20 soru · YKS

TYT Fen Deneme 1 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

TYT Fen Deneme 1 cevap anahtarı ve 20 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Basınç ve kaldırma kuvveti
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K cismi bırakıldığında terazinin okuması değişmez.

  2. II.

    İki cisim bırakıldığında taşan sıvının toplam kütlesi 150 g'dan fazladır.

  3. III.

    İki cisim bırakıldıktan sonra terazinin okuması, başlangıçtaki okumaya göre 60 g'dan fazla artar.

Terazi kefesinin üzerindeki taşma kabı, özkütlesi 0,8 g/cm³ olan bir sıvıyla ağzına kadar doldurulmuştur. Hacimleri 100'er cm³, özkütleleri sırasıyla 0,6 g/cm³ ve 1,5 g/cm³ olan K ve L cisimleri, önce K sonra L olacak biçimde kaba bırakılıyor. Taşan sıvı kefeye düşmeden kabın dışına alınıyor ve cisimler dengeye geldiğinde terazi okunuyor.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    I ve II

  5. E

    I ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Cisimlerin kütleleri mK=0,6⋅100=60 gm_K = 0{,}6 \cdot 100 = 60\ \text{g} ve mL=1,5⋅100=150 gm_L = 1{,}5 \cdot 100 = 150\ \text{g} olur. K'nin özkütlesi sıvınınkinden küçük olduğu için K yüzer, L'nin özkütlesi büyük olduğu için L batar.

İkinci adım: Yüzen K, ağırlığı kadar sıvı taşırır; taşan sıvının kütlesi 60 g'dır. Batan L ise hacmi kadar sıvı taşırır: 0,8⋅100=80 g0{,}8 \cdot 100 = 80\ \text{g}.

Üçüncü adım: Kabın ağırlaşması, cismin kütlesi ile taşan sıvının kütlesi arasındaki farktır. K için 60−60=060 - 60 = 0, L için 150−80=70 g150 - 80 = 70\ \text{g} bulunur.

I. DOĞRU: K yüzdüğü için okuma değişmez. II. YANLIŞ: Toplam taşan sıvı 60+80=140 g60 + 80 = 140\ \text{g} olup 150 g'dan fazla değildir. III. DOĞRU: Toplam artış 0+70=70 g0 + 70 = 70\ \text{g} olup 60 g'dan fazladır.

Doğru yargılar I ve III'tür.

Çeldiriciler: Yalnız II, yüzen K için de hacmi kadar (80 g) sıvı taştığını sanmaktan çıkar; bu durumda I bozulur, II doğru görünür. Yalnız III, ağırlaşmayı cismin ağırlığı kadar almaktan çıkar; K için artış 60 g, L için 150 g bulunur ve I yanlış sanılır. Yalnız I, batan L için terazinin değişmediğini sanmaktan çıkar; toplam artış 0 olur ve III yanlış sanılır. I ve II, taşan sıvı kütlesini cismin kütlesine eşit alınca ortaya çıkar; taşan toplam 210 g olur ve II doğru, III yanlış görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Kuvvet, Newton yasaları, sürtünme, denge
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Düz ve yatay bir yolda 1200 kg kütleli bir otomobil, sabit 20 m/s hızla doğrusal bir hareket yapmaktadır. Otomobile hareket yönünde 600 N büyüklüğünde bir motor kuvveti uygulanırken hareketin tersi yönde 600 N büyüklüğünde sürtünme ve hava direnci kuvvetleri etki etmektedir. Buna göre otomobile etki eden net kuvvetin büyüklüğü kaç newton'dur?

  1. A

    0 N

    Doğru cevap
  2. B

    600 N

  3. C

    1200 N

  4. D

    12000 N

  5. E

    24000 N

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda otomobile yatay doğrultuda iki kuvvetin etki ettiği görülür: hareket yönünde 600 N'luk motor kuvveti ve bunun tersi yönde 600 N'luk direnç kuvveti. İkinci adımda bu kuvvetler zıt yönlü olduğu için birbirinden çıkarılır: net kuvvet = 600 N − 600 N. Üçüncü adımda net kuvvetin sıfır olduğu görülür; Newton'un birinci yasasına göre net kuvveti sıfır olan cisim hızını korur, bu nedenle otomobil 20 m/s'lik sabit hızını sürdürür. Sonuç olarak net kuvvet 0 N'dur. Çeldiriciler: 600 N, yalnızca motor kuvvetinin net kuvvet olduğunu ve direnç kuvvetinin yok sayıldığını düşünmenin sonucudur. 1200 N, iki kuvvetin yönleri gözetilmeden toplanmasının sonucudur. 12000 N, otomobilin ağırlığının (kütle çarpı yerçekimi ivmesi) yatay hareketin net kuvveti sanılmasının sonucudur. 24000 N, kütle ile hızın çarpımının bir kuvvet gibi alınmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Isı, sıcaklık, hâl değişimi, ısıl denge, iletim, genleşme
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Katı hâlin öz ısısı, sıvı hâlin öz ısısından büyüktür.

  2. II.

    Buharlaşma ısısı, erime ısısının 4/3 katıdır.

  3. III.

    Grafikteki sıvı hâlin ısıtıldığı aralıkta maddeye verilen ısı, katı hâlin ısıtıldığı aralıkta verilen ısının altı katıdır.

Kütleleri eşit, saf bir X maddesi sabit güçlü bir ısıtıcıyla katı hâlden başlayarak ısıtılıyor. Isıtıcı eşit zaman aralıklarında eşit miktarda ısı verir; ısı kaybı ihmal edilmekte ve maddenin kütlesi ısıtma boyunca değişmemektedir. Isıtıcının verdiği ısının tamamı maddeye aktarılmaktadır. Maddenin sıcaklığının zamana bağlı değişimi şekildeki grafikte verilmiştir.

Buna göre, X maddesiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sıcaklık-zaman grafiği: 0. dakikada −20 °C; 2. dakikada 0 °C; 2. ile 8. dakika arasında 0 °C'de sabit; 8. dakikada 0 °C; 20. dakikada 100 °C; 20. ile 28. dakika arasında 100 °C'de sabit; 28. dakikada 100 °C; 30. dakikada 120 °C.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

  4. D

    II ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Grafikte sıcaklığın sabit kaldığı aralıklar hâl değişimidir: 2. ile 8. dakikalar arasında 0 °C'de erime, 20. ile 28. dakikalar arasında 100 °C'de buharlaşma (kaynama) gerçekleşir. Isıtıcı her dakika aynı miktarda ısı verdiğinden, bir dakikada verilen ısıyı birim olarak alalım.

Birinci adım: Katı aralığında sıcaklık 0. dakikadan 2. dakikaya kadar −20 °C'den 0 °C'ye çıkar. Bu aralıkta verilen ısı 2 birimdir ve sıcaklık değişimi 20 °C'dir. Buradan katının öz ısısı, kütleyle çarpımı olarak m⋅ckatı=220=0,1m \cdot c_{katı} = \dfrac{2}{20} = 0{,}1 bulunur.

İkinci adım: Sıvı aralığında sıcaklık 8. dakikadan 20. dakikaya kadar 0 °C'den 100 °C'ye çıkar. Bu aralıkta verilen ısı 12 birimdir ve sıcaklık değişimi 100 °C'dir. Buradan m⋅csıvı=12100=0,12m \cdot c_{sıvı} = \dfrac{12}{100} = 0{,}12 bulunur. Katının öz ısısı sıvınınkinden küçük olduğu için I. yargı yanlıştır.

Üçüncü adım: Erime aralığı 6 dakika, buharlaşma aralığı 8 dakikadır. Eşit sürede eşit ısı verildiğinden erime ısısı 6, buharlaşma ısısı 8 birimdir. Buharlaşma ısısının erime ısısına oranı 86=43\dfrac{8}{6} = \dfrac{4}{3} olur; II. yargı doğrudur.

Dördüncü adım: Sıvı aralığında verilen ısı 12 birim, katı aralığında verilen ısı 2 birimdir. Oran 122=6\dfrac{12}{2} = 6 olur; III. yargı doğrudur.

Doğru yargılar II ve III'tür.

Çeldiriciler: "Yalnız II" seçeneği, süre oranını ısı oranının tersi almanın sonucudur; sıvı aralığının ısı oranı 6 yerine 1/6 sanılınca III. yargı yanlış bulunur. "Yalnız III" seçeneği, erime ve buharlaşma aralıklarının karıştırılmasından gelir; bu durumda II. yargı yanlış görünür. "I ve II" seçeneği, düz aralıkta sıcaklığın arttığını sanan öğrencinin 0 °C'deki erime aralığını ısıtma aralığı saymasından doğar; I. yargı doğru, III. yargı yanlış çıkar. "I, II ve III" seçeneği, eğimin kütleyle doğru orantılı olduğunu sanarak eğimi büyük olan katının öz ısısının da büyük olacağını düşünmekten gelir; I. yargı doğru görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Elektrostatik
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Çubuk tamamen uzaklaştırıldıktan sonra X küresinin yükü pozitif, Y küresinin yükü negatiftir.

  2. II.

    Kürelerin ayrılmasından ve çubuğun uzaklaştırılmasından sonra iki kürenin toplam yükü sıfırdır.

  3. III.

    Çubuk tamamen uzaklaştırıldıktan sonra iki kürenin yükü de −5 μC'dir.

Özdeş ve yalıtılmış iki iletken küre, birbirine değecek biçimde yüksüz olarak duruyor; kürelerden biri X, diğeri Y olarak adlandırılıyor. Yükü −5 μC olan negatif yüklü bir çubuk, kürelere hiç değdirilmeden X küresinin yanına getiriliyor. Çubuk bu konumdayken iki küre birbirinden ayrılıyor; ardından çubuk tamamen uzaklaştırılıyor. Deney boyunca ortamın kuru olduğu, yalıtımın eksiksiz olduğu ve kürelerin özdeş olduğu kabul edilmektedir.

Buna göre, kürelerle ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Yüklü çubuk negatiftir ve kürelere değmediği için kürelerde yük aktarımı olmaz; yalnızca etki ile yüklenme gerçekleşir. Çubuğa yakın olan X küresinde çubuğun yükünün zıt işareti, uzaktaki Y küresinde ise çubuğun yükünün işareti birikir. Çubuk uzaklaştırıldığında bu yükler kürelerde kalır; X pozitif, Y negatif yüklüdür. I doğrudur.

İkinci adım: Kürelere başlangıçta yük verilmediği ve yalnızca yükler yer değiştirdiği için sistemin toplam yükü sıfır kalır. Kürelerin ayrılması ve çubuğun uzaklaştırılması bu toplamı değiştirmez. II doğrudur.

Üçüncü adım: Yükler zıt işaretlidir; iki kürenin de −5 μC olması, aynı işaretli yüklenmeyi gerektirir ve bu durum mümkün değildir. III yanlıştır.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: Yalnız I, II yargısının yanlış sayılmasından gelir; toplam yükün sıfır kalması unutulmuştur. Yalnız III, yakın kürenin çubukla aynı işaretli sanılmasından gelir; bu modelde III doğru görünür ama model yanlıştır. I ve III, II'nin yanlış sayılması ve III'ün doğru sanılmasından gelir. II ve III, I'in yanlış sayılması ve III'ün doğru sanılmasından gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Elektrik akımı, direnç, devreler; mıknatıs ve manyetik alan
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir öğrenci, şekildeki devreyi bağlantı telleri ve ampermetreler ideal olacak biçimde kuruyor. Devredeki pilin gerilimi ile dirençlerin değerleri şekil üzerinde verilmiştir. Ampermetrelerden A1 ana kolda yer almakta, A2 ise paralel bağlı iki koldan sağdaki kolda bulunmaktadır. Öğrenci anahtarı kapatıp devrenin kararlı hâle geldiğini gözlemliyor.

Buna göre A2 ampermetresinin gösterdiği değer aşağıdakilerden hangisidir?

18 V'luk pil, ampermetre A1 ile birbirine paralel iki koldan oluşan devre. Paralel kollardan solda R1 = 4 Ω, sağda R2 = 12 Ω direnç vardır; A2 ampermetresi sağdaki R2 kolundadır. Paralel kolların ardından seri bağlı R3 = 2 Ω direnç bulunur.
  1. A

    0,9 A

    Doğru cevap
  2. B

    1,0 A

  3. C

    1,5 A

  4. D

    2,7 A

  5. E

    3,6 A

Doğru cevap: A

Çözüm

Ampermetrelerin iç dirençleri önemsiz kabul edildiğinden devrede yalnızca dirençler belirleyicidir. Pilin gerilimi V=18 VV = 18\ \mathrm{V}'tur.

Birinci adımda paralel bağlı kolların eşdeğer direncini buluruz: 1Rp=14+112=412\dfrac{1}{R_p} = \dfrac{1}{4} + \dfrac{1}{12} = \dfrac{4}{12}, buradan Rp=3 ΩR_p = 3\ \Omega bulunur.

İkinci adımda devrenin toplam direncini bulmak için paralel kolun direncini seri bağlı 2 Ω2\ \Omega'luk dirençle toplarız: Rtop=3+2=5 ΩR_{top} = 3 + 2 = 5\ \Omega.

Üçüncü adımda Ohm yasasıyla ana kol akımını buluruz: I=VRtop=185=3,6 AI = \dfrac{V}{R_{top}} = \dfrac{18}{5} = 3{,}6\ \mathrm{A}.

Dördüncü adımda ana kol akımını paralel kollara paylaştırırız. Paralel kollardaki akımlar dirençle ters orantılıdır. A2'nin bulunduğu kol 12 Ω12\ \Omega'luk dirençli koldur; bu koldaki akım I2=I⋅R1R1+R2=3,6⋅416=0,9 AI_2 = I \cdot \dfrac{R_1}{R_1 + R_2} = 3{,}6 \cdot \dfrac{4}{16} = 0{,}9\ \mathrm{A} olur.

Çeldiriciler: 1,0 A, paralel dirençleri seri gibi (4+12=16 Ω4 + 12 = 16\ \Omega) toplayıp toplam akımı 1816+2\dfrac{18}{16 + 2} olarak bulmanın sonucudur; paralel kollar arasındaki paylaşım hiç yapılmamıştır. 1,5 A, pilin gerilimini 12 Ω12\ \Omega'luk dirence ayrı ayrı uygulamanın sonucudur (18/1218 / 12). 2,7 A, ana kol akımını kollar arasında dirençle doğru orantılı paylaştırmanın sonucudur (3,6⋅12/163{,}6 \cdot 12 / 16). 3,6 A, ana kol akımının tamamının A2'den geçtiğini sanmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Dalgalar: yay, su, ses, deprem dalgaları
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir dalga leğeninde kaynağın ürettiği doğrusal dalgalar şekilde üstten görünüşüyle gösterilmiştir. Dalga kaynağı 8 saniye boyunca çalıştırıldığında bu sürede ortama 24 tam dalga yayılmaktadır. Buna göre, şekildeki λ ile gösterilen uzunluk dikkate alındığında, dalgaların bu ortamdaki yayılma hızı kaç cm/s'dir?

Dalga leğeninin üstten görünüşü: birbirine paralel, eşit aralıklı düz dalga cepheleri. Ardışık iki cephe arasındaki uzaklık, yani dalga boyu λ, 3 cm olarak gösterilmiştir.
  1. A

    1

  2. B

    9

    Doğru cevap
  3. C

    18

  4. D

    24

  5. E

    72

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: şekilde λ ile gösterilen uzunluk, ardışık iki dalga cephesi arasındaki uzaklıktır ve 3 cm olarak verilmiştir; yani dalga boyu λ = 3 cm'dir. İkinci adım: 8 saniyede 24 tam dalga oluştuğuna göre frekans f = 24 / 8 = 3 Hz'dir. Üçüncü adım: dalga hızı v = λ · f = 3 · 3 = 9 cm/s'dir.

Çeldiriciler: 1 cm/s dalga boyunu frekansa bölmenin sonucudur. 18 cm/s cephe aralığını dalga boyu sanıp iki katını almanın sonucudur. 24 cm/s dalga boyu ile süreyi çarpmanın sonucudur. 72 cm/s dalga boyu ile dalga sayısını çarpmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Optik: aydınlanma, gölge, ayna, kırılma, mercek, renk
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Görüntü, merceğin cismin bulunduğu tarafın karşısında oluşur.

  2. II.

    Görüntünün boyu, cismin boyundan küçük değildir.

  3. III.

    Görüntü, merceğin 2F noktası ile mercek arasında oluşur.

Şekilde, asal ekseni üzerinde bulunan ince kenarlı bir yakınsak mercek ve merceğin solunda asal eksene dik duran bir cisim gösterilmiştir. Merceğin odak uzaklığı, cismin mercekten uzaklığı ve cismin boyu şekildeki ölçekli çizim üzerinde verilmiştir. Mercek, bu cismin bir görüntüsünü oluşturmaktadır.

Buna göre, cismin merceğle oluşturduğu görüntü ile ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

Asal eksen üzerinde ince kenarlı yakınsak mercek; odak uzaklığı 12 cm. Merceğin solunda 20 cm uzaklıkta, 4 cm boyunda dik bir cisim.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve III

  4. D

    I ve II

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Merceğin odak uzaklığı 12 cm, cismin mercekten uzaklığı 20 cm'dir. Mercek denklemine göre 1/di = 1/f − 1/do = 1/12 − 1/20 = 5/60 − 3/60 = 2/60 olur; buradan görüntü uzaklığı di = 30 cm bulunur ve görüntü merceğin cisim tarafının karşısında oluşur.

İkinci adım: Büyütme m = −di/do = −30/20 = −1,5'tir. Negatif işaret görüntünün ters yüzlü olduğunu gösterir. Görüntünün boyu |m| · ho = 1,5 · 4 = 6 cm'dir.

Üçüncü adım: I. yargı doğrudur, çünkü görüntü merceğin karşı tarafında oluşur. II. yargı doğrudur, çünkü görüntünün boyu 6 cm olup cismin boyu olan 4 cm'den küçük değildir. III. yargı yanlıştır, çünkü 2F noktası merceğin 24 cm ötesindedir ve görüntü 30 cm'de olduğundan 2F ile mercek arasında kalmaz.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: Yalnız I: büyütmeyi uzaklıkların ters oranıyla almanın sonucudur; görüntü boyu 2,67 cm çıkar ve II yanlış görünür. Yalnız II: görüntüyü cisimle aynı yanda çizmenin sonucudur; bu durumda görüntü sanal olur ve I yanlış görünür. I ve III: odağı merceğin yalnız bir yanına koymanın sonucudur; görüntü 7,5 cm'de çıkar, II yanlış ve III doğru görünür. I, II ve III: paralel ışını kırılmadan geçirmenin sonucudur; görüntü cisim uzaklığında oluşur ve III doğru görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Kimya bilimi, simyadan kimyaya, sembolik dil, laboratuvar güvenliği
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir laboratuvarda üç çalışma yürütülüyor: (I) bir su numunesinde iyon saptamak, (II) 100 mL kanda 0,1 g glikoz ölçmek, (III) bir bileşiğin karbon iskeletini incelemek.

Bu çalışmaların türü ve ilgili kimya alanı hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?

  1. A

    I nitel analiz - II nitel analiz - III organik kimya

  2. B

    I nitel analiz - II nicel analiz - III biyokimya

  3. C

    I nitel analiz - II nicel analiz - III organik kimya

    Doğru cevap
  4. D

    I nicel analiz - II nicel analiz - III organik kimya

  5. E

    I nitel analiz - II nicel analiz - III analitik kimya

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: (I) bir su numunesinde hangi iyonların bulunduğunu saptamak, maddenin bileşenini belirlemeye yöneliktir; bu nitel analizdir.

İkinci adım: (II) 100 mL kanda 0,1 g glikoz ölçülmesi bir miktarın sayısal olarak verilmesidir. 0,1 g, 100 mg olduğundan derişim 100 mg/100 mL olur; miktar belirlemesi nicel analizdir.

Üçüncü adım: (III) bir bileşiğin karbon iskeletinin incelenmesi molekülün yapısıyla ilgilidir ve organik kimyanın konusudur.

Sonuç: I nitel analiz - II nicel analiz - III organik kimya eşleştirmesi doğrudur.

Çeldiriciler: "I nicel analiz - II nicel analiz - III organik kimya" seçeneği bileşen belirlemeyi nicel analiz saymaktır; bileşen belirleme nitel analizdir. "I nitel analiz - II nitel analiz - III organik kimya" seçeneği miktar ölçümünü nitel analiz saymaktır; sayısal derişim verilen ölçüm nicel analizdir. "I nitel analiz - II nicel analiz - III biyokimya" seçeneği karbon içeren her çalışmayı biyokimyaya vermektir; karbon iskeleti organik kimyanın konusudur. "I nitel analiz - II nicel analiz - III analitik kimya" seçeneği yapı çalışmasını analitik kimyaya vermektir; yapı incelemesi organik kimyaya girer.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Atom modelleri, atomun yapısı, periyodik sistem ve özellikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Periyodik tablonun 1.–3. periyotlarından alınan kesitte harflerle gösterilen kutular X, Y, Z ve T elementlerini temsil etmektedir.

Buna göre aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur?

Periyodik tablonun 1.–3. periyotlarının kesiti: X, Y, Z ve T harfleriyle gösterilen dört kutu vardır; bu kutuların elementleri ve atom numaraları gizlenmiştir.
  1. A

    Y'nin atom yarıçapı X'inkinden büyüktür.

  2. B

    Z'nin atom yarıçapı T'ninkinden küçüktür.

  3. C

    Y'nin birinci iyonlaşma enerjisi X'inkinden büyüktür.

  4. D

    X'in elektronegatifliği Y'ninkinden büyüktür.

  5. E

    X'in birinci iyonlaşma enerjisi Y'ninkinden büyüktür.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

X, Y, Z ve T'nin yerleri kesitten okunur: X ile Y ikinci periyotta, Z ile T üçüncü periyottadır. X ve Z ikinci grup (2A), Y ve T on üçüncü grup (3A) üzerindedir. Buna göre X berilyum, Y bor, Z magnezyum ve T alüminyumdur.

Birinci adım: Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe atom yarıçapı küçülür. X ile Y aynı periyotta olduğundan X'in yarıçapı Y'ninkinden büyüktür; Y'nin yarıçapı X'inkinden büyük değildir.

İkinci adım: Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe birinci iyonlaşma enerjisi genel olarak artar. Bu düzenin istisnası 2A ve 3A elementleridir: 2A elementinin iyonlaşma enerjisi, aynı periyottaki 3A elementinden büyüktür. X 2A, Y 3A olduğundan X'in birinci iyonlaşma enerjisi Y'ninkinden büyüktür.

Üçüncü adım: Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe elektronegatiflik artar. Y, X'in sağındadır; elektronegatifliği X'inkinden büyüktür.

Çeldiriciler: "Y'nin atom yarıçapı X'inkinden büyüktür." yanlıştır; periyotta sağa gidildikçe yarıçap arttığı sanılmıştır. "Z'nin atom yarıçapı T'ninkinden küçüktür." yanlıştır; magnezyumun yarıçapı alüminyumdan büyüktür, grup numarası büyüdükçe yarıçapın arttığı sanılmıştır. "X'in elektronegatifliği Y'ninkinden büyüktür." yanlıştır; periyotta sağa gidildikçe elektronegatifliğin azaldığı sanılmıştır. "Y'nin birinci iyonlaşma enerjisi X'inkinden büyüktür." yanlıştır; 2A-3A istisnası atlanmış, düzenli artış varsayılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Kimyasal türler arası etkileşimler: bağlar, fiziksel-kimyasal değişim
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kimyada iyonik bileşikler, pozitif ve negatif yüklü iyonların toplam yükü sıfır olacak şekilde bir araya gelmesiyle oluşur. Bu bileşiklerin adlandırılmasında kullanılan Romen rakamları ile formüllerin yazımına ilişkin aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Bakır(II) sülfat - Cu2SO4\mathrm{Cu_2SO_4}

  2. B

    Magnezyum oksit - Mg2O2\mathrm{Mg_2O_2}

  3. C

    Demir(III) oksit - Fe2O3\mathrm{Fe_2O_3}

    Doğru cevap
  4. D

    Kalsiyum hidroksit - CaOH2\mathrm{CaOH_2}

  5. E

    Alüminyum oksit - Al3O2\mathrm{Al_3O_2}

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: demir(III) oksitte Romen rakamı demir iyonunun yükünü verir; demir iyonu Fe³⁺, oksit iyonu O²⁻'dir.

İkinci adım: yükler çaprazlanır. Demirin indisi oksidin yükü olan 2, oksijenin indisi demirin yükü olan 3 olur ve formül Fe2O3\mathrm{Fe_2O_3} çıkar. Yükler eşit olmadığı için ortak bölenle sadeleştirme gerekmez; bu eşleştirme doğrudur.

Çeldiriciler: Cu2SO4\mathrm{Cu_2SO_4}: Romen rakamı iyon sayısı değildir. Bakır(II) iyonu Cu²⁺ ile sülfat SO₄²⁻ dengelendiğinde formül CuSO₄ olur. Mg2O2\mathrm{Mg_2O_2}: Mg²⁺ ile O²⁻ yükleri eşittir; indisler 2 ve 2 ortak bölenle sadeleşir, formül MgO'dur. CaOH2\mathrm{CaOH_2}: hidroksit çok atomlu bir iyondur; iki tane OH⁻ alındığını göstermek için parantez gerekir: Ca(OH)₂. Al3O2\mathrm{Al_3O_2}: indisler yer değiştirmiştir. Al³⁺ ile O²⁻ çaprazlanınca Al₂O₃ elde edilir; Al₃O₂ yükleri dengelemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Maddenin hâlleri ve gazlar
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dağ evinde saf su, kıyıdaki saf sudan daha düşük sıcaklıkta kaynar.

  2. II.

    Dağ evinde ocağın gücü artırıldığında suyun kaynama sıcaklığı yükselir.

  3. III.

    Deniz kıyısında saf suya tuz eklenirse karışımın kaynama sıcaklığı 100 °C'nin üzerine çıkar.

Bir öğrenci deniz seviyesinde, dış basıncın 760 mmHg olduğu bir kıyıda saf suyu bir tencerede ısıtıyor ve su 100 °C'de kaynıyor. Aynı öğrenci, dış basıncın 600 mmHg olduğu bir dağ evinde aynı tencereye saf su koyup ısıtıyor. Dağ evindeki ocağın gücü, kıyıdaki ocağın gücünün iki katıdır.

Buna göre, verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I, II ve III

  3. C

    Yalnız III

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Bir sıvı, buhar basıncı dış basınca eşit olduğunda kaynar; dış basınç düştükçe kaynama sıcaklığı da düşer.

Birinci adım: Kıyıda dış basınç 760 mmHg, dağ evinde 600 mmHg'dir. Dış basınç azaldığı için dağ evinde saf su 100 °C'den düşük bir sıcaklıkta kaynar. I. yargı doğrudur.

İkinci adım: Ocağın gücü suyun ne kadar hızlı ısındığını ve birim sürede ne kadar ısı aldığını belirler; kaynama sıcaklığını değiştirmez. Ocak gücü iki katına çıksa bile su aynı sıcaklıkta kaynar. II. yargı yanlıştır.

Üçüncü adım: Saf suya tuz eklenmesi çözeltinin kaynama sıcaklığını yükseltir; karışım 100 °C'nin üzerinde kaynar. III. yargı doğrudur.

Doğru yargılar I ve III'tür.

Çeldiriciler: "Yalnız I" tuzun kaynama sıcaklığını düşürdüğünü sanmaktan gelir. "Yalnız III" yükseklerde suyun daha yüksek sıcaklıkta kaynadığını kabul etmekten gelir. "I, II ve III" ocağın gücünün kaynama sıcaklığını yükselttiğini sanmaktan gelir. "II ve III" ise hem yükseklik etkisini ters okumaktan hem de ocak gücünü etkili saymaktan gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Kimyanın temel kanunları, mol, tepkime denklemleri ve hesaplamalar
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir öğrenci, 2,7 g kütleli saf alüminyum şeridini seyreltik hidroklorik asit çözeltisine atarak tepkimeyi gerçekleştiriyor. Deneyde kullanılan asit fazla miktardadır ve alüminyumun tamamı tepkimeye girmektedir. Tepkime denklemi aşağıdaki gibidir:

2Al+6HCl→2AlCl3+3H22\mathrm{Al} + 6\mathrm{HCl} \rightarrow 2\mathrm{AlCl_3} + 3\mathrm{H_2}

Tepkime sonunda ölçülen hidrojen gazının kütlesi 0,27 g olduğuna göre, öğrencinin deneyindeki hidrojen gazının yüzde verimi kaçtır? (Al: 27 g/mol, H: 1 g/mol)

  1. A

    0,9

  2. B

    10

  3. C

    90

    Doğru cevap
  4. D

    111,1

  5. E

    135

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda alüminyumun mol sayısı bulunur: 2,7 g / 27 g/mol = 0,1 mol.

İkinci adımda denkleşmiş denklemdeki katsayı oranı kullanılır: 2 mol Al, 3 mol H₂ üretir. Bu durumda 0,1 mol Al, 0,15 mol H₂ üretir. Hidrojenin molar kütlesi 2 g/mol olduğundan teorik hidrojen kütlesi 0,15 × 2 = 0,30 g'dır.

Üçüncü adımda gerçek verim teorik verime bölünür ve yüzle çarpılır: (0,27 / 0,30) × 100 = 90.

Çeldiriciler: 111,1 değeri gerçek ve teorik verimin oranının ters çevrilmesinden çıkar. 135 değeri denklemdeki 2:3 katsayı oranının atlanıp 1:1 kabul edilmesinden çıkar; bu durumda teorik hidrojen 0,20 g olur. 10 değeri, alüminyumun kütlesi olan 2,7 g'ın mol yerine doğrudan teorik ürün gibi alınmasından çıkar. 0,9 değeri ise sonucun yüzle çarpılmayı unutulmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Karışımlar: homojen-heterojen, ayırma teknikleri, çözeltiler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Demir tozu ile kumun karışımı, demirin manyetik olmasından yararlanılarak mıknatısla ayrılabilir.

  2. II.

    Su ile etil alkolün karışımı, kaynama noktaları arasındaki farktan yararlanılarak damıtma yöntemiyle ayrılabilir.

  3. III.

    Tuzun suda çözünmesiyle oluşan tuzlu su, ayırma hunisiyle ayrılabilir.

Bir öğrenci, aşağıdaki karışımları ayırmak için birer yöntem önermiştir. Öğrencinin her önerisi, karışımın bileşenleri arasındaki fiziksel özellik farkına ve karışımın kaç fazdan oluştuğuna dayanmaktadır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Her öncüldeki karışımın bileşenleri ve türü belirlenir. I. karışım demir tozu ve kumdan oluşan, birden çok fazlı bir karışımdır. II. karışım su ve etil alkolden oluşan, tek fazlı bir sıvı karışımdır. III. karışım tuzun suda çözünmesiyle oluşmuş tek fazlı bir çözeltidir.

İkinci adım: Eşleştirilen yöntemin dayandığı fiziksel özellik farkı aranır. Demir manyetiktir, kum değildir; bu nedenle mıknatısla ayırma uygundur. Suyun kaynama noktası yaklaşık 100 °C, etil alkolün ise yaklaşık 78,4 °C'dir; bu fark damıtmaya olanak tanır. Tuzlu su tek fazlıdır; ayırma hunisi ise yalnızca iki ayrı faz oluşturan karışımlar için kullanılır.

Üçüncü adım: Eşleştirmeler sınanır. I doğrudur, II doğrudur, III yanlıştır. Buna göre doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: Yalnız I: II'nin yanlış sayılmasıdır; damıtmanın kaynama noktası farkına dayandığı göz ardı edilmiştir. Yalnız III: I ve II'nin ikisinin de yanlış sayılması, tek fazlı tuzlu suyun ayırma hunisiyle ayrılabileceğinin kabul edilmesidir. II ve III: III'ün doğru kabul edilmesidir; tek fazlı çözeltinin ayırma hunisinde ayrılabileceği sanılmıştır. I ve III: II'nin yanlış, III'ün doğru kabul edilmesidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Asitler, bazlar ve tuzlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Evde temizlik yapan bir kişi, kapalı olmayan bir kovada 0,2 mol NaClO\mathrm{NaClO} içeren çamaşır suyuna yeterli miktarda HCl\mathrm{HCl} içeren tuz ruhu ekliyor. Karışımdan keskin kokulu bir gaz çıktığını fark eden kişi bir süre sonra boğazında yanma hissediyor.

Buna göre bu karışımla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A

    0,1 mol hidrojen gazı açığa çıkar ve bu gaz solunum yollarında hasara yol açmaz.

  2. B

    0,2 mol klor gazı açığa çıkar ve bu gaz solunum yollarında hasara yol açar.

    Doğru cevap
  3. C

    0,4 mol gaz oluşur ve iki temizlik maddesinin karışımı etkiyi güvenle artırır.

  4. D

    40 °C sıcaklıkta güneş alan bir yerde saklanabilir ve bu durum güvenlidir.

  5. E

    50 mL su derişik tuz ruhunun üzerine eklenirse güvenlidir ve bu işlem ısı açığa çıkarmaz.

Doğru cevap: B

Çözüm

Çamaşır suyunun etken maddesi NaClO\mathrm{NaClO}, tuz ruhu ise HCl\mathrm{HCl}'dir. Bu iki çözelti karıştırıldığında klor gazı açığa çıkar.

Birinci adımda senaryodaki maddeler tanınır: NaClO\mathrm{NaClO} bir hipokloritdir, HCl\mathrm{HCl} ise bir asittir.

İkinci adımda tepkime denklemi kurulur: NaClO+2HCl→NaCl+H2O+Cl2\mathrm{NaClO + 2HCl \rightarrow NaCl + H_2O + Cl_2}. Denkleme göre 1 mol NaClO\mathrm{NaClO} tepkimeye girerek 1 mol Cl2\mathrm{Cl_2} oluşturur. Tuz ruhu yeterli olduğundan 0,2 mol NaClO\mathrm{NaClO} tamamen tepkimeye girer ve 0,2 mol klor gazı açığa çıkar.

Üçüncü adımda gazın etkisi ve güvenlik kuralları değerlendirilir: klor gazı solunum yolunda hasara yol açar. Asitler güneş ışığından uzak, serin ve kuru bir yerde saklanmalı, asit üzerine su eklenmemelidir. Bu nedenle doğru ifade, 0,2 mol klor gazının açığa çıkmasıdır.

Çeldiriciler

0,1 mol hidrojen gazı: açığa çıkan gaz klordur, hidrojen değildir; denklemdeki katsayı oranı yanlış okunarak miktar yarıya indirilmiştir. Hidrojen de solunum yolunda hasara yol açmaz.

0,4 mol gaz: iki temizlik maddesinin karışımı etkiyi güvenle artırmaz; tepkimeye giren NaClO\mathrm{NaClO} miktarı kadar gaz oluşur, mol sayısı iki katına çıkmaz.

40 °C sıcaklıkta güneş alan bir yerde saklanabilir: asitler güneş ışığından uzak ve serin bir yerde saklanmalıdır.

50 mL su derişik tuz ruhunun üzerine eklenirse güvenlidir: asit üzerine su eklenmez; su eklemek asidin ısınmasına ve sıçramasına yol açar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Hücre: organeller, zar yapısı, madde geçişleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir öğrenci, bir bitki yaprağının homojenatına ultrasantrifüj uygulayarak iki farklı organel elde ediyor. Birinde hücresel solunum, diğerinde fotosentez gerçekleşmektedir. Buna göre bu iki organelin ortak özelliği olarak aşağıdakilerden hangisi değildir?

  1. A

    Enerji dönüşümünde ATP üretir.

  2. B

    İki katmanlı yapıya sahiptir.

  3. C

    Kendi kalıtsal bilgisini taşır.

  4. D

    Klorofil pigmenti içerir.

    Doğru cevap
  5. E

    İç bölmelerinde enzim bulunur.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda iki organelin kimliği belirlenir. Hücresel solunumun gerçekleştiği organel mitokondri, fotosentezin gerçekleştiği organel ise kloroplasttır.

İkinci adımda iki organelin özellikleri tek tek sınanır. İkisi de ATP üretir, ikisinin de iki katmanlı zarı vardır, ikisi de kendi kalıtsal molekülünü taşır ve ikisinin de iç bölmelerinde enzimler bulunur.

Üçüncü adımda sorunun istediği, yani ortak olmayan özellik seçilir. Klorofil pigmenti yalnızca kloroplastta bulunur; mitokondride bulunmaz. Bu nedenle doğru seçenek "Klorofil pigmenti içerir." ifadesidir.

Çeldiriciler: "Enerji dönüşümünde ATP üretir." ifadesi, ATP sentezinin yalnız mitokondriye özgü sanıldığında yanlış elenebilir; kloroplast da ATP üretir. "İki katmanlı yapıya sahiptir." ifadesi, çift katmanlılığın yalnız kloroplasta özgü sanıldığında yanlış elenebilir; mitokondri de iki katmanlı zarla çevrilidir. "Kendi kalıtsal bilgisini taşır." ifadesi, kalıtsal molekülün yalnız çekirdekte bulunduğu sanıldığında yanlış elenebilir; iki organelin de kendi DNA molekülü vardır. "İç bölmelerinde enzim bulunur." ifadesi, enzimlerin yalnız sitoplazmada bulunduğu sanıldığında yanlış elenebilir; her iki organelin iç bölmesinde enzim vardır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Canlıların ortak özellikleri, temel bileşikler (karbonhidrat, lipit, protein, vitamin, enzim)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir öğrenci lipitler hakkında aşağıdaki ifadeleri yazıyor.

Bu ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Lipitler, amino asitlerin peptit bağlarıyla birleşmesinden oluşan büyük moleküllerdir.

    Doğru cevap
  2. B

    Kolesterol, hücre zarının akışkanlığını ayarlamada rol oynayan bir lipittir.

  3. C

    Yağlar suda çözünmez ancak benzin ve eter gibi organik çözücülerde çözünür.

  4. D

    Steroit yapılı hormonlar, vücutta kimyasal düzenleme görevi üstlenen lipit türevleridir.

  5. E

    Mumlar, uzun zincirli yağ asitleri ile alkollerin birleşmesiyle oluşan lipitlerdir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda lipitlerin temel özelliklerini hatırlamak gerekir: yağlar suda çözünmez, organik çözücülerde çözünür ve lipitlerin yapısında peptit bağı bulunmaz. İkinci adımda lipitlerin düzenleyici rollerini sınamak gerekir: kolesterol hücre zarının akışkanlığını ayarlar, steroit yapılı hormonlar ise vücutta düzenleme görevi üstlenir. Amino asitlerin peptit bağlarıyla oluşan büyük moleküller proteinlerdir, lipitler değildir. Bu nedenle yanlış olan ifade, lipitlerin amino asitlerin peptit bağlarıyla birleşmesinden oluştuğunu söyleyen ifadedir.

Çeldiriciler: Yağların suda çözünmediğini söyleyen ifade doğrudur; yağları suda çözünür sanan öğrenci bu ifadeyi yanlış görür. Kolesterolün hücre zarının akışkanlığını ayarladığını söyleyen ifade doğrudur; lipitlere düzenleyici görev vermeyen öğrenci bu ifadeyi yanlış görür. Steroit yapılı hormonların lipit türevi olduğunu söyleyen ifade doğrudur; steroitleri lipit dışında sayan öğrenci bu ifadeyi yanlış görür. Mumların uzun zincirli yağ asitlerinden oluşan lipitler olduğunu söyleyen ifade doğrudur; mumları karbonhidrat sanan öğrenci bu ifadeyi yanlış görür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Canlılar dünyası: çeşitlilik, sınıflandırma, âlemler
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir müzede iki örnek aynı cinse ait olarak etiketlenmiştir. Buna göre hangisi kesin değildir?

  1. A

    Bu iki örnek aynı âlemin üyesidir.

  2. B

    Bu iki örnek aynı şubeye bağlıdır.

  3. C

    Bu iki örnek aynı türe ait olmak zorundadır.

    Doğru cevap
  4. D

    Bu iki örnek aynı takıma dahil edilmiştir.

  5. E

    Bu iki örnek aynı sınıfın içinde yer alır.

Doğru cevap: C

Çözüm

İki canlı aynı cinse ait olduğunda, sistematikte cinsin üstündeki basamakların hepsi de ortaktır: şube, sınıf, takım, familya ve âlem.

Birinci adım: Cins, tür grubundan üst bir basamaktır ve içinde birden fazla tür barındırabilir.

İkinci adım: Aynı cinsteki iki örnek farklı türlere ait olabilir; bu durumda tür ortaklığı zorunlu değildir.

Sonuç: Üst basamaklardaki ortaklık kesindir, tür ortaklığı ise kesin değildir. Bu nedenle kesin olmayan ifade, iki örneğin aynı türe ait olmak zorunda olduğunu söyleyendir.

Çeldiriciler: "Bu iki örnek aynı âlemin üyesidir." ifadesi doğrudur, çünkü cinsin bağlı olduğu tüm üst basamaklar ortaktır. "Bu iki örnek aynı şubeye bağlıdır." ifadesi de doğrudur. "Bu iki örnek aynı takıma dahil edilmiştir." ve "Bu iki örnek aynı sınıfın içinde yer alır." ifadeleri, üst basamak ortaklığı nedeniyle doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Hücre bölünmeleri (mitoz, mayoz) ve üreme
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki grafik, bir hücrenin bölünme sürecini göstermektedir. Grafikteki artış ve düşüşler dikkate alındığında hangisi doğrudur?

Çizgi grafik: bir hücrenin bölünme sürecinde DNA miktarı (bağıl birim). K noktasında 2, L noktasında 4, M noktasında 4, N noktasında 2, O noktasında 1 birim.
  1. A

    Grafik iki ayrı mitoz bölünmesini gösterir; her yarıya iniş bir mitozun sonuna denk gelir.

  2. B

    Eşlenme düz aralıkta, profaz evresinin başında, kromozomlar görünür hâle geldiğinde gerçekleşmiştir.

  3. C

    Grafik mayozu gösterir; birinci düşüş birinci bölünmenin, ikinci düşüş ikinci bölünmenin sonuna karşılık gelir.

    Doğru cevap
  4. D

    Son düşüşten sonraki hücreler, başlangıçtaki hücre gibi diploit kromozom sayısına sahiptir ve çift takım kromozom taşır.

  5. E

    Grafiğin ilk değeri, bu hücrenin bölünme öncesindeki haploit DNA miktarını ve kromozom sayısını gösterir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda soldaki ilk noktadan ikinci noktaya yükselen çizgiye bakılır; miktar 2 birimden 4 birime çıkmıştır. Bu artış bölünmeden önceki ara evrede gerçekleşen DNA eşlenmesidir ve K–L aralığına karşılık gelir.

İkinci adımda ikinci ile üçüncü nokta arasında miktar 4 birimde sabit kalır. Bu düz aralık, bölünmenin profaz, metafaz ve anafaz evrelerini kapsar (L–M aralığı).

Üçüncü adımda üçüncü ile dördüncü nokta arasında miktar 4 birimden 2 birime iner. Bu düşüş, ilk bölünmenin sonunda hücrenin ikiye ayrılmasıyla olur (M–N aralığı).

Dördüncü adımda dördüncü ile beşinci nokta arasında miktar 2 birimden 1 birime iner. Bu düşüş, ikinci bölünmenin sonunda kardeş kromatitlerin ayrılmasıyla olur (N–O aralığı).

İki ardışık yarıya iniş ve yalnızca bir eşlenme birlikte gözlendiğine göre bölünme mayozdur ve doğru ifade, mayozu ve iki bölünmenin sonlarını doğru eşleyen seçenektir.

Çeldiriciler: İki yarıya inişi iki ayrı mitoz saymak hatalıdır; bu iki iniş iki ardışık bölünmenin sonudur ve tek bir eşlenme vardır. DNA artışını profaza yerleştirmek de hatalıdır; artış interfazda, bölünmeden önce olur ve düz aralıkta artış görülmez. Son aralıktaki hücreleri diploit saymak hatalıdır; ikinci bölünmenin sonunda hücreler haploit olur. Başlangıç değerini haploit miktar saymak hatalıdır; başlangıçtaki hücre diploittir ve grafikteki değer eşlenmiş DNA miktarını gösterir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Kalıtımın genel ilkeleri
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Birinci kuşaktaki iki bireyin genotipi Aa'dır.

  2. II.

    4 numaralı bireyin genotipi AA olabilir.

  3. III.

    7 numaralı bireyin genotipi Aa'dır.

Şekildeki soyağacı, otozomal bir gen tarafından belirlenen bir karakterin üç kuşaktaki görünümünü göstermektedir. Soyağacında karakterin görünümü, simgelerin dolu olup olmamasıyla gösterilmiştir ve bireyler numaralandırılmıştır. Karakteri belirleyen alleller A ve a ile gösterilmektedir. Şekildeki soyağacına göre aşağıdaki öncüllerin doğruluğu inceleniyor. Buna göre, öncüllerden hangileri doğrudur?

Üç kuşaklı soyağacı. Birinci kuşakta iki normal birey. İkinci kuşakta etkilenmiş bir erkek, normal bir kız ve normal bir erkek; normal kızın eşi etkilenmiş bir erkek. Üçüncü kuşakta normal bir kız ve etkilenmiş bir erkek çocuk.
  1. A

    I ve II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    Hiçbiri doğru değildir

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda simgeleri okuyoruz: dolu simge etkilenmiş bireyi, boş simge normal bireyi gösterir. Normal iki ebeveynden etkilenmiş bir erkek çocuk doğduğuna göre karakter çekiniktir; etkilenmiş birey aa genotipindedir ve ona her iki ebeveynden de a alleli geçmiştir. Birinci kuşaktaki iki birey normal olmakla birlikte birer a taşıyan Aa bireylerdir; I doğrudur. İkinci adımda, ikinci kuşaktaki normal kız ile etkilenmiş eşinden üçüncü kuşakta etkilenmiş bir erkek çocuk doğmuştur. Bu çocuk aa olduğu için kız bir a alleli vermiştir; kız normal olduğundan bir A alleli de taşımalıdır. Kızın genotipi kesin olarak Aa'dır, AA olamaz; II yanlıştır. Üçüncü adımda üçüncü kuşaktaki normal kız babasından bir a, normal olduğu için annesinden bir A almıştır; genotipi Aa'dır ve III doğrudur. Doğru öncüller I ve III'tür. Çeldiriciler: I ve II, ikinci kuşaktaki kızı AA sanmanın sonucudur. II ve III, birinci kuşaktaki ebeveynlerden yalnızca birinin taşıyıcı olduğunu düşünüp I'i reddederken II'yi kabul etmenin sonucudur. Hiçbiri doğru değildir, kesin genotipi olası genotipten ayırmadan I ve III'ü reddetmenin sonucudur. I, II ve III, olası ifadeyi kesin doğru saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Ekosistem ekolojisi, çevre sorunları, biyoçeşitlilik; popülasyon
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Ayrıştırıcıların azalması, ölü organizma ve atıkların ayrışma hızını düşürerek madde döngüsünün yavaşlamasına yol açar.

  2. II.

    Toprakta bitkilerin kullanabileceği inorganik besin maddelerinin oluşumu azalır.

  3. III.

    Ayrıştırıcılar ekosistemde üretici olduğundan sayılarının azalması, ekosistemin toplam birincil üretimini doğrudan düşürür.

Kurgusal bir bölgede, tarım arazisinin toprağına uygulanan bir kimyasal madde, toprakta yaşayan bakteri ve mantarların sayısını belirgin biçimde azaltmaktadır.

Buna göre, bu durumun ekosistemle ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, senaryodaki kimyasalın bakteri ve mantarları azaltmasıyla ayrıştırıcı sayısının düştüğünü belirlemektir. Bakteri ve mantarlar ölü organizma ve atıkları ayrıştıran canlılardır.

İkinci adım, madde döngüsüne etkisini düşünmektir. Ayrıştırıcılar azaldığında ölü organik maddelerin ayrışma hızı düşer ve madde döngüsü yavaşlar. Birinci yargı doğrudur.

Üçüncü adım, ayrışmanın bitkilere etkisini incelemektir. Ayrışma sırasında organik madde, bitkilerin alabileceği inorganik besin maddelerine dönüşür. Bu dönüşüm azaldığında toprakta kullanılabilir mineral miktarı düşer. İkinci yargı doğrudur.

Dördüncü adım, üçüncü yargıyı sınamaktır. Ayrıştırıcılar üretici değil, heterotrof canlılardır; kendi besinlerini üretemezler. Dolayısıyla sayılarındaki azalma birincil üretimi doğrudan düşüren bir etki yaratmaz. Üçüncü yargı yanlıştır.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: "Yalnız I" seçeneği ikinci yargıdaki mineral etkisini atlayarak birleşimi eksik kurar. "Yalnız III" seçeneği doğru yargıları yanlış bulur ve ayrıştırıcıları üretici sayar. "I ve III" seçeneği üçüncü yargının ayrıştırıcıyı üretici saymasını doğru kabul eder. "II ve III" seçeneği üçüncü yargıdaki üretici yanılgısını kabul eder ve birinci yargıyı dışarıda bırakır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by