20 soru · YKS

TYT Fen Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

TYT Fen Deneme 3 cevap anahtarı ve 20 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Basınç ve kaldırma kuvveti
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    A cisminin kaba bırakılması tartı okumasını değiştirmez.

  2. II.

    B cisminin kaba bırakılması kaptan dışarı 50 g su taşırır.

  3. III.

    B cisminin kaba bırakılmasıyla tartı okuması 200 g yükselir.

Taşmaya kadar suyla doldurulmuş bir kap, üzerinde duran bir tartıya yerleştirilmiş durumda. Hacmi 100 cm³ ve özkütlesi 0,6 g/cm³ olan A cismi ile hacmi 50 cm³ ve özkütlesi 4 g/cm³ olan B cismi, sırayla kabın içine bırakılıyor. Cisim hareketsiz kaldıktan sonra tartı okunup bırakılmadan önceki okumayla kıyaslanıyor. Suyun özkütlesi 1 g/cm³ alınacaktır.

Bu düzenekte yapılan ölçümlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    Yalnız II

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: A cisminin özkütlesi 0,6 g/cm³ olup suyunkinden küçük olduğundan cisim yüzer. Yüzen cismin kaldırma kuvveti ağırlığına eşit olduğu için taşan suyun kütlesi A'nın kütlesine eşittir: 100 cm³ × 0,6 g/cm³ = 60 g. Kabın ağırlaşması taşan suyun kütlesi ile cismin ağırlığının farkıdır: 60 − 60 = 0 g. Tartının gösterdiği değer değişmez; I. yargı doğrudur.

İkinci adım: B cisminin özkütlesi 4 g/cm³ olup suyunkinden büyük olduğundan cisim batar ve taşan suyun hacmi cismin hacmine, yani 50 cm³'e eşit olur. Taşan su kütlesi 50 cm³ × 1 g/cm³ = 50 g olur; II. yargı doğrudur.

Üçüncü adım: B için kabın ağırlaşması 200 − 50 = 150 g'dır, 200 g değildir; III. yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II olduğundan cevap bu ikilidir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, taşan suyun kütlesini her durumda cismin kütlesine eşit almaktan çıkar; bu hatada B için taşan su 200 g olur ve II yanlış görünür. 'Yalnız II' seçeneği, yüzen A cisminde de cismin tüm hacmi kadar suyun taştığını sanmaktan çıkar; bu hatada A için ağırlaşma negatif çıkar ve I yanlış görünür. 'II ve III' seçeneği, kaptaki ağırlaşmanın her cisim için cismin ağırlığına eşit alınmasından gelir; A için 60 g çıkar ve I yanlış sayılır. 'I, II ve III' seçeneği ise yalnız batan B cismi için aynı hatanın yapılmasından gelir; B için ağırlaşma 200 g çıkar ve III doğru görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Kuvvet, Newton yasaları, sürtünme, denge
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Sürtünme ve hava direncinin ihmal edildiği yatay bir buz pistinde, kısa süre itilen bir disk pist boyunca düz bir çizgide kaymaya başlıyor. İtme kesildikten sonra disk aynı doğrultuda kaymaya devam ediyor.

İtme kesildikten sonra diskle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Diske etki eden itme kesildiğinden, disk hareket etmeye devam edemez ve kısa sürede durur.

  2. B

    Diskin hızını koruyabilmesi için hareket yönünde sürekli bir kuvvetin uygulanması gerekir.

  3. C

    Hareket yönünde kuvvet kalmadığı hâlde disk giderek hızlanarak yoluna devam eder.

  4. D

    Kütlesi büyük olan disk, sürtünme yokken bile hareket doğrultusunu zamanla kendiliğinden değiştirir.

  5. E

    Üzerine etki eden net kuvvet sıfır olduğundan disk, sabit hızla düz bir çizgide kaymaya devam eder.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

İtme kesildikten sonra diske yatay yönde uygulanan bir kuvvet kalmaz. Sürtünme ve hava direnci de ihmal edildiğinden diske etki eden net kuvvet sıfırdır. Newton'un birinci yasasına göre net kuvveti sıfır olan bir cismin hızı değişmez; disk ilk hızını korur ve düz bir çizgide kaymaya devam eder.

Çeldiriciler: Diskin zamanla duracağını söyleyen ifade yanlıştır, çünkü diski durduracak bir sürtünme ya da başka bir kuvvet yoktur. Hareketi sürdürmek için sürekli kuvvet gerektiğini söyleyen ifade yanlıştır, çünkü kuvvet hızı değiştirir, sabit hızı korumak için gerekmez. Kuvvet kalmadığı hâlde diskin hızlanacağını söyleyen ifade yanlıştır, çünkü net kuvvet sıfırken hız artmaz. Kütlenin hareket doğrultusunu kendiliğinden değiştirdiğini söyleyen ifade yanlıştır, çünkü yön değişimi de bir kuvvet gerektirir; kütle yalnızca eylemsizliği artırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Isı, sıcaklık, hâl değişimi, ısıl denge, iletim, genleşme
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Isı, metal bloktan suya doğru akmıştır.

  2. II.

    Metal bloğun ısı sığası, suyun ısı sığasının yarısıdır.

  3. III.

    Sıcaklık değişimi büyük olan cismin ısı sığası daha büyüktür.

Yalıtılmış bir kapta bulunan metal bir blok ile su, ısıl denge sağlanana kadar birbiriyle temas ettirilmiştir. Şekil, metal blok ve suyun sıcaklığının zamanla değişimini göstermektedir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sıcaklık-zaman çizgi grafiği. Metal blok: 80, 56, 46, 42, 40, 40 °C. Su: 20, 28, 34, 38, 40, 40 °C. Zaman: 0, 2, 4, 6, 8, 10 dakika.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda grafikten sıcaklıklar okunur: metal blok 80 °C'den, su 20 °C'den başlamış ve ikisi de 40 °C'de dengelenmiştir. Isı, sıcaklığı yüksek olan metalden suya doğru akar; bu nedenle I. yargı doğrudur. İkinci adımda ısı alışverişi eşitliği kurulur: metalin verdiği ısı suyun aldığı ısıya eşittir, yani K_m × (80 − 40) = K_s × (40 − 20) yazılır. Bu eşitlikten 40 × K_m = 20 × K_s, dolayısıyla K_m = K_s / 2 bulunur ve II. yargı doğrudur. Üçüncü adımda III. yargı sınanır: metalin sıcaklık değişimi 40 °C, suyunkinin 20 °C olduğundan birincisi büyüktür; ancak ikinci adımda bulunduğu gibi metalin ısı sığası daha küçüktür. Sıcaklık değişimi büyük olmak ısı sığasının da büyük olmasını gerektirmez, bu yüzden III. yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II olduğundan doğru seçenek I ve II'dir. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, ısı sığaları oranının ters okunmasından doğar; bu okumada II. yargı yanlış görünür. 'Yalnız II' seçeneği, ısının soğuktan sıcağa aktığının sanılmasından doğar; oysa sıcaklığı yüksek olan cisim ısı verir. 'I, II ve III' seçeneği, sıcaklık değişimi büyük olanın ısı sığasının da büyük olduğu yanılgısını taşır. 'II ve III' seçeneği ise yön yanılgısı ile sıcaklık değişimi yanılgısının birlikte yapılmasıyla ortaya çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Elektrik akımı, direnç, devreler; mıknatıs ve manyetik alan
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Günlük enerji tüketimi en büyük olan cihaz çamaşır makinesidir.

  2. II.

    Ütünün bir ayda harcadığı enerji, çamaşır makinesinin bir ayda harcadığı enerjiden büyüktür.

  3. III.

    Elektrik birim fiyatı kWh başına 2 TL olduğunda, üç cihazın bir aylık toplam tüketimi için ödenecek tutar 282 TL'dir.

Bir evde üç elektrikli cihaz kullanılmaktadır. Cihazların gücü ve günlük kullanım süreleri şöyledir. Çamaşır makinesi 1800 W gücünde olup günde 2 saat çalıştırılmaktadır. Ütünün gücü 2400 W'tır ve her gün 15 dakika kullanılmaktadır. Aydınlatmada kullanılan LED setinin gücü 100 W'tır ve günde 5 saat yanmaktadır. Her cihaz belirtilen süre boyunca çalıştırılmakta, bu süre dışında kapalı tutulmaktadır.

Bir ay 30 gün kabul edildiğine göre, bu cihazlarla ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I, II ve III

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Güçler kilowatta çevrilir. 1800 W = 1,8 kW, 2400 W = 2,4 kW ve 100 W = 0,1 kW'tır.

İkinci adım: Günlük enerji E = P · t ile bulunur. Çamaşır makinesi 1,8 · 2 = 3,6 kWh, ütü 2,4 · 0,25 = 0,6 kWh (15 dakika = 0,25 saat) ve LED seti 0,1 · 5 = 0,5 kWh enerji harcar.

Üçüncü adım: Bir ay 30 gün alınarak aylık enerjiler bulunur: çamaşır makinesi 108 kWh, ütü 18 kWh, LED seti 15 kWh; toplam 141 kWh'tir.

Dördüncü adım: Birim fiyat kWh başına 2 TL olduğundan toplam maliyet 141 · 2 = 282 TL'dir.

I. DOĞRU: Günlük enerji 3,6 kWh ile çamaşır makinesinde en büyüktür. Ütünün gücü daha büyük olsa da harcanan enerji güç ile sürenin çarpımına bağlıdır.

II. YANLIŞ: Ütünün aylık enerjisi 18 kWh, çamaşır makinesinin aylık enerjisi 108 kWh'tir; ütü daha az enerji harcar.

III. DOĞRU: Üç cihazın aylık toplam tüketimi 141 kWh'tir ve kWh başına 2 TL ile ödenecek tutar 282 TL olur.

Doğru yargılar I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, günlük değerin aylığa genişletilmesi unutulduğunda ortaya çıkar; bu durumda III yanlış sayılır. 'Yalnız III' seçeneği, I'in gücü en büyük olan ütüye göre yanlış okunmasından gelir. 'I, II ve III' seçeneği, ütünün gücünün büyüklüğünün II'yi doğru göstereceği sanılmasından gelir. 'II ve III' seçeneği ise güç ile enerjinin birbirine karıştırılmasından gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Elektrostatik
  • Zor
  • Şekilli soru

Aşağıdaki şekilde, aynı doğru üzerinde birbirine eşit uzaklıktaki üç noktaya yerleştirilmiş noktasal yükler gösterilmiştir. Yüklerin işaretleri ve büyüklükleri şekilde belirtilmiştir. Yükler sabit durmakta ve yalnızca birbirlerine elektriksel kuvvet uygulamaktadır; yerçekimi etkisi ihmal edilmektedir. Yükler birbirine temas etmemekte, ortam havadır ve yükler arasındaki elektriksel kuvvet Coulomb bağıntısına uymaktadır. K ile L yükleri arasındaki elektriksel kuvvetin büyüklüğü F'dir. Buna göre L yüküne etki eden net elektriksel kuvvetin büyüklüğü kaç F'dir?

Yatay sayı doğrusu, 0 ile 6 arası. Eşit aralıklı üç nokta: 1 noktasında K yükü (+2q), 3 noktasında L yükü (+q), 5 noktasında M yükü (+4q).
  1. A

    2F

  2. B

    0

  3. C

    F

    Doğru cevap
  4. D

    3F

  5. E

    F/2

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda şekilden yüklerin işaretlerini ve büyüklüklerini okuyoruz: K'nın yükü +2q, L'nin yükü +q, M'nin yükü +4q'dur. Üç nokta eşit aralıklıdır; bu yüzden her çift arasındaki uzaklık aynıdır ve Coulomb bağıntısında yalnızca yük çarpımları farklılık yaratır.

İkinci adımda K ile L arasındaki kuvvet F = k·(2q)(q)/d² olarak verilmiştir. M ile L arasındaki kuvvet aynı uzaklıkta k·(4q)(q)/d² olduğundan iki katı, yani 2F'dir.

Üçüncü adımda yönleri belirleriz. Üç yük de aynı işaretli olduğundan her yük, diğerlerini kendinden uzağa iter. K, L'yi sağa; M, L'yi sola iter ve iki kuvvet zıt yönlüdür. Net kuvvetin büyüklüğü 2F − F = F'dir.

'3F' değeri, zıt yönlü kuvvetlerin büyüklüklerinin yönlere bakılmadan toplanmasıyla çıkar. '2F' yalnızca M'nin etkisinin alınmasıyla, '0' iki kuvvetin dengelendiğinin sanılmasıyla, 'F/2' ise kuvvet oranının ters çevrilmesiyle elde edilir. Bu nedenle doğru değer F'dir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Dalgalar: yay, su, ses, deprem dalgaları
  • Orta
  • Şekilli soru

Gergin bir yayda, genliği 2 cm olan periyodik bir enine dalga sağa doğru ilerlemektedir. Şekil bu dalganın bir andaki görünümünü göstermektedir. Aynı yayda, birinci dalgayla aynı genlik ve dalga boyuna sahip ikinci bir dalga da sağa doğru ilerlemekte ve birinci dalganın 10 cm gerisinde bulunmaktadır. Birinci dalganın bir tepesi yayın P noktasına geldiği anda, birinci dalganın P noktasındaki yer değiştirmesi, ikinci dalganın P noktasındaki yer değiştirmesi ve iki dalganın birlikte oluşturduğu yer değiştirme sırasıyla kaç cm'dir?

Gergin yayda ilerleyen enine dalganın bir andaki kesiti; ardışık iki tepe arasındaki dalga boyu 40 cm olarak işaretli.
  1. A

    1 cm; 0 cm; 1 cm

  2. B

    2 cm; -2 cm; 0 cm

  3. C

    2 cm; 0 cm; 2 cm

    Doğru cevap
  4. D

    2 cm; 2 cm; 4 cm

  5. E

    10 cm; 0 cm; 10 cm

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda şekilden dalga boyunu okuyalım: ardışık iki tepe arasındaki uzaklık λ = 40 cm'dir. Birinci dalganın P noktasında bir tepesi bulunduğundan bu dalganın P noktasındaki yer değiştirmesi genliğe eşit, yani 2 cm'dir.

İkinci adımda ikinci dalganın P noktasındaki değerini bulalım. İkinci dalga birinci dalgadan 10 cm geridedir ve 10 cm, dalga boyunun dörtte birine, yani 40 / 4 = 10 cm'ye eşittir. Bu nedenle ikinci dalganın tepesi P'den 10 cm geride kalır; P noktası bu tepeden çeyrek dalga boyu uzakta olduğu için ikinci dalganın P'deki yer değiştirmesi sıfırdır.

Üçüncü adımda iki yer değiştirmeyi üst üste bindirelim: bileşik yer değiştirme 2 + 0 = 2 cm olarak bulunur. Sonuç sırasıyla 2 cm; 0 cm; 2 cm'dir.

Çeldiriciler: '1 cm; 0 cm; 1 cm' seçeneği iki dalganın yer değiştirmelerinin ortalamasını almanın sonucudur; oysa bileşik yer değiştirme bu iki değerin toplamıdır. '2 cm; -2 cm; 0 cm' seçeneği 10 cm gecikmeyi yarım dalga boyu sanmaktan çıkar; bu durumda ikinci dalga ters yönde tepe olur ve bileşik değer sıfır çıkar, oysa 10 cm yalnızca çeyrek dalga boyudur. '2 cm; 2 cm; 4 cm' seçeneği iki dalganın fazına bakmadan genlikleri her durumda toplamanın sonucudur; ikinci dalga P'de denge konumundayken bu toplam gerçekleşmez. '10 cm; 0 cm; 10 cm' seçeneği gecikme mesafesini bir yer değiştirme sanmaktan doğar; 10 cm bir uzunluktur, yer değiştirme ise genlikle ölçülür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Optik: aydınlanma, gölge, ayna, kırılma, mercek, renk
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K cisminin düzlem aynadaki görüntüsü göz tarafından görülebilir.

  2. II.

    L cisminin düzlem aynadaki görüntüsü göz tarafından görülebilir.

  3. III.

    M cisminin düzlem aynadaki görüntüsü göz tarafından görülebilir.

Bir laboratuvar deneyinde, birim karelere bölünmüş bir düzlemde yatay bir düzlem ayna kullanılmaktadır. Şekilde bu aynanın önünde G noktasındaki bir göz ile K, L ve M noktasal cisimleri gösterilmiştir. Göz ve cisimler, aynanın yansıtıcı yüzünün önünde ve şekil düzleminde bulunmaktadır. Ayna yalnızca şekilde işaretli uzunluktadır ve göz ile ayna arasında ışığı engelleyen bir cisim yoktur. Buna göre, G noktasındaki gözün aynada görebildiği cisimlerin görüntülerine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Birim kareli bir düzlemde yatay düzlem ayna x = 2 ile x = 8 arasında y = 0 doğrusu üzerindedir. Göz G (0, 6) noktasında, aynanın üstündedir; K (5, 3), L (1, 1) ve M (12, 2) noktasal cisimleri aynanın önündedir.
  1. A

    I ve II

  2. B

    Yalnız I

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Düzlem aynada bir cismin görüntüsü, cisimle aynanın yüzeyine göre simetrik bir konumda, aynanın öbür tarafında oluşur. Göz bir görüntüyü ancak gözden görüntüye çizilen doğrunun aynayı kestiği nokta, aynanın sınırları içinde kalıyorsa görebilir.

Birinci adım: Şekildeki koordinatlara göre G (0, 6) noktası, ayna x = 2 ile x = 8 arasında y = 0 doğrusu üzerindedir. Cisimlerin görüntüleri, aynaya göre simetrik olarak K' (5, −3), L' (1, −1) ve M' (12, −2) noktalarındadır.

İkinci adım: G'den bir görüntüye çizilen doğrunun y = 0 doğrusunu kestiği x değeri, x=xgo¨ru¨ntu¨⋅66+∣ygo¨ru¨ntu¨∣x = x_{\text{görüntü}} \cdot \dfrac{6}{6 + |y_{\text{görüntü}}|} ile bulunur. K' için x=5⋅69≈3,33x = 5 \cdot \dfrac{6}{9} \approx 3{,}33, L' için x=1⋅67≈0,86x = 1 \cdot \dfrac{6}{7} \approx 0{,}86, M' için x=12⋅68=9x = 12 \cdot \dfrac{6}{8} = 9 bulunur.

Üçüncü adım: 3,33 değeri 2 ile 8 arasında olduğundan K'nin görüntüsü aynanın üzerinde kesişen bir doğruyla görülür; I doğrudur. 0,86 değeri aynanın sol kenarının dışında kaldığından L'nin görüntüsü görülemez; II yanlıştır. 9 değeri aynanın sağ kenarının dışında kaldığından M'nin görüntüsü görülemez; III yanlıştır. Doğru yargı yalnız I'dir.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, aynanın sol kenarının hesaba katılmamasının sonucudur; sol kenar dışındaki L görülebilir sayılır. 'I ve III' seçeneği, sağ kenarın hesaba katılmamasıyla M'nin de görüldüğünü varsayar. 'II ve III' seçeneği, görme yönünün ters çevrilmesiyle aynanın içinde kalan K'nin görülemediği, dışarıdaki iki cismin görüldüğü sonucuna varılmasından çıkar. 'I, II ve III' seçeneği ise hiçbir ayna kenarının dikkate alınmamasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Kimya bilimi, simyadan kimyaya, sembolik dil, laboratuvar güvenliği
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Laboratuvar dolabında etiketinde korozif madde işareti bulunan bir çözelti bulunuyor ve bu çözelti deney sırasında kullanılacaktır. Çözeltiyi kullanırken alınması gereken önlemlerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Önlük giyilip deri ve göz korunur

    Doğru cevap
  2. B

    Maddenin kokusu alınarak tanınması güvenli bir yoldur

  3. C

    Ateşten uzak tutulması yeterli önlemdir

  4. D

    Koruyucu gözlük takılmadan çalışmaya devam edilir

  5. E

    Madde ısıtılarak kaynama noktasına getirilip kullanılır

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, etiketteki işaretin anlamını belirlemektir: korozif işareti, maddenin temas ettiği deriyi ve gözü aşındırabileceğini gösterir. İkinci adım, bu tehlikeye uygun önlemi seçmektir; aşındırıcı maddede deri ve göz korunmalı, bunun için önlük ya da tulum giyilmelidir. Çeldiriciler: "Ateşten uzak tutulması yeterli önlemdir" seçeneği yanıcı madde işaretine ait önlemi korozif madde için tek önlem gibi sunar; korozif maddede asıl tehlike temastır, ateş değildir. "Maddenin kokusu alınarak tanınması güvenli bir yoldur" seçeneği, kimyasallara elle dokunulmayıp koklanmaması gerektiği kuralına aykırıdır. "Koruyucu gözlük takılmadan çalışmaya devam edilir" seçeneği göz korumasını ihmal ettiği için yanlıştır. "Madde ısıtılarak kaynama noktasına getirilip kullanılır" seçeneği, aşındırıcı bir maddeyi ısıtmanın tehlikeyi artıracağı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Atom modelleri, atomun yapısı, periyodik sistem ve özellikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde periyodik tablonun bir kesiti ile Q harfiyle gösterilen elementin bilgi kutusu verilmiştir. Kesitte K, L, M ve Q harfleriyle gösterilen dört elementin periyot ve grup konumlarına göre aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur?

Periyodik tablonun 1. ile 3. periyotlarını gösteren kesit; dört kutu K, L, M ve Q harfleriyle gizlenmiştir. Tablonun altında bir element bilgi kutusu yer alır: atom numarası 9, kütle numarası 19.
  1. A

    K'nin atom yarıçapı, M'ninkinden büyüktür

  2. B

    L'nin birinci iyonlaşma enerjisi, K'ninkinden büyüktür

  3. C

    K'nin birinci iyonlaşma enerjisi, L'ninkinden büyüktür

    Doğru cevap
  4. D

    L'nin metalik özelliği, K'ninkinden büyüktür

  5. E

    M'nin elektronegatifliği, K'ninkinden büyüktür

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekildeki kesitte K kutusu 2. periyotta, 2A grubundadır; bu kutu berilyum (Be) elementidir. L kutusu 2. periyotta, 3A grubundadır; bu kutu bor (B) elementidir. M kutusu 3. periyotta, 2A grubundadır; bu kutu magnezyum (Mg) elementidir.

İkinci adım: K ve L aynı periyotta, ancak farklı gruplardadır. Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe birinci iyonlaşma enerjisi genel olarak artar. Ancak 2A grubu, kendisinden sonra gelen 3A grubundan daha yüksek iyonlaşma enerjisine sahiptir; çünkü berilyumun değerlik alt kabuğu tam dolu olduğundan oradan bir elektron koparmak daha fazla enerji ister. Bu istisnaya göre berilyumun birinci iyonlaşma enerjisi, borunkinden büyüktür. Doğru karşılaştırma, 'K'nin birinci iyonlaşma enerjisi, L'ninkinden büyüktür' ifadesidir.

Üçüncü adım: Çeldiricileri aynı mantıkla sınayalım. 'K'nin atom yarıçapı, M'ninkinden büyüktür' ifadesi yanlıştır; grupta aşağı inildikçe yeni enerji düzeyleri eklendiği için yarıçap artar, magnezyumun yarıçapı berilyumunkinden büyüktür. 'L'nin birinci iyonlaşma enerjisi, K'ninkinden büyüktür' ifadesi, 2A-3A istisnası atlanarak çıkan sonuçtur. 'L'nin metalik özelliği, K'ninkinden büyüktür' ifadesi yanlıştır; periyotta soldan sağa gidildikçe metalik özellik azalır, bu nedenle bor berilyumdan daha az metaliktir. 'M'nin elektronegatifliği, K'ninkinden büyüktür' ifadesi de yanlıştır; grupta aşağı inildikçe elektronegatiflik azalır, magnezyumun elektronegatifliği berilyumunkinden düşüktür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Kimyasal türler arası etkileşimler: bağlar, fiziksel-kimyasal değişim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Katı ve sıvı hâldeki iyonik bileşikler, şeker çözeltisi ile metal örnekleri elektrik iletkenliği açısından karşılaştırılıyor. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Metallerde elektriği, serbestçe hareket eden değerlik elektronları iletir.

    Doğru cevap
  2. B

    Şeker çözeltisi, içindeki çözünen madde nedeniyle elektriği iletir.

  3. C

    Katı hâldeki iyonik bileşikler iyon içerdiği için elektriği iletir.

  4. D

    Metallerde elektrik iletimi, iyonların yer değiştirmesiyle sağlanır.

  5. E

    Sıvı hâldeki iyonik bileşik, iyonları serbest hareket edemediği için elektriği iletmez.

Doğru cevap: A

Çözüm

Bir maddenin elektriği iletebilmesi için yüklü taneciklerin serbestçe hareket edebilmesi gerekir. Metallerde taneciklerin metal katyonları ile serbest elektronlar olduğu belirlenir; bu serbest elektronlar uygulanan potansiyel farkıyla yönlü hareket ederek akımı taşır. Doğru ifade, metallerde elektriği serbest elektronların iletmesidir.

Çeldiriciler: Katı hâldeki iyonik bileşikte iyonlar kristal yapıda yerinde durduğundan, iyon içermeleri tek başına iletkenlik için yeterli değildir. Şeker çözeltisinde çözünen madde moleküller hâlinde bulunur ve yüklü tanecik oluşturmadığı için akım taşımaz. Metallerde iletim, iyonların yer değiştirmesiyle değil serbest elektronların hareketiyle sağlanır. Sıvı hâldeki iyonik bileşikte iyonlar hareket edebildiği için bu bileşik elektriği iletir; dolayısıyla bu ifade yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Maddenin hâlleri ve gazlar
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dağ evindeki kapta suyun kaynama sıcaklığı, deniz kıyısındaki kapta suyun kaynama sıcaklığından düşüktür.

  2. II.

    Kaynama sürerken ısıtıcının gücü artırılırsa suyun kaynama sıcaklığı yükselir.

  3. III.

    Deniz kıyısındaki kaptaki suyun kaynama sıcaklığı, aynı koşullarda tuz eklenmemiş suyunkinden yüksektir.

Deniz kıyısındaki evde ve dağ evinde özdeş açık kaplara birer litre su konuluyor. Deniz kıyısındaki kabın altındaki ısıtıcının gücü 1000 W, dağ evindeki kabın altındaki ısıtıcının gücü 2000 W'tır. Deniz kıyısındaki kaba ayrıca bir miktar sofra tuzu ekleniyor, dağ evindeki kaba tuz eklenmiyor. Her iki kapta da su kaynamaya başladıktan sonra ısıtıcılar çalışmaya devam ediyor ve kaynama sürüyor.

Bu düzeneklerle ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Dış basınç arttıkça suyun buhar basıncının dış basınca ulaşması için gereken sıcaklık yükselir. Deniz kıyısındaki basınç dağ evindekinden yüksektir; bu nedenle dağ evindeki kapta su daha düşük sıcaklıkta kaynar ve birinci yargı doğrudur.

İkinci adım: Isıtıcının gücü, suyun kaynama sıcaklığını değil, kaynama noktasına ulaşma süresini ve buharlaşma hızını belirler. Dış basınç sabitken kaynama sırasında sıcaklık değişmez; bu nedenle ısıtıcı gücüyle ilgili ikinci yargı yanlıştır.

Üçüncü adım: Uçucu olmayan sofra tuzu suya karıştığında suyun buhar basıncı düşer ve kaynama sıcaklığı yükselir. Deniz kıyısındaki kapta tuz bulunduğu için bu kaptaki su, tuzsuz aynı koşuldaki sudan daha yüksek sıcaklıkta kaynar; üçüncü yargı doğrudur.

Dördüncü adım: Doğru yargılar I ve III'tür. Bu ikisini içeren seçenek doğru cevaptır.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, tuzun kaynama sıcaklığını yükseltmesi gerçeğini göz ardı eder. 'Yalnız II' seçeneği, ısıtıcı gücünün kaynama sıcaklığını belirlediği yanılgısından doğar ve doğru olan I ile III'ü dışarıda bırakır. 'I ve II' seçeneği, ısıtıcı gücünün kaynama noktasını yükselttiğini sanmaktan doğar. 'II ve III' seçeneği, yüksek rakımda suyun daha yüksek sıcaklıkta kaynadığını kabul etmekten doğar; I yanlış sayıldığı için bu seçenek de yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Kimyanın temel kanunları, mol, tepkime denklemleri ve hesaplamalar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kütle spektrometresiyle yapılan bir analizde, bir X elementinin atomlarının yalnızca iki izotoptan oluştuğu ve başka bir izotopuna rastlanmadığı belirlenmiştir. Kütle numarası 20 olan izotopun doğadaki bulunma yüzdesi %90, kütle numarası 22 olan izotopun yüzdesi ise %10'dur.

Buna göre X elementinin ağırlıklı ortalama atom kütlesi kaç g/mol olur?

  1. A

    20

  2. B

    20,2

    Doğru cevap
  3. C

    21

  4. D

    21,8

  5. E

    2020

Doğru cevap: B

Çözüm

Bir elementin ağırlıklı ortalama atom kütlesi, izotopların kütle numaralarının doğadaki bulunma yüzdeleriyle çarpılıp toplanmasıyla bulunur. Birinci adımda yüzdeler ondalık biçime çevrilir: %90 için 0,90 ve %10 için 0,10 alınır. İkinci adımda 20 × 0,90 = 18 ve 22 × 0,10 = 2,2 hesaplanır; bu iki değerin toplamı 20,2 g/mol eder. '20' seçeneği ortalamanın tam sayıya yuvarlanmasıyla çıkar, oysa ağırlıklı ortalama ondalıklı bir değerdir. '21' seçeneği yüzdeler hiç hesaba katılmadan iki kütle numarasının basit aritmetik ortalamasıdır. '21,8' seçeneği yüzdelerin izotoplarla ters eşleştirilmesinden, '2020' seçeneği ise çarpımların 100'e bölünmeden toplanmasından doğar; bu yüzden üçü de yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Karışımlar: homojen-heterojen, ayırma teknikleri, çözeltiler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Demir tozu ile kükürt tozundan oluşan karışım mıknatısla ayrılır; yöntem bileşenlerden yalnız birinin manyetik özellik göstermesine dayanır.

  2. II.

    Tuz ile su karışımı süzgeçle ayrılır; yöntem maddelerin tanecik boyutu farkına dayanır.

  3. III.

    Benzin ile su karışımı ayırma hunisiyle ayrılır; yöntem iki sıvının birbiri içinde çözünmemesine ve yoğunluk farkına dayanır.

Her öncülde bir karışım, bu karışımın bileşenlerine ayrılmasında uygulanan yöntem ve yöntemin dayandığı özellik farkı verilmiştir. Öncüllerde geçen karışımlar, laboratuvarda ve mutfakta sık karşılaşılan katı-katı, katı-sıvı ve sıvı-sıvı karışımlardır.

Öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    Yalnız II

  4. D

    II ve III

  5. E

    I ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda her öncüldeki karışımın bileşenleri ve türü belirlenir: demir-kükürt bir katı-katı karışımı, tuz-su tek fazlı bir çözelti, benzin-su ise birbiri içinde çözünmeyen iki sıvıdan oluşan bir karışımdır. İkinci adımda kullanılan yöntemin dayandığı özellik farkı bulunur. Üçüncü adımda eşleştirmenin bu farka gerçekten dayanıp dayanmadığı sınanır.

I. DOĞRU: Demir mıknatısa çekilir, kükürt çekilmez. Mıknatısla ayırma bu manyetik özellik farkına dayandığı için eşleştirme doğrudur.

II. YANLIŞ: Tuz suda çözündüğünde tek fazlı bir çözelti oluşur ve tanecikler süzgeçten geçer. Süzme yalnızca katı tanecikleri sıvıdan ayırabilir; çözünmüş tuzu ayırmak için buharlaştırma ya da kristallendirme gerekir. Bu nedenle eşleştirme yanlıştır.

III. DOĞRU: Benzin suda çözünmez ve yoğunluğu sudan küçüktür. Durulduğunda iki sıvı katman oluşur; ayırma hunisinin musluğundan alttaki su alınır. Yöntem bu yoğunluk ve çözünmezlik farkına dayandığı için eşleştirme doğrudur.

Doğru eşleştirmeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, III'ü yanlış saymaktan doğar; ayırma hunisinin yalnız katı-sıvı karışımları için kullanıldığını sanmak yanlıştır, çünkü iki sıvı katman da bu yöntemle ayrılır. 'I ve II' seçeneği, tuz-su karışımının süzgeçle ayrılabileceğini kabul ettiği için yanlıştır. 'Yalnız II' seçeneği, tanecik boyutu farkını her ayrımın temeli saymaktan doğar; oysa I ve III'ün dayandığı özellikler mıknatıslanma ve yoğunluktur, II ise yanlıştır. 'II ve III' seçeneği, II'yi doğru saydığı için geçersizdir ve I'i yanlış saymaktan doğar; demir-kükürt karışımının mıknatısla ayrıldığını görmemek bu hataya yol açar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Asitler, bazlar ve tuzlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aynı metal tozundan eşit miktarda iki örnek alınıyor. Birincisi seyreltik bir asit çözeltisine, ikincisi derişik bir baz çözeltisine ilave edildiğinde iki karışımda da kabarcık çıkışı gözleniyor. Bu gözleme dayanarak metal hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A

    Asit ile karşılaştığında su oluşturur, gaz açığa çıkarmaz.

  2. B

    Baz çözeltisiyle gaz verir, asit çözeltisiyle vermez.

  3. C

    Bakır metali olup amfoter özellik gösterir.

  4. D

    Amfoter özellik gösterir; asit ve kuvvetli bazla hidrojen gazı açığa çıkarır.

    Doğru cevap
  5. E

    Soy metal olup kuvvetli baza karşı tepkime verir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, metalin hem asit hem de kuvvetli baz ortamında gaz verdiğini belirlemektir. Bu, metalin yalnız tek bir ortamda değil iki ortamda da tepkime verdiğini gösterir.

İkinci adım, bu davranışın amfoter metallerin özelliği olduğunu uygulamaktır. Amfoter metaller asitle tuz ve hidrojen gazı, kuvvetli bazla da tuz ve hidrojen gazı oluşturur; gözlem bu iki tepkimenin de gerçekleştiğini gösterir.

Üçüncü adım, metalin soy ya da yarı soy metal olmadığını ayırt etmektir. Soy metaller asit ve bazla tepkime vermez, yarı soy metaller ise seyreltik asitle tepkime vermez. Gözlenen tepkimeler bu gruplara uymadığı için metal amfoterdir ve doğru ifade, iki ortamda da gaz çıkardığını söyleyen seçenektir.

Çeldiriciler: 'Asit ile karşılaştığında su oluşturur, gaz açığa çıkarmaz' seçeneği, asitle tepkimede suyun ürün olduğunu sanmaktan doğar; oysa asitle tepkimede metal tuzu ile hidrojen gazı oluşur. 'Baz çözeltisiyle gaz verir, asit çözeltisiyle vermez' seçeneği, metalin yalnız tek bir ortamda tepkime verdiğini kabul eder; oysa gözlem iki ortamda da gaz çıkışını gösterir. 'Bakır metali olup amfoter özellik gösterir' seçeneği, bakırın amfoter olduğunu kabul etmekten doğar; bakır seyreltik asitle tepkime vermez ve amfoter değildir. 'Soy metal olup kuvvetli baza karşı tepkime verir' seçeneği, soy metallerin asit ve bazla tepkime vermediği bilgisine ters düşer.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Hücre: organeller, zar yapısı, madde geçişleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Dışarıya çok miktarda protein salgılayan bir hücrenin çekirdekçiğinde rRNA sentezi yoğundur ve hücrenin enerji gereksinimi yüksektir. Bu hücrede hangi yapısal özellik beklenir?

  1. A

    Granülsüz endoplazmik retikulum yoğun, ribozom bulunmaz.

  2. B

    Mitokondri az, lizozom sayısı fazladır.

  3. C

    Granüllü endoplazmik retikulum ile bol mitokondri bulunur.

    Doğru cevap
  4. D

    Ribozomlar zarla çevrili, zar sayısı fazladır.

  5. E

    Çekirdekçik bulunmaz, ribozom sayısı azdır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Çekirdekçik, çekirdek içinde rRNA'nın sentezlendiği yapıdır ve ribozomların üretimine katılır. Bu hücrede rRNA sentezinin yoğun olması ribozom üretiminin de yüksek olduğunu gösterir.

Birinci adım, dışarıya çok protein salgılayan hücrede protein sentezinin yapıldığı yerin yüzeyinde ribozom taşıyan granüllü endoplazmik retikulum olduğunu belirlemektir. İkinci adım, ribozom üretiminin yüksek olmasının bu yapının bol bulunduğunu desteklediğini kurmaktır. Üçüncü adım, hücrenin enerji gereksiniminin ATP'yi büyük ölçüde üreten mitokondri sayısının yüksek olmasını gerektirdiğini bulmaktır. Dördüncü adım, bu üç bilgiyi seçeneklerle eşleştirmektir; yalnız bu eşleşme üç bilgiyle de uyuşur.

Çeldiriciler: 'Granülsüz endoplazmik retikulum yoğun, ribozom bulunmaz' ifadesi, bu yapının protein değil yağ ve karbonhidrat sentezi yaptığını göz ardı eder. 'Mitokondri az, lizozom sayısı fazladır' ifadesi, enerji gereksinimi yüksek bir hücrede mitokondri sayısının azalmayacağını unutur. 'Ribozomlar zarla çevrili, zar sayısı fazladır' ifadesi, ribozomun zarsız bir organel olduğunu bilmeyi gerektirir. 'Çekirdekçik bulunmaz, ribozom sayısı azdır' ifadesi ise verilen rRNA sentezi bilgisiyle çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Canlıların ortak özellikleri, temel bileşikler (karbonhidrat, lipit, protein, vitamin, enzim)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hücrelerdeki nükleik asitlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Hücrelerde hem DNA hem de RNA bulunur.

  2. B

    Nükleik asitler, nükleotitlerin belirli bir düzende bir araya gelmesiyle oluşur.

  3. C

    RNA nükleotitlerinde timin bazı bulunur.

    Doğru cevap
  4. D

    DNA nükleotitlerinde bulunan şeker deoksiribozdur.

  5. E

    RNA nükleotitlerinde adenin, guanin, sitozin ve urasil bazları bulunur.

Doğru cevap: C

Çözüm

Nükleik asitlerde bazların ve şekerin türü, molekülün çeşidine göre değişir. DNA'da deoksiriboz şekeri ile adenin, guanin, sitozin ve timin bazları bulunur. RNA'da ise riboz şekeri ile adenin, guanin, sitozin ve urasil bazları bulunur. Timin yalnızca DNA'ya özgü bir bazdır; RNA'da onun yerini urasil alır. Bu nedenle RNA nükleotitlerinde timin bazı bulunduğunu söyleyen ifade yanlıştır ve soruda istenen cevap budur.

Çeldiriciler: Hücrelerde hem DNA hem de RNA bulunduğunu söyleyen ifade doğrudur; bu iki nükleik asit hücrede birlikte bulunur, tek çeşit nükleik asit olduğunu sanan öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar. Nükleik asitlerin nükleotitlerin belirli bir düzende bir araya gelmesiyle oluştuğunu söyleyen ifade de doğrudur; monomerin amino asit olduğunu sanan öğrenci bu ifadeyi hatalı bulur, oysa nükleik asitlerin yapı taşı nükleotittir. DNA nükleotitlerindeki şekerin deoksiriboz olduğunu belirten ifade doğrudur; riboz ile deoksiribozu karıştıran öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar. RNA nükleotitlerinde adenin, guanin, sitozin ve urasil bazlarının bulunduğunu söyleyen ifade de doğrudur; urasili DNA'ya bağlayan öğrenci bu ifadeyi yanlış değerlendirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Canlılar dünyası: çeşitlilik, sınıflandırma, âlemler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir gıda mikrobiyolojisi çalışmasında incelenen bakteri hücreleri için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Tek hücreli yapıdaki canlılar grubunda yer alırlar.

  2. B

    Hücre içinde ribozom bulunmasına karşın zarlı organel taşımazlar.

  3. C

    DNA'larını çekirdek zarı ile çevrili bir bölgede tutmazlar.

  4. D

    Hücrelerinde zarla sınırlı çekirdek ve zarlı organeller yer alır.

    Doğru cevap
  5. E

    Prokaryot hücre yapısına sahip canlılar arasında yer alırlar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Bakteriler tek hücreli ve prokaryot yapılı canlılardır. Birinci adım, hücre tipini belirlemektir: prokaryot hücrede DNA sitoplazmada bir bölgede toplanır, zarla çevrili bir çekirdek bulunmaz ve ribozomlar zarsız yapılardır. İkinci adım, her ifadeyi bu yapıya göre sınamaktır: zarla çevrili çekirdek ve zarlı organellerin yokluğu prokaryot hücrenin ayırt edici özelliğidir, dolayısıyla bu yapıları taşıdığını söyleyen ifade bakterilere değil ökaryot hücreye uyar ve yanlıştır. Çeldiriciler: tek hücreli olmaları, zarsız ribozomlar taşımalarına karşın zarlı organel içermemeleri, DNA'larının çekirdek zarı içinde tutulmaması ve prokaryot yapı taşımaları bakterilerin doğru özellikleridir; bu ifadeler sorunun istediği yanlış ifadeyi oluşturmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Hücre bölünmeleri (mitoz, mayoz) ve üreme
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Mayoz bölünmeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Mayoz iki aşamalı bir bölünmedir.

  2. B

    Telofaz I sonunda haploit kromozom takımı oluşur.

  3. C

    Mayoz sonucunda gametler oluşur.

  4. D

    Anne hücredeki kalıtsal materyal birebir aynen aktarılır.

    Doğru cevap
  5. E

    Mayozun sonunda oluşan yavru hücreler haploittir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Mayoz, üreme hücrelerinin (gametlerin) oluştuğu ve kromozom sayısının yarıya indiği bölünmedir. Birinci adımda mayozun mayoz I ve mayoz II olmak üzere iki ardışık bölünmeden oluştuğu hatırlanır; ikinci adımda bu sürecin sonunda oluşan dört yavru hücrenin haploit yapıda olduğu ve gamet olarak görev yaptığı belirlenir. Bu bilgilere göre 'birebir aynen aktarılır' ifadesi mayozun niteliğiyle bağdaşmadığı için yanlıştır.

Çeldiriciler: Telofaz I sonunda haploit kromozom takımına sahip hücrelerin oluştuğu doğrudur, çünkü homolog kromozomlar ayrılır ve her yavru hücre tek takım kromozom taşır. Mayozun gamet oluşturduğu da doğrudur, çünkü üreme hücreleri bu bölünmeyle üretilir. Mayozun iki aşamalı olması ve sonunda oluşan yavru hücrelerin haploit olması da doğru ifadelerdir. Mayozda krossing over ve kromozomların bağımsız ayrılmasıyla yeni gen kombinasyonları oluştuğu için yavru hücreler anne hücreden farklı kalıtsal materyal taşıyabilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Kalıtımın genel ilkeleri
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1 ve 2 numaralı bireylerin her ikisi de karakter bakımından taşıyıcıdır.

  2. II.

    4 numaralı birey karakter bakımından taşıyıcıdır.

  3. III.

    7 numaralı birey karakter bakımından kesinlikle homozigot baskındır.

Şekildeki soyağacında kareler erkek, daireler kadın bireyleri gösterir; dolu simgeler karakteri gösteren, boş simgeler göstermeyen bireyleri belirtir. Soyağacı üç kuşağı göstermekte olup karakter otozomal bir gen tarafından belirlenmektedir.

Buna göre, numaralı bireylerle ilgili verilen yargılardan hangileri kesinlikle doğrudur?

Üç kuşaklı soyağacı: 1 ve 2 numaralı bireylerin etkilenmiş kızı 3 ile etkilenmemiş oğlu 4; 4 ile etkilenmemiş dişi 5'in etkilenmiş oğlu 6 ve etkilenmemiş kızı 7.
  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I ve III

  3. C

    Yalnız I

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    I ve II

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Soyağacında özelliği gösteren bireyler dolu simgelerle belirtilmiştir. Birinci adım: Normal görünen 1 ve 2 numaralı bireylerin etkilenmiş kızı 3 olduğundan, özellik normal anne-babadan çıkan çocukta ortaya çıkmıştır; bu nedenle karakter çekiniktir. Çekinik fenotipli bireyin genotipi homozigot çekinik (aa) olur; 1 ve 2 numaralı bireyler ise Aa genotipli, yani birer çekinik alel taşıyan bireylerdir.

İkinci adım: Etkilenmiş oğul 6'nın genotipi aa'dır. Bu bireyin her iki alelinden biri babası 4'ten, diğeri annesi 5'ten gelmek zorundadır. Özelliği göstermeyen 4 ve 5 numaralı bireylerde çekinik alel bulunduğundan ikisi de Aa'dır.

Üçüncü adım: 7 numaralı birey normal fenotipli olduğu için genotipi AA ya da Aa olabilir. Ebeveynleri Aa × Aa olduğundan bu bireyin AA olma olasılığı da vardır; bu nedenle 7'nin kesin olarak homozigot baskın olduğu söylenemez.

Dördüncü adım: I ve II ifadeleri kesin olarak doğrudur, III ifadesi ise olasılığı kesinlik gibi sunduğu için yanlıştır. Kesinlikle doğru olanlar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' yanıtı, kesin ile olası arasındaki farkın gözden kaçırılıp III'ün doğru kabul edilmesinden doğar; I ve II yok sayılmıştır. 'I ve III' yanıtı, II'nin kesin olduğunun fark edilmemesiyle birlikte aynı hatanın III için tekrarlanmasıdır. 'Yalnız I' yanıtı, etkilenmiş çocuğun anne ya da babasından yalnız birinin çekinik alel taşıdığı sanılarak 4 numaralı bireyin taşıyıcılığının kesinleşmediği düşüncesinden doğar; oysa oğul 6'nın aa olması, her iki ebeveynden de çekinik alel gelmesini zorunlu kılar. 'I, II ve III' yanıtı, fenotipi normal bireyi kesin homozigot baskın saymanın sonucudur; 7 numaralı bireyin genotipi bu kadar kesin belirlenemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Ekosistem ekolojisi, çevre sorunları, biyoçeşitlilik; popülasyon
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Su piresi, bu besin ağında birincil tüketicidir.

  2. II.

    Balık, yalnızca birincil tüketicilerle beslenen bir canlıdır.

  3. III.

    Kurbağa, bu besin ağında ikincil tüketicidir.

Bir göl ekosistemindeki bazı canlılar arasındaki beslenme ilişkileri şekildeki besin ağında gösterilmiştir. Oklar, besinin yenen canlıdan yiyen canlıya aktarılma yönünü göstermektedir.

Bu besin ağıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Göl besin ağı: alg ve su bitkisi; su piresi, kurbağa, balık ve balıkçıl. Oklar besinin yenen canlıdan yiyen canlıya doğru gösterilmiştir.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız I

  4. D

    I ve II

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Besin ağında her ok, besinin yenen canlıdan onu yiyen canlıya doğru gösterilir. Bu nedenle bir canlının besinleri, o canlıya gelen okların kaynaklarından bulunur.

Birinci adım: Su piresine gelen tek ok alglerden çıkar. Alg bir üretici olduğundan su piresi yalnızca üreticiyle beslenir ve birincil tüketicidir. I. yargısı doğrudur.

İkinci adım: Kurbağaya gelen tek ok su piresinden çıkar. Birincil tüketiciyle beslenen canlı ikincil tüketicidir. III. yargısı doğrudur.

Üçüncü adım: Balığa iki ok gelir; biri su bitkisinden (üretici), diğeri su piresinden (birincil tüketici). Hem üretici hem tüketiciyle beslenen canlı karışık beslenendir. Balık yalnızca birincil tüketicilerle beslenmediği için II. yargısı yanlıştır.

Kesinlikle doğru olanlar I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' seçeneği, balığı tek düzeyde saymanın sonucudur; balığın üreticiyle beslendiği gözden kaçar. 'Yalnız I' seçeneği yalnızca bir yargıyı sınayıp kurbağanın ikincil tüketici oluşunu atlar. 'I ve II' seçeneği aynı tek düzeyli okumadan doğar ve II'nin yanlışlığını fark etmez. 'II ve III' seçeneği ok yönünün ters okunmasıyla ilgilidir; balığın yiyen mi yenen mi olduğu karıştırılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by