunca Ankara'nın dış politikasının sınandığı duraklardan biri olmuştur.

II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin dış politikasıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

  1. A

    Savaşın büyük bölümünde fiilen çatışmaya girmeden taraflar arasında denge gözeten etkin bir tarafsızlık izlemiştir.

  2. B

    Ankara Paktı'nı 1939 sonbaharında Britanya ve Fransa ile imzalamıştır.

  3. C

    Savaşa katılmayı silah ve malzeme desteği ile barış sonrasında sınırlarının güvenceye alınması koşuluna bağlamıştır.

  4. D

    Ankara Paktı'nın imzalanmasından birkaç hafta sonra Mihver Devletlerine karşı cephede çarpışmaya başlamıştır.

    Doğru cevap
  5. E

    1944 yılında Almanya'ya krom satışını kesmiş, ardından bu ülkeyle diplomatik bağlarını koparmıştır.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda Ankara Paktı'nın Ekim 1939'da Britanya ve Fransa ile imzalandığı, ancak Türkiye'nin daha sonra Müttefiklerden gelen savaşa katılma çağrılarını geri çevirdiği belirlenir; Adana Görüşmesi de bu çağrıların yinelendiği ama sonuç vermediği bir buluşmadır. İkinci adımda Türkiye'nin savaşa girmeyi askerî donanım desteğine ve barış sonrası sınır güvencesine bağladığı, 1941'de Almanya ile de saldırmazlık antlaşması yaparak iki blok arasında dengeyi koruduğu görülür; pakt imzalanmış olsa da Türkiye çatışmanın dışında kalarak etkin bir tarafsızlık sürdürmüştür. Üçüncü adımda bu bilgiler karşılaştırılır: Türkiye pakttan sonra fiilen çarpışmaya girmemiş, savaşa ancak 23 Şubat 1945'te, kurulacak Birleşmiş Milletler'e kurucu üye olabilmek için Almanya ve Japonya'ya savaş ilan ederek katılmıştır. Bu nedenle pakttan birkaç hafta sonra Mihver Devletlerine karşı cephede çarpıştığını söyleyen yargı yanlıştır.

Çeldiriciler: Savaşın büyük bölümünde çatışmaya girmeden denge gözeten bir tarafsızlık izlendiğini söyleyen yargı doğrudur; Ankara Paktı bir bağ kurmuş olsa da Türkiye bu paktın gerektirdiği savaşa girmekten kaçınmış, 1941'de Almanya ile de antlaşma yapmıştır. Paktın Britanya ve Fransa ile yapıldığını söyleyen yargı doğrudur; paktı Almanya ya da SSCB ile yapılmış sanan aday bunu yanlış işaretler. Savaşa katılmanın donanım desteği ve sınır güvencesi koşuluna bağlandığı yargısı doğrudur. 1944'te krom satışının kesilip Almanya ile ilişkilerin koparıldığı yargısı da doğrudur; Nisan 1944'te krom satışı durdurulmuş, Ağustos 1944'te diplomatik ilişkiler kesilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 52

  • Biyoçeşitlilik, ekosistem ve madde döngüleri
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K – Savan biyomu

  2. II.

    M – Çalı biyomu

  3. III.

    N – Kutup biyomu

Tabloda dört biyomun (K, L, M, N) yaklaşık enlem aralığı, iklim özelliği ve baskın bitki örtüsü verilmiştir.

Tablodaki bilgilere göre K, L, M ve N biyomlarıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

Tablo: biyom, enlem, iklim, bitki örtüsü. K: 10-20°, yaz yağışlı kış kurak, uzun otlar ve seyrek ağaç. L: 30-40°, yaz kurak kış ılık, sert yapraklı çalılar. M: 40-55°, yarı kurak, kısa boylu otlar. N: 66-90°, yıl boyu 0 °C altı, buzul.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: K biyomu her iki yarım kürede yaklaşık 10°-20° enlemleri arasında yer alır, yazı yağışlı ve kışı kuraktır; uzun otların arasında seyrek ağaçlar bulunur. Bu özellikler savan biyomuna aittir, bu yüzden I doğrudur. İkinci adım: M biyomu yarı kurak bir iklimde görülür ve bitki örtüsünü kısa boylu otlar oluşturur. Bozkır, çayır ve preri gibi kısa ot toplulukları ılıman çayır biyomunun özelliğidir; çalı biyomu ise orta kuşağın 30°-40° enlemlerinde, yazı kurak iklimde sert yapraklı çalılarla temsil edilir ve tabloda L satırına karşılık gelir. Bu nedenle II yanlıştır. Üçüncü adım: N biyomunda sıcaklık yıl boyu 0 °C'nin altındadır ve yüzey buzul örtüsüyle kaplıdır; bu, kutup biyomudur, III doğrudur. Doğru eşleştirmeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, N satırındaki yıl boyu donma koşulunu kutup biyomuyla ilişkilendirmeyip tek doğru eşleştirmeyle yetinmekten doğar. 'I ve II' seçeneği, M satırındaki kısa boylu otları kurakçıl çalılarla karıştırır. 'II ve III' seçeneği, savanın 10°-20° enlemlerindeki konumunu çalı biyomuyla karıştırıp I'i yanlış sayar. 'I, II ve III' seçeneği ise ılıman çayırı çalı biyomu sanarak üç eşleştirmeyi birden kabul eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 53

  • Ekstrem olaylar ve gelecek çıkarımları
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Bazı bitki ve hayvan türlerinin yayılış alanları kutuplara doğru kayar.

  2. II.

    Akarsu, göl ve yer altı sularındaki rezervler artar.

  3. III.

    Birçok bölgede kış yağışlarının daha büyük bölümü kar yerine yağmur olarak düşer.

  4. IV.

    Soğuğa uyumlu türler ekvatora doğru yeni yaşam alanları kazanır.

Bir iklim raporunda, küresel sıcaklık artışının önümüzdeki on yıllarda da sürmesi durumunda yeryüzünde ortaya çıkabilecek değişikliklerle ilgili dört çıkarım yer almaktadır.

Bu çıkarımlardan hangileri iklim değişikliğine ilişkin bilimsel öngörülerle bağdaşmaz?

  1. A

    I ve II

  2. B

    II ve III

  3. C

    II ve IV

    Doğru cevap
  4. D

    III ve IV

  5. E

    I, II ve IV

Doğru cevap: C

Çözüm

Soru, öngörülerle çelişen çıkarımları arar. Birinci adım: sıcaklık arttıkça türler uygun sıcaklık koşullarını izleyerek yüksek enlemlere, yani kutuplara doğru yayılış alanı değiştirir; I öngörüyle uyumludur. Aynı nedenle soğuğa uyumlu türlerin ekvatora doğru yeni alan kazanması beklenmez, bu türlerin alanı daralır; IV öngörüyle bağdaşmaz. İkinci adım: ısınma buharlaşmayı artırır ve kar örtüsünü azaltır; bu da akarsu, göl ve yer altı su rezervlerini azaltır. Rezervlerin artacağını söyleyen II bağdaşmaz. Yükselen sıcaklıklar nedeniyle yağışın kar yerine yağmur biçiminde düşmesi beklendiğinden III öngörüyle uyumludur. Bağdaşmayan çıkarımlar II ve IV'tür.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, türlerin kutuplara doğru kaymasını yanlış sayar ve IV'teki ekvatora doğru yayılmayı gözden kaçırır. 'II ve III' seçeneği, kar yağışının artacağını düşünerek III'ü çelişkili sayar. 'III ve IV' seçeneği, su rezervlerinin artacağını doğru kabul eder. 'I, II ve IV' seçeneği ise doğru olan kutuplara doğru alan değişikliğini de çelişkiler arasına katar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 54

  • Üretim-dağıtım-tüketim ve doğal kaynaklar
  • Kolay
  • Öncüllü soru
  1. I.
    1. ve 19. yüzyıl – Kömür – Sanayi Devrimi
  2. II.
    1. yüzyıl başı ve ortası – Petrol – İçten yanmalı motorun yaygınlaşması
  3. III.
    1. ve 19. yüzyıl – Petrol – Buharlı makinelerin yayılması

Sanayileşme sürecinde farklı dönemlerde öne çıkan enerji kaynakları, üretim ve ulaşım teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte büyük ölçüde değişmiştir.

Bu süreçle ilgili aşağıdaki dönem, enerji kaynağı ve gelişme eşleştirmelerinden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: 18. ve 19. yüzyılda sanayinin başlıca enerji kaynağı kömürdür; buharlı makineler kömürle çalışmış ve bu dönem Sanayi Devrimi ile anılmıştır. Bu nedenle I doğrudur. İkinci adım: 20. yüzyılın başından ortasına kadar petrol öne çıkmış, bu kaynak içten yanmalı motorların otomobil ve uçaklarda yaygınlaşmasıyla birlikte kullanılmıştır; II doğrudur. III ise 18. ve 19. yüzyılı petrolle eşleştirir; oysa buharlı makinelerin yayıldığı bu dönemin enerji kaynağı kömürdür, III yanlıştır. Doğru eşleştirmeler I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, içten yanmalı motor ile petrol arasındaki bağı atlayıp doğru iki öncülden birini eksik bırakır. 'I ve III' seçeneği, Sanayi Devrimi dönemini petrolle eşleştiren III'ü doğru sayar. 'II ve III' seçeneği, dönemleri ve kaynakları ters sıralayarak kömür dönemini dışarıda bırakır. 'I, II ve III' seçeneği ise III'teki dönem-kaynak hatasını fark etmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 55

  • Tarım
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K ve N alanlarında intansif (modern) tarım yöntemi uygulanmaktadır.

  2. II.

    L alanında üretimin doğal koşullara bağımlılığı K alanındakinden fazladır.

  3. III.

    Toplam ürün miktarının en fazla olduğu alanda intansif tarım yapılmaktadır.

Tabloda dört tarım alanının (K, L, M, N) ekili alan büyüklüğü, uygulanan tarımsal girdiler ve birim alandan elde edilen ortalama verim verilmiştir.

Tablodaki bilgilere göre bu alanlarla ilgili aşağıdaki yorumlardan hangileri doğrudur?

Tablo: alan, ekili alan (ha), sulama, gübre, sertifikalı tohum, verim (ton/ha). K: 150, düzenli, var, var, 7,6. L: 1200, yok, yok, yok, 1,8. M: 400, düzensiz, az, yok, 3,1. N: 90, düzenli, var, var, 8,4.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    I ve II

    Doğru cevap
  5. E

    I ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: sulama, gübreleme ve kaliteli tohum gibi bilimsel girdilerin birlikte kullanıldığı tarıma intansif (modern) tarım denir. Tabloda K ve N alanlarında düzenli sulama, gübreleme ve sertifikalı tohum bulunur; verimleri de 7,6 ve 8,4 ton/ha ile en yüksektir. I doğrudur. İkinci adım: L alanında hiçbir girdi kullanılmaz ve verim 1,8 ton/ha'dır; bu, ekstansif tarımdır. Girdileri yetersiz olan ekstansif tarım yağış ve sıcaklık gibi doğal koşullara daha bağımlıdır, bu yüzden II doğrudur. Üçüncü adım: toplam ürün, ekili alan ile verimin çarpımıdır. K: 150 × 7,6 = 1140 ton; L: 1200 × 1,8 = 2160 ton; M: 400 × 3,1 = 1240 ton; N: 90 × 8,4 = 756 ton. En fazla ürün, ekstansif tarımın yapıldığı L alanından alınır; III yanlıştır. Doğru yorumlar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, L alanının doğal koşullara bağımlılığını gösteren II'yi atlar. 'Yalnız II' seçeneği, girdileri tam olan K ve N alanlarını intansif saymaz. 'Yalnız III' seçeneği, en yüksek birim alan verimini en yüksek toplam üretimle karıştırır. 'I ve III' seçeneği de ekili alan büyüklüğünü hesaba katmadan yüksek verimli alanın toplam üretimde de önde olduğunu varsayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 56

  • Nüfus politikaları, şehirler ve kır yerleşmeleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Cumhuriyet'in ilanından önceki savaşlar Türkiye'de ciddi nüfus kayıplarına neden olmuştur. İzlenen politikalarla 1960'lı yılların başında nüfus yaklaşık iki katına ulaşmış, ardından hızlı nüfus artışının ekonomik kalkınmayı zorlaştırdığı görüşü ağırlık kazanmıştır.

Bu görüşün benimsendiği dönemde aşağıdakilerden hangisi uygulanmıştır?

  1. A

    Çok çocuklu ailelere ödül ve vergi kolaylığı sağlanarak doğumlar teşvik edilmiştir.

  2. B

    Yurt dışındaki işçilerin geri dönüşü özendirilerek ülke nüfusunun artırılması amaçlanmıştır.

  3. C

    Toplam nüfusu azaltmak için aile başına doğum sayısına yasal bir üst sınır getirilmiştir.

  4. D

    Savaş kayıplarını gidermek amacıyla evlenme yaşı düşürülerek erken evlilik desteklenmiştir.

  5. E

    Nüfus artışını destekleyen yasal düzenlemeler kaldırılmış, yurt dışına işçi göçü özendirilmiştir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: savaşların yol açtığı nüfus kaybı nedeniyle Cumhuriyet'in ilk döneminde (1923-1965) nüfusu artırmaya yönelik politikalar izlenmiş ve 1960'ların başında nüfus yaklaşık iki katına çıkmıştır. İkinci adım: bu noktadan sonra hızlı artışın kalkınmayı yavaşlattığı düşüncesiyle 1965-1980 döneminde nüfus artış hızını düşürmeyi amaçlayan bir politikaya geçilmiştir. Üçüncü adım: bu dönemde nüfus artışını özendiren yasal düzenlemeler kaldırılmış ve yurt dışına işçi göçü desteklenmiştir. Bu nedenle doğru cevap, yasal düzenlemelerin kaldırılması ve dış göçün özendirilmesidir.

Çeldiriciler: Çok çocuklu ailelere ödül ve vergi kolaylığı sağlanması, nüfusu artırmayı amaçlayan önceki döneme aittir; dönemleri ters sıralamaktan doğar. Evlenme yaşının düşürülmesi de savaş kayıplarını gidermeye yönelik önceki dönemin önlemidir. Yurt dışındaki işçilerin geri dönüşünün özendirilmesi, dış göçü nüfus artırma aracı gibi görür; oysa bu dönemde dış göç özendirilmiştir. Doğum sayısına yasal üst sınır getirilmesi ise artış hızını düşürmeyi toplam nüfusu azaltmakla eş tutar; Türkiye böyle bir sınırlama uygulamamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 57

  • Şehirleşme, göç, sanayi ve bölgesel kalkınma
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kırsal kesimden yoğun göç alan büyük şehirlerde nüfusun kısa sürede hızla artması, son yıllarda çeşitli sorunlara yol açmaktadır.

Aşağıdakilerden hangisi bu şehirlerde göçün doğurduğu sorunlardan biri değildir?

  1. A

    Çevredeki tarım ve orman arazilerinin konut alanına dönüşmesi

  2. B

    Genç nüfusun ayrılmasıyla yaşlı nüfus oranının yükselmesi

    Doğru cevap
  3. C

    İş arayanların artmasıyla işsizliğin büyümesi

  4. D

    Hava ve su kirliliğinin artması

  5. E

    Su ve kanalizasyon gibi altyapı hizmetlerinin yetersiz kalması

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: göç alan şehirlerde nüfus, konut, iş ve hizmet kapasitesinden hızlı arttığı için plansız yerleşme, altyapı hizmetlerinin aksaması, işsizlik, çevre kirliliği ve çevredeki tarım ve orman arazilerinin yerleşime açılması gibi sorunlar ortaya çıkar. İkinci adım: genç ve çalışma çağındaki nüfusun ayrılmasıyla yaşlı nüfus oranının yükselmesi ise göç alan şehirde değil, göç veren kırsal alanda görülen bir durumdur. Bu nedenle aranan seçenek yaşlı nüfus oranının yükselmesidir.

Çeldiriciler: Tarım ve orman arazilerinin konut alanına dönüşmesi, şehrin artan nüfusu barındırmak için çevresine yayılmasının sonucudur. İşsizliğin büyümesi, göç edenlerin şehirde iş araması nedeniyle göç alan yerin sorunudur. Hava ve su kirliliği yalnız sanayiden değil, artan nüfusun ısınma, ulaşım ve atık yükünden de kaynaklanır. Altyapı hizmetlerinin yetersiz kalması da nüfusun azalmasıyla değil, hızlı artışıyla ilgilidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 58

  • Kültür bölgeleri ve medeniyetler
  • Kolay
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dil, büyük kültür bölgelerini birbirinden ayırmada öne çıkan ögelerden biridir.

  2. II.

    Din, büyük kültür bölgelerinin belirlenmesinde ön plana çıkan bir ögedir.

  3. III.

    İklim tipi, büyük kültür bölgelerinin sınırlarını belirleyen temel kültür ögesidir.

Dünya üzerinde büyük kültür bölgeleri belirlenirken toplumları birbirine bağlayan ve onları diğer toplumlardan ayıran ortak değerler esas alınır.

Bu bölgelerin sınırlarının çizilmesinde öne çıkan ögelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: kültür, bir toplumun tutum, davranış, örf ve âdetleri gibi maddi ve manevi değerlerinin bütünüdür; bu nedenle kültür bölgeleri insan yapımı değerlere göre ayrılır. İkinci adım: büyük kültür bölgeleri oluşturulurken bu değerler içinde en çok dil ve din öne çıkar; I ve II doğrudur. İklim tipi ise doğal bir etkendir; yaşam biçimini etkileyebilse de bir kültür ögesi değildir ve kültür bölgelerinin sınırlarını belirleyen temel ölçüt sayılmaz. III yanlıştır. Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, dinin kültür bölgelerinin belirlenmesindeki önemini görmezden gelir. 'Yalnız III' seçeneği, doğal bir etken olan iklimi kültür ögesi sayar ve dil ile dini dışarıda bırakır. 'I ve III' seçeneği, iklimi kültür ögesi sayarken dini önemsiz kabul eder. 'II ve III' seçeneği ise dili atlayıp iklimi kültür ölçütü olarak kabul eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 59

  • Hizmet sektörü, ulaşım, ticaret ve turizm
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Ekonomisi uzun süre tarım ürünleri ihracatına dayanan bir ülkede, kıyı ve tarihî alanlara yapılan yatırımlarla yabancı ziyaretçi sayısı on yılda üç katına çıkmış ve turizm en hızlı büyüyen sektör hâline gelmiştir.

Bu gelişmenin ülke ekonomisine doğrudan katkısı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Döviz girdisini artırarak dış ticaret açığının azalmasına yardım etmesi

    Doğru cevap
  2. B

    Fabrika üretimini doğrudan artırarak sanayi ihracatını büyütmesi

  3. C

    Yabancı ziyaretçi harcamalarıyla dış ticaret açığını büyütmesi

  4. D

    Gelirini büyük ölçüde yurt içi tatilcilerin harcamalarından sağlaması

  5. E

    Tarım ürünlerinin dünya fiyatlarını yükselterek tarım gelirini artırması

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: bu ülkede artan gelir yabancı ziyaretçilerden gelmektedir; yabancı turistin ülkede yaptığı harcama, mal ihracatı gibi ülkeye döviz kazandırır. İkinci adım: döviz girdisinin artması, ithalat ile ihracat arasındaki farkın, yani dış ticaret açığının kapanmasına katkı sağlar. Turizm ayrıca konaklama, ulaşım ve hizmet alanlarında istihdam yaratarak işsizliği azaltabilir; ancak soruda sorulan en doğrudan ekonomik katkı döviz girdisidir.

Çeldiriciler: Fabrika üretiminin doğrudan artması, turizmi sanayi üretimi gibi görmekten doğar; turizm bir hizmet sektörüdür. Dış ticaret açığının büyümesi, yabancı ziyaretçi harcamasını döviz çıkışı sanan ters bir okumadır. Gelirin büyük ölçüde yurt içi tatilcilerden sağlanması, ziyaretçilerin yabancı olduğu bilgisiyle çelişir. Tarım ürünlerinin dünya fiyatlarının yükselmesi ise turizm gelirini tarım gelirine bağlar; turizmdeki artış dünya tarım fiyatlarını belirlemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 60

  • Jeopolitik konum, Türk kültür bölgeleri, gelişmişlik
  • Zor
  • Şekilli soru

Grafikte, bir yıl içinde Türkiye'ye gelen yabancı ziyaretçilerin dört bölge grubuna göre dağılımı temsilî değerlerle gösterilmiştir.

Grafik ve bu bölgelerle Türkiye arasındaki kültürel bağlar birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Sütun grafiği: bir yılda Türkiye'ye gelen ziyaretçiler, bin kişi. Balkanlar 3400, Kafkaslar 2900, Orta Asya 1100, Orta Doğu 2300.
  1. A

    Dil ve tarih yakınlığı bulunan Kafkaslardan gelen ziyaretçi sayısı Balkanlardan fazladır.

  2. B

    Osmanlı mirasına dayalı bağların bulunduğu Balkanlar, en çok ziyaretçi gelen bölgedir.

    Doğru cevap
  3. C

    Ortak dil ve kültür bağları, Orta Asya'dan gelen ziyaretçi sayısını en yüksek düzeye çıkarmıştır.

  4. D

    Orta Doğudan gelen ziyaretçi sayısı, Kafkaslardan gelen ziyaretçi sayısını geçmiştir.

  5. E

    Kültürel bağların etkisi bulunmadığı için bölgelerden gelen ziyaretçi sayıları birbirine yakındır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: grafikte en uzun sütun Balkanlara aittir; bu bölge grubundan gelen ziyaretçi sayısı Kafkaslar, Orta Doğu ve Orta Asya'dan fazladır. İkinci adım: Türkiye ile Balkanlar arasındaki kültürel bağ Osmanlı mirasına dayanır ve kültürel yakınlık turizmi ve insan hareketliliğini kolaylaştırır. Grafikteki sıralama ile bu bilgi birlikte, Osmanlı mirasıyla bağlı Balkanların en çok ziyaretçi gönderen bölge grubu olduğu yorumunu doğrular.

Çeldiriciler: Kafkaslardan gelen ziyaretçinin Balkanlardan fazla olduğu yorumu iki sütunun sırasını ters okur; Kafkaslarla dil ve tarih yakınlığı doğru olsa da sayısı Balkanlardan azdır. Orta Asya'dan gelen ziyaretçinin en yüksek düzeyde olduğu yorumu, kültürel yakınlığı tek belirleyici sayar; oysa Orta Asya grafikteki en kısa sütundur ve uzaklık da ziyaretçi sayısını etkiler. Orta Doğudan gelen ziyaretçinin Kafkasları geçtiği yorumu grafikle çelişir. Ziyaretçi sayılarının birbirine yakın olduğu ve kültürel bağların etkisiz kaldığı yorumu da hem sütunlar arasındaki büyük farka hem de kültürel yakınlığın insan hareketliliğini kolaylaştırdığı bilgisine aykırıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 61

  • Çevre sorunları, kaynak kullanımı, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir belediyenin planlama toplantısında, sulama kuyularının sayısının hızla arttığı bir ovada yer altı su seviyesinin her yıl düştüğü ve tarlalarda ani çöküntü çukurlarının oluşmaya başladığı bildirilmiştir.

Bu tehlikeyi azaltmak için önerilen aşağıdaki önlemlerden hangisi uygun değildir?

  1. A

    Ruhsatsız açılan sulama kuyularının kapatılması

  2. B

    Salma sulama yerine damla sulama yönteminin yaygınlaştırılması

  3. C

    Su ihtiyacı az olan ürünlerin ekiminin desteklenmesi

  4. D

    Ova tabanındaki derelerin beton kanala alınması

    Doğru cevap
  5. E

    Kuyulardan çekilen suyun sayaçla izlenip sınırlandırılması

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: ovada yer altı su seviyesinin sürekli düşmesi ve tarlalarda ani çöküntü çukurlarının açılması, obruk tehlikesini gösterir. İkinci adım: bu tehlikeyi doğuran beşerî etken, sulama için yer altından aşırı su çekilmesidir; boşalan boşluklar üstteki toprağın çökmesine yol açar. Üçüncü adım: riski azaltan önlemler ya çekilen suyu azaltır ya da yer altı suyunun beslenmesini artırır. Ova tabanındaki derelerin beton kanala alınması, yağış ve dere sularını ovadan hızla uzaklaştırarak suyun toprağa sızmasını engeller ve yer altı suyunun beslenmesini azaltır; bu nedenle obruk riskini azaltmaz, tersine artırabilir. Aranan önlem budur.

Çeldiriciler: Ruhsatsız kuyuların kapatılması çekilen su miktarını doğrudan azaltır. Damla sulamaya geçilmesi aynı ürün için gereken suyu düşürür. Su ihtiyacı az olan ürünlerin desteklenmesi sulama talebini azaltır. Çekilen suyun sayaçla izlenip sınırlandırılması da aşırı su çekimini kontrol altına alır. Bu dört önlem, obruğu yalnız kayaç yapısına bağlayan bir okumayla gereksiz görülebilir; oysa hepsi tehlikeyi doğuran beşerî etkeni hedef alır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 62

  • Çevre yönetimi ve ortak miras
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Uluslararası çevre anlaşmaları, çevre sorunlarının sınır ötesi etkileri nedeniyle devletlerin iş birliğini düzenleyen hukuki araçlardır. Bu alandaki önemli adımlardan biri Rio Konferansıdır.

Rio Konferansı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi, canlı türlerini korumaya yönelik olarak bu konferans sırasında imzaya açılmıştır.

  2. B

    Konferans, ulusların çevreye duyarlı ve sürdürülebilir yönetim biçimleri benimsemesi açısından önemli bir adım olmuştur.

  3. C

    Çölleşme ile mücadele, bu konferansta ele alınan ve uluslararası sözleşmeye konu olan çevre başlıklarından biridir.

  4. D

    Ramsar Sözleşmesi, sulak alanları korumaya yönelik olarak bu konferans sırasında imzaya açılmıştır.

    Doğru cevap
  5. E

    İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, küresel iklim sorunlarına karşı bu konferans sırasında imzaya açılmıştır.

Doğru cevap: D

Çözüm

Rio Konferansı, ulusların çevreye duyarlı ve sürdürülebilir yönetim biçimleri benimsemesi bakımından önemli bir adım sayılır. Konferans sırasında Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi, Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi imzaya açılmıştır.

Ramsar Sözleşmesi ise sulak alanların korunmasını ve sürdürülebilir kullanımını amaçlar; ancak Rio Konferansının değil, ondan çok önce (1971) imzalanan ayrı bir sözleşmenin konusudur. Bu nedenle Ramsar Sözleşmesinin Rio Konferansı sırasında imzaya açıldığını söyleyen ifade yanlıştır.

Çeldiriciler. Biyolojik çeşitlilik sözleşmesini Stockholm Konferansına bağlayan, iklim değişikliği çerçeve sözleşmesini 1997 tarihli Kyoto Protokolü ile karıştıran ya da çölleşme sözleşmesini Rio dışında sanan öğrenci bu doğru ifadeleri yanlış sanır. Sürdürülebilir yönetim vurgusu da konferansın bilinen bir sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 63

  • MÖ 6. yy - MS 2. yy felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir gezgin, günlerce bir ırmağın kıyısında oturup akan suyu izledikten sonra defterine şunları yazar: “Dün ayağımı soktuğum su çoktan denize karışmış, bugün önümden başka bir su akıyor; ırmak aynı adı taşısa da bir an bile aynı kalmıyor. Gece gündüze, kış yaza, sıcak soğuğa dönüşüyor; karşıtlar birbiriyle çekişiyor ve düzen de bu çekişmeden doğuyor. Kalıcılık duygusu bir yanılgı, varlığın asıl niteliği durmaksızın oluş. Yine de bu akış gelişigüzel değil; her şey, ölçüyü koruyan evrensel bir yasaya göre değişiyor.”

Gezginin defterindeki görüş, aşağıdaki düşünürlerden hangisinin görüşüyle örtüşür?

  1. A

    Thales

  2. B

    Parmenides

  3. C

    Empedokles

  4. D

    Herakleitos

    Doğru cevap
  5. E

    Aristoteles

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda defterdeki ilke belirlenir: gezgine göre varlığın temel niteliği sürekli oluş ve değişmedir; kalıcılık bir yanılgıdır. İkinci adımda bu değişmenin karşıtların çekişmesinden doğduğu ve gelişigüzel olmayıp evrensel bir yasaya (logos) bağlı olduğu görülür. Değişmeyi varlığın özü sayan, karşıtların birliğini ve her şeyi yöneten logosu öne süren İlk Çağ düşünürü Herakleitos'tur; ırmak örneği de onun her şeyin aktığı düşüncesini anlatır.

Çeldiriciler: 'Parmenides' tam tersini savunur; ona göre değişme duyuların yanılgısıdır, gerçek varlık bir ve değişmezdir. 'Thales' varlığın ilk maddesini su sayar; parçadaki su yalnızca değişmeyi gösteren bir örnektir, ilke olarak sunulmaz. 'Empedokles' tek bir ilke yerine dört öğeyi ve onları birleştirip ayıran sevgi ile nefreti temel alır. 'Aristoteles' doğa filozoflarından sonra gelen ve varlığı madde-form, dört neden kavramlarıyla açıklayan sistem filozofudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 64

  • 20. yy felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Karl Popper'a göre bir kuramı bilimsel kılan, onu destekleyen gözlemlerin çokluğu değildir. Isıtılan binlerce metal parçasının genleştiğini görmek “Bütün metaller ısıtılınca genleşir.” genellemesini kesinleştirmez; ısıtıldığında büzüldüğü gözlenen tek bir metal ise bu genellemeyi çürütmeye yeter. Bu yüzden bilim insanı, kuramını hangi gözlemin yanlışlayacağını önceden açıkça söyleyebilmeli ve onu çürütmeye yönelik sınamalara sunmalıdır. Bu sınamalardan geçen kuram kesin doğru sayılmaz, yalnızca şimdilik ayakta kalmış olur. Olabilecek her durumu açıkladığını ileri süren, hiçbir gözlemle çatışmayan bir öğreti ise güçlü değil, bilim dışıdır.

Bu parçaya göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Gözleme dayanan genellemelerin bilimsel bir değeri yoktur.

  2. B

    Bilimsel bir kuram, onu çürütebilecek gözlemlere açık olmalıdır.

    Doğru cevap
  3. C

    Eleştiriye açık kurumlar, toplumun özgürlüğünü korur.

  4. D

    Bir önerme, gözlemle doğrulandıkça kesin bilgiye dönüşür.

  5. E

    Bir kuram, sınamalardan geçtiği için bilimsel nitelik kazanır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda Popper'ın tezi bulunur: bir kuramı bilimsel yapan, yanlışlanabilir olmasıdır; hangi gözlemin onu çürüteceği önceden söylenebilmelidir. İkinci adımda gerekçe ile sonuç ayrılır: gerekçe, sayısız destekleyici gözlemin genellemeyi kesinleştirememesi ama tek bir aykırı gözlemin onu çürütebilmesidir; sonuç ise sınamalardan geçen kuramın yalnızca geçici olarak kabul edilmesidir. Her durumu açıklayıp hiçbir gözlemle çatışmayan öğretinin bilim dışı sayılması da aynı ölçütü doğrular. Bu nedenle parçadan, bilimsel bir kuramın onu çürütebilecek gözlemlere açık olması gerektiği yargısına ulaşılır.

Çeldiriciler: 'Eleştiriye açık kurumlar, toplumun özgürlüğünü korur.' yargısı Popper'ın açık toplum düşüncesine aittir ama parçada bu konu yoktur. 'Bir kuram, sınamalardan geçtiği için bilimsel nitelik kazanır.' yargısı sonucu neden gibi sunar; parçaya göre kuram sınamaya girmeden önce yanlışlanabilir olduğu için bilimseldir, sınamadan geçmek ona yalnızca geçici bir dayanıklılık kazandırır. 'Gözleme dayanan genellemelerin bilimsel bir değeri yoktur.' yargısı parçayı aşırı genelleştirir; gözlem kuramları sınamanın aracıdır. 'Bir önerme, gözlemle doğrulandıkça kesin bilgiye dönüşür.' yargısı Popper'ın karşı çıktığı doğrulamacı görüştür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 65

  • Psikoloji bilimini tanıyalım
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Öfke üzerine yazılmış iki metni karşılaştıran bir okur şu notu düşer: “İlk metnin yazarı, öfkeyi insan doğası üzerine yürüttüğü düşüncelerden hareketle açıklıyor ve öfkenin aklın tutkulara yenilmesi olduğunu savunuyor; ancak bu sonucu kendi iç gözlemi ve akıl yürütmesi dışında bir şeyle desteklemiyor. İkinci metnin yazarı ise yüz katılımcıyı aynı engelleyici durumla karşılaştırmış; kalp atımlarını, yüz ifadelerini ve katılımcıların kendi bildirdikleri duyguları ölçmüş, başka araştırmacıların da aynı düzeneği kurup sonuçları sınayabileceğini belirtmiş.”

Bu parçaya göre ikinci yazarın temsil ettiği psikolojiyi felsefeden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    İnsanın neden öfkelendiği sorusuyla ilgilenmemesi

  2. B

    Zihni, düşünsel çıkarımla varılan genel ilkelerle açıklaması

  3. C

    Açıklamalarını gözlem ve ölçümle sınanabilen verilere dayandırması

    Doğru cevap
  4. D

    Duygu ve düşünce gibi iç süreçleri konusu dışında tutması

  5. E

    Felsefeyle aynı soruları sorduğu için onun yöntemini kullanması

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda iki yazarın yöntemi ayrılır: ilk yazar sonucuna akıl yürütme ve iç gözlemle ulaşır, ikinci yazar ise aynı durumu birçok katılımcıda gözler, bedensel ve duygusal tepkileri ölçer. İkinci adımda bu yöntemler alanlarla eşleştirilir: düşünsel çıkarıma dayanan açıklama felsefeye, gözlem ve ölçüme dayanan açıklama psikolojiye aittir. Üçüncü adımda ikinci yazarın, başka araştırmacıların aynı düzeneği kurup sonuçları sınayabileceğini söylemesi nesnelliği gösterir. Bu yüzden psikolojiyi felsefeden ayıran özellik, açıklamalarını gözlem ve ölçümle sınanabilen verilere dayandırmasıdır.

Çeldiriciler: 'İnsanın neden öfkelendiği sorusuyla ilgilenmemesi' yanlıştır; iki yazar da öfkeyi açıklamaya çalışır, psikoloji de insan davranışını açıklamayı amaçlar. 'Zihni, düşünsel çıkarımla varılan genel ilkelerle açıklaması' ilk yazarın yani felsefenin yoludur. 'Duygu ve düşünce gibi iç süreçleri konusu dışında tutması' parçayla çelişir; ikinci yazar katılımcıların bildirdiği duyguları da ölçmüştür. 'Felsefeyle aynı soruları sorduğu için onun yöntemini kullanması' konu benzerliğini yöntem benzerliği sanmaktır; parçada sorular ortak, yöntemler farklıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 66

  • Psikolojinin temel süreçleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Açlık, susuzluk ve uyku gibi doğuştan gelen güdülerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Organizmanın fizyolojik bir ihtiyacından kaynaklanır.

  2. B

    Aynı türün bireylerinde ortak olarak görülür.

  3. C

    Hem insanlarda hem de hayvanlarda bulunur.

  4. D

    Doyurulma biçimleri kültürden kültüre değişebilir.

  5. E

    Daha önce ödüllendirilen davranışlar yoluyla öğrenilir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda doğuştan gelen (birincil, fizyolojik) güdülerin özellikleri hatırlanır: organizmanın bedensel bir eksikliğinden ya da ihtiyacından doğarlar, öğrenilmezler, türün bireylerinde ortaktırlar ve insanlarla birlikte hayvanlarda da görülürler. İkinci adımda seçenekler bu özelliklerle karşılaştırılır. Ödüllendirilen davranışın tekrarlanması pekiştirmeyle öğrenmedir; öğrenme yoluyla kazanılan güdüler sonradan edinilmiş (toplumsal, psikolojik) güdülerdir. Bu yüzden doğuştan gelen güdülerin ödüllendirilen davranışlar yoluyla öğrenildiği söylenemez.

Çeldiriciler: 'Doyurulma biçimleri kültürden kültüre değişebilir.' doğrudur; açlık güdüsü doğuştan gelir ama neyin, ne zaman ve nasıl yeneceği öğrenilir, bu ayrımı kaçıran aday bu seçeneği işaretler. 'Hem insanlarda hem de hayvanlarda bulunur.' doğrudur; bu güdüleri yalnız insana özgü sanan aday yanılır. 'Organizmanın fizyolojik bir ihtiyacından kaynaklanır.' ve 'Aynı türün bireylerinde ortak olarak görülür.' de bu güdülerin temel özellikleridir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 67

  • Öğrenme, bellek ve düşünme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bahçesindeki domates fidelerinden güneş alanların daha hızlı büyüdüğünü, aynı durumun biber ve patlıcan fidelerinde de görüldüğünü fark eden bir çiftçi, yeterince ışık alan bitkilerin daha hızlı büyüdüğü sonucuna varır.

Çiftçinin bu sonuca ulaşırken kullandığı düşünme biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Tek tek gözlemlerden genel bir yargıya varan tümevarım

    Doğru cevap
  2. B

    Genel bir yargıdan tek tek durumlara inen tümdengelim

  3. C

    Bir özelliği öbür özelliklerinden ayırarak ele alan soyutlama

  4. D

    Benzer nesneleri ortak bir ad altında toplayan kavram oluşturma

  5. E

    İki durumun benzerliğinden yola çıkıp birinin özelliğini öbürüne aktaran analoji

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda çiftçinin yaptığı zihinsel işlem belirlenir: domates, biber ve patlıcan fidelerine ilişkin ayrı ayrı gözlemlerden yola çıkar. İkinci adımda işlemin yönü saptanır: bu tek tek gözlemlerden, ışık alan bütün bitkileri kapsayan genel bir yargıya ulaşır. Özelden genele giden bu akıl yürütme tümevarımdır.

Çeldiriciler: 'Genel bir yargıdan tek tek durumlara inen tümdengelim' yönü tersine çevirir; çiftçi genel bir ilkeden başlamaz, genel yargıya ulaşır. 'Bir özelliği öbür özelliklerinden ayırarak ele alan soyutlama' kavram oluşturmanın bir aşamasıdır, bir akıl yürütme değildir. 'Benzer nesneleri ortak bir ad altında toplayan kavram oluşturma' burada yapılmaz; çiftçi yeni bir ad üretmez, bitkiler hakkında bir yargıya varır. 'İki durumun benzerliğinden yola çıkıp birinin özelliğini öbürüne aktaran analoji' tek bir durumdan başka tek bir duruma geçer; çiftçi ise birçok gözlemden genel bir sonuca varmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 68

  • Ruh sağlığının temelleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sınava üç hafta kalan bir aday, ilk günlerde hiç kaygı duymadığı için çalışmayı sürekli erteler. Sınav yaklaştıkça hafif bir gerginlik hissetmeye başlar; artık planına uyar, konulara daha uzun süre odaklanır. Sınavdan önceki gece ise kaygısı öyle artar ki okuduğunu anlayamaz, uykusu kaçar. Ertesi gün bunu anlattığı rehber öğretmeni, yaşadıklarının olağan dışı olmadığını söyler.

Bu parçada vurgulanan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Sınav öncesinde duyulan kaygı, tedavi gerektiren bir bozukluk belirtisidir.

  2. B

    Stres, bireyin başarısını düşüren zararlı bir tepkidir.

  3. C

    Tehlike karşısındaki bedensel uyarılma, sonradan öğrenilen bir tepkidir.

  4. D

    Orta düzeydeki kaygı, dikkati ve güdülenmeyi artırarak işlevsel olabilir.

    Doğru cevap
  5. E

    Hafif ve orta düzeydeki kaygı, dikkatin dağılmasına yol açar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda adayın kaygı düzeyleri sıralanır: kaygı yokken çalışmayı erteler, hafif-orta düzeyde kaygı duyunca planına uyar ve odaklanır, kaygı çok yükselince okuduğunu anlayamaz. İkinci adımda her düzeyin işlevi belirlenir: orta düzeydeki kaygı dikkati toplayıp güdülenmeyi artırırken, aşırı kaygı performansı düşürür. Üçüncü adımda rehber öğretmenin sözü, bu tepkilerin olağan olduğunu vurgular. Bu yüzden parçada vurgulanan düşünce, orta düzeydeki kaygının işlevsel olabileceğidir.

Çeldiriciler: 'Hafif ve orta düzeydeki kaygı, dikkatin dağılmasına yol açar.' parçayla çelişir; aday bu düzeyde daha uzun süre odaklanmıştır, dikkat yalnız aşırı kaygıda dağılır. 'Stres, bireyin başarısını düşüren zararlı bir tepkidir.' stresin yararlı yönünü görmez. 'Sınav öncesinde duyulan kaygı, tedavi gerektiren bir bozukluk belirtisidir.' her kaygıyı bozukluk sayar; öğretmen tam tersine durumun olağan olduğunu söyler. 'Tehlike karşısındaki bedensel uyarılma, sonradan öğrenilen bir tepkidir.' yanlıştır; savaş ya da kaç tepkisi doğuştan gelir ve parçanın konusu da değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 69

  • Toplumsal yapı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kıyıdaki bir kasabada yıllardır kasabanın en çok kişiyi çalıştıran konserve fabrikası kapanır. İş bulamayan babaların çoğu büyük şehirlere gider; evdeki kararları artık çoğunlukla anneler ve büyük çocuklar verir. Ailelerin geliri düştüğü için ortaokulu bitiren gençlerin bir bölümü liseye kaydolmaz, okul yönetimi de öğrencisi azalan birkaç sınıfı birleştirir ve servis seferlerini azaltır. Bu sırada belediye, boşalan fabrika arazisinde bir pazar yeri kurar; kasabalılar da dayanışma için yeni bir kooperatif örgütler.

Bu parçadan toplumsal yapıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Toplumsal kurumlar, birbirinden bağımsız olarak işler.

  2. B

    Bir kurumda ortaya çıkan değişme, öbür kurumlara da yansır.

    Doğru cevap
  3. C

    Bir toplumun yapısı, sahip olduğu kurumların sayısıyla belirlenir.

  4. D

    Din kurumu, toplumsal yapıdaki öbür kurumlara yön verir.

  5. E

    Statü ve rol değişmeleri, aile kurumuna özgüdür.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda parçadaki kurumlar ve aralarındaki etkileşim belirlenir: ekonomideki değişme (fabrikanın kapanması) aileyi (babaların gitmesi, kararları annelerin vermesi), eğitimi (liseye kaydolmayan gençler, birleştirilen sınıflar) ve siyaset ile yönetimi (belediyenin pazar yeri kurması) etkiler; halk da kooperatif gibi yeni bir örgütlenmeye gider. İkinci adımda bu zincir, toplumsal yapının birbirine bağlı ve birbirini tamamlayan kurumlardan oluştuğu ilkesiyle ilişkilendirilir. Bu yüzden parçadan, bir kurumda ortaya çıkan değişmenin öbür kurumlara da yansıdığı yargısına ulaşılır.

Çeldiriciler: 'Toplumsal kurumlar, birbirinden bağımsız olarak işler.' parçadaki karşılıklı etkilenmeyle çelişir. 'Bir toplumun yapısı, sahip olduğu kurumların sayısıyla belirlenir.' yargısına parçada dayanak yoktur; parça kurumların sayısını değil ilişkisini anlatır. 'Din kurumu, toplumsal yapıdaki öbür kurumlara yön verir.' yargısı parçada hiç geçmeyen bir kuruma öncelik verir. 'Statü ve rol değişmeleri, aile kurumuna özgüdür.' yanlıştır; rol değişmesi ailede görülse de okul ve belediye de yeni düzenlemelere gitmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 70

  • Toplumsal değişme ve gelişme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yaylada hayvancılıkla geçinen bir aile, geçen yıl büyük bir kente taşınır. Köyde komşular tarlada imece yapar, düğünü ve yası birlikte yaşar, birbirinin evine haber vermeden girerdi. Kentte ise baba ile büyük oğul bir lojistik firmasında sözleşmeyle çalışmaya başlar; amirleriyle ilişkileri iş saatleri ve görev tanımlarıyla sınırlıdır. Apartmandaki komşularla çoğunlukla aidat toplantılarında görüşülür, kızın okul işleri de öğretmenle yüz yüze değil, bir veli bilgilendirme sistemi üzerinden yürür. Aile, köydeki akrabalarını artık ancak bayramlarda arayabildiğini söyler.

Bu durum, aşağıdaki değişmelerden en çok hangisini örneklendirir?

  1. A

    İkincil ilişkilerin yerini birincil ilişkilerin alması

  2. B

    Komşuluk ilişkilerinin birincil ilişki olarak güçlenmesi

  3. C

    Birincil ilişkilerin yerini ikincil ilişkilerin alması

    Doğru cevap
  4. D

    Kentleşmenin nüfus artışından ibaret kalması

  5. E

    Geniş aile yapısının kentte güçlenmesi

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda köydeki ve kentteki ilişki biçimleri karşılaştırılır: köyde imece, birlikte yaşanan düğün ve yas, kapısı açık komşuluk vardır; kentte ise sözleşmeye bağlı iş ilişkileri, görev tanımlarıyla sınırlı amir ilişkisi, toplantıya indirgenmiş komşuluk ve kurumsal bir sistem üzerinden yürüyen okul ilişkisi görülür. İkinci adımda bu ilişkiler sınıflandırılır: yüz yüze, samimi ve sürekli ilişkiler birincil; çıkara, kurala ve sözleşmeye dayalı, sınırlı ilişkiler ikincil ilişkilerdir. Üçüncü adımda bu geçiş, kentleşme ve modernleşmeyle birlikte görülen değişme olarak tanınır. Bu yüzden durum en çok birincil ilişkilerin yerini ikincil ilişkilerin almasını örneklendirir.

Çeldiriciler: 'İkincil ilişkilerin yerini birincil ilişkilerin alması' değişmenin yönünü tersine çevirir. 'Komşuluk ilişkilerinin birincil ilişki olarak güçlenmesi' parçayla çelişir; kentteki komşuluk toplantılarla sınırlı ikincil bir ilişkidir. 'Kentleşmenin nüfus artışından ibaret kalması' kentleşmeyi yalnız nüfusa indirger; parça ilişki biçimlerindeki değişmeyi anlatır. 'Geniş aile yapısının kentte güçlenmesi' modernleşmenin bir unsuru değildir ve parçada da yer almaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 71

  • Klasik mantık
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir okulun felsefe kulübü, koridordaki sözlük panosu için kavram tanımları toplar. Panoya asılmadan önce tanımları okuyan kulüp danışmanı aşağıdaki üç tanımı geri çevirir:

“Kare, dört kenarı olan düzlemsel bir şekildir.” “Kuş, kanatları olan bir canlıdır.” “Çatal, yemek yerken kullanılan bir araçtır.”

Danışman, üç tanımda da aynı kurala uyulmadığını, bu yüzden hepsinin yeniden yazılması gerektiğini söyler.

Danışmanın geri çevirdiği tanımlarda aşağıdaki tanım kurallarından hangisine uyulmamıştır?

  1. A

    Tanımlanan kavram, tanımın içinde yer almamalıdır.

  2. B

    Tanım, olumsuz ifadelerle yapılmamalıdır.

  3. C

    Tanım, mecazlı ve belirsiz sözcükler içermemelidir.

  4. D

    Tanım, tanımlananın kaplamından daha dar olmamalıdır.

  5. E

    Tanım, tanımlananın kaplamından daha geniş olmamalıdır.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda her tanımda tanımlanan ile tanımlayan ayrılır: 'kare' ile 'dört kenarı olan düzlemsel şekil', 'kuş' ile 'kanatları olan canlı', 'çatal' ile 'yemek yerken kullanılan araç'. İkinci adımda tanımlayanın kapsadığı bireyler sınanır: dikdörtgen ve yamuk da dört kenarlı düzlemsel şekildir, arı ve yarasa da kanatlı canlıdır, kaşık ve bıçak da yemek yerken kullanılır. Böylece her tanım, tanımlanan kavramın dışındaki bireyleri de içine alır. Üçüncü adımda ihlal edilen kural adlandırılır: tanım, tanımlananla aynı kaplamda olmalı, ondan geniş olmamalıdır. Bu yüzden uyulmayan kural, tanımın tanımlananın kaplamından daha geniş olmaması kuralıdır.

Çeldiriciler: 'Tanım, tanımlananın kaplamından daha dar olmamalıdır.' tanımlanan ile tanımlayanın yerini karıştırır; buradaki tanımlar bireyleri dışarıda bırakmaz, fazladan birey katar. 'Tanımlanan kavram, tanımın içinde yer almamalıdır.' kuralına uyulmuştur; hiçbir tanım kendi kavramını tekrar etmez, bu hatayı geniş tanımla karıştıran aday yanılır. 'Tanım, mecazlı ve belirsiz sözcükler içermemelidir.' kuralına da uyulmuştur; tanımlar açık sözcüklerle kurulmuştur. 'Tanım, olumsuz ifadelerle yapılmamalıdır.' kuralı da çiğnenmemiştir; tanımların hepsi olumludur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 72

  • Klasik mantık
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir müzik müzesinin kataloğunu hazırlayan bir görevli, sergideki eserleri türlerine göre sınıflandırmak için şu dört kavramı kullanır ve bunları cins-tür ilişkisine göre dizmek ister: keman, çalgı, yaylı telli çalgı, telli çalgı.

Bu dört kavramın kaplamı genişten dara doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Çalgı – telli çalgı – yaylı telli çalgı – keman

    Doğru cevap
  2. B

    Keman – yaylı telli çalgı – telli çalgı – çalgı

  3. C

    Çalgı – yaylı telli çalgı – telli çalgı – keman

  4. D

    Telli çalgı – çalgı – yaylı telli çalgı – keman

  5. E

    Çalgı – telli çalgı – keman – yaylı telli çalgı

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda kavramların kaplamları karşılaştırılır: bütün telli çalgılar birer çalgıdır ama her çalgı telli değildir; bütün yaylı telli çalgılar telli çalgıdır ama her telli çalgı yayla çalınmaz; keman ise yaylı telli çalgıların bir türüdür. İkinci adımda en geniş kaplamlı kavram cins, daha dar olanı tür sayılarak sıralanır: çalgı, telli çalgı, yaylı telli çalgı, keman. Her kavram bir sonrakinin cinsi, bir öncekinin türüdür.

Çeldiriciler: 'Keman – yaylı telli çalgı – telli çalgı – çalgı' sıralaması dardan genişe gider; kaplamı dar olan kavramı cins sayar. 'Çalgı – yaylı telli çalgı – telli çalgı – keman' sıralaması ortadaki iki kavramın yerini değiştirir. 'Telli çalgı – çalgı – yaylı telli çalgı – keman' sıralaması telli çalgıyı çalgının cinsi sayar. 'Çalgı – telli çalgı – keman – yaylı telli çalgı' sıralaması kemanı, ait olduğu yaylı telli çalgılardan daha geniş sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 73

  • Mantık ve dil
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir emlak danışmanı, kasabaya taşınmayı düşünen bir aileye “Bu kasabadaki bütün evler büyüktür.” der. Ailenin babası bu sözün doğru olup olmadığını anlamak için hangi evin büyük sayılacağını sorar. Danışman ise kimine göre yüz metrekarelik, kimine göre iki yüz metrekarelik bir evin büyük olduğunu söyler ve kesin bir ölçü veremez.

Danışmanın ifadesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    İfadedeki belirsizlik, cümlenin öğelerinin yanlış sırada dizilmesinden, yani söz dizimindeki bir bozukluktan kaynaklanmaktadır.

  2. B

    Kasabadaki evler tek tek gezilip görülürse “büyük” sözcüğü belirlenmeden de ifadenin doğru mu yanlış mı olduğu kesin olarak söylenebilir.

  3. C

    “Büyük” sözcüğünün anlam sınırları belli olmadığından ifade semantik bakımdan belirsizdir ve ona kesin bir doğruluk değeri verilemez.

    Doğru cevap
  4. D

    Belirsizliğin kaynağı “bütün” sözcüğüdür; çünkü nicelik bildiren ifadeler, nitelik bildiren ifadelerden daha kolay belirsizleşir.

  5. E

    Belirsizlik somut bir kavram olan “ev” sözcüğünden doğar; çünkü somut kavramlar, soyut kavramlardan daha belirsizdir.

Doğru cevap: C

Çözüm

İfadedeki “bütün” sözcüğü kapsamı açıkça bildirir; sorun “büyük” sözcüğündedir. Danışman bir evin hangi ölçüden sonra büyük sayılacağını söyleyemediğine göre bu sözcüğün anlam sınırları belli değildir. Sözcüğün gösterdiği şeyle ilişkisi belirsiz olduğu için bu bir semantik (anlamsal) belirsizliktir. Belirsiz bir cümleye doğruluk değeri verilemez; evleri gezmek de ölçüt belirlenmedikçe sonucu değiştirmez. Cümlenin dizilişinde bir bozukluk yoktur; ayrıca nitelik ifadeleri nicelik ifadelerinden, soyut kavramlar da somut kavramlardan daha belirsizdir. Bu nedenle ifadenin semantik bakımdan belirsiz olduğu ve ona kesin bir doğruluk değeri verilemeyeceği söylenebilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 74

  • Sembolik mantık
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    p′ ∨ q

  2. II.

    q ⇒ r′

  3. III.

    (q ⇔ p′) ⇒ r′

p, q ve r birer basit önerme olmak üzere (p ⇒ q) önermesi yanlış, (q ∨ r) önermesi ise doğrudur.

Buna göre aşağıdaki bileşik önermelerden hangileri yanlıştır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Koşul önermesi yalnızca ön bileşen doğru, art bileşen yanlış iken yanlıştır; (p ⇒ q) yanlış olduğuna göre p doğru, q yanlıştır. (q ∨ r) doğru ve q yanlış olduğundan r doğrudur. Buna göre p′ yanlış, r′ yanlıştır. I. p′ ∨ q: yanlış ∨ yanlış = yanlış. II. q ⇒ r′: ön bileşen yanlış olduğundan koşul önermesi doğrudur. III. q ⇔ p′: iki bileşen de yanlış olduğundan karşılıklı koşul doğrudur; doğru ⇒ yanlış (r′) = yanlış. Yanlış olan önermeler I ve III'tür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 75

  • İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar
  • Kolay
  • Öncüllü soru
  1. I.

    İmam Matüridi – Kitabü't-Tevhid

  2. II.

    İmam Şafii – er-Risale

  3. III.

    Ebu'l-Hasan el-Eşari – Kitabu'l-Umm

İslam düşünce geleneğinde inanç esaslarını açıklayan kelam âlimleri ile fıkhın yöntemini belirleyen müçtehitler, kaleme aldıkları eserlerle sonraki kuşakları derinden etkilemiştir. Okul kütüphanesinde açılan "Anadolu'da İslam düşüncesi" sergisi için hazırlanan tanıtım kartlarında her âlimin adı, tanındığı bir eserle yan yana yazılmıştır. Ziyaretçileri yanıltmamak için kartların sergiden önce gözden geçirilmesi istenmiştir. Kartlardaki eşleştirmeler şunlardır:

Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda her eşleştirme tek tek denetlenir. Kitabü't-Tevhid, İmam Matüridi'nin inanç konularındaki başyapıtı sayılan eseridir; bu yüzden I doğrudur. İmam Şafii fıkıh usulü konularını işlemiş ve bunları er-Risale adlı eserinde açıklamıştır; II de doğrudur. Kitabu'l-Umm ise Eşari'nin değil, İmam Şafii'nin en tanınmış eseridir; III yanlıştır. İkinci adımda doğru eşleştirmeler birleştirilir ve sonuç I ve II olur.

Çeldiriciler: "Yalnız I" yanıtı, er-Risale'nin Şafii'ye ait olduğunu gözden kaçıran öğrencinin seçimidir. "I ve III" ve "II ve III" yanıtları, Kitabu'l-Umm'u Şafii yerine Eşari'ye mal eden ya da er-Risale'yi bir kelam eseri sanıp II'yi eleyen düşünceden doğar. "I, II ve III" yanıtı üç eşleştirmenin hepsini doğru sayar; oysa Eşari'nin eseri Müslümanların itikadi ihtilaflarını derleyen bir çalışmadır, Kitabu'l-Umm değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 76

  • Hz. Muhammed ve gençlik
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed, vefatından kısa bir süre önce Suriye'ye gönderilecek ordunun başına, azatlı bir kölenin oğlu olan ve henüz yirmi yaşına gelmemiş Üsame bin Zeyd'i getirdi; oysa bu orduda yaşça büyük ve tanınmış pek çok sahabi de vardı. Kur'an'ı ve dinî hükümleri iyi bilen genç Muaz bin Cebel'i önce Mekke'ye yönetici ve öğretici olarak gönderdi, ardından Yemen'e zekât memuru ve kadı olarak atadı. Bilgisine güvendiği bazı gençlerin fetva vermesine de izin verdi.

Bu uygulamalarla Hz. Peygamber'in görevlendirmelerde öne çıkardığı ilke aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Görevlerde yaşça büyüklere öncelik tanımak

  2. B

    Görevleri yakın akrabalar arasında paylaştırmak

  3. C

    Görevi ona ehil ve layık olana vermek

    Doğru cevap
  4. D

    Yöneticileri savaşta başarı gösterenlerden seçmek

  5. E

    Sayıca çok oldukları için gençlere görev vermek

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda parçadaki görevlendirmeler ayrılır: ordu komutanlığı, yöneticilik ve öğreticilik, zekât memurluğu ile kadılık ve fetva verme. İkinci adımda görev alanların konumuna bakılır: Üsame hem çok genç hem de azatlı bir kölenin oğludur, ordudaki yaşça büyük ve tanınmış sahabiler ise geri planda kalmıştır. Üçüncü adımda görev ile kişinin yeteneği arasındaki bağ kurulur: Muaz'a ve fetva veren gençlere, dinî bilgileri yeterli olduğu için öğretme ve hüküm verme işleri bırakılmıştır. Dördüncü adımda bu uygulamaların ortak ilkesi soyutlanır: Hz. Peygamber yönetimde sınıf ve yaş farkını değil, ehliyet ve liyakati ölçü almıştır.

Çeldiriciler: "yaşça büyüklere öncelik" ilkesi parçadaki uygulamayı tersine okur, çünkü ordudaki büyükler varken genç biri komutan yapılmıştır. "Yakın akrabalar arasında paylaştırmak" yanlıştır; görev alanlar soyca seçkin ya da Peygamber'in akrabası oldukları için seçilmemiştir. "Savaşta başarı" ölçüsü kadılık, öğreticilik ve fetva gibi askerî olmayan görevleri açıklamaz. "Sayıca çok oldukları için" gerekçesi de parçada yoktur; gençler sayıları yüzünden değil, yeterlikleri yüzünden görevlendirilmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 77

  • İnançla ilgili meseleler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir deneme yazarı, benimsediği görüşü şöyle özetler: "Evrenin kusursuz düzeni, onu var eden yüce bir aklın bulunduğunu gösterir. Ancak bu yaratıcı, evreni kurup işleyiş yasalarını koyduktan sonra onu kendi hâline bırakmıştır; ne olaylara karışır ne de insanlara elçi ya da kitap gönderir. Onu tanımanın tek yolu, peygamberlerin haberleri değil, aklın evrendeki düzen üzerine yürüttüğü düşüncedir."

Bu görüşün ait olduğu düşünce akımı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Teizm

  2. B

    Agnostisizm

  3. C

    Materyalizm

  4. D

    Deizm

    Doğru cevap
  5. E

    Ateizm

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda görüşün temel iddiası belirlenir: evreni bir yaratıcı var etmiştir, fakat o yaratıcı yasaları koyduktan sonra evrene müdahale etmez ve vahiy göndermez. İkinci adımda bu iddia akımların tanımlarıyla eşlenir: vahyi ve peygamberleri reddedip yalnızca akılla bilinebilen, evreni yaratıp bir daha müdahale etmeyen bir Tanrı anlayışı deizmi tanımlar. Üçüncü adımda yakın akımlar ayıklanır ve yanıt deizm olur.

Çeldiriciler: teizm de evrenin bir yaratıcı tarafından var edildiğini kabul eder; fakat bu görüş vahyi ve yaratıcının evrene müdahalesini reddettiği için teizmle örtüşmez. Agnostisizm, Tanrı'nın varlığı hakkında kesin bilgiye ulaşılamayacağını savunur; yazar ise yaratıcının varlığını açıkça kabul eder. Materyalizm fizikötesi bir varlığı tanımaz, ateizm de dine dair her kavramı reddedip evrenin tesadüfen oluştuğunu ileri sürer; her ikisi de yüce bir aklın evreni var ettiği iddiasıyla çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 78

  • Ahlaki tutum ve davranışlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yaşlı bir hattat, atölyesinde tek başına çalıştığı gecelerde de harflerin her kıvrımını aynı titizlikle çizer. Çırakları ona neden kimsenin bakmayacağı bir sayfaya bu kadar emek verdiğini sorduğunda, işe başlamadan önce kısa bir dua ettiğini, ardından da her an Rabbinin huzurunda olduğunu, O'nu görmese bile O'nun kendisini gördüğünü bilerek kalemi eline aldığını söyler.

Bu parçada hattatın tutumuyla anlatılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    İhlas

  2. B

    Takva

  3. C

    İhsan

    Doğru cevap
  4. D

    Dua

  5. E

    Sıratımüstakim

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda hattatın tutumunun ayırt edici yönü bulunur: kimse görmese de işini en güzel biçimde yapar, çünkü her an Allah'ın huzurunda olduğunu ve Allah'ın kendisini gördüğünü hisseder. İkinci adımda bu özellik Kur'an'daki ahlaki kavramlarla eşlenir: kişinin daima Allah'ın huzurunda olduğunu hissetmesi ve O'nu görüyormuşçasına yaşaması ihsan kavramıyla anlatılır. Üçüncü adımda yakın kavramlar ayıklanır ve yanıt ihsan olur.

Çeldiriciler: ihlas, söz ve davranışlarda yalnızca Allah'ın rızasını gözetmek, yani niyetin samimiyetidir; parça ise niyetten çok Allah'ın huzurunda bulunma bilincini ve işin güzel yapılmasını öne çıkarır. Takva, bilinçli ve dikkatli davranarak kötülükten korunmaktır; hattatın tutumu bir şeyden sakınmayı değil, işi en iyi biçimde yapmayı anlatır. Duayı seçmek, parçada geçen bir ayrıntıyı kavramın kendisi saymaktır. Sıratımüstakim Allah'ın gösterdiği dosdoğru yoldur; tek bir tutumun adı değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 79

  • İslam ve bilim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

On birinci yüzyılda Mısır'da çalışan bir Müslüman bilgin, ışığın havadan suya ya da camdan havaya geçerken neden yön değiştirdiğini uzun deneylerle inceledi. Karanlık bir odanın duvarındaki küçük delikten giren ışığın karşı duvarda ters bir görüntü oluşturduğunu gözlemledi. Işığın kırılmasına ilişkin kuralı ortaya koydu ve görme ile ışıkla ilgili problemleri çözerken matematiksel denklemlerden yararlandı.

Bu parçada sözü edilen bilgin aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Ömer Hayyam

  2. B

    İbn Sina

  3. C

    Harizmi

  4. D

    Cezeri

  5. E

    İbnülheysem

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda parçadaki çalışmaların alanı belirlenir: ışığın bir ortamdan ötekine geçerken yön değiştirmesi, karanlık oda deneyi ve görme problemleri optik bilimine aittir. İkinci adımda bu alan bilginlerle eşlenir: ışığın kırılma kanununu bulan ve optik problemlerini çözmek için matematiksel denklemler kullanan bilgin İbnülheysem'dir. Üçüncü adımda aynı dönemde ya da matematikle ilgilenen öteki adlar ayıklanır ve yanıt İbnülheysem olur.

Çeldiriciler: Ömer Hayyam da matematik ve fizik alanında çalışmıştır, fakat ışığın kırılma kanunu onunla değil İbnülheysem'le anılır. İbn Sina tıbbın en önemli isimlerindendir; görme konusunun gözle ilgisi, optiği tıpla karıştıranları bu ada yöneltir. Harizmi sıfır kavramı ve el-Cebr ve'l-Mukabele ile cebirin temellerini atan bilgindir; matematiksel denklem vurgusu bu ada kaydırabilir ama onun çalışma alanı optik değildir. Cezeri ise mekanik düzenekleri ve otomatlarıyla tanınır; deney ve alet vurgusu onu çağrıştırsa da ışıkla ilgili bir buluşu yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 80

  • Güncel dinî meseleler
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir şehir hastanesinde aynı hafta üç olay yaşanır. Böbrek yetmezliği çeken ve başka bir tedavi yolu kalmayan bir hastaya, gerekli şartlar sağlanarak bağışlanan bir böbrek nakledilir. Kazada çok kan kaybeden bir yaralının hayatı, gönüllülerin bağışladığı kanla kurtarılır. Ölüm sebebi belirlenemeyen bir kişiye de ailesinin onayı alındıktan sonra otopsi yapılır.

Bu olaylarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?

  1. A

    Başka çare kalmadığında ve şartlara uyulduğunda organ nakline izin verilir.

  2. B

    Hayatı kurtarmanın başka yolu yoksa kan bağışı caizdir.

  3. C

    Organ nakline Kur'an'da açıkça yer alan bir hükme dayanılarak izin verilmiştir.

    Doğru cevap
  4. D

    Organ nakliyle ilgili dinî değerlendirme, nasların genel ilkelerinden hareketle yapılır.

  5. E

    Ölüm sebebini belirlemek için yapılan otopside yakınların rızası gözetilir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda üç olay ayrılır: böbrek nakli, kan bağışı ve otopsi. İkinci adımda her olay ilgili hükümle eşlenir: başka çare kalmadığında ve şartlara uyulduğunda organ nakline izin verilir; hayatı kurtarmanın başka yolu olmadığında kan bağışı caizdir. Üçüncü adımda otopsideki şart not edilir: âlimler, yakınların rızası alındığında ölüm sebebini belirlemek için yapılan otopsiyi caiz görmüştür. Dördüncü adımda olaylarla çelişen yargı aranır: Kur'an ve hadislerde organ nakli konusunda açık bir hüküm bulunmaz; bu yüzden nakle izin verilmesinin Kur'an'daki açık bir hükme dayandığı söylenemez. Söylenemeyecek yargı budur.

Yanlış seçenekler: şartlı organ nakline izin verildiği yargısı böbrek naklinin anlatımıyla uyumludur. Kan bağışının hayat kurtarmak için caiz olduğu yargısı yaralının durumuna uyar. Değerlendirmenin nasların genel ilkelerinden hareketle yapıldığı yargısı, açık bir hüküm bulunmamasının doğal sonucudur. Otopside yakınların rızasının gözetildiği yargısı da ailenin onayıyla yapılan otopsiyle örtüşür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by