120 soru · YKS

TYT Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

TYT Deneme 3 cevap anahtarı ve 120 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Cümle veya parçada boş bırakılan yere sözcük/ifade seçimi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kazı ekibi, toprağın altından çıkan çanak parçalarını tek tek temizledi. Bazı parçaların kenarları kırılmış olsa da üzerindeki desenlerin büyük kısmı ....... görünüyordu. Bu durum, kapların günlük kullanımda uzun süre özenle korunduğunu düşündürdü.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    kırık

  2. B

    dayanıklı

  3. C

    net

    Doğru cevap
  4. D

    silik

  5. E

    dağınık

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, boşluktan önceki ve sonraki cümlelerin ortak yargısını belirlemektir. 'Bazı parçaların kenarları kırılmış olsa da' ifadesi bir karşıtlık kurar: kırılmalara rağmen olumlu bir durum anlatılmaktadır. Son cümle de kapların özenle korunduğunu söylediğine göre boşluktaki sözcük desenlerin hâlâ okunabilir olduğunu bildirmelidir. İkinci adım, bu yargıya bağlamda ve anlamca uyan sözcüğü seçmektir. Desenlerin görünür ve ayırt edilebilir olduğunu anlatan 'net' sözcüğü hem cümledeki karşıtlığa hem de 'görünüyordu' yüklemine uyar, bu yüzden boşluğu doğru doldurur.

Çeldiriciler: 'silik' sözcüğü desenlerin görünürlüğünü tersine çevirir; 'olsa da' karşıtlığı ve son cümledeki özenli korunma düşüncesi olumlu bir yargı ister, bu yüzden silinmiş bir görünüm uymaz. 'kırık' sözcüğü cümlede geçen 'kırılmış' sözcüğünü tekrarlar ve çanağın bütünlüğünü anlatır, desenlerin durumunu anlatmaz. 'dayanıklı' sözcüğü malzemenin direncini anlatır; desenin görünürlüğü için kullanılamaz. 'dağınık' sözcüğü desenin düzenini ifade eder, cümlenin anlattığı görünürlükle ilgisi yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Sözcükte anlam (gerçek, mecaz, yan anlam, terim; eş/zıt/yakın anlam, eş sesli)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Eski kütüphanenin raflarında (I) yüzlerce cilt duruyordu. Kâtip, ağır (II) bir sorumluluğu üstlenmiş gibi her kitabı titizlikle tozundan arındırırdı. Bu işi yıllardır aynı sabırla (III) sürdürüyor, ortaya çıkan her eskiyi tatlı (IV) bir dille anlatıyordu. Gençler ise onun derinliğine (V) hayran kalırdı.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi soyut anlamda kullanılmamıştır?

  1. A

    I

    Doğru cevap
  2. B

    II

  3. C

    III

  4. D

    IV

  5. E

    V

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Numaralı her sözcüğün cümledeki kullanımının somut mu soyut mu olduğuna bakılır. Somut anlam duyularla algılanan bir varlığa ya da yere, soyut anlam ise düşünce, duygu, nitelik ya da kavrama ait olur. İkinci adım: “raflarında” sözcüğü yüzlerce ciltin durduğu fiziksel bir yeri gösterdiği için somut anlamdadır. Üçüncü adım: “ağır” bir sorumluluk, “sabırla” bir çalışma biçimi, “tatlı” bir dil ve “derinliğine” bir bilginin niteliği olduğu için bu dört sözcük soyut anlam taşır. Soyut anlamda kullanılmayan tek sözcük “raflarında” olduğundan doğru cevap budur.

Çeldiriciler: “ağır” sözcüğü ağırlık bildiren somut temelinden gelir, ancak “sorumluluk” ile birlikte soyut anlam kazandığı için yanlıştır. “sabırla” sözcüğü temelden soyut bir kavram olan sabrın bir biçimini bildirir. “tatlı” sözcüğü tat duyusuna ait bir sözcüktür, fakat “dille” birlikte hoş ve yumuşak anlamına kayarak mecaz yoluyla soyutlaşmıştır. “derinliğine” sözcüğü “derin” kökünden türeyen, “derinlik” kavramını bildiren bir sözcüktür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Deyimler, atasözleri, ikilemeler ve söz öbekleri (anlam)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Tatil için hazırlanan ekip, depoda eksik kalan malzemeleri son güne bırakmadan tamamlamıştı. Ertesi sabah hava durumuna bakıp rotayı yeniden planladılar. Yola çıktıklarında göz açıp kapayıncaya kadar kamp alanına ulaşmışlardı, çünkü yol boyunca gereksiz bir durak vermemişlerdi.

Bu parçadaki altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Çok kısa bir sürede

    Doğru cevap
  2. B

    Gözleri uzun süre kapalı kalarak

  3. C

    Acele etmeden ağır ağır

  4. D

    Dikkatle göz kulak olarak

  5. E

    Bir olayı hiç fark etmeden

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: altı çizili "göz açıp kapayıncaya kadar" deyimi, bir işin ya da hareketin çok kısa sürede gerçekleştiğini anlatır. İkinci adım: parçada ekibin malzemeleri önceden tamamladığı, yolda gereksiz durmadığı ve bu sayede kampa hızla ulaştığı söylenir; bu durum deyimin anlamıyla birebir örtüşür. Çeldiriciler: "Gözleri uzun süre kapalı kalarak" sözü deyimi kelime anlamıyla okumaktan doğar, oysa deyim bir göz hareketini değil süreyi anlatır. "Acele etmeden ağır ağır" sözü bağlamın yargısını tersine çevirir, çünkü parçada hız vardır. "Dikkatle göz kulak olarak" sözü "göz kulak olmak" kalıbının anlamına aittir ve bu parçada geçmez. "Bir olayı hiç fark etmeden" sözü cümlenin genel akışına uysa da deyimin hız anlamını karşılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Deyimler, atasözleri, ikilemeler ve söz öbekleri (anlam)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ailenin küçük kızı harçlığının küçük bir kısmını her hafta kumbarasına atmaya başladı. Bir yıl sonra biriken para, bisiklet almaya yetecek tutara ulaştı. Parayı tek seferde harcamamış, her hafta azar azar biriktirmişti.

Bu parçada anlatılanlarla aşağıdaki atasözlerinden hangisi arasında anlamca en güçlü ilişki vardır?

  1. A

    Ağaç yaşken eğilir.

  2. B

    Acele işe şeytan karışır.

  3. C

    Ne ekersen onu biçersin.

  4. D

    Komşu komşunun külüne muhtaçtır.

  5. E

    Damlaya damlaya göl olur.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: parçada küçük tutarların düzenli olarak biriktirilmesinin zamanla büyük bir tutara ulaştığı anlatılır. İkinci adım: "Damlaya damlaya göl olur" atasözü, küçük şeylerin sabırla bir araya gelmesiyle büyük bir sonuç elde edildiğini öğütler; bu öğüt parçanın yargısıyla örtüşür. Çeldiriciler: "Ağaç yaşken eğilir" sözü çocuğun yaşına ve alışkanlık kazanmasına dikkat çeker, birikimin büyümesini anlatmaz. "Acele işe şeytan karışır" sözü parçanın tersine, hızlı ve plansız davranışı öğütler. "Ne ekersen onu biçersin" sözü bir davranışın sonucuna vurgu yapar, ama parçada asıl konu birikimin nasıl oluştuğudur. "Komşu komşunun külüne muhtaçtır" sözü dayanışmayı anlatır; parçada başka bir kimseye ihtiyaç duyulduğu söylenmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Sözcükte anlam (gerçek, mecaz, yan anlam, terim; eş/zıt/yakın anlam, eş sesli)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Köyün eski dokuma atölyesinin kapısı her sabah açılır, sararmış ipliklerin kokusu içeri dolardı. Usta, tezgâhın başında çıraklarına ilk kez atkı ipliğinin nasıl geçirileceğini anlatırken sabırlı olmayı öğütlerdi. İğnenin gözünden geçen ip, kumaşın kenarına ince bir dikiş bırakıyordu. Makinenin dişi ilmekleri sıkıca tuttukça kumaş düzgünce ilerlerdi. Bu sözler, genç çırakların önüne bir ışık tutuyordu.

Bu parçadaki altı çizili sözcüklerden hangisi mecaz anlamda kullanılmıştır?

  1. A

    kapısı

  2. B

    gözünden

  3. C

    ışık

    Doğru cevap
  4. D

    atkı

  5. E

    dişi

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Altı çizili her sözcüğün sözlükteki temel anlamı hatırlanır. “kapısı” bir yapının girişini kapatan kanat, “gözünden” iğnedeki delik, “dişi” bir makinenin kesici ya da tutucu çıkıntısı, “atkı” dokumada enine geçen iplik, “ışık” ise gözle görülmesini sağlayan aydınlıktır. İkinci adım: Her sözcüğün cümledeki kullanımının bu temel anlamdan uzaklaşıp uzaklaşmadığına bakılır. “ışık” burada aydınlıktan öğretinin yol göstermesine kaymıştır; iki anlam arasında benzetme ilgisi kurulduğu için bu bir mecazdır ve doğru cevap budur.

Çeldiriciler: “kapısı” temel anlamında, somut bir kapı için kullanılmıştır. “gözünden” iğnedeki deliği anlatır; şekil benzerliğiyle kazanılmış bir yan anlamdır, mecaz değildir. “dişi” makinenin çıkıntısını bildirir; işlev benzerliğiyle kazanılmış bir yan anlamdır. “atkı” dokumacılıkta bir teknik terimdir, terim anlamında kullanılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Cümlede anlam (neden-sonuç, amaç, koşul, karşılaştırma; cümleden çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

(I) Fırtına çıktığı için balıkçılar teknelerini limana çekmek zorunda kaldı. (II) Yeni dalgakıran tamamlanırsa küçük tekneler bile limanda güvenle demirleyebilecek. (III) Teknelerini daha rahat bağlamak amacıyla limana ek bir iskele yaptırdılar. (IV) Bu yıl av, geçen yıla kıyasla daha bereketli geçti. (V) Demek ki balıkçılar, hava koşullarına karşı önlem almanın kazancını gördü.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    III. cümlede amaç-sonuç ilişkisi vardır.

  2. B

    V. cümlede neden-sonuç ilişkisi vardır.

    Doğru cevap
  3. C

    I. cümlede neden-sonuç ilişkisi vardır.

  4. D

    IV. cümlede karşılaştırma ilişkisi vardır.

  5. E

    II. cümlede koşul-sonuç ilişkisi vardır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Neden-sonuç ilişkisi, bir olayın nedenini ile bu nedenin doğurduğu sonucu birbirine bağlar; I. cümlede "için" bağlacı fırtınayı neden, teknelerin limana çekilmesini sonuç olarak bağlar. III. cümlede "amacıyla" ile bildirilen şey bir hedeftir, bu yüzden amaç-sonuç ilişkisi vardır; II. cümlede "tamamlanırsa" bir koşul, IV. cümlede "kıyasla" bir karşılaştırma bildirir. V. cümlede "demek ki" bir sonuç gibi okunsa da bu, olaylar arasındaki bir nedenin doğurduğu sonuç değil, önceki yargılardan çıkarılan bir çıkarımdır; bu yüzden V. cümlede neden-sonuç ilişkisi bulunduğunu söyleyen seçenek yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Cümlede anlam (neden-sonuç, amaç, koşul, karşılaştırma; cümleden çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yeni müdürün önerileri çok yerinde olsa da kurulların aldığı kararlar yıllardır kâğıt üzerinde kalıyor.

Bu cümlede altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Kararların kâğıt türünden bir malzemeye yazıldığını anlatır.

  2. B

    Yeni müdürün önerilerinin çok yerinde olduğunu anlatır.

  3. C

    Alınan kararların hemen uygulamaya konulduğunu anlatır.

  4. D

    Alınan kararların uygulanmadan yazılı kaldığını anlatır.

    Doğru cevap
  5. E

    Kurulların görevini özenle yerine getirdiğini anlatır.

Doğru cevap: D

Çözüm

"Kâğıt üzerinde kalmak" söz öbeği, bir karar ya da planın uygulamaya geçirilmeden yalnızca yazılı olarak durmasını anlatan bir mecazdır. Cümlede kararların yıllardır hayata geçmediği söylendiği için altı çizili söz bu anlamda kullanılmıştır; sözün kelime anlamındaki kâğıda yazılma durumu ise bağlama uymaz. Bu nedenle uygulanmadan yazılı kaldığını anlatan seçenek doğrudur; yeni müdürün önerilerinin yerinde olduğunu anlatan seçenek ise cümlenin başka bir bölümünün anlamıdır ve altı çizili sözle ilgisi yoktur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Sözcükte yapı: kök, ek (yapım/çekim), türemiş-birleşik-basit sözcük
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir yaz sabahı güneşli (I) bahçeye çıktık. Çardağın altında dayanıklı (II) bir masada kahve (III) içtik. Sohbetimiz biraz yavaşça (IV) ilerlerken arkadaşım kitaplık (V) denilen eski dolaptan bir kitap aldı.

Numaralanmış sözcüklerden hangisi yapı bakımından diğerlerinden farklıdır?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

    Doğru cevap
  4. D

    IV

  5. E

    V

Doğru cevap: C

Çözüm

Numaralanmış her sözcüğü kök ve eklerine ayırarak yapısına bakalım. Birinci adım: 'güneşli' sözcüğünde güneş kökünden sonra gelen -li eki sıfat türettiği için yapım ekidir; sözcük bu ekle türemiştir. İkinci adım: 'dayanıklı' sözcüğünde dayan fiil kökünden -ık eki isim türettiği için bir yapım eki almış, ardından gelen -lı eki sıfat türeterek ikinci bir yapım eki daha eklemiştir; sözcük iki yapım eki taşıyan türemiş sözcüktür. Üçüncü adım: 'yavaşça' sözcüğündeki -ça ve 'kitaplık' sözcüğündeki -lık ekleri birer yapım eki olduğu için bu sözcükler de türemiştir. 'kahve' sözcüğü ise hiçbir yapım eki almadan yalnızca kökten oluşmuştur, yani basit sözcüktür. Dört sözcük türemiş olduğundan yapıca farklı olan tek sözcük 'kahve'dir. Çeldiriciler: 'güneşli' sözcüğünde -li ekinin yapım eki olduğu fark edilmezse sözcük basit sanılabilir; ancak bu ek sıfat türettiği için sözcük türemiştir. 'dayanıklı' sözcüğü iki yapım eki taşıdığı için türemiş sözcüktür; ekler ayrıştırılamazsa yapısı yanlış değerlendirilebilir. 'yavaşça' ve 'kitaplık' sözcükleri birer yapım eki aldıklarından 'kahve' sözcüğünden ayrılırlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Fiiller: kip, kişi, çatı, fiilimsi, ek-fiil
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

(I) Pazardan dönerken, yolda eski bir arkadaşına rastladı. (II) Sabahın erken saatlerinde köye giden otobüs, yolcularıyla birlikte yola çıktı. (III) Her gün yürümek, ona hem sağlığını hem de moralini kazandırdı. (IV) Ağaçtan düşen yaprakları toplayıp torbaya koydu. (V) Mutfakta kurabiye kokusu yayılıyordu, ama annem pencereyi hiç açmamıştı.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde fiilimsi yoktur?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

  4. D

    IV

  5. E

    V

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Her numaralı cümlede fiilimsi eklerini aramak gerekir; sıfat-fiil (-an/-en, -dık/-duk), isim-fiil (-mak/-mek) ve zarf-fiil (-ıp/-ip, -arak/-erek, -ken) bu eklerle anlaşılır. İkinci adım: -ıyor, -mış, -dı gibi kip ekleri ile -ma/-me olumsuzluk eki fiilimsi sayılmadan elenir, çünkü bunlar çekimli fiilin parçasıdır. Bu eleme sonunda yalnızca V. cümlede fiilimsi kalmadığı görülür: “yayılıyordu” ve “açmamıştı” çekimli fiillerdir, “kurabiye kokusu” ise bir isim tamlamasıdır. Doğru olan V. cümledir.

Çeldiriciler: I. cümlede “dönerken” zarf-fiildir; cümle başında durması fiilimsi taşımadığı anlamına gelmez, bu yüzden cümle yanlıştır. II. cümlede “giden” sıfat-fiildir ve tek fiilimsi olarak cümleyi dışarıda bırakmaz, bu yüzden yanlıştır. III. cümlede “yürümek” isim-fiildir ve cümlenin öznesi olarak görev yaptığı için yanlıştır. IV. cümlede “düşen” sıfat-fiil, “toplayıp” zarf-fiildir; iki fiilimsi taşıdığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Cümle ögeleri ve söz öbekleri (tamlama, öbek)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) yoktur?

  1. A

    Komşumuz çiçeklerin bakımını bahçıvana bıraktı.

  2. B

    Komşumuz uzun yıllar Antalya'da yaşadı.

  3. C

    Komşumuz hafta sonunda çiçekleri budadı.

    Doğru cevap
  4. D

    Kargocular paketleri depodan çıkardı.

  5. E

    Ressam yazın İzmir'e gitti.

Doğru cevap: C

Çözüm

Bu tür soruda önce her cümlenin yüklemi bulunur, ardından -e, -de, -den ekli sözcüklerin yer tamlayıcısı mı zarf tümleci mi olduğuna bakılır. Doğru cümlede yüklem 'budadı'dır ve 'hafta sonunda' öbeğindeki -da eki zaman bildirdiği için zarf tümlecidir; 'budamak' fiili de bir yön ya da yer istemediğinden bu cümlede yer tamlayıcısı yoktur. Diğer cümlelerde yer tamlayıcısı vardır: 'bahçıvana' bırakmak fiilinin istediği yönelme durumlu dolaylı tümleçtir, 'Antalya'da' yaşamak fiilinin gerektirdiği kalma durumlu yer tamlayıcısıdır, 'depodan' ayrılma durumlu yer tamlayıcısıdır. 'İzmir'e' ise yönelme durumlu yer tamlayıcısıdır; 'yazın' zarf tümleci olsa da bu cümlede yer tamlayıcısı da bulunduğundan seçenek yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Yazım (imla) kuralları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' biçimlerinin hepsi kurala uygun olarak yazılmıştır?

  1. A

    Ödevini bitirmiştiki bu sayede sınavdan rahat çıktı.

  2. B

    Bugünkü toplantıya gelmeyeceğini söylemişti ki bu haber herkesi şaşırttı.

    Doğru cevap
  3. C

    Akşam ki konserin biletleri çoktan tükenmişti ve salon dolmuştu.

  4. D

    Yolculuğa çıkmıştıki kasabaya akşamki trenle erkenden varacaktı.

  5. E

    Dün ki haberler gündemi kökten değiştirmiş ve herkesi düşündürmüştü.

Doğru cevap: B

Çözüm

Bu soruda iki ayrı ki biçimi vardır: bağlaç olan ki ayrı yazılır, sıfat yapan -ki eki ise geldiği sözcüğe bitişik yazılır. Birinci adım, her seçenekteki ki biçiminin bağlaç mı yoksa ek mi olduğunu ayırt etmektir. İkinci adım, bağlaç ki'nin ayrı, -ki ekinin bitişik yazılma kuralını bütün biçimlere uygulamaktır. Bu kurala göre “söylemişti ki bu haber” ifadesindeki ki bağlaçtır ve ayrı yazılmıştır; “Bugünkü” sözcüğündeki -ki ise bugün sözcüğüne eklenmiş bir sıfat yapma ekidir ve bitişik yazılmıştır. Dolayısıyla bu cümlenin tüm ki biçimleri doğrudur.

Çeldiriciler: “bitirmiştiki” biçiminde bağlaç ki bitişik yazılmıştır, oysa bağlaç ayrı yazılmalıdır. “Akşam ki konserin” ifadesinde sıfat yapan -ki ayrı yazılmıştır; ek sözcüğe bitişik yazılmalıdır. “Dün ki haberler” ifadesinde zaman bildiren -ki ayrı yazılmıştır; dünkü biçiminde bitişik yazılır. “Çıkmıştıki” ile bağlaç ki bitişik yazılmış, “akşamki” ile -ki eki doğru yazılmıştır; bu karma cümlede yanlışlık yalnız bağlaçtadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Yazım (imla) kuralları
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' ve 'da' biçimlerinden biri yazım kuralına aykırı olarak yazılmıştır?

  1. A

    Hem babası hem de amcası yolculuğa katılmayı kabul etti.

  2. B

    Ders notlarını kütüphanede bıraktığını sonradan hatırladı.

  3. C

    Bu hastalık çocukta erken görülürse tedavi kolaylaşır.

  4. D

    Ödev defterini sıra da unutup teneffüse çıktı.

    Doğru cevap
  5. E

    Sen de gelirsen ben de katılırım.

Doğru cevap: D

Çözüm

Aranan, de/da yazımında kurala aykırı olan cümledir. Birinci adım, her cümledeki de/da biçiminin bağlaç mı yoksa bulunma hâl eki mi olduğunu belirlemektir: bağlaç olan de ayrı yazılır, bulunma eki -da ise geldiği sözcüğe bitişik yazılır. İkinci adım, bulunma ekinin ünlü uyumu ve sert ünsüz kuralına göre -da mı -de mi, -ta mı -te mi olacağını bulmaktır. Üçüncü adımda kurala aykırı tek biçim seçilir: “sıra da unutup” ifadesindeki bulunma eki ayrı yazılmıştır; sıra sözcüğü ünlüyle bittiği için doğrusu “sırada” olmalıdır.

Çeldiriciler: “Hem babası hem de amcası” ifadesindeki de bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur. “Kütüphanede” biçiminde bulunma eki bitişik yazılmış ve ünlü uyumuna göre -de almıştır, doğrudur. “Çocukta” biçimi sert k ünsüzünden sonra -ta almıştır; ünsüz benzeşmesi burada doğru uygulanmıştır. “Sen de gelirsen ben de katılırım” cümlesinde iki ayrı bağlaç de vardır ve ikisi de doğru yazılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Noktalama işaretleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Alb. Kemal Yılmaz tatbikattan önce ekibine şunu söyledi (I) Önce güvenliği sağlayın, sonra araçlara geçin. Depoda kum torbaları, ipler ve sedye (II) battaniye, su tankı ve ilk yardım çantası vardı. Gece boyunca süren yağmur nedeniyle saha çalışması iptal edildi ve ekipler eğitim salonunda toplanarak malzemelerini yeniden saydı. Sonuç olarak (III) bütün ekipler görevine hazırdı (IV)

Bu parçada numaralanmış yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

  1. A

    ( , ) ( ; ) ( , ) ( . )

  2. B

    ( : ) ( , ) ( , ) ( . )

  3. C

    ( : ) ( ; ) ( , ) ( . )

    Doğru cevap
  4. D

    ( : ) ( ; ) ( , ) ( ; )

  5. E

    ( : ) ( ; ) ( : ) ( . )

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda (I) konumunun kendinden sonra gelen bir açıklamayı tanıttığı görülür; bu yüzden iki nokta (:) konur ve izleyen 'Önce' sözcüğü büyük harfle başlar. İkinci adımda (II) konumu, içinde virgül bulunan iki grubu birbirinden ayırdığı için noktalı virgül (;) ister; 'kum torbaları, ipler ve sedye' ile 'battaniye, su tankı ve ilk yardım çantası' grupları bu işaretle ayrılır. Üçüncü adımda (III) konumu 'sonuç olarak' ara ifadesinin ardından gelir ve virgül (,) gerektirir; (IV) konumu ise cümlenin bittiği yerdir, bu nedenle nokta (.) konur. Yalnızca (I) konumuna virgül koyan dizi açıklamayı bir cümleye bağladığı için yanlıştır; noktalı virgül yerine virgül koyan dizi (II) grupları ayırmadığından yanlıştır; cümle sonuna noktalı virgül koyan dizi ise cümlenin bittiği yeri yanlış işaretler.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Noktalama işaretleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Selin kütüphanede aradığı kitabı bulamayınca memura döndü ve ( ) Gölgeli Kıyılar ( ) adlı romanın nerede olduğunu sordu ( ) Memur rafa işaret ederek, “Tam burada, sen gelmeden önce bırakmıştım, ama ( )” dedi.

Bu parçada ayraçla gösterilen yerlere sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde verilen noktalama işaretleri getirilmelidir?

  1. A

    ( “ ) ( ” ) ( . ) ( ... )

    Doğru cevap
  2. B

    ( “ ) ( ” ) ( , ) ( ... )

  3. C

    ( ‘ ) ( ’ ) ( . ) ( ... )

  4. D

    ( “ ) ( ” ) ( . ) ( . )

  5. E

    ( “ ) ( ” ) ( ! ) ( ... )

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda ( ) ile gösterilen ilk iki yer, roman adını çevreleyen açılış ve kapanış tırnaklarıdır; kitap adları Türkçede tırnak içinde yazıldığı için kesme işareti burada kullanılmaz. İkinci adımda üçüncü yer, romanın yerini soran dolaylı bir anlatımın sonudur; bu cümle bir soru olmadığı için soru işareti almaz ve nokta (.) ile biter. Üçüncü adımda son yer, Memurun sözünü yarıda bıraktığı tamamlanmamış bir anlatımdır; burada üç nokta (...) gerekir, çünkü konuşma tamamlanmış gibi bitirilirse anlatım bozulur. Eser adını kesme işaretiyle gösteren dizi tırnağın yerini yanlış alır; yarıda kalan sözün sonuna nokta koyan dizi anlatımı tamamlanmış gösterir; dolaylı anlatım sonuna ünlem koyan dizi ise cümlenin türünü yanlış işaretler.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Anlatım biçimleri/teknikleri ve düşünceyi geliştirme yolları, anlatıcı/üslup, söz sanatları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Besin zinciri, canlılar arasındaki beslenme ilişkisini enerji akışı açısından gösteren bir dizidir. Zincirin ilk halkasını, güneş ışığından yararlanarak kendi besinini üreten bitkiler oluşturur. Bitkileri otçullar, otçulları da etçiller tüketir. Her basamakta alınan enerjinin önemli bölümü solunum ve hareket için harcandığından zincir boyunca enerji miktarı azalır. Bu nedenle üst basamaklardaki canlı sayısı da genellikle sınırlı kalır. Bir araştırmacı göl kıyısında bu ilişkiyi inceledi; sabahın serinliğinde ıslak toprağın kokusu havaya yayılıyordu. Peki bu zincir neden uzun olamaz? Bunun temel nedeni, basamaklar arasında aktarılan enerjinin giderek küçülmesidir.

Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi ağır basmaktadır?

  1. A

    Betimleme

  2. B

    Açıklama

    Doğru cevap
  3. C

    Öyküleme

  4. D

    Diyalog

  5. E

    Tartışma

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Parçanın amacını belirlemek için ilk cümleye bakılır. 'Besin zinciri ... bir dizidir' cümlesi bir kavramı tanımlar; metin okura besin zincirinin ne olduğunu ve enerjinin neden azaldığını öğretmek için yazılmıştır.

İkinci adım: Dil göstergeleri sayılır. Tanım kalıbı, 'bu nedenle' ve 'için' gibi neden-sonuç ilişkisi kuran ifadeler ile enerjinin zincirde neden azaldığını gösteren cümleler bilgi verme ve açıklamaya işaret eder.

Üçüncü adım: Bütün cümleler tek bir kavramı öğretici biçimde açıkladığından ağır basan anlatım biçimi açıklamadır.

Çeldiriciler: 'Betimleme' seçeneği yanlıştır, çünkü parçada yalnızca 'sabahın serinliğinde ıslak toprağın kokusu' gibi tek bir duyu ayrıntısı vardır ve metnin geneli bir varlığın görünüşünü tasvir etmez. 'Öyküleme' seçeneği yanlıştır, çünkü bir araştırmacının gözlemi tek ve kısa bir olay olarak geçer; metnin ağırlığı olayları sıralamak değil, bir ilişkiyi açıklamaktır. 'Tartışma' seçeneği yanlıştır, çünkü 'Peki bu zincir neden uzun olamaz?' soru cümlesi karşı bir görüşe karşı savunma yapmak için değil, hemen ardından cevaplanarak bilgiyi açmak için sorulmuştur. 'Diyalog' seçeneği yanlıştır, çünkü parçada iki kişi arasında geçen bir konuşma ya da konuşma çizgisi bulunmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Paragraf yapısı: parçayı bölme, giriş-gelişme-sonuç, cümlenin işlevi, numaralanmış cümleler
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

(I) Arılar, bitkilerin üremesinde görev alan en önemli canlılardan biridir. (II) Bir arı, çiçekten çiçeğe geçerken vücuduna yapışan tozları başka bir çiçeğin dişi organına taşır ve bu sırada çiçeğin nektarını da toplar. (III) Bu taşıma sayesinde birçok bitkide döllenme gerçekleşir ve meyve ile tohum oluşabilir. (IV) Bal arıları arasındaki bilgi aktarımı, dans adı verilen hareketlerle yapılır. (V) Dansın yönü güneşe göre, süresi ise kaynağın uzaklığına göre ayarlanır ve diğer işçiler bu bilgiyle kaynağı kolayca bulabilir. (VI) Böylece kovan, tek tek çabaların ötesinde ortak bir bilgi ağı gibi çalışır.

Bu parça iki paragrafa ayrılmak istendiğinde ikinci paragraf numaralanmış cümlelerin hangisiyle başlamalıdır?

  1. A

    II

  2. B

    III

  3. C

    IV

    Doğru cevap
  4. D

    V

  5. E

    VI

Doğru cevap: C

Çözüm

Parçada iki alt konu vardır: arıların çiçek tozlaşmasındaki rolü (I., II. ve III. cümleler) ve arılar arasındaki bilgi aktarımı (IV. ve V. cümleler). Yeni bir paragrafın başı, önceki düşünceyle bağlantı kurmayan ve yeni bir genel yargı taşıyan cümle olmalıdır. II. cümle, I. cümledeki yargıyı somut bir örnekle açtığı için birinci paragrafta kalır; III. cümle ise 'bu taşıma' gönderimiyle II. cümleye bağlandığı için de aynı paragrafın parçasıdır. IV. cümle önceki cümlelerle bağlayıcı bir ifade kurmadan yeni bir genel yargı verdiğinden ikinci paragrafın başıdır. V. cümle dansın yönünü ve süresini anlatarak IV. cümlenin ayrıntısını verir; VI. cümle 'böylece' ile bilgiyi toparladığı için paragrafı sonlandırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Anlatım akışı: cümle sıralama, boşluğa/akışı bozan cümle, parçayı tamamlama
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

(I) Kent kütüphaneleri, bireylerin ücretsiz ve eşit biçimde bilgiye ulaşabildiği ortak alanlardır. (II) Ancak bu kurumlar yalnızca kitap ödünç veren mekânlar değildir; toplumsal etkileşimin de merkezleridir. (III) Kütüphanelerde düzenlenen okuma saatleri, çocukların erken yaşta kitapla buluşmasını sağlar. (IV) Kent meydanlarındaki heykeller de yerel tarihin önemli birer belgesidir. (V) Bu nedenle kütüphanelerin, yerel yönetimlerin öncelikli yatırım alanları arasında yer alması gerekir.

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

  4. D

    IV

    Doğru cevap
  5. E

    V

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda konunun ne olduğu belirlenir: (I) numaralı cümle kütüphanelerin herkese açık bir ortak alan olduğunu söyler ve bu konu (II), (III) ve (V) numaralı cümlelerde sürer. İkinci adımda cümlelerin birbirine bağlanma biçimine bakılır: (II) numaralı cümle “ancak” ile önceki yargıyı sınırlayıp kütüphanenin toplumsal rolünü öne çıkarır; (III) numaralı cümle bu rolü okuma saatleri örneğiyle somutlaştırır; (V) numaralı cümle “bu nedenle” ile bu gelişmeleri sonuca bağlar. Üçüncü adımda konudan sapan cümle aranır: (IV) numaralı cümle kent meydanlarındaki heykellere geçer ve kütüphanelerin işlevinden söz etmez. Bu nedenle düşüncenin akışını bozan cümle IV numaralı cümledir.

Çeldiriciler: Konuyu açan ve genel yargıyı veren cümle olduğu için I numaralı cümle akışı bozmaz. II numaralı cümle, giriş yargısına karşıtlık bağlacıyla bağlanıp konuyu sürdürdüğü için yanlıştır. III numaralı cümle, toplumsal etkileşim iddiasının somut bir örneği olduğundan akışa uyar. V numaralı cümle paragrafı toparlayan sonuç cümlesi olduğu için de yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Anlatım akışı: cümle sıralama, boşluğa/akışı bozan cümle, parçayı tamamlama
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kentin trafik sorunu yalnızca araç sayısından doğmaz; toplu taşıma hatlarının yetersiz planlanması da bu sorunu büyütür. Otobüs güzergâhları iş merkezlerini ve konut alanlarını birbirine bağlamadığında insanlar özel araca yönelir. ---- Bu da yolların kalabalık hâle gelmesine ve kentte hava kirliliğinin artmasına yol açar. Dolayısıyla trafik sorununun çözümü, yol genişletmekten çok toplu taşımanın iyi planlanmasına bağlıdır.

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Toplu taşıma hatları son yıllarda hızla artırılmış ve yetersizlik giderilmiştir.

  2. B

    Trafik sorununun temel nedeni araç sayısındadır.

  3. C

    Kentlerdeki hava kirliliğinin başlıca kaynağı sanayi tesisleridir.

  4. D

    Özel araçla yapılan yolculuklar kentte gittikçe daha fazla tercih edilmektedir.

    Doğru cevap
  5. E

    Trafik sorununu çözmenin en etkili yolu yeni köprüler inşa etmektir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda boşluktan önceki cümlenin yargısı belirlenir: toplu taşıma yetersiz planlandığında insanlar özel araca yönelmektedir. İkinci adımda boşluktan sonraki cümleye bakılır; “Bu da” ile başlayan cümle, bir önceki durumun sonucunu, yani yolların kalabalıklaşmasını anlatır. Boşluğa gelecek cümle bu sonucun nedenini, yani özel araçla yolculuğun artmasını söylemelidir. Üçüncü adımda iki cümle arasında köprü kurulur: “Özel araçla yapılan yolculuklar kentte gittikçe daha fazla tercih edilmektedir.” cümlesi hem önceki cümlenin devamı hem de “Bu da” ile bağlanan sonucun nedenidir.

Çeldiriciler: Toplu taşıma hatlarının artırıldığını ve yetersizliğin giderildiğini söyleyen cümle, boşluğun önündeki yetersizlik yargısıyla çelişir. Trafik sorununu yalnızca araç sayısına bağlayan cümle, giriş yargısını tekrar eder ve akışı yinelemiş olur. Hava kirliliğinin kaynağını sanayi tesislerinde arayan cümle konudan sapar. Köprü inşasının çözüm olduğunu söyleyen cümle, paragrafın vardığı sonucu, yani toplu taşımanın planlanmasını karşılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Anlatım akışı: cümle sıralama, boşluğa/akışı bozan cümle, parçayı tamamlama
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Göç, insanların yaşadıkları yeri geçici ya da kalıcı olarak değiştirmesidir. İnsanlar ekonomik beklentiler, güvenlik kaygıları ya da aile çevresine yakın olma isteği gibi nedenlerle göç eder. Göçün kaynak yerde nüfus kaybına yol açtığı, hedef yerde ise altyapı üzerinde baskı yarattığı sıkça gözlenir. Bu iki yönlü etki, göçün bireysel bir tercihten fazlası olduğunu gösterir. ----

Bu parçanın sonuna aşağıdakilerden hangisi getirilirse düşünce bütünlüğü sağlanır?

  1. A

    Göçün yalnızca bireysel tercihlerden doğduğu açıktır.

  2. B

    Bu nedenle göç, hem gönderen hem de alan toplulukları birlikte etkileyen bir olgudur.

    Doğru cevap
  3. C

    Kentlerde konut fiyatlarının yükselmesi, yeni bir sanayi bölgesinin kurulmasıyla açıklanabilir.

  4. D

    Göç nedenleri arasında ekonomik beklentilerin yer aldığı bilinmektedir.

  5. E

    Sanayi devriminin tarım üretimini artırdığı tarihsel bir gerçektir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda giriş ve gelişme bölümlerindeki yargılar toplanır: göç tanımlanır, nedenleri sıralanır ve kaynak ile hedef yerdeki iki yönlü etkisi anlatılır. İkinci adımda bu gelişmelerin vardığı sonuç kurulur: son bölüm, göçün bireysel bir tercihten fazlası olduğunu ve hem gönderen hem alan toplulukları etkilediğini göstermektedir. Sonuç cümlesi bu iki yargıyı konudan ayrılmadan tek bir genel yargıda toplamalıdır.

Çeldiriciler: Göçün yalnızca bireysel tercihlerden doğduğunu söyleyen cümle, gelişmelerin vardığı sonucun tam karşıtıdır. Konut fiyatlarından söz eden cümle konuyu başka bir yöne taşır. Göç nedenlerini yineleyen cümle, gelişme bölümündeki bir ayrıntıyı tekrar eder ve sonuç niteliği taşımaz. Sanayi devrimine dair cümle ise paragrafın konusuyla ilgisiz yeni bir konu açar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kentlerde yeşil alanların azalması, insanların doğayla bağını zayıflatıyor. Bir mahallede kurulan ortak bahçe, bu bağı yeniden kurmak için bir yol olarak görülüyor. Komşular sebze yetiştirirken hem hasadı paylaşıyor hem de tohum değişimi yapıyor. Belediyenin sağladığı su hattı, projenin ilk yıllarında en çok ihtiyaç duyulan destek oldu. Yetkililer ise projenin toplumsal etkisini ölçecek ayrıntılı bir verinin henüz toplanmadığını söylüyor.

Bu parçada ortak bahçe projesiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmiştir?

  1. A

    Projenin toplumsal etkisine ilişkin ayrıntılı veriler toplanmıştır.

  2. B

    Komşular hasadı paylaşmış ve tohum değişimi yapmıştır.

    Doğru cevap
  3. C

    Kentlerdeki yeşil alanlar, bu projenin etkisiyle kısa sürede artmıştır.

  4. D

    Belediye, projenin ilk yıllarında bahçeye toprak sağlamıştır.

  5. E

    Kentlerde doğayla bağ, bu projelerden önce güçlü bir biçimde korunmuştur.

Doğru cevap: B

Çözüm

Parçada ortak bahçede komşuların sebze yetiştirirken hem hasadı paylaştığı hem de tohum değişimi yaptığı açıkça anlatılır; bu iki ayrıntı parçada değinilen bilgidir ve doğru seçenek bunları olduğu gibi yansıtır. Çeldiriciler: Toprak sağlayan belediye seçeneği, parçada belediyenin su hattı sağladığı yazdığı için sözcük benzerliğiyle yanıltır. Ayrıntılı veri toplandığını söyleyen seçenek parçanın tam tersidir, çünkü yetkililer böyle bir verinin toplanmadığını belirtir. Yeşil alanların kısa sürede arttığını ve doğayla bağın korunduğunu söyleyen seçenekler ise parçada yer almayan iddialardır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kütüphanenin yıllık raporunda en çok ödünç verilen kitaplar başarının ölçütü olarak gösteriliyor. Bu yaklaşım yaygın bir kanıya dayanır: çok okunan eser, önemli eserdir. Oysa ödünç sayısı, bir kitabın okuyucuda bıraktığı izi ölçmez. Kısa sürede raflardan düşen pek çok kitap ilk yıl ilgi görmüş olabilir; yıllar sonra yeniden okunan eserler ise bir kuşağın düşünce biçimini sessizce değiştirebilir. Bence bir kitabın gerçek değeri, dolaşım sayısıyla değil, okuyucusunda bıraktığı kalıcı izle tartılmalıdır.

Bu parçada yazarın kitapların değerine ilişkin görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Kitapların değeri, satış fiyatlarının yükselmesiyle birlikte artar.

  2. B

    Kütüphanelerin başarısı, yıllık raporlardaki ödünç sayılarıyla değerlendirilir.

  3. C

    Kısa sürede ilgi gören kitaplar, kültürel etkisi bakımından önemsizdir.

  4. D

    Bir kitabın değeri, okuyucuda bıraktığı kalıcı izle ölçülmelidir.

    Doğru cevap
  5. E

    Bir kitabın değeri, ödünç verilme sayısıyla ölçülmelidir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Yazar, ödünç sayısını başarı ölçütü sayan yaygın görüşü aktarır ve Oysa sözüyle bu görüşe karşı çıkar. Ardından Bence diyerek kendi yargısını söyler: bir kitabın gerçek değeri, okuyucuda bıraktığı kalıcı izle tartılmalıdır. Bu nedenle yazarın görüşünü doğru yansıtan seçenek, kitabın değerini kalıcı iz üzerinden tanımlayan seçenektir. Çeldiriciler: Ödünç verilme sayısını ölçüt yapan seçenek, yazarın reddettiği yaygın kanıyı kendi görüşü gibi sunar. Satış fiyatına bağlayan seçenek parçada hiç geçmeyen bir ölçüttür. Kütüphane raporundaki ölçütü anlatan seçenek, parçada yalnızca aktarılan bir uygulamayı yazarın görüşü yerine koyar. Kısa sürede ilgi görenleri önemsiz sayan seçenek ise yazarın söylemediği bir aşırı genellemedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kent merkezlerindeki trafik yoğunluğu, yalnızca zaman kaybına değil, havanın kirlenmesine de yol açıyor. Toplu taşıma ağı genişletildiğinde özel araç kullanımı azalabilir. Nitekim bazı kentlerde yeni tramvay hattının açılmasıyla merkezdeki araç sayısında gözle görülür bir düşüş yaşandı. Bu nedenle kent planlamasında yol yapımı yerine raylı sistemlere yatırım yapmak, hem çevre hem de ekonomi açısından daha akılcı bir tercih olarak görülmelidir.

Bu parçada aşağıdakilerin hangisinden söz edilmiştir?

  1. A

    Yeni bir tramvay hattı, bazı kentlerin merkezindeki araç sayısını düşürmüştür.

    Doğru cevap
  2. B

    Kent merkezlerinde yaya yollarının genişletilmesi sağlık harcamalarını artırmıştır.

  3. C

    Tramvay hatları, kentlerdeki hava kirliliğini ortadan kaldırmıştır.

  4. D

    Kent merkezlerinde trafik yoğunluğu ve ulaşım sorunları incelenmiştir.

  5. E

    Yol yapımına yatırım yapmak, merkezdeki trafik sorununu çözmenin en akılcı yoludur.

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada toplu taşıma ağı genişletildiğinde özel araç kullanımının azalabileceği ve bunun bazı kentlerde yeni tramvay hattıyla gözlendiği anlatılır. Doğru seçenek bu yardımcı düşünceyi, yani ana fikri destekleyen örneği yeniden ifade eder. Çeldiriciler: Yaya yollarından söz eden seçenek parçada geçmeyen bir konudur. Hava kirliliğinin ortadan kalktığını söyleyen seçenek, parçanın yalnızca araç sayısındaki düşüşten söz ettiğini göz ardı eder ve örneği aşırı genelleştirir. Konunun incelendiğini söyleyen seçenek, parçanın konusunu tekrar eder ama düşüncesini aktarmaz. Yol yapımını öneren seçenek ise parçanın reddettiği tercihi yazarın görüşü gibi sunar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Sabah erkenden tezgâhını açan esnaf, raflara dokunmadan önce uzun süre pencereden dışarı baktı. Karşı kaldırımdaki dükkânın kepenkleri hâlâ kapalıydı; önündeki sandalyeler dün akşamdan beri yerinden oynamamıştı. Kasaya bozuk para koyarken iki kez saatine baktı, telefonunu eline alıp ekranda bir süre bekledi ve yeniden cebine koydu. Öğleye doğru raflardaki malları bir kez daha sıraladı; sanki bir şeyi ertelemek istiyordu.

Bu anlatıdan esnafın durumuna ilişkin aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

  1. A

    Esnaf, dün akşamki kavgadan dolayı karşı dükkânın sahibinden özür dilemeye karar vermiştir.

  2. B

    Esnaf, müşterilerinin acele etmesinden hoşnut olmadığı için sabırsızlanmaktadır.

  3. C

    Esnaf, işini bırakıp dükkânını kapatmaya hazırlanmaktadır.

  4. D

    Karşı dükkânın sahibi, esnafın sabahki sessizliğinden dolayı kırgındır.

  5. E

    Esnaf, karşı dükkânın durumuna ilişkin bir haberi beklemekte ve bu bekleyiş onu huzursuz etmektedir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Parçada esnafın davranışları sıralanır: pencereden uzun süre dışarı bakması, karşı dükkânın kapalı olduğunu görmesi, saatine iki kez bakması, telefonu eline alıp bekledikten sonra geri koyması ve malları yeniden sıralaması. Birinci adımda bu ayrıntılar bir araya getirilir. İkinci adımda, bu davranışların açıkça söylenmeyen bir duyguya işaret ettiği çıkarılır: karşı dükkândan bir haber beklemek ve bu bekleyiş yüzünden kaygılı olmak. Üçüncü adımda seçenekler bu çıkarımla karşılaştırılır ve parçada karşılığı olmayan iddialar elenir. Çeldiriciler: Özür dileme kararı, anlatıda olmayan bir geçmiş olayı varsayar. Müşterilerden söz eden seçenek, parçada hiçbir müşterinin bulunmadığı için dayanaksızdır. Dükkânını kapatmaya hazırlanan seçenek, esnafın raflarını düzenleyerek işine devam etmesiyle çelişir. Karşı dükkânın sahibinin kırgın olduğunu söyleyen seçenek ise parçada bu kişinin duygusuna dair hiçbir ipucu bulunmadığı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Parçanın ana düşüncesi, konusu, başlığı, amacı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Şehirlerde yaşayan kuşların birçoğu, insanların bıraktığı artık gıdalara bağımlı hâle gelmiştir. Bu alışkanlık, kuşların doğal beslenme düzenini bozmakta ve yavruların gelişimini olumsuz etkilemektedir. Ekmek kırıntılarıyla beslenen serçe yavrularının, ebeveynlerinin getirdiği böceklerle beslenenlere göre daha zayıf büyüdüğü gözlenmiştir. Kuşlara yem vermek sevimli bir davranış olsa da doğal besin kaynaklarının yerini tutamaz. Bu nedenle kuşların kendi besinlerini bulabileceği ortamların korunması, besleme alışkanlığını değiştirmekten daha etkili bir çözüm sunmaktadır.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Kuşlara düzenli yem verilmesi, doğal besin arayışını ortadan kaldırarak yavruların gelişimini hızlandırmaktadır.

  2. B

    Ekmek kırıntılarıyla beslenen serçe yavrularının zayıf büyümesi, kuşların genel bir özelliği olarak görülmektedir.

  3. C

    Şehirlerde yaşayan kuşların beslenme alışkanlıkları ve bu alışkanlıkların yavrulara etkileri.

  4. D

    Şehir kuşlarının sağlıklı gelişebilmesi için doğal beslenme düzeninin ve yaşam ortamlarının korunması gerekmektedir.

    Doğru cevap
  5. E

    Şehir planlaması yapılırken hayvan türlerinin çeşitliliği ekonomik kalkınmadan daha öncelikli tutulmalıdır.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda parçanın konusunun, şehir kuşlarının insanların bıraktığı gıdalara bağımlı hâle gelmesi olduğu belirlenir. İkinci adımda serçe örneği ile yem verme yorumunun bu konuyu destekleyen yardımcı düşünceler olduğu ayırt edilir; bu düşünceleri bağlayan sonuç, kuşların sağlıklı gelişimi için doğal beslenme düzeninin ve yaşam ortamlarının korunmasının gerekli olduğudur. Bu sonucu parçanın tamamını kapsayan biçimde veren seçenek doğru cevaptır. Çeldiriciler: Yem vermenin doğal besin aramayı ortadan kaldırdığını söyleyen seçenek, yazarın yargısını tersine çevirir. Tek bir serçe örneğini kuşların genelinde geçerli saymak, yardımcı bir düşünceyi ana düşünce yerine koymaktır. Konuyu yalnız adlandıran seçenek yargı bildirmediği için ana düşünceyi karşılamaz. Hayvan türlerinin çeşitliliğini ekonomik kalkınmanın önüne koyan seçenek ise parçanın dışına taşar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Parçanın ana düşüncesi, konusu, başlığı, amacı
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kilim dokumacılığı, yüzyıllar boyunca Anadolu kadınlarının ellerinde şekillenmiş bir üretim biçimidir. Her desenin ardında bir aile hafızası, bir yörenin inancı ya da günlük yaşamın izleri bulunur. Yöreden yöreye değişen motifler, renk seçimleri ve sembol düzeni, her dokumanın hangi topluluğa ait olduğunu da gösterir. Dokuma tezgâhına oturan kadın, renkleri doğal boyalarla hazırlar ve ipliği parmaklarının arasından geçirerek deseni adım adım örer. Bu emek yoğun süreç, kuşaktan kuşağa aktarılan bir bilgi birikimini de beraberinde taşır.

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Geleneksel el sanatlarının tarihi

  2. B

    Anadolu'da kilim dokumacılığı

    Doğru cevap
  3. C

    Kilim desenlerinde kullanılan renk tercihleri

  4. D

    El emeğinin makine üretiminden değerli olduğu

  5. E

    Doğal boyaların hazırlanma yöntemleri

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda parçanın ilk cümlesinden ve sonraki cümlelerden, üzerinde durulan varlığın Anadolu'daki kilim dokumacılığı olduğu belirlenir. İkinci adımda desen, boya ve ipliğin işlenmesi gibi ayrıntıların hepsinin bu üretim biçimine bağlandığı görülür; bu konuyu yargı bildirmeden adlandıran seçenek doğru cevaptır. Çeldiriciler: Geleneksel el sanatlarının tarihini anlatan seçenek parçanın kapsamının çok dışına genişler. Yalnızca doğal boyaların hazırlanmasını alan seçenek, parçada geçen bir ayrıntıyı konu sanır. Kilim desenlerindeki renk tercihlerini konu yapan seçenek ise parçanın geniş konusunu daraltır. El emeğinin makine üretiminden değerli olduğunu söyleyen seçenek bir yargıdır ve konu bildirmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Gölet ekosistemlerinde su bitkileri, oksijen üretimini sağlayarak balıkların yaşamasına olanak tanır. Ancak bu bitkiler, besin maddelerinin fazlalaşmasıyla hızla çoğalabilir ve su yüzeyini kaplayarak ışığın suya girmesini engeller. Işık alamayan alt katmandaki bitkiler ölür ve çürüyen bitkiler suda oksijen tüketir. Araştırmacılar, besin fazlalığının denetlenmesinin göletteki oksijen dengesini koruyacağını belirtiyor. Bu nedenle göletin sağlığını değerlendirirken yalnızca bitki sayısına bakmak yeterli değildir.

Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

  1. A

    Gölet bitkileri, besin maddelerini doğrudan topraktan çekerek suyun temizlenmesini sağlar.

  2. B

    Su yüzeyini kaplayan bitkiler, balıkların oksijen üretmesini sağlar.

  3. C

    Besin maddelerinin fazlalığı, bitkilerin ölüp çürümesi yoluyla göletteki oksijen dengesini bozabilir.

    Doğru cevap
  4. D

    Işık alamayan bitkiler, suya oksijen vererek alt katmanı canlandırır.

  5. E

    Araştırmacılar, göletlerdeki bitki sayısının denetlenemeyeceğini savunmaktadır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Parçada besin fazlalığının bitkileri hızla çoğalttığı, bu bitkilerin ışığı engelleyip alt katmanda ölmesine yol açtığı ve çürüyen bitkilerin suda oksijen tükettiği anlatılır. Bu iki bilgi birlikte okunduğunda, besin fazlalığının dolaylı olarak oksijen dengesini bozabileceği sonucu çıkar; doğru seçenek bu zinciri ifade eder. Çeldiriciler: Bitkilerin besinleri topraktan çektiğini söyleyen seçenek parçada geçmeyen genel bir bilgidir. Balıkların oksijen ürettiğini söyleyen seçenek, parçadaki oksijen üreten öznenin yerini karıştırır. Işık alamayan bitkilerin oksijen verdiğini söyleyen seçenek, çürüyen bitkilerin oksijen tükettiği bilginin tersidir. Bitki sayısının denetlenemeyeceğini söyleyen seçenek ise parçada önerilen denetimin besin fazlalığına yönelik olduğunu göz ardı eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Ahmet Usta her sabah dükkânı açmadan önce tezgâhı siler, duvardaki takvimi yenisiyle değiştirirdi. Mahalleli ona bu kadar erken geldiğini söylediğinde yalnızca gülümsedi. Öğleye doğru, kapının önünde top oynayan çocuklardan biri topu camın kenarına vurunca Usta pencereye bir an baktı ve bir şey söylemeden işine döndü. Akşam kepengi indirirken yıllardır aynı köşede duran eski tabureyi uzun uzun seyretti, sonra onu içeri alıp yerine koydu.

Bu anlatıdan Ahmet Usta'nın duygu durumu hakkında hangisi çıkarılabilir?

  1. A

    Çocuklara karşı sabrını yitirdiği ve onları uzaklaştırmak istediği

  2. B

    Yıllar önce yaşadığı bir ayrılık yüzünden mahalleye karşı kırgın olduğu

  3. C

    Değişen düzenden sessiz bir hüzün duyduğu, bunu belli etmediği

    Doğru cevap
  4. D

    Mahallelinin onun emekliliğinden ötürü üzüldüğü

  5. E

    Değişen düzenden memnun olup bu sevinci sık sık dile getirdiği

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda Usta'nın davranışları ayrı ayrı belirlenir: takvimi yenisiyle değiştirir, mahallelinin sözüne gülümseyerek karşılık verir, çocukların oyununa bakıp sessizce işine döner ve akşam yıllardır aynı yerde duran tabureyi uzun uzun seyreder. İkinci adımda bu davranışlardan açıkça söylenmeyen bir duygu çıkarılır: Usta alışık olduğu eşyalara ve düzene sessizce bağlıdır, eskiyi uzun uzun seyretmesi ise değişime ses çıkarmadan katlanan bir hüzün taşıdığını gösterir. Üçüncü adımda bu çıkarımı en iyi karşılayan yargı, aşırı yorumlardan ayrılarak seçilir: parçada öfke izi yoktur, topa bakıp işine dönmesi sükûnet belirtisidir; geçmişe dair bir ayrılık anlatılmadığı için kırgınlık yargısı bir varsayımdır; mahallelinin üzüntüsü Usta'nın değil başkalarının duygusudur; sevinç ise tabureye bakıp kalmasıyla çelişir. Bu nedenle doğru yargı, sessiz bir hüzne işaret eden yargıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Kasabaya yeni açılan halk kütüphanesindeki okuma salonu, gençler arasında kitap okuma alışkanlığını artırmıştır. Salonda ders çalışmak isteyenlere ayrılan bölüm, sessiz okumayı tercih edenlerin bölümünden daha yoğun ilgi görmektedir. Buna karşın kitap ödünç alma sayısı aynı dönemde belirgin bir artış göstermemiştir. Kütüphane yetkilileri, bu durumun ödünç verilen kitapların çeşitliliğinin sınırlı olmasından kaynaklandığını düşünmektedir. Salonun ödünç alma sayısını artırmak için yeni kitap alımlarının planlandığı da açıklanmıştır.

Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

  1. A

    Okuma salonu, gençler arasında kitap okuma alışkanlığını artırmıştır.

  2. B

    Ders çalışma bölümü, sessiz okuma bölümünden daha yoğun ilgi görmüştür.

  3. C

    Yoğun ilgiye rağmen ödünç alma sayısı belirgin bir artış göstermemiştir.

  4. D

    Yetkililer, ödünç verilen kitapların çeşitliliğini sorun olarak görmektedir.

  5. E

    Ödünç alma sayısındaki düşük artışın salonun yetersizliğinden kaynaklandığı belirtilmiştir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda parçadaki yargılar ayrı ayrı çıkarılır: salonun okuma alışkanlığını artırdığı, ders bölümüne ilginin yoğun olduğu, ödünç alma sayısının belirgin artmadığı ve yetkililerin sorunu kitap çeşitliliğine bağladığı. İkinci adımda her seçenek bir cümleyle ya da cümleler arasında kurulan bir çıkarımla sınanır: alışkanlığın artması ve ders bölümünün ilgisi doğrudan birer cümleyle karşılanır, çeşitlilik yargısı yetkililerin görüşünün yeniden ifadesidir, belirgin artışın olmadığı yargısı ise ikinci ve üçüncü cümlenin birleşiminden çıkar. Üçüncü adımda parçada dayanağı olmayan tek yargı bulunur: yetersizliğin ödünç almayı düşürdüğünü söyleyen yargı, parçada yalnızca yetkililerin sorunu kitap çeşitliliğine bağladığı belirtildiği için kurulamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Müze gezilerinde yaygın bir kanaat vardır: Bir eserin karşısında ne kadar uzun durulursa o kadar iyi anlaşılacağına inanılır. Oysa yalnızca süreye yaslanan bir seyir, çoğu zaman eserin yüzeyindeki ayrıntılarla yetinmeye yol açar. Son yıllarda müzelerin ziyaretçi sayısı belirgin biçimde artmıştır. Yazarın kanısına göre bir eser, izleyenin tarihsel bağlamı ve biçim özelliklerini sorguladığı bir dikkatle okunmalıdır. Bu tür bir okuma, kısa bir bakışta bile eserin anlamına daha yaklaşılmasını sağlar.

Bu parçada yazarın müze gezilerindeki eser seyrine ilişkin görüşü hangisidir?

  1. A

    Eserlerin en iyi çevrimiçi ortamda incelenebileceğini

  2. B

    Eseri anlamak için bağlamı ve biçimi sorgulayan bir dikkat gerektiğini

    Doğru cevap
  3. C

    Müzede geçirilen sürenin eserin anlaşılmasında önemli olmadığını

  4. D

    Bir esere uzun süre bakmanın onu anlamaya yettiğini

  5. E

    Müzelerin ziyaretçi sayısının son yıllarda arttığını

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda yazarın kendi sesiyle söylediği yargı, aktardığı kanaatten ayrılır. Parçada uzun süre durmanın anlamayı sağlayacağı yaygın bir kanaat olarak sunulur ve yazar bu kanaate karşı çıkar; yazarın kendi yargısı ise sürenin tek başına yetmediği, eserin bağlamına ve biçimine dikkat edilmesi gerektiğidir. İkinci adımda bu yargıyı en iyi karşılayan seçenek seçilir: bağlamı ve biçimi sorgulayan dikkat, yazarın savunduğu okuma biçimidir. Yanlış seçeneklerin her biri ayrı bir hataya dayanır: çevrimiçi incelemenin üstünlüğü parçada savunulmayan genel bir görüştür; sürenin önemsizliği yazarın eleştirisinin aşırı genellenmiş hâlidir; ziyaretçi artışı parçada geçen ama yazarın değerlendirmediği bir olgudur; uzun bakmanın yeterli olduğu ise yazarın aktarıp reddettiği görüştür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Su kaynaklarını korumak için yerel yönetimler son iki yılda kaçak kuyu açılmasını önlemeye yönelik denetimleri artırdı. Denetimlerde en sık rastlanan ihlal, izinsiz açılan kuyular oldu. Bir ilçede kaçak bir kuyunun kapatılması, yer altı suyu seviyesinin birkaç ay içinde toparlanmasını sağladı. Yetkililere göre bu tür uygulamaların sürdürülmesi, kuraklık dönemlerinde suyun daha dengeli kullanılmasına katkı sağlayacaktır.

Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı yoktur?

  1. A

    Yerel yönetimler son iki yılda hangi alandaki denetimleri artırmıştır?

  2. B

    Yetkililer, bu uygulamaların sürdürülmesinin kuraklık döneminde neye katkı sağlayacağını düşünmektedir?

  3. C

    Denetimlerde en sık görülen ihlalin kapatılması yer altı suyu üzerinde hangi sonucu doğurmuştur?

  4. D

    Denetimlerde tespit edilen kaçak kuyuların sayısı kaç olmuştur?

    Doğru cevap
  5. E

    Kaçak bir kuyunun kapatılması, bir ilçede yer altı suyu seviyesine nasıl bir etki yapmıştır?

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda parçadaki bilgiler soru-cevap çiftlerine dönüştürülür: denetimlerin artırıldığı ve hangi alanda yapıldığı, en sık ihlalin izinsiz kuyular olduğu, bir ilçede kapatılan kuyunun su seviyesini toparladığı ve uygulamanın kuraklıkta suyun dengeli kullanılmasına katkı sağlayacağı. İkinci adımda seçenek sorularından parçada cevabı bulunmayan bulunur: denetimlerin alanı parçanın ilk cümlesinden, kapatılan kuyunun etkisi örnekten, en sık ihlalin kapatılmasının sonucu iki cümlenin birleşiminden, uygulamanın kuraklıktaki katkısı son cümleden yanıtlanır. Tespit edilen kuyuların sayısına dair bir bilgi parçada yer almadığı için yalnızca bu soru yanıtsız kalır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yöredeki dokumacılığın en belirgin özelliği, el tezgâhıyla üretilmesidir. Ustalar ipliği genellikle bitki köklerinden elde edilen doğal boyalarla renklendirir; bu yüzden her parçada tonlar arasında küçük farklılıklar bulunur. Geometrik motifler sık kullanılır; örneğin bir kilimdeki tekrarlanan üçgenler, kuşaktan kuşağa aktarılan bir anlam taşır. Bir dokumanın tamamlanması bazen birkaç ay süren bir emek gerektirir ve bu süreç ustanın sabrını zorunlu kılar.

Bu parçada yöredeki dokumacılık hakkında aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

  1. A

    Dokumaların makinelerle seri üretilerek ucuzlatıldığı

    Doğru cevap
  2. B

    Ürünlerdeki ton farklarının bitkisel kökenli boyalardan kaynaklandığı

  3. C

    Geometrik desenlerin kuşaklar arasında aktarılan bir anlam taşıdığı

  4. D

    El tezgâhıyla üretilmenin en belirgin özellik olduğu

  5. E

    Bir dokumanın birkaç ay süren bir emek gerektirdiği

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda parçada sözü edilen özellikler tek tek listelenir: el tezgâhıyla üretim, doğal boyalar ve tonlardaki farklılık, geometrik motifler ve kuşaklar arası anlamı, tamamlanma süresi ve ustanın sabrı. İkinci adımda seçeneklerden bu listede karşılığı olmayan bulunur: makinelerle seri üretim parçada hiç geçmez, bu yüzden değinilmemiştir. Diğer seçenekler parçadaki özelliklerin yeniden ifadesidir: bitkisel kökenli boyalardan gelen ton farkı, doğal boyalarla anlatılan renk farklılığının eş anlamlı hâlidir; kuşaklar arası anlam kilimdeki örnekle verilmiştir; el tezgâhı ilk cümlede açıkça söylenir; birkaç ay süren emek son cümlede sonuç olarak anlatılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Göç eden kuşların çoğu yola çıkmadan önce vücutlarında yağ biriktirir. Bu yağ, uzun bir uçuş boyunca harcanacak enerjinin büyük bölümünü karşılayan bir yakıt deposu işlevi görür. Göç zamanının gün uzunluğundaki değişimle ilişkili olduğu bilinmektedir; ancak bu etkenin göç kararını tek başına açıklayıp açıklamadığı tartışmalıdır. Araştırmacılar, besin kaynaklarının azalmasının göçü hızlandırabildiğini gözlemiştir. Dolayısıyla yola çıkış anı, yalnızca iklim koşullarıyla değil, kuşun iç durumuyla birlikte düşünülmelidir.

Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

  1. A

    Göç öncesinde birçok kuş vücudunda yağ depolar.

  2. B

    Gün uzunluğundaki değişim göç zamanıyla ilişkili olabilir.

  3. C

    Gün uzunluğu, göç zamanını belirleyen tek etkendir.

    Doğru cevap
  4. D

    Besin kaynaklarındaki azalma göçün hızlanmasına yol açabilir.

  5. E

    Göç eden bazı kuşlar uçuş enerjisini yağ depolarından karşılar.

Doğru cevap: C

Çözüm

Parçada göç öncesinde kuşların yağ biriktirdiği, bu yağın uçuşta yakıt işlevi gördüğü ve besin azalmasının göçü hızlandırabildiği açıkça anlatılır. Gün uzunluğu ile göç zamanı arasında ilişki olduğu söylenir, ancak bu etkenin göç kararını tek başına açıklayıp açıklamadığının tartışmalı olduğu belirtilir. Parçanın son cümlesi de yola çıkışın hem iklime hem kuşun iç durumuna bağlı düşünülmesi gerektiğini gösterir. Bu nedenle gün uzunluğunu tek etken sayan yargı parçadan çıkarılamaz. Çeldiriciler: yağ biriktirme, gün uzunluğu ilişkisi, besin azalmasının hızlandırıcı etkisi ve bazı kuşların yağ depolarından yararlanması, parçadaki cümlelerden doğrudan ya da birbirine bağlanarak çıkarılabilen yargılardır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Küçük bir kasaba kütüphanesinde yıllarca kitaplar, konularına bakılmadan geliş sırasına göre rafa yerleştirildi. Yeni gelen bir okur, aradığı eseri bulmak için bütün rafları tek tek gözden geçirmek zorunda kalıyordu. Zamanla kütüphaneci, her kitaba bir sınıflandırma numarası verip bu numaraları bir kayıt defterinde tutmaya başladı. Böylece kitabın yeri, raftaki sıra yerine kayıttaki numaraya bağlı hâle geldi. Yeni düzen okurun zaman kaybını azalttığı kadar, kütüphanenin kendi içindeki işleyişini de kolaylaştırdı.

Bu parçada aşağıdakilerden hangisinden söz edilmiştir?

  1. A

    Kitapların yayın yıllarına göre sıralanmasının okura sağladığı kolaylık

  2. B

    Kayıt defterinin devlet tarafından her kütüphaneye zorunlu kılınması

  3. C

    Ödünç verme işlemlerinde kullanılan bir kart sistemi

  4. D

    Konularına göre gruplanmış rafların okurun aradığı eseri bulmasını hızlandırması

  5. E

    Geliş sırasına göre rafa yerleştirilen kitapların okurun aradığı eseri bulmasını güçleştirmesi

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Parçada kitapların konularına bakılmadan geliş sırasına göre dizildiği ve bu düzenin aradığını bulmak isteyen okuru zorladığı anlatılır. Kütüphanecinin sonradan sınıflandırma numaraları verip bu numaraları kayıt defterinde tuttuğu ve yerin kayda bağlandığı da belirtilir. Doğru seçenek bu bilgiyi aynen yansıtır. Çeldiriciler: yayın yıllarına göre sıralama parçada hiç geçmez; kayıt defterinin devlet zorunluluğu olduğuna dair bilgi yoktur; ödünç verme kart sistemi parçada bulunmaz; konularına göre gruplanmış raflar ise parçada anlatılan eski düzenin tersidir ve genel bir doğru olsa da bu parçada söz edilmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bal arıları, çiçek tozunu taşırken farkında olmadan bitkilerin döllenmesine de katkıda bulunur. Besin kaynağını bulan işçi arı, kovana döndüğünde dans ederek diğer arılara çiçeklerin yönünü ve uzaklığını bildirir. Bu iletişim sayesinde kovan, enerji harcamasını en verimli çiçek alanlarına göre ayarlayabilir. Dansın bilgiyi ne kadar hassas aktardığı ise hâlâ tartışılmaktadır.

Bu parçadan hangi yargı çıkarılabilir?

  1. A

    Bal arılarının çiçek tozu taşımasının asıl amacı bitki döllenmesidir.

  2. B

    Bal arılarının dansı, kovanın besin arayışındaki enerji kaybını azaltabilir.

    Doğru cevap
  3. C

    Dans eden arı, kovanın yeni bir yuvaya taşınma kararını kendi başına verir.

  4. D

    Dansın bilgiyi aktarma hassasiyeti üzerine kesin bir sonuca varılmıştır.

  5. E

    Bal arıları, döllenmeyi bilerek ve amaçlayarak gerçekleştiren canlılardır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Parçada arıların çiçek tozu taşırken döllenmeye farkında olmadan katkı sağladığı, işçi arının dansla yön ve uzaklık bildirdiği ve bu iletişimle kovanın enerji harcamasını verimli çiçek alanlarına göre ayarladığı anlatılır. Bu iki bilgi birlikte düşünüldüğünde, dansın kovanın besin arayışında enerji kaybını azaltabileceği sonucu çıkar. Parçanın son cümlesi dansın hassasiyetinin tartışmalı olduğunu söylediği için kesin bir sonuç yargısı çıkarılamaz. Çeldiriciler: çiçek tozunun asıl amacının döllenme olduğu yargısı parçadaki farkında olmadan ifadesiyle çelişir; yuva taşıma kararı parçada yer almaz; kesin sonuç yargısı tartışma bilgisiyle çelişir; döllenmeyi bilerek yaptıkları yargısı parçadaki farkında olmadan ifadesiyle çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

35 - 36. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız.

Atölyenin en eski köşesinde camı çatlamış bir dolap dururdu. Dedem her sabah, dolabın içindeki küçük çekiçleri ve pirinç dişlileri aynı sırayla dizerdi. Saat tamir etmeyi bana öğretirken elime ilk verdiği şey küçük bir yay oldu. Acele edip yayı zorladığımda dedem bir şey söylemedi; yalnızca yayı yavaşça geri alıp bekledi. Sonra bana her çarkın kendi sırasını beklediğini anlattı. Bugün bir saatin içine baktığımda o sabrı hâlâ hatırlıyorum.

Soru 35

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Kolay
  • Metin sorusu

Bu parçaya göre dede hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Anlatıcıya saat tamirine başlarken ilk olarak küçük bir yay vermiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Dolabı kendi elleriyle tamir ederek atölyeye yerleştirmiştir.

  3. C

    Acele eden torununu yayı geri almaya zorlayarak cezalandırmıştır.

  4. D

    Atölyeye gelen çırakları saat tamirinden uzak tuttuğu anlatılır.

  5. E

    Pirinç dişlileri her akşam değiştirerek torununu sınadığı anlatılır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada dede, torununa saat tamirini öğretirken elime ilk verdiği şey küçük bir yay oldu cümlesiyle ilk verilen şeyin yay olduğunu belirtir. Ardından anlatıcının yayı zorladığı, dedenin ise bir şey söylemeden yayı geri alıp beklediği anlatılır. Doğru seçenek bu bilgiyi aynen yansıtır. Çeldiriciler: dolabın tamir edildiği parçada geçmez; yayı geri alan dede cezalandırmaz, bu yüzden ceza seçeneği tersini söyler; çıraklara ilişkin bir bilgi parçada yoktur; pirinç dişlilerin değiştirildiği de parçada anlatılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Zor
  • Metin sorusu

Bu parçadaki altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Yorgunluk anında işi bırakıp dinlenmenin gerekliliği

  2. B

    Başkalarının işine karışmadan kendi işine odaklanmak

  3. C

    Yapılan bir hatanın bir daha tekrarlanmaması gerektiği

  4. D

    Bir işin doğru zamanında ve sabırla ilerlemesi gerektiği

    Doğru cevap
  5. E

    Eski işler bitmeden yeni bir işe başlamamak gerektiği

Doğru cevap: D

Çözüm

Altı çizili cümlede çarkların kendi sırasını beklediği söylenir; bu düşünce, dedenin acele eden torununa yayı geri alıp beklemesiyle birleştiğinde sözün bir işin acele edilmeden zamanında yapılmasını anlattığı sonucu çıkar. Parçanın ilk yarısındaki acele etme davranışı ile ikinci yarıdaki bekleme davranışı birlikte düşünüldüğünde sabır vurgusu açıktır. Bu nedenle sabırla ve zamanında ilerleme vurgusu taşıyan yargı doğrudur. Çeldiriciler: dinlenme ve başkalarının işine karışmama konuları parçada işlenmez; hata tekrarı parçanın anlatmadığı bir durumdur; eski işleri bitirme anlayışı ise parçadaki sıra vurgusunun yanlış bir uzantısıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

37 - 38. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız.

Bazı mahallelerde kurulan alet kütüphaneleri, ihtiyaç duyulan araçların satın alınmak yerine ödünç verilmesi fikrine dayanır. Üyeler matkap, merdiven ya da bahçe makası gibi nadiren kullanılan araçları belirli bir süre için alabilir. Bu uygulama, evlerde bir kez kullanılıp köşeye kaldırılan eşyaların israfını azaltır. Yine de sistemin işleyebilmesi için araçların bakımına özen gösterilmesi gerekir; kırılan ya da eksilen her parça sonraki üyenin işini aksatır. Bu yüzden kütüphanelerin birçoğu üyelerinden küçük bir aidat almakta ve iade sırasında aracın durumunu kayda geçirmektedir. Aidat, aracın satın alma bedelini karşılamaktan çok, bakım ve yenileme için bir güvence işlevi görür. Bu anlayış, eşyayı sahiplenmenin yanında paylaşmanın da bir sorumluluk gerektirdiğini gösterir.

Soru 37

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Orta
  • Metin sorusu

Bu parçada alet kütüphaneleri hakkında aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

  1. A

    Araçların satın alınmak yerine ödünç verilmesi fikrine

  2. B

    Kentin merkezine göre kira ücretinin farklılaştırılmasına

    Doğru cevap
  3. C

    Kırılan ya da eksilen bir parçanın sonraki üyeyi etkilemesine

  4. D

    Aidatın araçların onarılıp yenilenmesi için bir teminat oluşturmasına

  5. E

    Üyelerin nadiren kullanılan araçları belirli bir süre için alabilmesine

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: parçada alet kütüphanelerinin ödünç verme fikrine, üyelerin nadiren kullanılan araçları belirli süreyle almasına, kırılan parçanın etkisine, aidatın rolüne ve iade kaydına değinildiği belirlenir. İkinci adım: seçeneklerdeki her ifadeyi bu konularla eşleyince, kent merkezine göre kira ücretinin farklılaştığının parçada hiç söz edilmediği görülür; değinilmemiş olan ifade budur. Çeldiriciler: ödünç verme fikri, kırılan parçanın sonraki üyeyi etkilemesi ve üyelerin araçları belirli süreyle alması parçada açıkça anlatılır. Aidatın araçların onarılıp yenilenmesi için bir teminat oluşturduğu ifadesi ise parçada yer alır, çünkü aidatın satın alma bedelinden çok bakım ve yenileme için alındığı söylenir; bu nedenle bu seçenek değinilmiş bir konudur ve doğru cevap olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Zor
  • Metin sorusu

Parçanın bütünü göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

  1. A

    Alet kütüphaneleri, kentlerdeki satın alma alışkanlığını ortadan kaldırmıştır.

  2. B

    Yazar, eşyayı satın almanın bir israf biçimi olduğunu savunmaktadır.

  3. C

    Aidat, kütüphanelerin başlıca gelir kaynağını oluşturmaktadır.

  4. D

    Bir kütüphanenin uzun süre işleyebilmesi, üyelerin araçlara gösterdiği özene bağlıdır.

    Doğru cevap
  5. E

    Ödünç alınan araçların iade edildiğinde onarılması gerekmektedir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: parçanın konusu alet kütüphaneleridir ve yazarın temel yargısı, bu sistemin ancak araçlara özenle bakılırsa işleyebileceğidir. İkinci adım: parçadaki bakım gerektiği ve kırılan bir parçanın sonraki üyeyi etkilediği bilgisi ile aidatın bakım ve yenileme güvencesi olduğu bilgisi birlikte düşünülür; bu iki bilgi birleşince kütüphanenin sürekliliğinin üyelerin özenine bağlı olduğu sonucu çıkar. Üçüncü adım: seçenekleri parçadaki somut ifadelerle eşleyince bu sonucu karşılayan tek ifade kalır. Çeldiriciler: satın almanın israf sayıldığı yargısı yazarın değil, ödünç verme fikrinin israfı azalttığını söyleyen cümlenin aşırı genellemesidir; kütüphanenin ana gelir kaynağının aidat olduğu parçada hiç geçmez; kentlerdeki alışkanlığı ortadan kaldırma iddiası parçanın anlattığı ölçüyü aşar; iade edilen her aracın onarılması gerektiği ise yalnızca kırılan parçaların etkisine değinen bir cümleden çıkarılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

39 - 40. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız.

Zaman yönetimi çoğu zaman yapılacaklar listesiyle özdeşleştirilir. Oysa liste yalnızca neyin yapılacağını söyler; işin ne kadar süreceğini ve hangi sırayla ele alınacağını göstermez. Bu eksiklik, planların gün ortasında dağılmasının asıl nedenidir. Daha işlevsel bir yöntem, her göreve ayrılan süreyi önceden tahmin edip bu tahmini gerçek sürelerle karşılaştırmaktır. Tahmin ile gerçek arasındaki fark, bir sonraki planın daha isabetli kurulmasını sağlar. Her görevin süresini ayrıntılı biçimde ölçmek ise yorucu olabilir; birkaç görevi ölçüp sonuçları genellemek de iyi bir başlangıçtır. Önemli olan, planı bir kez yazıp kenara bırakmak değil, düzenli aralıklarla gözden geçirmektir.

Soru 39

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Zor
  • Metin sorusu

Parçanın genel akışı düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

  1. A

    Zaman planının işe yaraması, tahminlerin gerçek sürelerle karşılaştırılmasına bağlıdır.

    Doğru cevap
  2. B

    Planın bir kez yazılması, sonrasında değiştirilmemesini gerektirir.

  3. C

    Ders çalışmak için en verimli saat sabahın erken saatleridir.

  4. D

    Her görevin süresini ayrıntılı ölçmek, planlamanın en önemli bölümüdür.

  5. E

    Yapılacaklar listesi tutmak, zaman yönetimi için yeterli bir yöntemdir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: yazar yapılacaklar listesinin işin süresini göstermediğini ve tahmin ile gerçek sürelerin karşılaştırılmasının bir sonraki planı isabetlendirdiğini söyler. İkinci adım: bu iki düşünce birleşince, bir planın işe yaraması için sürelerin önceden tahmin edilip sonradan sınanması gerektiği sonucuna varılır. Üçüncü adım: seçenekleri bu sonuçla eşleyince yalnızca tahminlerin karşılaştırılmasına bağlılık ifadesi kalır. Çeldiriciler: yapılacaklar listesinin yeterli olduğu görüşü yazarın karşı çıktığı bir yaklaşımdır; planın değiştirilmemesi gerektiği yargısı, parçadaki düzenli gözden geçirme vurgusunun tersidir; sabah saatinin verimliliği parçada hiç geçmeyen bir genel bilgidir; ayrıntılı ölçmenin planın en önemli bölümü olduğu ise yazarın yorucu bulduğu ve sınırladığı bir ayrıntıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Parçaya göre çıkarım/yorum: çıkarılabilen-çıkarılamayan yargı, yardımcı düşünce, parçada değinilen
  • Kolay
  • Metin sorusu

Bu parçada zaman yönetimiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi açıkça söylenmiştir?

  1. A

    Planların gün ortasında dağılmasının başlıca nedeni uyku düzensizliğidir.

  2. B

    Tahmin ile gerçek süre arasındaki fark, planın yeniden yazılmasını gerektirir.

  3. C

    Planın bir kez yazılıp kenara bırakılması, yeterli bir gözden geçirmedir.

  4. D

    Düzenli çalışma, ders başarısında kısa vadede belirleyici olur.

  5. E

    Yapılacaklar listesi, işlerin ne kadar süreceğini göstermez.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: parçada yapılacaklar listesinin neyi gösterip neyi göstermediği açıkça belirtilir. İkinci adım: seçenekler içinde bu bilgiyle aynı şeyi söyleyen ifadeyi bulmak yeterlidir; listenin işin ne kadar süreceğini göstermediği parçada doğrudan yazılıdır. Çeldiriciler: planların dağılmasının nedeni olarak uyku düzensizliği parçada hiç geçmez; tahmin farkının planı yeniden yazdırdığı ifadesi, farkın bir sonraki planı isabetlendirdiği bilgisinden uzaklaşır; bir kez yazılıp bırakılan planın yeterli olduğu ifadesi, parçadaki düzenli gözden geçirme vurgusuna aykırıdır; düzenli çalışmanın kısa vadede belirleyici olduğu ise parçada yer almayan genel bir bilgidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 41

  • Orta Çağ'da dünya; ilk Türk devletleri ve İslamiyet öncesi Türk tarihi
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Bilinen ilk Türk devleti, Orta Asya'da kurulan Hun Devleti'dir.

  2. II.

    Türk adıyla kurulan ilk Türk devleti Göktürk Devleti'dir.

  3. III.

    Matbaayı kullanan ve din değiştiren ilk Türk devleti Göktürklerdir.

Bir tarih defterinde, Orta Çağ'daki Türk devletlerinin belirli alanlarda "ilk" olduğuna dair üç not yer almaktadır. Bu notlardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve II

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Hun Devleti, Orta Asya'da bilinen ilk Türk devleti olarak kabul edildiğinden birinci not doğrudur. İkinci adım: Türk adıyla kurulan ilk devlet Göktürk Devleti'dir; ikinci not da doğrudur. Üçüncü adım: matbaayı kullanan ilk Türk devleti ile din değiştiren ilk Türk devleti Uygur Devleti'dir. Göktürkler bu iki niteliğin sahibi değildir, bu yüzden üçüncü not yanlıştır. Doğru bileşim yalnızca birinci ve ikinci notları içeren seçenektir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, Türk adıyla kurulan ilk devletin Göktürkler olduğu bilgisinin atlanmasıyla çıkar. 'I ve III' seçeneği, matbaa ve din değiştirme niteliklerini Göktürklere bağlayan üçüncü notu doğru sayar. 'II ve III' seçeneği aynı hatayı taşır ve ikinci notun doğru olmasını da göz ardı eder. 'I, II ve III' seçeneği ise üçüncü notun yanlışlığını fark etmeyen bir okumadan doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 42

  • İslam medeniyetinin doğuşu, Türklerin İslam'ı kabulü, Türk-İslam devletleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hicret'ten sonra Yesrib'de yaşayan çeşitli topluluklar, aralarındaki ilişkileri belirleyen yazılı bir ahitte buluştu. Ahitte her topluluğun kendi inancını serbestçe sürdürmesi, şehir dışarıdan bir tehditle karşılaşırsa birlikte direnilmesi ve iç çekişmelerde nihai hükmün Peygamber'e bırakılması kararlaştırıldı.

Bu ahdin doğurduğu siyasi sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Savaşta yenilen tarafa tazminat ve toprak kaybettiren bir barış düzeni kurulmuştur.

  2. B

    Kökeni farklı grupları ortak bir yönetim altında toplayıp İslam devletinin ilk temelini atmıştır.

    Doğru cevap
  3. C

    Mekke döneminde Müslümanların uyması gereken ilk yasal düzenlemeleri belirlemiştir.

  4. D

    Ticaret yollarının güvenliği ve kazanç paylaşımını düzenleyen bir ekonomik sözleşme niteliği taşımıştır.

  5. E

    Halifenin kimler arasından seçileceğini şart koşarak hilafet kurumunu kurmuştur.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, ahdin amacını bulmaktır: şehirdeki farklı topluluklar inançlarını koruyacak, dış tehdide birlikte karşı koyacak ve iç anlaşmazlıkları tek bir merciye bırakacaktı. İkinci adım, bu düzenin siyasi sonucunu belirlemektir: kökeni farklı grupları ortak bir yönetim çatısı altında toplayan bu ahit, İslam devletinin ilk temelidir. Doğru yargı bu sonuçtur.

Çeldiriciler: Savaş sonunda tazminat ve toprak düzenleyen seçenek barış antlaşmalarına özgüdür; bu ahit ise bir arada yaşama düzenidir. Mekke döneminde hazırlanmış hukuk metni olduğunu söyleyen seçenek zaman bakımından yanlıştır, çünkü ahit Hicret'ten sonra yapılmıştır. Yalnızca ekonomik sonuç yazan seçenek ahdin siyasi boyutunu kaçırır. Halife seçiminin şartlarını belirlediğini söyleyen seçenek ise ahitte geçmeyen bir konuya dayanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 43

  • Osmanlı'da değişim çağı (1595-1914): duraklama, gerileme, yenileşme, uluslararası ilişkiler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kavala'da doğan Mehmet Ali Paşa, 1804'te Mısır'da Osmanlı Devleti'ne karşı çıkan karışıklıkların bastırılmasında rol almıştır. Güçlenen Paşa, oğlu İbrahim Paşa'ya Filistin'i işgal ettirmiştir. Bu sırada Anadolu'ya girilmiş ve sorun, Kütahya'da imzalanan bir antlaşmayla yatıştırılmıştır.

Bu gelişmelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Kütahya Anlaşması, Mısır'ın Anadolu'yu işgalinden önce imzalanmıştır.

    Doğru cevap
  2. B

    Kütahya Anlaşması, Anadolu'nun işgali üzerine yapılmış bir antlaşmadır.

  3. C

    Mehmet Ali Paşa'nın oğlu İbrahim Paşa, Filistin'in işgaline katılmıştır.

  4. D

    Mısır, iç işlerinde özerk, dış işlerinde Osmanlı Devleti'ne bağlı bir yapıya kavuşmuştur.

  5. E

    1804'teki Mısır karışıklığı, Osmanlı'nın iç bir sorunu olarak ortaya çıkmıştır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda olaylar sırasıyla dizilir: Mehmet Ali Paşa önce Mısır'daki karışıklıkları bastırmış, ardından oğlu İbrahim Paşa Filistin'i işgal etmiş ve Anadolu'ya girilmiştir. İkinci adımda Kütahya Anlaşması'nın bu Anadolu işgalinin ardından, sorunu yatıştırmak için imzalandığı görülür. Üçüncü adımda bu sıra ile karşılaştırıldığında, Kütahya Anlaşması'nın Anadolu'nun işgalinden önce imzalandığını söyleyen yargı olayların sırasına aykırıdır; aranan cevap budur.

Çeldiriciler: İbrahim Paşa'nın Filistin'in işgaline katılması, Kütahya Anlaşması'nın Anadolu işgali üzerine yapılması ve Mısır'ın iç işlerinde özerk, dış işlerinde bağlı kalması olayların doğrudan sonuçlarıdır, bu yüzden doğrudur. Mısır'daki 1804 karışıklığının Osmanlı'nın iç bir sorunu olarak ortaya çıktığı yargısı da karışıklığın Osmanlı Devleti'ne karşı olduğu bilgisiyle uyumludur, bu nedenle doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 44

  • XX. yy başı, I. Dünya Savaşı, Millî Mücadele dönemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Millî Mücadele döneminde Güney Cephesi’nde Fransız ve Ermeni kuvvetlerine karşı mücadeleler yürütülmüş, Antep bu cephedeki direnişin en bilinen merkezlerinden biri olmuştur. Cephedeki mücadelelerin sona erme biçimi ve tarihi, bu cephenin Millî Mücadele’nin diplomatik sürecine nasıl bağlandığını gösterir. Bu cepheyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Cephede Fransız kuvvetlerinin yanında Ermeni kuvvetleri de mücadele etmiştir.

  2. B

    Antep’te Fransız kuvvetlerine karşı direniş gösterilmiştir.

  3. C

    Mücadeleler Ankara Anlaşması ile sonuçlanmıştır.

  4. D

    Mücadeleler Sakarya Savaşı’nın sonunda sona ermiştir.

    Doğru cevap
  5. E

    Mücadeleler Sakarya Savaşı’ndan sonra da sürmüştür.

Doğru cevap: D

Çözüm

Güney Cephesi’ndeki mücadeleler Sakarya Savaşı’nda değil, Fransızlarla imzalanan Ankara Anlaşması (1921) ile sona ermiştir. Sakarya Savaşı Batı Cephesi’nde Yunan ordusunu durduran bir zaferdir ve Güney Cephesi’nin kapanışını belirlemez; bu nedenle cephenin Sakarya ile bittiğini söyleyen ifade olumsuz kökün cevabıdır.

Çeldiriciler: Fransız ve Ermeni kuvvetlerine karşı mücadele edildiğini söyleyen ifade doğrudur; bunu yanlış saymak, Ermeni kuvvetlerini yalnız Doğu Cephesi’ne bağlamaktan doğar. Antep’te Fransız kuvvetlerine karşı direnildiğini belirten ifade doğrudur; burada İngilizlerle savaşıldığını sanmak yanlış eleme yaptırır. Mücadelelerin Ankara Anlaşması ile sonuçlandığını söyleyen ifade doğrudur; tarih ayrıntısının karıştırılması bu doğru ifadeyi yanlış gösterir. Mücadelelerin Sakarya Savaşı’ndan sonra da sürdüğünü belirten ifade doğrudur; cephenin Sakarya’da bittiğini sanan bir öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 45

  • XX. yy başı, I. Dünya Savaşı, Millî Mücadele dönemi
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Mustafa Kemal Paşa’nın Millî Mücadele döneminde verdiği bir emirdeki “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.” ifadesi, savunma anlayışında yeni bir yaklaşımın benimsendiğini göstermektedir. Bu yaklaşımın temel ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Düşmanı tek bir savunma hattında durdurup geri çekilmeyi yasaklamak

  2. B

    Vatanın her bölgesinde topyekûn direnişi esas almak

    Doğru cevap
  3. C

    Barış görüşmelerini öncelikli tutarak savaşı diplomatik yolla bitirmek

  4. D

    Düşman saldırısını tek bir şehirde karşılayıp diğer bölgeleri boşaltmak

  5. E

    Büyük Taarruz için kuvvetleri tek bir noktada toplamak

Doğru cevap: B

Çözüm

“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır” emri, düşmanı belirli bir savunma hattında durdurmak yerine vatanın geniş bir alanında her yerde direnilmesini benimser. Sabit bir hattın bulunmadığını söyleyen bir emir sabit savunmadan vazgeçildiğini gösterir; bu nedenle doğru ilke, vatanın her bölgesinde topyekûn direnişi esas almaktır.

Çeldiriciler: Düşmanı tek bir hatta durdurup geri çekilmeyi yasaklamak, emrin tersini anlatır çünkü emir sabit hattan vazgeçmeyi öngörür; “hat” kelimesini ana ilke sanmak bu seçeneği cazip kılar. Barış görüşmelerini öncelemek emirde diplomasiye yer verilmediği için yanlıştır. Düşman saldırısını tek bir şehirde karşılayıp diğer bölgeleri boşaltmak, emrin vatanın her yerini kapsamasıyla çelişir. Kuvvetleri tek bir noktada toplayıp Büyük Taarruz’a hazırlanmak ise emrin savunmaya ilişkin olduğu düşünüldüğünde yanlış bir eşleşmedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 46

  • Atmosfer, iklim elemanları ve tipleri, Türkiye iklimi
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir coğrafyacı, dört istasyonda aynı gün yaptığı ölçümleri şekildeki tabloya kaydetmiştir. Bu ölçümlere dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Tablo: dört istasyonun sıcaklık (°C) ve maksimum nem (g/m³) değerleri. K: 4 °C, 6 g/m³; L: 12 °C, 11 g/m³; M: 20 °C, 17 g/m³; N: 28 °C, 27 g/m³.
  1. A

    Sıcaklığı en yüksek olan istasyonun maksimum nemi en büyüktür.

  2. B

    Maksimum nemi en küçük olan istasyonun sıcaklığı en düşüktür.

  3. C

    M istasyonunun maksimum nemi, L istasyonunun maksimum neminden büyüktür.

  4. D

    Sıcaklık arttıkça istasyonların maksimum nemi artmaktadır.

  5. E

    N istasyonunun bağıl nemi, K istasyonunun bağıl neminden büyüktür.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Tabloda her istasyonun sıcaklığı ile o sıcaklıkta havanın tutabileceği en fazla nem (maksimum nem) verilmiştir; istasyonların o andaki gerçek nem miktarı verilmemiştir. Bağıl nem, havadaki gerçek nemin aynı koşuldaki maksimum neme oranıdır; gerçek nem verilmediği için iki istasyonun bağıl nemi karşılaştırılamaz ve 'N istasyonunun bağıl nemi, K istasyonunun bağıl neminden büyüktür' yargısı tablodan söylenemez. Çeldiriciler: 'Sıcaklığı en yüksek olan istasyonun maksimum nemi en büyüktür' yargısı, en yüksek sıcaklığın en büyük maksimum nemle aynı satırda olmasından doğrudur. 'Maksimum nemi en küçük olan istasyonun sıcaklığı en düşüktür' yargısı, en küçük maksimum nemin en düşük sıcaklık satırında bulunmasından doğrudur. 'Sıcaklık arttıkça istasyonların maksimum nemi artmaktadır' yargısı, sıcaklık yükseldikçe maksimum nemin 6 g/m³'ten 27 g/m³'e çıkmasıyla doğrudur; sıcak havanın daha az nem tuttuğunu sanan öğrenci bu yargıyı yanlış değerlendirir. 'M istasyonunun maksimum nemi, L istasyonunun maksimum neminden büyüktür' yargısı 17 g/m³ ile 11 g/m³ karşılaştırmasından doğrudur. Bu üç yargı ve sıcaklık-nem ilişkisi tablodan okunabildiği için aranan cevap değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 47

  • Dünya'nın şekli ve hareketleri, konum, harita bilgisi, yerel saat
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Ülkenin enlem ve boylam değerlerinin belirli bir aralıkta olması.

  2. II.

    Güneyindeki ve kuzeybatısındaki komşu devletlerle kara sınırının bulunması.

  3. III.

    Dar bir boğazın kıyısında yer alması.

Lazurya Devleti'ni tanıtan bir coğrafya dersinde, ülkenin konumuyla ilgili üç bilgi sunuluyor ve bu bilgilerin niteliği değerlendiriliyor.

Buna göre, bu bilgilerden hangileri Lazurya Devleti'nin mutlak konumuyla ilgilidir?

  1. A

    Yalnız II

  2. B

    Yalnız I

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız III

  4. D

    I ve II

  5. E

    I ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Mutlak konum, bir yerin enlem ve boylam gibi evrensel bir koordinat sistemindeki değerleriyle belirlenen konumudur; bu değerler başka bir yere bağlı olmadan sabit kalır. I. bilgi ülkenin enlem ve boylam değerlerini verdiğinden mutlak konumla ilgilidir. II. bilgi ülkenin komşu devletlerle ilişkisini anlattığı için göreceli konumdur; komşular değişse de koordinatlar değişmez. III. bilgi ise ülkenin bir boğaza göre yerini tarif ettiğinden göreceli konumdur. Bu nedenle yalnızca I. bilgi mutlak konumla ilgilidir.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' seçeneği, komşu devletlerle ilişkiyi mutlak konum saymanın sonucudur. 'I ve II' seçeneği aynı hatayı taşır, doğru bilgiye bu yanlış bilgiyi ekler. 'Yalnız III' seçeneği, bir boğaz kıyısında bulunmayı mutlak konum saymanın sonucudur. 'I ve III' seçeneği ise doğru bilgiye aynı kıyı hatasını ekler.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 48

  • Nüfus, göç, yerleşme, şehirleşme
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1950 ile 1970 yılları arasında nüfus artış oranı artmıştır.

  2. II.

    1980 ile 2000 yılları arasında doğum oranındaki azalma, ölüm oranındaki azalmadan fazladır.

  3. III.

    1990 ile 2000 yılları arasında nüfus artış oranı artmıştır.

Şekilde bir ülkenin binde olarak verilen doğum ve ölüm oranlarının 1950-2000 yılları arasındaki değişimi gösterilmektedir.

Buna göre, bu ülkenin nüfus artışına ilişkin aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Doğum ve ölüm oranlarının çizgi grafiği (binde). Doğum oranı: 1950 40, 1960 38, 1970 35, 1980 28, 1990 22, 2000 18. Ölüm oranı: 1950 25, 1960 20, 1970 14, 1980 10, 1990 9, 2000 8.
  1. A

    II ve III

  2. B

    I ve III

  3. C

    Yalnız I

  4. D

    I ve II

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Nüfus artış oranı, doğum oranı ile ölüm oranı arasındaki farka eşittir; bu fark büyüdükçe artış oranı da yükselir. Birinci adımda 1950 yılında 40 − 25 = 15, 1970 yılında 35 − 14 = 21 bulunur; artış oranı bu aralıkta yükseldiğinden I doğrudur. İkinci adımda 1980 yılında doğum oranı 28, ölüm oranı 10 iken 2000 yılında doğum oranı 18, ölüm oranı 8'e düşmüştür; doğum oranı 10 binde azalırken ölüm oranı yalnız 2 binde azaldığından II doğrudur. Üçüncü adımda 1990 yılında 22 − 9 = 13, 2000 yılında 18 − 8 = 10 olur; fark daraldığı için artış oranı bu aralıkta azalmıştır ve III yanlıştır.

Çeldiriciler: 'II ve III' seçeneği yalnız doğum eğrisine bakıldığında çıkar; 1990-2000 arasındaki doğum düşüşü artış sayılarak III yanlışlıkla doğru kabul edilir. 'I ve III' seçeneği, farkın daraldığı dönemi artışın hızlandığı dönem saymanın sonucudur. 'Yalnız I' seçeneği, iki eğrinin düşüşlerinin karşılaştırılmadığı durumda II'nin atlanmasıyla oluşur. 'I, II ve III' seçeneği ise üçüncü öncüldeki daralmayı artış olarak okuyan aynı hatadan doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 49

  • Bölgeler, ülkeler, jeopolitik, kültür bölgeleri, örgütler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Coğrafya derslerinde bölgelerin sınırları tartışılırken iklim kuşaklarında sıcaklık ile bitki örtüsünün kademeli değiştiği, kültür bölgelerinde ise dil ve geleneklerin komşu bölgeye karıştığı vurgulanıyor. Bu bilgilere göre sınırları kesin hatlarla belli olan bölge aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Ülke sınırlarıyla çizilen siyasi bölge

    Doğru cevap
  2. B

    İklim kuşağı

  3. C

    Bitki örtüsü bölgesi

  4. D

    Toprak bölgesi

  5. E

    Kültür bölgesi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: İklim kuşaklarında sıcaklık ve yağış değerleri kademeli olarak değiştiğinden bu kuşakların sınırı geniş bir geçiş alanıdır; kültür bölgelerinde de dil ve gelenekler komşu bölgeye doğru yavaş yavaş karışır. İkinci adım: Bu iki örnekten farklı olarak sınırı harita üzerinde tek bir çizgiyle gösterilebilen bölge aranır. Türkiye'nin komşularıyla olan siyasi sınırları, anlaşmalarla belirlendiği için kesin hatlarla çizilir. Bu nedenle doğru cevap, ülke sınırlarıyla çizilen siyasi bölgedir.

Çeldiriciler: 'Bitki örtüsü bölgesi' yanlıştır, çünkü bitki toplulukları bir türden diğerine kademeli geçer ve kesin bir hatla ayrılmaz. 'Toprak bölgesi' yanlıştır, çünkü toprak türleri de yavaş yavaş değişir ve aralarında geçiş alanı bulunur. 'İklim kuşağı' ve 'Kültür bölgesi' seçenekleri, sınırlarının geçiş alanı olduğu yukarıda açıklandığı için elenir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 50

  • Çevre sorunları, afetler, sürdürülebilirlik
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    C ülkesi su kıtlığı yaşayan ülkeler arasındadır.

  2. II.

    B ülkesi su kıtlığı yaşayan ülkeler arasındadır.

  3. III.

    D ülkesi mutlak su kıtlığı yaşamaktadır.

Tabloda beş ülkenin kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı (m³/yıl) verilmiştir. Kişi başına yıllık su miktarı 1.000–1.700 m³ ise su stresi, 500–1.000 m³ ise su kıtlığı, 500 m³'ün altındaysa mutlak su kıtlığı yaşanır. Bu ölçüte göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Tablo: beş ülkenin kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı (m³/yıl). A 2.450; B 1.380; C 760; D 420; E 1.950.
  1. A

    I

  2. B

    I, II ve III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Tablodan C ülkesinin kişi başına yıllık su miktarının 760 m³ olduğu okunur. Bu değer 500–1.000 m³ aralığında olduğundan su kıtlığı sınıfındadır, dolayısıyla I. öncül doğrudur. İkinci adım: B ülkesinin değeri 1.380 m³'tür. Bu değer 1.000–1.700 m³ aralığında kaldığından su stresi sınıfındadır, su kıtlığı sınıfında değildir; II. öncül yanlıştır. Üçüncü adım: D ülkesinin değeri 420 m³ okunur. 500 m³'ün altındaki değer mutlak su kıtlığı sayılır; III. öncül doğrudur. Sonuç olarak I ve III doğrudur. Çeldiriciler: 'I, II ve III' seçeneği, 1.380 m³ gibi 1.000–1.700 aralığındaki bir değeri kıtlık saymanın sonucudur; stres ve kıtlık aralıkları birbirinden ayrıdır. 'I' seçeneği III. öncülü reddeder; 420 m³ değeri 500 m³'ün altında olduğu için mutlak kıtlıktır ve bu öncül doğrudur. 'III' seçeneği 760 m³ değerini su stresi saymanın ve I. öncülü reddetmenin sonucudur; bu değer 500–1.000 aralığında kıtlık sınıfındadır. 'II ve III' seçeneği stres ile kıtlık aralıklarının karıştırılmasından çıkar; II. öncül kabul edilir, I. öncül reddedilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 51

  • Felsefenin tanımı ve özellikleri, felsefe ile düşünme, felsefi okuma-yazma
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir sınıfta, bir iddia üzerine tartışılırken düşünür, karşı tarafın sert ve ısrarlı itirazlarına sakin bir dille şu yanıtı veriyor: “Bu iddianın doğru olduğunu yalnızca yinelemek bana yetmez. Sözümü dinleyenin neden bana katılması gerektiğini göstermeliyim: hangi öncüllerden yola çıktığımı, bu öncüllerin neden güvenilir olduğunu ve karşı çıkılabilecek noktalara nasıl yanıt verdiğimi açıkça ortaya koymalıyım.” Öfkeli bir tepkiye karşın konuşmasını sakin ve kararlı biçimde sürdüren düşünürün bu yanıtı, tartışmaya katılan öğrencilerin çoğunun dikkatini çekti.

Bu sözde anlatılan düşünce etkinliği, felsefi düşünmede hangi kavramla adlandırılır?

  1. A

    Görüş

  2. B

    Çelişiklik

  3. C

    Temellendirme

    Doğru cevap
  4. D

    Analoji

  5. E

    İddiayı yineleme

Doğru cevap: C

Çözüm

Düşünür iddiasını yalnızca tekrar etmekle yetinmiyor; iddiasının hangi öncüllere dayandığını, bu öncüllerin neden güvenilir olduğunu ve itirazlara nasıl yanıt verdiğini göstererek kabul ettirmeye çalışıyor. Bir yargının dayanaklarını ortaya koyup savunulabilir kılan bu etkinlik temellendirmedir. Görüş bir kişinin tutumunu bildirmesidir ve gerekçe gösterilmesini zorunlu kılmaz; analoji iki durumun benzerliğinden yapılan bir çıkarımdır; çelişiklik ise birbirini dışlayan iki yargının aynı anda doğru olamamasıdır. İddiayı yinelemek ise dayanak sunmadığı için temellendirme sayılmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 52

  • Din, siyaset ve sanat felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir siyaset dersinde öğretmen, bir apartmanın yönetim kurulunu örnek vererek konuyu açıklıyor. Kat malikleri kurulu oylarıyla seçer ve kurul binanın gücünü elinde tutar. Kurul, temizlik ve aidat işlerini düzenleyerek binayı idare eder. Kurulun kararlarını uygulatmak için kimseye tehdit ya da zor kullanmaz; kat malikleri kararlara gönüllü uyar. Kurulun bu yetkisi, kat maliklerinin verdiği oya dayanır ve seçim sona erdiğinde kurul görevini bırakır. Bir öğrenci ise kurulun kararlarını zor kullanmadan uygulatabilmesini egemenliğin tanımı sayıyor. Bu anlatıma göre hangisi söylenebilir?

  1. A

    İktidar ile egemenlik birbirinin aynı anlama gelen kavramlardır.

  2. B

    Yönetim, iktidarın kendisini meydana getiren kaynaktır.

  3. C

    Meşruiyet, iktidarın gücünü baskıyla sürdürebilmesidir.

  4. D

    Egemenlik, gücün baskı uygulanarak kullanılmasını ifade eder.

  5. E

    Kurul gücü elinde tutar; binayı idare etmesi yönetimdir, kararlarını zor kullanmadan rızaya dayanarak uygulatması ise meşruiyettir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Kurul, kat maliklerinin oylarıyla seçilir ve binanın gücünü elinde tutar; güç sahibi olmak iktidarın tanımıdır. Temizlik ve aidat işlerini düzenleyerek binayı idare etmesi ise yönetimdir, çünkü yönetim iktidarın günlük işlerinin yürütülmesini kapsar. Kurulun kararlarını zor kullanmadan, kat maliklerinin rızasına dayanarak uygulatması meşruiyetin özelliğidir: güç, toplumun onayıyla kabul edildiğinde meşru sayılır. Egemenlik ise en yüksek ve bağımsız karar yetkisidir; anlatılan kurulun bu yetkiye sahip olduğu söylenmediği için öğrencinin tanımı yanlıştır.

Çeldiriciler: 'İktidar ile egemenlik birbirinin aynı anlama gelen kavramlardır' yargısı iki kavramı eşitler; iktidar gücü elinde tutanı, egemenlik ise en üst karar yetkisini anlatır. 'Yönetim, iktidarın kendisini meydana getiren kaynaktır' yargısı yönetimi güç kaynağı sanar; kurul binayı idare eder, gücün dayanağı ise rızadır. 'Egemenlik, gücün baskı uygulanarak kullanılmasını ifade eder' yargısı, anlatılan kurulun zor kullanmadığıyla çelişir. 'Meşruiyet, iktidarın gücünü baskıyla sürdürebilmesidir' yargısı meşruiyeti zorlamayla tanımlar; oysa meşruiyet, gücün rızaya dayanmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 53

  • Ahlak felsefesi
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir genç, arkadaşının kırdığı bir vazoyu kendisinin kırdığını söylemek üzereyken içinden bir ses yükselir: Bu sözle hem arkadaşı suçlanacak hem de gerçek gizlenecektir. Genç bu sesi bir süre bastırıp sözünü tamamlar; ancak konuşma bittiğinde kimse fark etmemiş olsa bile içinde bir sıkıntı kalır. Bu sıkıntı ne ceza korkusundan ne de bir kuralın hatırlatılmasından kaynaklanır; genci kendi davranışını yeniden değerlendirmeye ve gerçeği anlatmaya iter.

Bu metinde vurgulanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Vicdan

    Doğru cevap
  2. B

    Fayda hesabı

  3. C

    Ahlak yasası

  4. D

    Toplumsal kural

  5. E

    Özgürlük

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada genç, yalan söylemeye yönelse de konuşmayı bitirdikten sonra kimse fark etmemiş olsa bile içinde bir sıkıntı duyar. Bu sıkıntının ceza korkusundan ya da dışarıdan hatırlatılan bir kuraldan gelmediği, kişinin kendi içinde doğru ile yanlışı ayırt eden bir iç sesten kaynaklandığı açıktır; bu iç ses, eylemi dışarıdan bir yaptırım olmadan değerlendiren vicdan kavramıdır.

Çeldiriciler: 'Ahlak yasası' evrensel ve akılla belirlenen bir ilkeye işaret eder; parçada anlatılan ise genel bir ilke değil, gencin kendi içinde yaşadığı sıkıntıdır. 'Fayda hesabı' eylemin getireceği yarar ile zarar üzerinden karar verir; parçadaki sıkıntı ise bir kazanç hesabından değil, gerçeği gizleme yükünden doğmaktadır. 'Toplumsal kural' toplumun beklentisine dayanır ve parçada bu tür bir kuralın hatırlatıldığı anlatılmaz. 'Özgürlük' seçim yapabilme gücüdür; parçanın konusu seçim yetisi değil, seçimden sonra duyulan iç rahatsızlıktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 54

  • MS 2. - 15. yy felsefesi (Ortaçağ Hristiyan ve İslam felsefesi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir düşünür, kuzey ovalarında kurulan bir hanedanın yükseliş ve çöküşünü incelerken bu hanedanın seyrini bir varlığın yaşam öyküsüne benzetir. Ona göre hanedan doğar, gençlik çağında hızla büyür, olgunluğa erişir, sonra zayıflayarak yaşlanır ve yıkılır. Her aşamada sınırlar da değişir; genişleme döneminde yeni topraklar eklenir. Düşünür, hanedanın genişlemesini sağlayan asıl gücün asabiyet, yani bireylerin toplumsal dayanışması olduğunu söyler. Bu dayanışmanın hükümdarın kişisel becerisinden değil, halkın paylaştığı ortak bir ülkü ile ortak bir inançtan doğduğunu savunur. Hanedan bu bağı koruduğu sürece genişler; zenginlik ve konforun bağı zayıflatmasıyla çöküş başlar.

Parçada anlatılan görüşe göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Devlet bir makine gibi işler; parçaları onarıldıkça uzun süre varlığını sürdürür, bağ ortak bir ülküden doğar.

  2. B

    Bu görüşler Farabi'nin erdemli toplum anlayışına aittir; devlet sağlıklı bir bedene benzetilir ve bağ erdemle kurulur.

  3. C

    Devlet canlı bir varlık gibi doğar, ancak yıkılmaz; toplumsal bağ ortak bir ülkü ve inançtan doğar.

  4. D

    Devlet canlı bir varlık gibi doğar, büyür ve yaşlanır; toplumsal bağ ekonomik çıkarların ortaklığından doğar.

  5. E

    Devlet canlı bir varlık gibi doğar, büyür ve yaşlanır; toplumsal bağ ortak bir ülkü ve inançtan doğar.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Parçada hanedanın doğup büyüdüğü, yaşlanıp yıkıldığı anlatılır; bu yaşam döngüsü devleti canlı bir varlık gibi gören organizma anlayışıdır. İkinci adım: Genişlemeyi sağlayan asabiyetin kaynağı hükümdarın kişisel becerisi değil, halkın paylaştığı ortak bir ülkü ile ortak bir inançtır; doğru seçenek bu iki noktayı birlikte verir. Devleti bir makineye benzeten ve bağı ortak ülküden doğduğunu söyleyen seçenek, analojiyi yanlış kurduğu için yanlıştır. Bağı ekonomik çıkara dayandıran seçenek, parçadaki ortak ülkü ve inanç kaynağıyla çeliştiği için yanlıştır. Devleti yıkılmaz sayan seçenek, parçadaki doğuş, yaşlanma ve yıkılma anlatısına aykırıdır. Bağın kaynağını erdeme bağlayıp görüşü başka bir düşünüre yükleyen seçenek ise hem kaynağı hem de sahibini yanlış verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 55

  • Bilgi felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

I. görüşe göre duyularımız sık sık yanılır; bardaktaki kaşığın suda kırık göründüğü bilinen bir örnektir. Bu nedenle insan aklı, değişmez ve kesin bir bilgiye hiçbir zaman ulaşamaz; bilgi, sürekli değişen ve göreceli bir yapıdadır.

II. görüşe göre zihin, evrenin ilk nedenleri hakkında nesnel bilgiye ulaşabilir. Duyularda görülen yanılmalar bu imkânı ortadan kaldırmaz; doğru bilginin ulaşılabilir olduğu açıktır.

Bu iki görüş, doğru bilginin imkânı konusunda hangi noktada ayrılmaktadır?

  1. A

    I, bilginin değerini sorgular; II, bilginin kaynağını sorgular.

  2. B

    Her iki görüş de doğru bilginin mümkün olduğunda uzlaşır, kaynak konusunda ayrılır.

  3. C

    I, doğru bilginin mümkün olmadığını; II, nesnel bilginin mümkün olduğunu savunur.

    Doğru cevap
  4. D

    I, dogmatizmin bir kolu olarak nesnel bilgiyi savunur; II, kuşkuculuğun temsilcisi olarak bilgiyi reddeder.

  5. E

    Her iki görüş de duyularla edinilen bilginin güvenilmez olduğunu savunur.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: I. görüş, duyuların yanıldığını ve bilginin değişken ve göreceli olduğunu öne sürerek kesin ve değişmez bir bilginin elde edilemeyeceğini savunur; bu, doğru bilginin mümkün olmadığı görüşüdür. İkinci adım: II. görüş, zihnin evrenin ilk nedenleri hakkında nesnel bilgiye ulaşabileceğini ve duyusal yanılmaların bu imkânı ortadan kaldırmadığını söyler; bu, doğru bilginin mümkün olduğu görüşüdür. Üçüncü adım: iki görüşün ayrıldığı nokta bilginin imkânıdır; I'in imkânsızlık savını ve II'nin nesnel bilginin imkânını birlikte veren yargı, sorunun istediği karşıtlığı tam olarak kurar.

Çeldiriciler: Bilginin değeri ile kaynağı arasındaki ayrım bu iki görüşün ayrıldığı nokta değildir; iki görüş de bilginin imkânı üzerinde ayrılır. Her iki görüşün uzlaştığı yargısı, II'nin doğru bilginin mümkün olduğunu savunmasıyla çelişir. Dogmatizmin kuşkuculuğun bir kolu olduğu yargısı iki akımı karıştırmaktır; dogmatizm kuşkuculuğun tam karşıtı olarak tanımlanır. Duyuların güvenilmez olduğu yargısı yalnızca I'in savında bulunur; II duyuların yanılabileceğini kabul eder ama bilginin imkânını korur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 56

  • Hz. Muhammed: hayatı, örnekliği, Kur'an'a göre Hz. Muhammed
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed, peygamberlik gelmeden önce Mekke'de ticaretle uğraşan bir tüccardı. Emanet bırakılan malları sahiplerine eksiksiz teslim eder, verdiği sözü tutar ve alışverişte kimseyi aldatmazdı. Çevresindeki insanlar bu tutumu sebebiyle ona eşyalarını ve sırlarını emanet etmeyi tercih ederdi.

Bu açıklamaya göre, 'Muhammedülemin' lakabının anlamı ve verilme nedeni aşağıdakilerden hangisinde doğru gösterilmiştir?

  1. A

    Peygamberlik sonrasında gösterdiği adaletle, adil anlamına gelen bir lakap

  2. B

    Ticaretteki cömertliği nedeniyle, cömert anlamına gelen bir lakap

  3. C

    Peygamberlik öncesinde sözünde durduğu için, güvenilir anlamına gelen bir lakap

    Doğru cevap
  4. D

    Savaşlarda gösterdiği cesaret nedeniyle, yiğit anlamına gelen bir lakap

  5. E

    Kur'an'ı ezberlemesi nedeniyle, hafız anlamına gelen bir lakap

Doğru cevap: C

Çözüm

Açıklamada Hz. Muhammed'in peygamberlik öncesinde emanetleri eksiksiz teslim ettiği, sözünü tuttuğu ve kimseyi aldatmadığı anlatılıyor; çevresindeki insanların eşyalarını ve sırlarını ona emanet etmesi bu güvenilirlikten doğuyor. 'Emin' sözcüğü güvenilir ve dürüst anlamına geldiğinden 'Muhammedülemin' lakabı bu tutumun adıdır ve davranışla lakap arasındaki bağ doğrudur. 'Adalet' ve 'cömertlik' seçenekleri açıklamadaki tutumlarla ilgisizdir; ayrıca adalet seçeneğindeki zaman, lakabın peygamberlik öncesinde verildiği bilgisiyle çelişir. 'Cesaret' ve 'hafızlık' seçenekleri ise açıklamada hiç anılmayan niteliklerdir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 57

  • Bilgi ve inanç; din ve İslam; inanç esasları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir genç, bir gece rüyasında evlerinin sular altında kaldığını gördüğünü ve bunun ilham yoluyla kendisine bildirildiğini arkadaşına anlatıyor. Arkadaşı bu görüşün herkesi bağlayıp bağlamayacağını soruyor. Bir din görevlisi ise şöyle cevap veriyor: 'Akıl ve duyuların erişemediği konularda bilgiye ancak güvenilir bir haberle ulaşılabilir. Rüya ya da ilhamla gelen bir bilgi kişiye özgüdür ve doğruluğundan emin olunamaz. Kişiye özgü, öznel bir veri ise herkes için geçerli bir kaynak olamaz.'

Bu sohbete göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Rüyayla ya da ilhamla edinilen bilginin kesinliği belirsizdir.

  2. B

    Duyuların ötesindeki bilgiye ancak güvenilir bir haberle ulaşılabilir.

  3. C

    Kişiye özgü bir veri herkes için geçerli değildir.

  4. D

    Rüyayla gelen bir ilham herkes için bağlayıcıdır.

    Doğru cevap
  5. E

    Akıl ve duyunun erişemediği alanlarda doğru haber vazgeçilmezdir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda parçadaki iki bilgi ayrılır: rüya ya da ilhamla gelen bilgi kişiye özgüdür ve doğruluğu garanti edilemez; kişiye özgü, öznel bir veri de herkes için geçerli bir kaynak olamaz. İkinci adımda bu hükümler sınanır: rüyayla gelen bir ilhamın herkesi bağlayan bir hüküm taşıdığı sonucu parçadan çıkarılamaz, çünkü metin bu tür verinin genel bağlayıcılığı olmadığını söyler. Kök 'söylenemez' istediğine göre metinle çelişen bu yargı doğru cevaptır.

Çeldiriciler: 'Rüyayla ya da ilhamla edinilen bilginin kesinliği belirsizdir' yargısı parçadaki doğruluk uyarısının doğrudan karşılığıdır, bu yüzden söylenebilir. 'Kişiye özgü bir veri herkes için geçerli değildir' yargısı da parçadaki hükmün aynısıdır. 'Duyuların ötesindeki bilgiye ancak güvenilir bir haberle ulaşılabilir' yargısı, haberin rolünü anlatan cümleye dayanır. 'Akıl ve duyunun erişemediği alanlarda doğru haber vazgeçilmezdir' yargısı ise bu cümlenin zorunluluk vurgusunu taşıdığı için metne uygundur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 58

  • Gençlik ve değerler; Allah-insan ilişkisi; ahlaki tutum ve davranışlar
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir hadis-i şerifin meali şöyledir: “İnsan, dost edindiği kişinin yaşayışı üzeredir. O hâlde kiminle dost olduğuna dikkat etsin.”

Sorumlu davranışlarıyla tanınan bir arkadaş grubu yerine özensiz alışkanlıkları olan bir çevreyi tercih eden bir genç, bu tercihin kendi yaşam biçimine bir etkisi olup olmayacağını merak etmektedir. Bu hadisten aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

  1. A

    Arkadaş seçimi, bir gencin meslek tercihini belirleyen başlıca ölçüttür.

  2. B

    Arkadaş seçiminin yaşam biçimi üzerinde bir etkisi olmaz.

  3. C

    Seçtiği arkadaş grubu, yaşam biçimini ve davranışlarını etkileyebilir.

    Doğru cevap
  4. D

    Gencin davranışlarını şekillendiren asıl etken aile içi ilişkilerdir; arkadaş çevresinin payı ikinci plandadır.

  5. E

    Arkadaş etkisi olumsuz yönde ilerler; genç bu etkiye karşı çıkamaz.

Doğru cevap: C

Çözüm

Hadiste insanın dost edindiği kişinin yaşayışı üzere olduğu, dolayısıyla arkadaş seçiminin davranışlara yön verdiği bildirilir. Birinci adımda bu ilkeyi belirleriz: dost, insanın yaşayışını etkiler. İkinci adımda ilkeyi genç örneğine uygularız: özensiz alışkanlıkları olan bir çevre, gencin yaşam biçimini de etkileyebilir; aranan yargı budur. Arkadaş seçimini meslek tercihiyle karıştırmak hadisin konusunu değiştirmek olur. Arkadaş etkisini önemsiz saymak ya da etkiyi yalnız aile ilişkilerine bağlamak, hadisteki ilkeyle çelişir. Etkiyi tek yönlü ve olumsuz saymak da fazla ileri gitmektir; hadis etkinin yönünü değil, etkinin varlığını bildirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 59

  • İslam düşüncesinde itikadi, siyasi, fıkhi ve tasavvufi yorumlar; mezhepler
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Yeni çıkan bir anlaşmazlık için iki ilim meclisi toplanmıştır. Birinci meclis, konuyla ilgili bir hadis ya da sahabe sözü bulamadığı için kasabanın yüzyıllardır uygulanan ticaret âdetlerini ve akla uygun düşen toplumsal yararı gözeterek hüküm vermiştir. İkinci meclis ise Hz. Peygamber'den nakledilen bir hadise ve sahabenin bu konudaki sözüne dayanmış, bunlar bulunduğu sürece kendi yorumunu öne çıkarmamıştır.

Bu iki meclisin yaklaşımı hangi mezheplere uygundur?

  1. A

    İki meclis de Hanefiliğe uygundur; ikisi de hadisi dışarıda bırakır.

  2. B

    İki meclis de Hanbeliliğe uygundur; ikisi de aynı delili esas alır.

  3. C

    Birinci meclis Hanefiliğe, ikinci meclis Hanbeliliğe uygundur; birincisi örfe ve akla, ikincisi hadise dayanır.

    Doğru cevap
  4. D

    Birinci meclis Hanbeliliğe, ikinci meclis Hanefiliğe uygundur; ikincisi örfe en çok dayanır.

  5. E

    Birinci meclis Hanefiliğe, ikinci meclis Hanefiliğe uygundur; ikincisi Müsned'e dayanır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: birinci meclis, konuyla ilgili bir hadis ya da sahabe sözü bulamadığı için âdeti ve toplumsal yararı, yani örfü ve aklı esas almıştır. İkinci adım: ikinci meclis hadise ve sahabe sözüne dayanmış, kendi yorumunu öne çıkarmamıştır. Üçüncü adım: Hanefiliğin Kur'an, Sünnet, akıl ve örfü, Hanbeliliğin ise ayet, hadis ve sahabe sözünü esas aldığını bilerek her meclisi ekolüyle eşleştirmek gerekir. Bu eşleşmede birinci meclis Hanefiliğe, ikinci meclis Hanbeliliğe uygundur.

Çeldiriciler: 'İki meclis de Hanefiliğe uygundur' seçeneği, Hanefiliğin Sünneti dışarıda bıraktığını varsaymaktan doğar; Hanefilik Sünneti de esas aldığı için bu yargı yanlıştır. 'İki meclis de Hanbeliliğe uygundur' seçeneği, Hanefiliğin akıl ve örfü ayrı bir delil olarak kullanmasını görmezden gelir; iki ekolün delilleri aynı değildir. 'Birinci meclis Hanbeliliğe, ikinci meclis Hanefiliğe uygundur' seçeneği delil tercihlerini ters çevirdiği için yanlıştır; hadise dayanan meclis Hanbeli yaklaşımı izler. 'Birinci meclis Hanefiliğe, ikinci meclis Hanefiliğe uygundur' seçeneği ise Müsned'i Hanefi bir eser saymaktan doğar; Müsned Hanbeliliğin en önemli eseridir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 60

  • Gençlik ve değerler; Allah-insan ilişkisi; ahlaki tutum ve davranışlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir din dersinde, aşağıdaki ayet meali insanın Allah'a ve topluma karşı sorumluluklarını özetleyen bir örnek olarak incelenmektedir: “Yalnızca Allah'a kulluk edilmelidir; anne babaya iyilik ve saygı gösterilmelidir; yakınlara ve ihtiyaç sahiplerine haklarını vermek gerekir; israftan ve cimrilikten uzak durulmalıdır.”

Bu meal dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi sayılan sorumluluklardan biri değildir?

  1. A

    Anne babaya saygı göstermek

  2. B

    Yetimin malını korumak

    Doğru cevap
  3. C

    İsraftan kaçınmak

  4. D

    Akrabaya ve ihtiyaç sahiplerine iyilik etmek

  5. E

    Allah'a kulluk etmek

Doğru cevap: B

Çözüm

Meal dört sorumluluğu sayar: Allah'a kulluk, anne babaya iyilik ve saygı, yakınlara ve ihtiyaç sahiplerine hak verme, israf ve cimrilikten sakınma. Birinci adımda bu dört sorumluluğu ayıklarız; ikinci adımda her seçeneği bu listeyle karşılaştırırız. Yetimin malını korumak listede yer almadığı için aranan cevaptır. Anne babaya saygı, israftan sakınma, akrabaya iyilik ve Allah'a kulluk ise listede açıkça yer aldığından aranan cevap olamaz; bu seçenekleri listede yok saymak, meali yanlış okumak olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 61

  • Rasyonel sayılar, kesirler, ondalık gösterim
  • Kolay
  • Şekilli soru

Şekildeki kurdele, bir cetvelle baştan sona ölçülmüştür. Kurdelenin bir ucundan toplam uzunluğunun 1/4 ü kesilip ayrılıyor; geriye kalan kısmın 2/5 i de ayrıca kesiliyor. Kurdelede kesilmeden kalan parçanın uzunluğu kaç santimetredir?

Bir cetvel üzerinde 0 ile 20 santimetre arasında uzanan mavi bir kurdele; kurdelenin uzunluğu cetvelde 20 santimetredir.
  1. A

    7

  2. B

    9

    Doğru cevap
  3. C

    11

  4. D

    13

  5. E

    15

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda cetvelden kurdelenin toplam uzunluğu okunur: kurdele 0 santimetreden 20 santimetreye kadar uzanır, yani toplam uzunluk 20 cm'dir. İlk kesim 20 × 1/4 = 5 cm'dir ve kalan kısım 20 − 5 = 15 cm olur. İkinci adımda bu 15 cm'nin 2/5 i kesilir: 15 × 2/5 = 6 cm. Kesilmeden kalan parça 15 − 6 = 9 cm'dir. Çeldiriciler: '7' seçeneği, ikinci kesimin kalan kısım yerine toplam uzunluk üzerinden alınmasıyla çıkar (20 × 2/5 = 8 ve 20 − 5 − 8 = 7). '11' seçeneği, kalan parça yerine kesilen parçaların toplamını (5 + 6) verir. '13' seçeneği, 1/4 ile 2/5 kesirleri toplanıp 1 den çıkarılmadan toplam uzunluğa uygulandığında çıkar. '15' seçeneği yalnızca ilk kesimin yapılıp ikincisinin atlanmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 62

  • Rasyonel sayılar, kesirler, ondalık gösterim
  • Kolay
  • Şekilli soru

Şekilde aktarma öncesindeki iki su deposu gösterilmiştir; A deposunun kapasitesi yanındaki litre ölçeğinden okunabilir. B deposu, aktarma öncesinde kapasitesinin dörtte biri kadar doludur. A deposundaki suyun 2/5 i B deposuna aktarılıyor ve aktarma bittiğinde B deposu kapasitesinin yarısı kadar doluyor. B deposunun kapasitesi kaç litredir?

Solda, litre ölçeği 120 litreye kadar uzanan A deposu; su seviyesi deponun dörtte üçüne kadardır. Sağda, ölçeksiz ve A deposundan belirgin biçimde büyük çizilmiş B deposu; su seviyesi deponun dörtte birine kadardır.
  1. A

    48

  2. B

    72

  3. C

    120

  4. D

    144

    Doğru cevap
  5. E

    192

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda şekilden A deposunun kapasitesi 120 litre okunur; A deposu dörtte üç dolu olduğundan içindeki su 120 × 3/4 = 90 litredir. İkinci adımda bu suyun 2/5 i B deposuna aktarılır: 90 × 2/5 = 36 litre. Üçüncü adımda B deposunun kapasitesi x litre olsun; B deposu aktarmadan önce kapasitesinin dörtte biri kadar, yani x/4 litre su içerir. Aktarmadan sonra yarısı dolu olduğuna göre x/4 + 36 = x/2 olur; buradan x/4 = 36 ve x = 144 litre bulunur. Çeldiriciler: '120' seçeneği, iki deponun kapasitelerinin eşit sanılmasının sonucudur. '48' seçeneği, A deposunun doluluğu dörtte bir sanıldığında çıkar (120 × 1/4 = 30, 30 × 2/5 = 12 ve x/4 + 12 = x/2 denkleminden x = 48). '192' seçeneği, aktarılan miktarın A deposunun tam kapasitesinin 2/5 i alınmasıyla çıkar. '72' seçeneği, son durumun yarım yerine dörtte üç dolu sanılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 63

  • Üslü ve köklü sayılar
  • Kolay
  • Şekilli soru

Bir kâğıt şeridi, öğretmenin yaptığı tekrarlı kesimlerle parçalara ayrılıyor. Her kesim sayısında oluşan parça sayısı aşağıdaki tabloya yazılmıştır.

Tabloda soru işareti (?) ile gösterilen kesim sayısında kâğıt şeridinin parça sayısı kaç olur?

Tablo: kâğıt şeridinin kesim sayısına göre parça sayısı. Kesim sayısı 3 ile 8 arasındaki parça sayıları 3 · 2⁰ ile 3 · 2⁵ olarak yazılmıştır; 9. kesimin parça sayısı soru işaretiyle gösterilmiştir.
  1. A

    21

  2. B

    48

  3. C

    96

  4. D

    192

    Doğru cevap
  5. E

    512

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Tabloda kesim sayısı 3'ten 4'e çıktığında parça sayısı 3 · 2⁰ değerinden 3 · 2¹ değerine geçer; sonraki satırlar da aynı biçimi izler. Demek ki her kesimde parça sayısı bir öncekinin iki katına çıkar ve çarpan 2'dir. İkinci adım: Kesim sayısı k olan satırın üssü k − 3 olur, çünkü üs 3. satırda 0'dır ve her satırda bir artar. Genel terim 3 · 2^(k − 3) biçimindedir. Üçüncü adım: Soru işaretli satır 9. kesime aittir. Üs 9 − 3 = 6 olur ve parça sayısı 3 · 2⁶ = 3 · 64 = 192 bulunur.

Çeldiriciler. '21' seçeneği, parça sayısının her kesimde sabit 3 arttığı varsayımından çıkar; oysa artış çarpımsaldır. '48' seçeneği, kesim sayısı 9'u 2'ye bölerek üs 4 almanın sonucudur; üsler bölünmez, kesim sayısına göre artar. '96' seçeneği, üssü adım sayısından bir eksik alarak 3 · 2⁵ hesaplamasının sonucudur. '512' seçeneği ise çarpan 3'ü de üsse ekleyip 2^(3+6) = 2⁹ yazmanın sonucudur ve üs kurallarına aykırıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 64

  • Örüntüler, dizi-sayı kalıpları ve mantık-muhakeme (kural keşfi, sıralama, kombinatoryal bulmaca)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir tiyatro salonunda bir sıradaki koltuklar, numaraları 14'ten başlayıp 60'a kadar olan çift sayılarla numaralandırılmıştır. Salon yönetimi bu sıradaki koltukların numaralandırmasını baştan sona aynı düzenle yapmıştır. Bu sıradaki bütün koltuk numaralarının toplamı kaçtır?

  1. A

    851

  2. B

    888

    Doğru cevap
  3. C

    1440

  4. D

    1739

  5. E

    1776

Doğru cevap: B

Çözüm

Koltuk numaraları 14'ten 60'a kadar çift sayılardır ve ardışık iki numara arasındaki fark 2'dir. Birinci adım: terim sayısı (son numara - ilk numara) / fark + 1 ile bulunur; (60 - 14) / 2 + 1 = 23 + 1 = 24 koltuk vardır. İkinci adım: ardışık bir dizinin toplamı (ilk terim + son terim) · terim sayısı / 2 formülüyle hesaplanır; (14 + 60) · 24 / 2 = 74 · 12 = 888 bulunur. Çeldiriciler: '851' seçeneği terim sayısına 1 eklenmediğinde, yani 23 terim alındığında çıkar. '1440' seçeneği toplam yerine son terimin terim sayısıyla çarpılmasıyla bulunur. '1739' seçeneği ortak fark 1 alındığında 47 terim sayılmasından çıkar. '1776' seçeneği toplamı 2'ye bölmeyi unutunca elde edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 65

  • Sayı kümeleri, temel kavramlar, işlem sırası, sayı basamakları, ardışık sayılar
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir fabrikada parçalara iki basamaklı bir seri numarası veriliyor. Seri numarasının onlar basamağındaki rakam x, birler basamağındaki rakam y'dir. Rakamlar yer değiştirdiğinde oluşan yeni sayı, ilk seri numarasından 18 küçük oluyor. Hem x hem de y sıfırdan büyük olduğuna göre bu özelliği taşıyan kaç farklı seri numarası vardır?

  1. A

    7

    Doğru cevap
  2. B

    8

  3. C

    14

  4. D

    16

  5. E

    28

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda iki basamaklı sayıyı onluk ve birlik biçiminde yazarız: ilk sayı 10x + y, yeni sayı 10y + x olur. Farkları 10x + y − (10y + x) = 9(x − y) olur. Bu fark 18 olduğundan 9(x − y) = 18 ve buradan x − y = 2 bulunur. İkinci adımda bu farkı sağlayan rakam çiftlerini sayarız: her iki rakam 1 ile 9 arasında olduğundan (x, y) = (3, 1), (4, 2), (5, 3), (6, 4), (7, 5), (8, 6), (9, 7) çiftleri vardır; seri numaraları 31, 42, 53, 64, 75, 86 ve 97'dir. Bu nedenle cevap 7'dir. Çeldiriciler: '8' seçeneği, sıfır rakamına izin verilip (2, 0) çiftinin eklenmesinden doğar; oysa koşul sıfır rakamını dışlar. '14' seçeneği, ters sıradaki (y, x) çiftlerinin de ayrıca sayılmasından doğar. '16' seçeneği, hem sıfır rakamına izin verilmesinden hem de ters sıradaki çiftlerin sayılmasından doğar. '28' seçeneği, x − y = 2 yerine x − y ≥ 2 koşulunun kullanılmasından doğar; bu durumda farkı 3, 4, 5, 6, 7 ve 8 olan çiftler de sayılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 66

  • Mutlak değer ve eşitsizlikler, sayı doğrusu
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Düz bir yol boyunca başlangıç noktasından itibaren üç ev bulunmaktadır. Evlerin başlangıç noktasına uzaklıkları sırasıyla 1 km, 5 km ve 12 km'dir. Bu yol üzerinde bir dağıtım noktası, üç eve olan uzaklıkların toplamı mümkün olan en küçük değeri alacak şekilde kurulacaktır. Bu en küçük toplam kaç kilometredir?

  1. A

    5

  2. B

    11

    Doğru cevap
  3. C

    12

  4. D

    15

  5. E

    18

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: dağıtım noktasının konumu x ile gösterilirse üç eve toplam uzaklık |x − 1| + |x − 5| + |x − 12| olur. İkinci adım: bu toplamı en küçük yapan x, evlerin konumlarının ortancası olan 5 km'dir, çünkü ortanca noktanın iki yanındaki uzaklıklar dengelenir. Üçüncü adım: x = 5 için |5 − 1| + |5 − 5| + |5 − 12| = 4 + 0 + 7 = 11 km bulunur.

Çeldiriciler: 5 km, sorulan toplam yerine dağıtım noktasının konumunu vermektir. 12 km, noktayı konumların ortalaması olan 6 km'ye koymanın sonucudur; ortalama toplamı en küçük yapmaz. 15 km, noktayı ilk eve kurmanın sonucudur. 18 km, noktayı başlangıç noktasına (0) kurmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 67

  • Sayı kümeleri, temel kavramlar, işlem sırası, sayı basamakları, ardışık sayılar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir yarışmada her katılımcıya üç basamaklı bir kod veriliyor. Kodun üç rakamı birbirinden farklıdır, birler basamağındaki rakam çifttir ve rakamların toplamı 10'dur. Kodun yüzler basamağındaki rakam sıfır olamaz. Düzenleyici, bu koşulları sağlayan kodların bir listesini hazırlamıştır. Listedeki kodlar arasında en büyük kod ile en küçük kodun toplamı kaçtır?

  1. A

    774

  2. B

    938

  3. C

    1012

  4. D

    1028

  5. E

    1046

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda en büyük kodu ararız. Yüzler basamağına en büyük rakam olan 9 yazılırsa kalan iki rakamın toplamı 1 olur. Birler basamağı çift olmalıdır, bu yüzden birler 0 ve onlar 1 olur; en büyük kod 910'dur. İkinci adımda en küçük kodu ararız. Yüzler basamağı sıfır olamayacağından 1 alınır ve kalan iki rakamın toplamı 9 olur. Bu toplamda birler çift iken onlar tek kalır; onlar rakamı 1 olamaz, çünkü yüzler rakamı zaten 1'dir. En küçük olası onlar rakamı 3 olur, birler 6 olur ve en küçük kod 136'dır. Cevap, 910 ile 136'nın toplamı olan 1046'dır. Çeldiriciler: '774' seçeneği en büyük ve en küçük kodun toplamı yerine farkının verilmesinden doğar. '938' seçeneği 028 kodunun üç basamaklı gibi sayılmasından doğar; sıfırla başlayan bir kod geçerli değildir. '1012' seçeneği rakam toplamı koşulunun yalnız en büyük koda uygulanıp en küçük koda uygulanmamasından doğar; bu durumda en küçük kod 102 olur. '1028' seçeneği rakamların farklı olma koşulunun atlanmasından doğar; bu durumda en küçük kod 118 çıkar ve toplam 1028 olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 68

  • Mutlak değer ve eşitsizlikler, sayı doğrusu
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kalite kontrol biriminde bir parçanın ayar sapması |2𝑥 − 5| ifadesiyle hesaplanmaktadır. Parçanın kabul edilebilir olması için bu sapmanın 9 birimi aşmaması gerekir. Ayar değeri 𝑥 olan tam sayılardan bu koşulu sağlayanların toplamı kaçtır?

  1. A

    −25

  2. B

    10

  3. C

    18

  4. D

    20

  5. E

    25

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: |2𝑥 − 5| ≤ 9 eşitsizliği −9 ≤ 2𝑥 − 5 ≤ 9 biçimine yazılır. İkinci adım: her tarafa 5 eklenirse −4 ≤ 2𝑥 ≤ 14 olur; her taraf 2'ye bölünerek −2 ≤ 𝑥 ≤ 7 bulunur. Üçüncü adım: bu aralıktaki tam sayılar −2, −1, 0, ..., 7 olup on tanedir ve toplamları (−2 + 7) · 10 / 2 = 25'tir.

Çeldiriciler: 10, toplam yerine tam sayıların adedini vermektir. −25, 5 eklenmesi gerekirken çıkarılmasıyla, yani işaret hatasıyla ortaya çıkar. 18, aralığın üst ucu olan 7'nin toplama katılmamasının sonucudur. 20, uç noktaların (−2 ve 7) dışarıda bırakılmasından çıkar; eşitsizlik ≤ olduğundan bu uç değerler de çözümdedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 69

  • Alan, çevre ve ölçme: birleşik şekiller, kaplama, katlama, yeni nesil geometri bağlamı
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir belediye, boş bir arazinin 1/400 ölçekli planını hazırlamıştır. Planda çim ekilecek dikdörtgen bölgenin kenarları 5 cm ve 7 cm olarak çizilmiştir. Çim tohumunun fiyatı metrekare başına 35 TL'dir. Bu bölgenin tamamına çim ekilmesi için ödenecek toplam tutar kaç TL'dir?

  1. A

    196 TL

  2. B

    1225 TL

  3. C

    3360 TL

  4. D

    19600 TL

    Doğru cevap
  5. E

    490000 TL

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Ölçek 1/400 olduğundan planda 1 cm gerçekte 400 cm, yani 4 m demektir. İkinci adım: Kenarlar 5 cm × 400 = 2000 cm = 20 m ve 7 cm × 400 = 2800 cm = 28 m olur. Üçüncü adım: Gerçek alan 20 × 28 = 560 m² olur ve toplam tutar 560 × 35 = 19600 TL bulunur. Alanın oranı doğrusal değil, ölçeğin karesi kadar değişir; bu yüzden kenarları ayrı ayrı gerçek boyuta çevirmek gerekir. Çeldiriciler: 490000 TL, alanı ölçekle yalnız bir kez çarpmanın sonucudur ve alan oranını doğrusal almak anlamına gelir. 3360 TL, fiyatın alan yerine çevre üzerinden hesaplanmasıyla çıkar. 1225 TL, plandaki 35 cm² alanın gerçek alan sanılmasından doğar. 196 TL, santimetreyi metreye çevirirken 100 yerine 1000 bölmenin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 70

  • Kümeler ve mantık (önermeler)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir spor kulübünün 45 üyesinin 27'si yüzme branşına, 22'si koşu branşına katılmaktadır. Bu üyelerden 4'ü hiçbir branşa katılmamaktadır.

Buna göre, yalnızca bir branşa katılan üye sayısı kaçtır?

  1. A

    8

  2. B

    14

  3. C

    19

  4. D

    25

  5. E

    33

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: Hiçbir branşa katılmayan 4 üye çıkarıldığında en az bir branşa katılan üye sayısı 45−4=4145-4=41 olur.

İkinci adım: s(A∪B)=s(A)+s(B)−s(A∩B)s(A\cup B)=s(A)+s(B)-s(A\cap B) eşitliğinde 41=27+22−s(A∩B)41=27+22-s(A\cap B) olduğundan iki branşa birden katılan üye sayısı s(A∩B)=8s(A\cap B)=8 bulunur.

Üçüncü adım: Yalnız yüzme branşına katılan 27−8=1927-8=19, yalnız koşu branşına katılan 22−8=1422-8=14 üye vardır. Yalnızca bir branşa katılan üye sayısı 19+14=3319+14=33'tür.

Çeldiriciler. 25: iki branşa birden katılan 8 üye iki kez çıkarılırsa 41−2⋅8=2541-2\cdot8=25 bulunur. 19: koşu branşına katılanlar hesaba katılmadan yalnız yüzme branşına katılanlar alınırsa çıkan sonuçtur. 14: yüzme branşına katılanlar hesaba katılmadan yalnız koşu branşına katılanlar alınırsa çıkan sonuçtur. 8: iki branşa birden katılan üyelerin sayısıdır; soru yalnızca bir branşa katılanları sorduğu için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 71

  • Kümeler ve mantık (önermeler)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir tasarımcının kullandığı renklerden oluşan kümeye 3 yeni renk ekleniyor. Bu ekleme işleminden sonra, bu renklerden oluşturulabilecek alt kümelerin sayısı 448 artıyor.

Buna göre, eklemeden önceki kümenin öz alt küme sayısı kaçtır?

  1. A

    6

  2. B

    12

  3. C

    55

  4. D

    63

    Doğru cevap
  5. E

    64

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Eleman sayısı nn olan bir kümenin alt küme sayısı 2n2^{n}'dir. Üç yeni eleman eklenince eleman sayısı n+3n+3 olur ve alt küme sayısı 2n+32^{n+3} olur.

İkinci adım: Artış 2n+3−2n=2n(23−1)=7⋅2n2^{n+3}-2^{n}=2^{n}\left(2^{3}-1\right)=7\cdot2^{n} biçiminde çarpanlara ayrılır. 7⋅2n=4487\cdot2^{n}=448 olduğundan 2n=642^{n}=64 ve buradan n=6n=6 bulunur.

Üçüncü adım: Öz alt küme, kümenin kendisi dışındaki alt kümelerdir; bu nedenle öz alt küme sayısı 26−1=632^{6}-1=63'tür.

Çeldiriciler. 64: kümenin kendisi çıkarılmadan 262^{6} alınmasının sonucudur. 55: artışı 23=82^{3}=8 sanıp 448:8=56448:8=56 bulduktan sonra bir çıkarmanın sonucudur. 12: alt küme sayısını 2n2n sanmaktır, 2⋅6=122\cdot6=12. 6: öz alt küme sayısı yerine kümenin eleman sayısını, yani n=6n=6 değerini vermektir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 72

  • Fonksiyonlar (kavram, bileşke, ters, grafik, ikinci derece fonksiyon)
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekilde, tanım aralığında parçalı doğrusal olarak tanımlanan y = f(x) fonksiyonunun grafiği verilmiştir. Grafikteki noktalara göre f(x) = k denkleminin tam olarak üç farklı gerçek kökü olmasını sağlayan kaç farklı tam sayı k değeri vardır?

Koordinat düzleminde parçalı doğrusal bir y = f(x) grafiği. Grafik x = -4 ile x = 4 arasında tanımlıdır. A(-4, -1) noktasından B(-1, 5) tepe noktasına çıkar, B noktasından C(2, -1) dip noktasına iner ve C noktasından D(4, 5) bitiş noktasına çıkar.
  1. A

    2

  2. B

    4

  3. C

    5

    Doğru cevap
  4. D

    6

  5. E

    7

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekilde fonksiyonun tanım aralığı -4 ile 4 arasındadır. Tepe noktası B(-1, 5) ve dip noktası C(2, -1) okunur; grafik bu iki değer arasında yukarı ve aşağı hareket eder. İkinci adım: k değeri -1 ile 5 arasında kalan bir sayı olduğunda y = k yatay doğrusu grafiği üç noktada keser. Bu noktalardan biri ilk parçada, biri azalan orta parçada, biri son artan parçada bulunur. Örneğin k = 0 için f(x) = 0 denkleminin kökleri x = -3,5, x = 1,5 ve x = 7/3 olup üç farklı gerçek köktür. Üçüncü adım: k = -1 ve k = 5 değerlerinde doğru yalnız iki noktada keser, çünkü bu değerler dip ya da tepe noktasının ordinatı ile uç noktalardan birinin ordinatıdır ve iki kök aynı noktaya ya da uç noktaya düşer. Bu nedenle üç köklü değerler -1 ile 5 arasındaki açık aralıkta yer alır. Açık aralıktaki tam sayılar 0, 1, 2, 3 ve 4 olup toplam 5 değerdir. Çeldiriciler: '2' sayısı yalnız sınır değerleri saymanın sonucudur; k = -1 ve k = 5 üç köklü değil iki köklü olduğu için yanlıştır. '4' sayısı k değerlerini yalnız pozitif tam sayılar sanmanın sonucudur, oysa 0 da bu aralıktadır. '6' sayısı aralığın uzunluğunu, yani 5 - (-1) farkını tam sayı adedi sanmanın sonucudur; açık aralıkta tam sayı adedi farktan bir eksiktir. '7' sayısı -1 ve 5 sınır değerlerini de dahil edip kapalı aralıktaki tam sayıları saymanın sonucudur, bu değerlerde kök sayısı iki olduğu için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 73

  • Bölünebilme, asal çarpanlar, EBOB-EKOK, modüler aritmetik
  • Kolay
  • Şekilli soru

Şekildeki dikdörtgen biçimli avlunun zemini, kenarları tam sayı santimetre olan eş kare karolarla hiç kesilmeden döşenecektir. Karolar mümkün olan en büyük boyutta seçildiğine göre zemini döşemek için kaç karo gerekir?

Dikdörtgen bir avlu zemini; alt kenarında 60 cm, sol kenarında 36 cm yazar. Kenar uzunlukları dışında zeminde başka bir ölçü yoktur.
  1. A

    5

  2. B

    12

  3. C

    15

    Doğru cevap
  4. D

    60

  5. E

    180

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Zeminin kenarları şekilde 60 cm ve 36 cm olarak verilmiştir. Bu sayıların asal çarpanları 60=22⋅3⋅560 = 2^2 \cdot 3 \cdot 5 ve 36=22⋅3236 = 2^2 \cdot 3^2 biçimindedir.

İkinci adım: Her karo iki kenarı da tam bölmelidir ve mümkün olan en büyük karo seçildiği için karo kenarı ortak bölenlerin en büyüğü, yani EBOB olmalıdır. EBOB(60,36)=22⋅3=12\text{EBOB}(60, 36) = 2^2 \cdot 3 = 12 cm bulunur.

Üçüncü adım: Uzun kenara 60÷12=560 \div 12 = 5 karo, kısa kenara 36÷12=336 \div 12 = 3 karo düşer.

Dördüncü adım: Toplam karo sayısı 5⋅3=155 \cdot 3 = 15 olur. Doğru sonuç 15 karodur.

Çeldiriciler: 5 yalnızca uzun kenardaki karo sayısıdır; zemin iki yönde de döşendiği için iki sayının çarpılması gerekir. 12 karo kenarının uzunluğudur, sorulan ise karo sayısıdır. 60, EBOB yerine 6 alındığında çıkan sayıdır; 6 en büyük ortak bölen olmadığı için karolar küçülür ve sayı artar. 180, EKOK(60, 36) değeridir; bu uzunlukta bir kare, 36 cm kısa kenara sığmadığından döşemede kullanılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 74

  • Bölünebilme, asal çarpanlar, EBOB-EKOK, modüler aritmetik
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir çiftçi, toplam 360 dönümlük arazisinin 96 dönümünü nadasa bırakmıştır. Nadas alanının toplam araziye oranı en sade kesir biçiminde yazıldığında iki teriminin toplamı kaçtır?

  1. A

    19

    Doğru cevap
  2. B

    46

  3. C

    60

  4. D

    228

  5. E

    1440

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: 96=25⋅396 = 2^5 \cdot 3 ve 360=23⋅32⋅5360 = 2^3 \cdot 3^2 \cdot 5 olduğundan ortak asal çarpanların en küçük üslüleri alınır ve EBOB(96,360)=23⋅3=24\text{EBOB}(96, 360) = 2^3 \cdot 3 = 24 bulunur.

İkinci adım: Pay ve payda 24'e bölünürse 96÷24=496 \div 24 = 4 ve 360÷24=15360 \div 24 = 15 olur. Sadeleşmiş kesir 415\frac{4}{15} tir ve pay ile paydanın toplamı 4+15=194 + 15 = 19 dur.

Çeldiriciler: 60, sadeleşmiş kesrin pay ile paydasını toplamak yerine çarpmanın sonucudur. 46, payı 6'ya, paydayı 12'ye bölerek farklı sayılarla sadeleştirmenin sonucudur; ortaya çıkan 1630\frac{16}{30} tam sadeleşmiş değildir. 228, yalnızca 2'ye bölünüp bırakılan 48180\frac{48}{180} kesirinin toplamıdır; bu kesir 12'ye daha bölünebildiği için en sade biçim değildir. 1440 ise EKOK(96,360)\text{EKOK}(96, 360) değeridir ve sadeleştirmede kullanılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 75

  • Sayı kümeleri, temel kavramlar, işlem sırası, sayı basamakları, ardışık sayılar
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir ders kitabında iki gerçek sayı için ⊙ işlemi şöyle tanımlanıyor: a ⊙ b, a sayısının karesinden b sayısının çıkarılmasıyla elde edilir. Bu tanıma göre, 2 ⊙ ((−2) ⊙ 1) − 2·2 ifadesinin değeri kaçtır?

  1. A

    -3

    Doğru cevap
  2. B

    -2

  3. C

    3

  4. D

    5

  5. E

    31

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda iç parantezi hesaplarız: (−2) ⊙ 1 için tanıma göre (−2)² − 1 = 4 − 1 = 3 bulunur. İkinci adımda dış işlemi uygularız: 2 ⊙ 3 = 2² − 3 = 1 olur. Son olarak çarpmayı yapıp çıkarırız: 2·2 = 4 ve 1 − 4 = −3 bulunur. Çeldiriciler: '−2' seçeneği, çarpmadan önce çıkarmanın yapılmasından, yani (1 − 2)·2 hesabından doğar. '3' seçeneği, tanımda a ile b nin yerinin değiştirilmesinden, yani b² − a biçimi kullanılmasından doğar. '5' seçeneği, (−2)² yerine −2² = −4 alınmasından doğar. '31' seçeneği, parantezlerin yanlış sırayla alınıp önce 2 ⊙ (−2) hesaplanmasından ve sonra bu sonucun 1 ile işleminin yapılmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 76

  • Veri, istatistik, merkezî eğilim, grafik ve tablo yorumu
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir kafe, açıldığı ilk dört günde günlük ortalama müşteri sayısını 60 olarak kaydediyor. Gün sayısı altıya çıktığında bu altı günün ortalaması 70 olarak hesaplanıyor. Eklenen iki günden birindeki müşteri sayısı, diğerinin tam iki katıdır. Bu iki günden müşteri sayısı daha fazla olan günde kaç müşteri vardır?

  1. A

    60 müşteri

  2. B

    70 müşteri

  3. C

    90 müşteri

  4. D

    91 müşteri

  5. E

    120 müşteri

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda ilk dört günün toplam müşteri sayısı 4 × 60 = 240 olarak bulunur. İkinci adımda altı günün toplamı 6 × 70 = 420 olur; eklenen iki günün müşteri sayıları toplamı 420 − 240 = 180 olarak kalır. Üçüncü adımda daha az müşterisi olan günün sayısı x alınırsa diğer gün 2x olur ve x + 2x = 180 denklemi kurulur. Bu denklemden 3x = 180, x = 60 ve daha fazla müşterisi olan günün sayısı 2 × 60 = 120 bulunur.

Çeldiriciler: 60, daha az müşterisi olan günün sayısıdır; soru daha fazla olanı sorduğu için yanlıştır. 70, altı günlük ortalamadır; ortalama ile bir günün müşteri sayısı karıştırılmış olur. 90, eklenen iki günün toplamının yarısıdır; iki günün sayıları ayrı ayrı bulunmadan ortalama alınmış olur. 91, iki katı yerine iki fazla alındığında çıkan sonuçtur; x + (x + 2) = 180 kurulduğunda elde edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 77

  • Birinci ve ikinci dereceden denklemler, denklem sistemleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Dikdörtgen biçimli bir bahçenin uzun kenarı, kısa kenarından 4 metre fazladır. Bahçenin dört kenarının tamamı boyunca, bahçeye bitişik olarak her yerde eşit genişlikte bir yol yapılmıştır ve yolun genişliği 1 metredir. Yolun iç kenarları bahçenin kenarlarıyla çakışmaktadır. Yol ile bahçenin birlikte oluşturduğu dikdörtgensel bölge, yolun dış kenarlarıyla sınırlanmıştır ve bu bölgenin alanı 96 metrekaredir. Bahçenin uzun kenarının uzunluğu kaç metredir?

  1. A

    -10

  2. B

    6

  3. C

    10

    Doğru cevap
  4. D

    18

  5. E

    24

Doğru cevap: C

Çözüm

Bahçenin kısa kenarını kk metre alalım; uzun kenar k+4k + 4 metredir. Her kenarda 1 metrelik yol bulunduğundan, bahçe ile yolun oluşturduğu dikdörtgenin kenarları k+2k + 2 ve k+6k + 6 metre olur.

Birinci adım: bölgenin alanını kurmak. (k+2)(k+6)=96(k + 2)(k + 6) = 96 yazılır. İkinci adım: parantezleri açıp standart biçime getirmek. k2+8k+12=96k^2 + 8k + 12 = 96, yani k2+8k−84=0k^2 + 8k - 84 = 0 elde edilir. Üçüncü adım: çarpanlara ayırmak. (k−6)(k+14)=0(k - 6)(k + 14) = 0 olduğundan k=6k = 6 veya k=−14k = -14 bulunur. Dördüncü adım: bağlamı kontrol etmek. Bir kenar uzunluğu negatif olamayacağından −14-14 elenir; kısa kenar 6 metredir ve uzun kenar 6+4=106 + 4 = 10 metre olarak bulunur. Doğru cevap 10'dur.

Çeldiriciler -10: Negatif kökü (−14-14) kabul edip uzun kenarı −14+4-14 + 4 olarak hesaplamaktan çıkar; bir uzunluk negatif olamaz. 6: Sorulan uzun kenar yerine bulunan kısa kenarın değeridir; kısa kenar uzun kenar değildir. 18: Çarpanlara ayırmada işaret hatası yapılırsa (k+6)(k−14)(k + 6)(k - 14) çarpanlaması çıkar ve k=14k = 14 bulunur; uzun kenar 14+4=1814 + 4 = 18 olarak yanlış alınır. Bu çarpanlama k2−8k−84k^2 - 8k - 84 verdiği için denklemle uyuşmaz. 24: Alan yerine çevre denkleminin kurulmasının sonucudur: 2((k+2)+(k+6))=962\big((k + 2) + (k + 6)\big) = 96 yazılıp k=20k = 20 bulunursa uzun kenar 24 olur; ancak soruda verilen nicelik alandır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 78

  • Sayı, kesir ve yaş problemleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir okulda yeni kurulan bir kulübün üye sayısı, dilekçedeki bir tam sayı ile gösterilmiştir. Kulüp yönetimi bu sayıyı iki koşulla kaydetmiştir. Birinci koşula göre, bu sayının 3 katından 7 çıkarıldığında elde edilen değer; ikinci koşula göre ise aynı sayıya 4 eklenip sonuç 2 ile çarpıldığında elde edilen değer birbirine eşittir. Bu koşullara göre, kulübün üye sayısının 2 katı kaçtır?

  1. A

    15

  2. B

    22

  3. C

    30

    Doğru cevap
  4. D

    45

  5. E

    58

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda üye sayısını x alalım. Sayının 3 katından 7 çıkarılmış hali 3x−73x - 7, aynı sayıya 4 eklenip sonuç 2 ile çarpılmış hali 2(x+4)2(x + 4) olur. İkinci adımda bu iki ifadeyi eşitleriz: 3x−7=2(x+4)3x - 7 = 2(x + 4), yani 3x−7=2x+83x - 7 = 2x + 8. Terimleri düzenlersek x=15x = 15 bulunur. Sorulan büyüklük üye sayısının 2 katı olduğundan 2⋅15=302 \cdot 15 = 30 elde edilir. Çeldiriciler: '15' değeri üye sayısının kendisidir; soru ise 2 katını istediği için yanlıştır. '22' değeri, 2 ile çarpma işleminin parantez açılmadan unutulmasıyla 3x−7=2x+43x - 7 = 2x + 4 yazıldığında çıkar ve x=11x = 11 verir; bu yanlış bir kurulumdur. '45' değeri üye sayısının 3 katıdır; sorulan büyüklüğün 2 katı değil, 3 katı alınmıştır. '58' değeri ise 7 çıkarma işlemi üç katın tamamına uygulanıp 3(x−7)=2(x+4)3(x - 7) = 2(x + 4) yazıldığında çıkan yanlış sonuçtur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 79

  • Yüzde, kâr-zarar, faiz problemleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir fabrikada buğday, öğütme sırasında kütlesinin %20'si kadar kayıpla una dönüştürülüyor. Elde edilen un, hamur hazırlanırken kütlesi %50 artacak şekilde ekmeğe dönüştürülüyor. Fabrika, her aşamadaki değişimi bir önceki aşamanın miktarı üzerinden hesaplamaktadır. Fabrikanın tam olarak 1560 kg ekmek üretmesi hedefleniyor.

Buna göre bu hedef için kaç kg buğday gerekir?

  1. A

    1040

  2. B

    1200

  3. C

    1300

    Doğru cevap
  4. D

    1560

  5. E

    1872

Doğru cevap: C

Çözüm

Buğday miktarına w diyelim. Öğütmede %20 kayıp olduğundan un miktarı w × 0,80 olur.

Birinci adım: un, %50 arttığında ekmek miktarı un × 1,50 = w × 0,80 × 1,50 = w × 1,20 olur.

İkinci adım: Zincirin toplam çarpanı 1,20 olduğundan 1560 = 1,20 × w denklemi kurulur ve w = 1560 / 1,20 = 1300 kg bulunur.

Kontrol: 1300 × 0,80 = 1040 kg un, 1040 × 1,50 = 1560 kg ekmek eder.

Çeldiriciler. '1040' seçeneği, bulunan ara ürün miktarıdır; sorulan ham madde miktarı değildir. '1200' seçeneği, %20 kayıp ile %50 artışın tek bir %30 artış gibi toplanıp 1560 sayısının 1,30 ile bölünmesiyle çıkar; ardışık değişimler toplanamaz. '1560' seçeneği, kayıp ile artışın birbirini götürdüğü varsayılarak ekmek miktarının aynen buğday sanılmasıdır. '1872' seçeneği, oranların geri yönde çarpılmasıyla elde edilir; geri dönüşte çarpma değil bölme yapılmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 80

  • Yüzde, kâr-zarar, faiz problemleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aylık harçlığını ay başında alan bir öğrencinin giderleri kira ve ulaşımdan oluşmaktadır, başka bir harcaması bulunmamaktadır. Harçlığının %40'ı kiraya, kalan paranın %25'i ulaşıma ayrılmakta ve bu iki ödemeden sonra cüzdanında 540 TL kalmaktadır.

Buna göre öğrencinin ulaşım için ayırdığı tutar kaç TL'dir?

  1. A

    180

    Doğru cevap
  2. B

    300

  3. C

    420

  4. D

    540

  5. E

    720

Doğru cevap: A

Çözüm

Kiraya ayrılan tutar harçlığın %40'ıdır; geriye harçlığın %60'ı kalır.

Birinci adım: Kalan paranın %25'i ulaşıma gittiğinde geriye kalan oran 0,60 × 0,75 = 0,45 olur.

İkinci adım: Bu tutar 540 TL olduğundan harçlık 540 / 0,45 = 1200 TL bulunur. Ulaşıma ayrılan tutar, kalan paranın %25'i olduğundan 1200 × 0,60 × 0,25 = 180 TL'dir.

Çeldiriciler. '300' seçeneği, ulaşım oranının harçlığın tamamı üzerinden alınmasıyla çıkar; oysa oran kiradan sonra kalan paraya uygulanır. '420' seçeneği, yüzdeler toplanıp 100'den çıkarılarak bulunan %35'in harçlığa uygulanmasıdır; ardışık iki gider tek bir yüzde gibi toplanamaz. '540' seçeneği, ulaşım oranı ters çevrilmeden 0,75 olarak uygulanıp kalan tutar ulaşım sanıldığında çıkar. '720' seçeneği, yalnızca kira ödemesinden sonra kalan tutardır; ulaşım adımı hiç yapılmamıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 81

  • Sayı, kesir ve yaş problemleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kütüphanede, yan yana duran üç dolabın numaraları birbirinden 2 fazla olan ardışık çift sayılardır. Dolapların numaraları toplandığında sonuç 84 olmaktadır. Raflar her gün yeniden sıralandığı için kütüphane görevlisi numaraları kayıt defterinden kontrol etmektedir. Görevlisi, bu üç dolap arasında numarası en büyük olanını bir tabelaya yazmak istemektedir. Buna göre, tabeladaki numara kaçtır?

  1. A

    26

  2. B

    28

  3. C

    29

  4. D

    30

    Doğru cevap
  5. E

    32

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda ortadaki dolabın numarasını n alalım. Numaralar birbirinden 2 fazla olan ardışık çift sayılar olduğundan kenardaki numaralar n−2n - 2 ve n+2n + 2 olur. İkinci adımda toplamı yazarız: (n−2)+n+(n+2)=84(n - 2) + n + (n + 2) = 84, yani 3n=843n = 84 ve n=28n = 28 bulunur. Üçüncü adımda sorulan en büyük numara n+2=30n + 2 = 30 olur. Çeldiriciler: '26' en küçük numaradır, oysa en büyük numara sorulmaktadır. '28' ortadaki dolabın numarasıdır ve sorulan en büyük numara ile karıştırılmıştır. '29' değeri, numaraların ardışık tam sayılar (27, 28, 29) alınmasından çıkar; bu üç sayı çift değildir, dolayısıyla koşulu sağlamaz. '32' değeri ise numaralar arasındaki farkı 4 almaktan çıkar: 24, 28, 32 toplamı da 84 eder, ama numaralar birbirinden 2 fazla olmadığı için koşula uymaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 82

  • Hareket problemleri
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde, düz bir yolun iki ucundaki A ve B kentleri arasındaki uzaklık ile bu kentlerden yola çıkan iki aracın sabit hızları gösterilmiştir. A kentinden saat 09.00'da yola çıkan araç B kentine doğru, B kentinden saat 10.00'da yola çıkan araç ise A kentine doğru hareket etmektedir. İki araç aynı yol üzerinde birbirine doğru ilerlediğine göre, karşılaşma noktası A kentine kaç kilometre uzaklıktadır?

Düz bir yolun sol ucunda A kenti, sağ ucunda B kenti. A kentinde sağa doğru giden mavi bir araç, B kentinde sola doğru giden turuncu bir araç var. Araçların üzerinde 60 km/sa ve 90 km/sa hız yazıyor. İki kent arasındaki ölçü çizgisinde 210 km yazıyor.
  1. A

    60 km

  2. B

    84 km

  3. C

    90 km

  4. D

    120 km

    Doğru cevap
  5. E

    360 km

Doğru cevap: D

Çözüm

Şekilden iki kent arasındaki uzaklığın 210 km, A kentinden çıkan aracın hızının 60 km/sa, B kentinden çıkan aracın hızının 90 km/sa olduğu okunur. Birinci adım: A aracı 09.00 ile 10.00 arasında tek başına yol alır; bu sürede 60 × 1 = 60 km ilerler ve iki kent arasında 210 − 60 = 150 km'lik bir aralık kalır. İkinci adım: B aracı 10.00'da yola çıktığında iki araç birbirine doğru hareket eder, yaklaşma hızı 60 + 90 = 150 km/sa olur; kalan 150 km bu hızla 150 / 150 = 1 saatte kapanır. Üçüncü adım: karşılaşma saati 11.00'dir ve A aracı 09.00 ile 11.00 arasında 2 saat hareket ettiği için A kentine uzaklığı 60 × 2 = 120 km olur. Çeldiriciler: '60 km' seçeneği yalnızca A aracının B yola çıkmadan önceki bir saatte aldığı yoldur; karşılaşma ise iki araç birlikte hareket ettikten sonra olur, bu yüzden yanlıştır. '84 km' seçeneği, iki aracın aynı süre yol aldığı, yani B aracının gecikmesinin yok sayıldığı durumda çıkar; oysa B aracı 10.00'dan önce yola çıkmaz. '90 km' seçeneği karşılaşma noktasının B kentine olan uzaklığıdır, A kentine değil. '360 km' seçeneği, yaklaşma hızı yerine hız farkının (90 − 60 = 30 km/sa) kullanılmasıyla bulunan 5 saatlik sürenin 1 saat eklenmiş hâlinin 60 km/sa ile çarpılmasından çıkar ve iki kent arasındaki uzaklığı aşar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 83

  • Veri, istatistik, merkezî eğilim, grafik ve tablo yorumu
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir ailenin aylık bütçesi 12000 TL'dir ve bu bütçenin harcama kalemlerine göre dağılımı şekildeki daire grafiğinde gösterilmiştir. Aile bu yıl hesabını yeniden düzenliyor. Ailenin kira kalemindeki tutarın %10'u kadar bir azaltma yapılıyor. Azaltılan tutarın yarısı mutfak kalemine, yarısı tasarruf kalemine aktarılıyor; diğer kalemler değişmiyor. Aktarım yapıldıktan sonra tasarruf kalemindeki tutar kaç TL olur?

Daire grafiği: bir ailenin aylık bütçesinin harcama kalemlerine dağılımı. Kira 4800 TL, mutfak 2400 TL, ulaşım 1200 TL, fatura 1200 TL, tasarruf 2400 TL.
  1. A

    2160 TL

  2. B

    2400 TL

  3. C

    2520 TL

  4. D

    2640 TL

    Doğru cevap
  5. E

    2880 TL

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda şekildeki dilimlerden kira 4800 TL, mutfak 2400 TL, ulaşım 1200 TL, fatura 1200 TL ve tasarruf 2400 TL olarak okunur; dilimlerin toplamı 12000 TL ile örtüşür. İkinci adımda kira tutarının %10'u 4800 × 0,10 = 480 TL olur ve bunun yarısı olan 240 TL tasarruf kalemine eklenir. Üçüncü adımda tasarrufun yeni tutarı 2400 + 240 = 2640 TL bulunur.

Çeldiriciler: 2160 TL, aktarılan tutarın tasarruftan çıkarılmasıyla oluşur; artış yerine azalma yapılmış olur. 2400 TL, aktarımın hiç yapılmadığı durumun sonucudur. 2520 TL, kira indiriminin %5 alınmasından doğar. 2880 TL, azaltılan tutarın tamamının tasarrufa aktarıldığını varsayar; oysa tutar yarı yarıya bölünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 84

  • Oran-orantı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kitapçının raflarında roman, şiir ve deneme türünde kitaplar bulunmaktadır. Roman kitaplarının sayısının şiir kitaplarının sayısına oranı 3 : 4'tür. Şiir kitaplarının sayısının deneme kitaplarının sayısına oranı 6 : 7'dir. Raflardaki roman, şiir ve deneme kitaplarının toplam sayısı 280 olduğuna göre, deneme kitaplarının sayısı kaçtır?

  1. A

    72

  2. B

    96

  3. C

    98

  4. D

    112

    Doğru cevap
  5. E

    140

Doğru cevap: D

Çözüm

Roman : şiir = 3 : 4 ve şiir : deneme = 6 : 7 oranlarında şiir sayısı iki oranda ortak olmalıdır. Birinci adımda 3 : 4 oranı 3 ile genişletilip 9 : 12 yazılır. İkinci adımda 6 : 7 oranı 2 ile genişletilip 12 : 14 yazılır. Üçüncü adımda roman : şiir : deneme = 9 : 12 : 14 zinciri elde edilir ve toplam 9 + 12 + 14 = 35 paydır. 280÷35=8280 \div 35 = 8 Bir pay 8 kitaba karşılık gelir. Deneme kitapları 14 paydır, bu nedenle 14⋅8=11214 \cdot 8 = 112 kitaptır.

Çeldiriciler. 140: şiir sayısı ortak yapılmadan 3 : 4 ve 6 : 7 oranları 3 : 4 : 7 gibi birleştirilirse deneme 7 pay sayılır ve 280 ÷ 14 · 7 = 140 çıkar. 98: oranların sayıları toplanıp 3 + 4 + 6 + 7 = 20 üzerinden 280 ÷ 20 · 7 hesabı yapılmasının sonucudur. 96: zincirin ara adımındaki şiir sayısının (12 · 8) cevap sanılmasıyla çıkar. 72: roman ile deneme oranı ters yazılıp romanın payı denemenin payı gibi alındığında elde edilen değerdir (9 · 8).

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 85

  • Oran-orantı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir duvarın örülmesi için 6 ustanın işe başladığı günden itibaren 30 gün çalışması gerekmektedir. Tüm ustaların iş hızı aynıdır. Ustalar işe başlayıp 6 gün çalıştıktan sonra ekibe 6 usta daha katılır ve kalan iş 12 usta tarafından yapılır. Buna göre duvarın kalan kısmı kaç günde tamamlanır?

  1. A

    9

  2. B

    12

    Doğru cevap
  3. C

    15

  4. D

    30

  5. E

    48

Doğru cevap: B

Çözüm

Tüm ustaların iş hızı eşit olduğundan iş miktarı ile usta sayısının çarpımı sabittir ve usta sayısı ile süre ters orantılıdır. Birinci adımda toplam iş 6 usta × 30 gün = 180 usta-günü olarak yazılır. İkinci adımda ilk 6 günde yapılan iş 6 × 6 = 36 usta-günüdür, kalan iş 180 − 36 = 144 usta-günüdür. Üçüncü adımda ekibe katılan 6 ustayla çalışan usta sayısı 12 olur ve kalan 144 ÷ 12 = 12 gün gerekir.

Çeldiriciler. 48: ters orantı yerine doğru orantı kurulup kalan 24 günün 12 ÷ 6 ile çarpılmasıyla çıkar. 15: yapılan 36 usta-gününü çıkarmadan 180 ÷ 12 hesabı yapılmasının sonucudur. 30: toplam süreyi kalan süre sanmaktan kaynaklanır. 9: eklenen ustaların ilk günden beri çalıştığı varsayılıp 12 × 6 = 72 usta-günü yapılmış sayılır ve 108 ÷ 12 = 9 bulunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 86

  • Örüntüler, dizi-sayı kalıpları ve mantık-muhakeme (kural keşfi, sıralama, kombinatoryal bulmaca)
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki üç satır ve üç sütundan oluşan tabloya 1'den 9'a kadar olan sayılar birer kez yazılacaktır. Tablonun her satırındaki üç sayının toplamı ile her sütunundaki üç sayının toplamı birbirine eşit olacaktır. Tabloda boş bırakılan kutulara bu koşulları sağlayan sayılar yazılacaktır. Bir kutunun değeri, o kutunun bulunduğu satır ve sütunun toplamlarını etkilediğinden tüm kutular birlikte düşünülmelidir. Tablonun ikinci satırındaki ikinci sütun kutusuna yazılabilecek en büyük sayı kaçtır?

Üç satır ve üç sütunlu tablo. Birinci satır: 7, boş, boş. İkinci satır: boş, boş, 8. Üçüncü satır: boş, 9, boş. Boş kutular soru işaretiyle gösterilmiştir.
  1. A

    1

  2. B

    4

    Doğru cevap
  3. C

    5

  4. D

    6

  5. E

    9

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: 1'den 9'a kadar sayıların toplamı 45'tir ve üç satırın toplamı eşit olduğundan her satırın toplamı 45 / 3 = 15 olur; sütunlar da aynı koşula uyduğu için her sütunun toplamı da 15 olmalıdır. İkinci adım: orta kutuya c yazılsın. Orta sütunda üstteki kutu ile c'nin toplamı 15 - 9 = 6, ikinci satırda soldaki kutu ile c'nin toplamı 15 - 8 = 7 olmalıdır. Bu iki koşulu ve kalan rakamları birlikte sağlayan iki yerleşim vardır: c = 4 (üstteki 2, soldaki 3) ve c = 1 (üstteki 5, soldaki 6). Üçüncü adım: en büyük değer 4'tür. Çeldiriciler: '1' seçeneği olası en küçük değerdir ve en büyük yerine en küçük alınırsa çıkar. '5' seçeneği yalnız sütun toplamlarına bakılıp satır koşulu yok sayıldığında çıkan en büyük değerdir. '6' seçeneği yalnız satır toplamlarına bakılıp sütun koşulu yok sayıldığında çıkan en büyük değerdir. '9' seçeneği tablodaki en büyük rakamdır ve koşullar uygulanmadan yazıldığında elde edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 87

  • Örüntüler, dizi-sayı kalıpları ve mantık-muhakeme (kural keşfi, sıralama, kombinatoryal bulmaca)
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki sayı tablosunda, ilk satır ve ilk sütun dışındaki sayılar, tablonun kendi içindeki sayılardan belli bir kurala göre yazılmıştır. Sayılar arasındaki ilişki, tablodaki dolu kutular incelenerek bulunabilir. Tabloda dördüncü satırın iki kutusu boş bırakılmıştır. Boş kutuların değerleri de aynı kurala uyacak biçimde doldurulmuştur. Sorulan değeri bulurken önce tablodaki boş kutulardan birini, sonra diğerini hesaplamanız gerekebilir. Bu kurala göre dördüncü satır dördüncü sütundaki boş kutuya yazılacak sayı kaçtır?

Dört satır ve dört sütunlu sayı tablosu. Birinci satır: 1, 2, 4, 5. İkinci satır: 3, 6, 11, 17. Üçüncü satır: 4, 11, 23, 41. Dördüncü satır: 7, 19 ve iki boş kutu.
  1. A

    61

  2. B

    65

  3. C

    66

  4. D

    84

  5. E

    85

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: kuralı dolu kutulardan bulmak gerekir. İkinci satır ikinci sütundaki 6, kendi üstündeki 2 ile soldaki 3 toplanıp 1 eklenerek elde edilir (2 + 3 + 1 = 6); aynı kural 11 ve 17 değerlerinde de geçerlidir, yani her kutu üstündeki ve soldaki kutuların toplamının bir fazlasıdır. İkinci adım: dördüncü satır üçüncü sütun kutusu üstündeki 23 ve soldaki 19 ile 23 + 19 + 1 = 43 olur. Üçüncü adım: istenen kutu üstündeki 41 ve soldaki 43 ile 41 + 43 + 1 = 85 olarak bulunur. Çeldiriciler: '61' seçeneği, sol komşu olan 43 yerine iki sola ait 19 alındığında çıkar. '65' seçeneği, sol komşu yerine 43'ün üstündeki 23 alındığında çıkar. '66' seçeneği, her kutuya eklenen 1 hiç uygulanmadığında elde edilir. '84' seçeneği, son toplamda eklenen 1 unutulduğunda çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 88

  • Örüntüler, dizi-sayı kalıpları ve mantık-muhakeme (kural keşfi, sıralama, kombinatoryal bulmaca)
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir sitede kapı nöbeti ve sulama nöbeti için iki ayrı çizelge kullanılmaktadır. Her iki çizelge de birinci günden başlar ve kendi sırasını belirli aralıklarla yeniden tekrar eder. Şekilde yalnızca ilk altı gün gösterilmiştir. Bu iki çizelgeden hangisinin hangi nöbeti gösterdiği tablonun sütun başlıklarından anlaşılmaktadır. Ece ile Kaan'ın, birinci günden sonraki günlerde aynı gün nöbet tuttukları ilk gün kaçıncı gündür?

Altı günlük iki nöbet çizelgesi. Gün, kapı nöbeti ve sulama nöbeti sütunları vardır. Kapı nöbeti sırayla Ali, Ayşe, Can, Ece, Ali, Ayşe; sulama nöbeti sırayla Deniz, Fırat, Gül, Hale, İlker, Kaan.
  1. A

    4

  2. B

    10

  3. C

    11

  4. D

    12

    Doğru cevap
  5. E

    24

Doğru cevap: D

Çözüm

Kapı nöbeti çizelgesi 4 günlük, sulama nöbeti çizelgesi 6 günlük bir döngüyle tekrar eder. Birinci adım: Ece kapı nöbetinde 4., 8., 12. günlerde; Kaan sulama nöbetinde 6., 12. günlerde görevlidir. İkinci adım: iki döngünün ortak katı EKOK(4, 6) = 12 olduğundan, ikisi ilk kez 12. günde aynı gün nöbet tutar. Çeldiriciler: '24' seçeneği iki periyodun çarpımıdır; ortak kat yerine çarpım alındığında çıkar, oysa 12 daha küçük ortak kattır. '10' seçeneği iki periyodun toplamıdır. '4' seçeneği yalnız kapı çizelgesinde Ece'nin ilk göründüğü günü verir, Kaan'ın günü hesaba katılmaz. '11' seçeneği gün sayımı bir kaydırıldığında çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 89

  • Sayma ilkesi, permütasyon, kombinasyon
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir şehirde evden okula gitmek için 4 otobüs hattı ile 3 metro hattı işletilmektedir. Okuldan kütüphaneye ise 5 farklı yürüyüş yolu bulunmaktadır. Bir öğrenci evinden okula yalnızca bu otobüs ve metro hatlarından birini kullanarak gidecek, ardından okuldan kütüphaneye yalnızca bu yürüyüş yollarından birini izleyerek geçecektir.

Buna göre, öğrenci evinden okul üzerinden kütüphaneye kaç farklı biçimde gidebilir?

  1. A

    7

  2. B

    12

  3. C

    20

  4. D

    35

    Doğru cevap
  5. E

    60

Doğru cevap: D

Çözüm

Evden okula gidiş biçimleri birbirinden ayrık durumlardır: ya otobüs hatlarından biri ya da metro hatlarından biri seçilir, ikisi birlikte kullanılmaz. Birinci adımda bu nedenle okula gidiş sayıları toplanır: 4+3=74+3=7 farklı biçimde okula gidilebilir.

İkinci adımda okuldan kütüphaneye geçişteki yürüyüş yolu seçimi, okula gidiş seçiminden bağımsızdır. Her okula gidiş biçimi için 5 farklı yürüyüş yolu olduğundan iki aşama birlikte düşünülür ve sayılar çarpılır: 7⋅5=35.7\cdot 5=35. Öğrenci evinden kütüphaneye 35 farklı biçimde gidebilir.

Çeldiriciler. 7: okula gidiş sayısını bulup yürüyüş yollarını hiç hesaba katmamak, yani ikinci aşamayı unutmak. 12: ayrık durumları çarpmak yerine tüm sayıları, yani 4+3+54+3+5 işlemini yapmak; iki aşama toplanmaz, çarpılarak birleştirilir. 20: metro hatlarını atlayıp yalnız otobüsle gitmek, bu durumda 4⋅5=204\cdot 5=20 bulunur. 60: otobüs ve metro durumlarını aynı anda kullanılıyormuş gibi çarpmak; oysa ikisi birlikte seçilmediği için 4⋅3⋅5=604\cdot 3\cdot 5=60 yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 90

  • Olasılık
  • Kolay
  • Şekilli soru

Masada şekildeki gibi sayılar yazılı kartlar bulunmaktadır. Bu kartlar ters çevrilip iyice karıştırılıyor ve kartlardan rastgele bir tanesi çekiliyor. Çekilen kart masaya geri konmadan, kalan kartlardan rastgele ikinci bir kart daha çekiliyor.

Buna göre, çekilen iki kartın üzerindeki sayıların toplamının çift olma olasılığı kaçtır?

Masada yüzleri yukarı bakan altı kart; kartların üzerinde sırasıyla 2, 4, 6, 8, 3 ve 5 yazıyor.
  1. A

    25\dfrac{2}{5}

  2. B

    715\dfrac{7}{15}

    Doğru cevap
  3. C

    815\dfrac{8}{15}

  4. D

    59\dfrac{5}{9}

  5. E

    23\dfrac{2}{3}

Doğru cevap: B

Çözüm

Şekildeki kartların üzerinde 2, 4, 6, 8 (çift) ve 3, 5 (tek) yazmaktadır.

Birinci adım: iki kartın toplamının çift olması için iki kartın ikisi de çift ya da ikisi de tek olmalıdır.

İkinci adım: kartlar arasından geri konmadan iki kart çekilmesinin eşit olası durum sayısı (62)=6⋅52=15\binom{6}{2}=\dfrac{6\cdot 5}{2}=15 tanedir.

Üçüncü adım: iki çift kart seçme yolu (42)=6\binom{4}{2}=6, iki tek kart seçme yolu (22)=1\binom{2}{2}=1 tanedir; istenen durum sayısı 6+1=76+1=7 olur. Olasılık 715\dfrac{7}{15} bulunur.

Çeldiriciler. 25\dfrac{2}{5}: yalnızca iki çift kartın çekilmesini sayıp iki tek kartın durumunu atlamaktır. 815\dfrac{8}{15}: istenen olayın tümleyenini, yani toplamın tek olduğu durumu vermektir. 23\dfrac{2}{3}: yalnızca ilk çekilen kartın çift olma olasılığını vermektir. 59\dfrac{5}{9}: ikinci çekilişte kart sayısını altı olarak alıp ilk kartı geri konmuş gibi hesaplamaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 91

  • Doğruda ve üçgende açılar
  • Kolay
  • Şekilli soru

Şekilde d1 // d2 olan iki yatay doğru ve bu doğruların arasında bir kez kırılan bir bisiklet yolu gösterilmiştir. Yol, d1 üzerindeki A noktasından kırılma noktası K'ya, oradan da d2 üzerindeki B noktasına uzanmaktadır. Şekilde verilen açılara göre K noktasındaki x açısının ölçüsü kaç derecedir?

d1 ve d2 yatay paralel doğrulardır. A noktası d1 üzerinde, B noktası d2 üzerindedir; A-K-B kırık çizgisinde K iki doğru arasındadır. A noktasında d1 ile AK arasındaki açı 35°, B noktasında d2 ile BK arasındaki açı 48°, K noktasındaki açı x'tir.
  1. A

    13°

  2. B

    35°

  3. C

    83°

    Doğru cevap
  4. D

    97°

  5. E

    132°

Doğru cevap: C

Çözüm

K noktasından d1 ve d2 doğrularına paralel bir yardımcı doğru çizelim. Birinci adım: d1 // d2 olduğundan, A noktasındaki 35° açı ile yardımcı doğrunun K noktasındaki tarafı arasındaki açı iç ters açılar olarak eşittir; x'in bir parçası 35° dir. Aynı akıl yürütmeyle B noktasındaki 48° açı, x'in diğer parçasına eşittir. İkinci adım: x bu iki parçanın toplamıdır, yani x = 35° + 48° = 83° bulunur. Çeldiriciler: 13°, iki verilen açının farkıdır; açılar toplanması gerekirken çıkarılmıştır. 35°, x'in yalnızca bir parçasıdır; iki parça da hesaba katılmalıdır. 97°, 83°'nin 180°'ye tümleridir; toplamı 180°'den çıkarmak bu durumda doğru bir kural değildir. 132°, 48°'nin bütünleridir; verilen açıyı tümleriyle karıştırmak yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 92

  • Üçgenler: eşlik, benzerlik, özel üçgenler, kenarortay-açıortay, alan
  • Zor
  • Şekilli soru

Kenarları ABC üçgeni biçiminde olan bir parkta D noktası [BC] kenarının, E noktası [AC] kenarının orta noktasıdır. Parkın içinden geçen AD ve BE yolları G noktasında kesişmektedir. Şekilde BDG bölgesinin alanı verilmiştir. Buna göre CDGE dörtgen bölgesinin alanı kaç metrekaredir?

ABC üçgeninde D, BC kenarının; E, AC kenarının orta noktasıdır. AD ve BE doğruları G noktasında kesişir. BDG bölgesinin alanı 12 metrekaredir. CDGE dörtgeni taralıdır.
  1. A

    12 m²

  2. B

    18 m²

  3. C

    24 m²

    Doğru cevap
  4. D

    36 m²

  5. E

    48 m²

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: G, ABC üçgeninin ağırlık merkezi olduğundan kenarortaylar birbirini 2:1 oranında böler ve [BGC] üçgeninin alanı [ABC] alanının üçte biri, yani S/3'tür. İkinci adım: D noktası [BC] kenarının orta noktası olduğundan [BDG] ve [CDG] üçgenlerinin tabanları eşit, yükseklikleri aynıdır; bu yüzden [BDG] = [BGC] / 2 = S/6 olur. Şekildeki 12 m² değerinden S/6 = 12 bulunur ve S = 72 m² çıkar. Üçüncü adım: CDGE dörtgeni [CDG] ve [CGE] üçgenlerinden oluşur. [CDG] = S/6 = 12 m² ve [CGE] = [CGA] / 2 = S/6 = 12 m² olduğundan dörtgenin alanı 12 + 12 = 24 m² bulunur. Çeldiriciler: 12 seçeneği yalnız BDG bölgesinin alanıdır, istenen dörtgen ise iki parçadan oluşur. 18 seçeneği alanı S/4 sanmanın sonucudur, oysa ağırlık merkezi oranı S/3 verir. 36 seçeneği alanın yarısını almaktır; tek bir kenarortay alanı ikiye böler ama CDGE iki kenarortayın ayırdığı bir bölgedir. 48 seçeneği 2S/3 almaktır; ağırlık merkezi oranının ters kurulmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 93

  • Üçgenler: eşlik, benzerlik, özel üçgenler, kenarortay-açıortay, alan
  • Zor
  • Şekilli soru

Üçgen biçimindeki bir bahçenin tepe noktası A'dır. DE doğrusu bahçenin tabanı [BC]'ye paraleldir; D noktası [AB] üzerinde, E noktası [AC] üzerindedir. Bahçenin üstteki ADE bölümü ekilmeyecek, geri kalan DBCE yamuk bölgesine çim ekilecektir. Şekilde ADE üçgeninin alanı ile AD ve DB uzunlukları verilmiştir. Çim ekilecek DBCE yamuk bölgesinin alanı kaç metrekaredir?

ABC üçgeninde DE doğrusu BC tabanına paraleldir; D noktası AB üzerinde, E noktası AC üzerindedir. AD uzunluğu 2 metre, DB uzunluğu 3 metredir. ADE üçgeninin alanı 8 metrekaredir. DBCE yamuğu taralıdır.
  1. A

    8 m²

  2. B

    12 m²

  3. C

    20 m²

  4. D

    42 m²

    Doğru cevap
  5. E

    50 m²

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: DE doğrusu BC'ye paralel olduğundan ADE ve ABC üçgenleri benzerdir. Benzerlik oranı AD/AB'dir ve AB = AD + DB = 2 + 3 = 5 metre olduğundan oran 2/5'tir. İkinci adım: benzer üçgenlerde alanlar oranı benzerlik oranının karesine eşittir; [ADE]/[ABC] = (2/5)² = 4/25 olur. Üçüncü adım: Şekildeki [ADE] = 8 m² değerinden [ABC] = 8 · 25/4 = 50 m² ve yamuk alanı [DBCE] = 50 − 8 = 42 m² bulunur. Çeldiriciler: 8 seçeneği yalnız üstteki ADE üçgeninin alanıdır, yamuk ise onun dışındaki bölümdür. 12 seçeneği alan oranını benzerlik oranıyla doğrusal kurup küçük üçgeni çıkarmanın sonucudur; oysa alanlar oranı karesel değişir. 20 seçeneği küçük alanı 5/2 ile çarpmaktır, bu da alan oranını uzunluk oranı gibi almak demektir. 50 seçeneği tüm bahçenin alanıdır, yamuk ise bu alandan küçük üçgen çıkarıldıktan sonra kalandır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 94

  • Üçgenler: eşlik, benzerlik, özel üçgenler, kenarortay-açıortay, alan
  • Zor
  • Şekilli soru

Tepesi A olan ABC üçgeni biçiminde bir rampanın tabanı [BC]'dir. Rampanın altına, tabana paralel bir destek çubuğu DE yerleştirilmiştir; D noktası [AB] üzerinde, E noktası [AC] üzerindedir. Şekilde AD ve DB uzunlukları ile tabanın uzunluğu verilmiştir. Şekildeki ölçülere göre destek çubuğu DE'nin uzunluğu kaç metredir?

ABC üçgeninde tabanı BC 24 metredir. D noktası AB üzerinde, E noktası AC üzerindedir ve DE tabana paraleldir. AD uzunluğu 3 metre, DB uzunluğu 5 metredir. DE çubuğunun uzunluğu x metredir.
  1. A

    3 m

  2. B

    9 m

    Doğru cevap
  3. C

    15 m

  4. D

    24 m

  5. E

    64 m

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: DE doğrusu BC'ye paralel olduğundan ADE ve ABC üçgenleri benzerdir ve bu iki üçgen açı-açı benzerlik koşulunu sağlar. İkinci adım: benzer üçgenlerde karşılıklı kenarlar orantılı olduğundan DE/BC = AD/AB yazılır. Üçüncü adım: Şekilden AD = 3 m ve DB = 5 m olduğu okunur, AB = 3 + 5 = 8 m olur. Bu durumda DE = 24 · 3/8 = 9 m bulunur. Çeldiriciler: 3 seçeneği istenen çubuk yerine AD uzunluğunu vermektir. 15 seçeneği oranı DB/AB olarak kurmak, yani benzerlik oranını ters almaktır. 24 seçeneği istenen parça yerine tabanın uzunluğunu vermektir. 64 seçeneği orantıyı ters kurmaktır; bu değer tabandan uzun bir çubuk anlamına gelir ki paralel bir çubuk tabandan kısa olmalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 95

  • Alan, çevre ve ölçme: birleşik şekiller, kaplama, katlama, yeni nesil geometri bağlamı
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki ABCD dikdörtgen biçimli kâğıdın D köşesi, A köşesinden geçen kesikli çizgi boyunca katlanarak BC kenarı üzerindeki D' noktasına getiriliyor. Katlama çizgisi DC kenarını E noktasında kesmektedir. Katlanan köşe yeni konumunda kalırken kâğıdın geri kalan kısmı yerinde durmaktadır. Buna göre |DE| uzunluğu kaç santimetredir?

Dikdörtgen kâğıt ABCD; AB kenarı 8 cm, BC kenarı 10 cm. Kesikli katlama çizgisi A noktasından üst kenar DC üzerindeki E noktasına uzanır; D köşesi bu çizgi boyunca katlanıp BC kenarı üzerindeki D' noktasına gelmiştir.
  1. A

    3 cm

  2. B

    4 cm

  3. C

    5 cm

    Doğru cevap
  4. D

    6 cm

  5. E

    8 cm

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Katlamada çakışan parçalar birbirine eşittir; D köşesi D' noktasına geldiğinden AD' = AD = 10 cm olur. İkinci adım: ABD' dik üçgeninde BD' = √(10² − 8²) = 6 cm bulunur ve buradan D'C = 10 − 6 = 4 cm çıkar. Üçüncü adım: DE = ED' = x olduğundan EC = 8 − x olur. ECD' dik üçgeninde Pisagor bağıntısı x² = (8 − x)² + 4² verir; açılıp düzenlenirse 16x = 80 ve x = 5 cm bulunur. Çeldiriciler: 6 cm, katlanan kenarı BD' uzunluğuyla karıştırmanın sonucudur; katlamadan sonra kenarın uzunluğu korunur ama konumu değişir. 3 cm, yalnız kalan parça EC nin verilmesiyle oluşur. 4 cm, D'C dik kenarının x sanılmasından çıkar. 8 cm, AB kenarının tamamının istenen uzunluk sanılmasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 96

  • Alan, çevre ve ölçme: birleşik şekiller, kaplama, katlama, yeni nesil geometri bağlamı
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekildeki yamuk biçimli bahçenin ölçüleri şekilde verilmiştir. Bahçenin içinden tabanlara dik olarak geçen taralı yol, çim ekilmeyecek kısmı oluşturmaktadır. Yol dışında kalan bütün alana çim ekilecek ve çim tohumunun fiyatı metrekaresi 18 TL'dir. Çim tohumu için ödenecek toplam tutar kaç TL'dir?

Yamuk biçimli bahçe ABCD: alt taban AB 30 m, üst taban DC 20 m, yükseklik AD 12 m; A ve D köşeleri dik açılıdır. Bahçenin içinden tabanlara dik ve genişliği 2 m olan taralı dikdörtgen yol geçmektedir.
  1. A

    432 TL

  2. B

    4680 TL

  3. C

    4968 TL

    Doğru cevap
  4. D

    5400 TL

  5. E

    10368 TL

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Yamuğun alanı, tabanlar toplamının yarısı ile yüksekliğin çarpımıdır: (30 + 20) / 2 × 12 = 300 m² bulunur. İkinci adım: Taralı yol dikdörtgen olup alanı 2 × 12 = 24 m² dir ve bahçenin içinde tamamen yer alır. Üçüncü adım: Çim ekilecek alan 300 − 24 = 276 m² olur; 276 × 18 = 4968 TL ödenir. Çeldiriciler: 10368 TL, yamuk alanında yarıya bölmenin unutulmasından doğar. 5400 TL, yol alanının hiç çıkarılmamasının sonucudur. 4680 TL, yol alanının 2 × 20 alınmasıyla çıkar ve yanlıştır. 432 TL, yalnız yolun alanı üzerinden fiyatlamanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 97

  • Çokgenler ve dörtgenler
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir döşeme deseninde düzgün bir altıgen, bir kare ve kenar sayısı bilinmeyen düzgün bir çokgen, ortak bir köşede hiç boşluk bırakmadan ve üst üste binmeden birleştirilmiştir. Şekilde altıgenin bir iç açısının ölçüsü gösterilmiştir. Buna göre, düzgün çokgenin kenar sayısı kaçtır?

Ortak bir köşede birleşen düzgün altıgen, kare ve kenar sayısı bilinmeyen düzgün çokgen; altıgenin bir iç açısı 120° olarak gösterilmiş; çokgenin bir bölümü çizili, içi soru işaretiyle işaretlenmiş.
  1. A

    4

  2. B

    6

  3. C

    8

  4. D

    12

    Doğru cevap
  5. E

    54

Doğru cevap: D

Çözüm

Ortak köşede altıgenin, karenin ve bilinmeyen çokgenin açılarının toplamı 360° olur. Birinci adımda altıgenin iç açısı şekilde 120°, karenin iç açısı 90° olduğundan bilinmeyen çokgenin iç açısı 360° − 120° − 90° = 150° bulunur. İkinci adımda dış açı 180° − 150° = 30° olur. Dış açıların toplamı 360° olduğundan kenar sayısı 360° : 30° = 12 çıkar.

Çeldiriciler. “4” seçeneği kare için 360 : 90 işleminden çıkar; kare ile bilinmeyen çokgen karıştırılmıştır. “6” seçeneği son adımda 360 yerine 180 kullanılmasıyla elde edilir. “8” seçeneği karenin açısını hesaba katmadan 240 : 30 yapılmasından çıkar. “54” seçeneği kenar sayısı yerine köşegen sayısıdır: 12 kenarlı bir çokgenin köşegen sayısı 12 · 9 : 2 = 54 tür; soru kenar sayısını sorduğu için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 98

  • Çokgenler ve dörtgenler
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir kafenin masası için bir marangoz masa üstüne bir cam yaptırmıştır. Camın yüzeyi şekildeki gibi ikizkenar yamuk biçimindedir ve kenar uzunlukları şekilde santimetre cinsinden verilmiştir. Yüzeyin tamamı tek parça cam olduğuna göre, bu camın alanı kaç santimetrekaredir?

İkizkenar yamuk biçiminde masa yüzeyi; alt taban 26 cm, üst taban 14 cm, eş yan kenarlar 10 cm; yüksekliği kesikli bir çizgiyle gösterilmiş ve adlandırılmamış.
  1. A

    8

  2. B

    48

  3. C

    160

    Doğru cevap
  4. D

    200

  5. E

    320

Doğru cevap: C

Çözüm

Üst tabanın uçlarından inen yükseklikler alt tabanı üç parçaya ayırır; yan parçalar eşit olduğundan her birinin uzunluğu (26 − 14) : 2 = 6 cm’dir. Birinci adımda yan kenar 10 cm olan dik üçgende yükseklik Pisagor bağıntısıyla √(10² − 6²) = √64 = 8 cm bulunur. İkinci adımda yamuğun alanı, tabanlar toplamının yarısı ile yüksekliğin çarpımıdır: (26 + 14) : 2 · 8 = 160 cm² bulunur.

Çeldiriciler. “8” seçeneği yüksekliğin kendisidir; alan yerine onu vermek hatasıdır. “48” seçeneği tabanlar toplamı yerine tabanlar farkını kullanmaktan çıkar (6 · 8). “200” seçeneği yüksekliği yan kenarla değiştirmekten çıkar (20 · 10). “320” seçeneği tabanlar toplamını ikiye bölmeyi unutmaktan çıkar (40 · 8).

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 99

  • Katı cisimler (prizma, silindir, koni, küre; hacim, alan, açınım)
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde dikdörtgenler prizması biçiminde bir kapta bulunan suyun taban ayrıtları ile su yüksekliği, yanda ise ayrıtı verilen bir küp gösterilmiştir. Bu küp, su taşmayacak biçimde tamamen suya bırakılıp dibe oturuyor. Küp suya bırakıldıktan sonra suyun yüksekliği kaç santimetre olur?

Taban ayrıtları 16 cm ve 10 cm, su yüksekliği 12 cm olan dikdörtgenler prizması (su hacmi) ve yanda ayrıtı 4 cm olan küp.
  1. A

    0,4 cm

  2. B

    12,4 cm

    Doğru cevap
  3. C

    12,6 cm

  4. D

    16 cm

  5. E

    18,4 cm

Doğru cevap: B

Çözüm

Küp tamamen suya battığı için suyun yükselmesine neden olan hacim küpün hacmine eşittir: 4³ = 64 cm³. Bu hacim suyun taban alanına bölünürse yükselme miktarı bulunur: 64 ÷ (16 × 10) = 0,4 cm. Yeni su yüksekliği, ilk yükseklik 12 cm ile bu artışın toplanmasıyla 12 + 0,4 = 12,4 cm olarak elde edilir. Çeldiriciler: 16 cm seçeneği, yükselmeyi küpün ayrıtına eşit almanın sonucudur; oysa yükselme bir hacim değişiminden doğar. 18,4 cm seçeneği, taban alanına bölmek yerine tek bir taban ayrıtına bölmenin sonucudur. 12,6 cm seçeneği, küpün hacmini 6a² ile (6 × 4² = 96) hesaplamanın sonucudur; 96 ÷ 160 = 0,6 eklenince çıkar. 0,4 cm seçeneği yalnızca yükselme miktarını verir, oysa soru suyun yeni yüksekliğini sorar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 100

  • Katı cisimler (prizma, silindir, koni, küre; hacim, alan, açınım)
  • Orta
  • Şekilli soru

Şekildeki küpün dış yüzeyi tamamen boyanmıştır ve küp, ayrıtlarının uzunluğu 1 birim olan küçük küplere bölünmüş kabul ediliyor. Bu işlemden sonra oluşan küçük küplerden tam olarak iki yüzü boyalı olanların sayısı kaç olur?

Ayrıtı 7 birim olan küp; gizli kenarlar kesikli çizilmiştir.
  1. A

    60

    Doğru cevap
  2. B

    68

  3. C

    84

  4. D

    125

  5. E

    150

Doğru cevap: A

Çözüm

Büyük küp, her ayrıtında 7 küçük küp bulunduğu için 7³ = 343 birim küpten oluşur. Tam olarak iki yüzü boyalı küpler, büyük küpün her ayrıtı üzerinde köşe küpleri dışında kalanlardır: bir ayrıtta 7 − 2 = 5 küp bulunur ve 12 ayrıt olduğundan 12 × 5 = 60 küp elde edilir. Köşe küpleri üç yüzü boyalı olduğu için bu sayıya dahil edilmez. Çeldiriciler: 68 seçeneği, köşe küplerinin de eklenmesinin sonucudur; 8 köşe küpü 60 sayısına eklenince 68 bulunur. 84 seçeneği, her ayrıttaki köşe düzeltmesinin yapılmamasından çıkar: 12 × 7 = 84. 125 seçeneği, hiçbir yüzü boyalı olmayan iç küplerin sayısıdır (5³). 150 seçeneği ise yalnızca bir yüzü boyalı küplerin sayısıdır: 6 × 5² = 150.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 101

  • Basınç ve kaldırma kuvveti
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    A cisminin kaba bırakılması tartı okumasını değiştirmez.

  2. II.

    B cisminin kaba bırakılması kaptan dışarı 50 g su taşırır.

  3. III.

    B cisminin kaba bırakılmasıyla tartı okuması 200 g yükselir.

Taşmaya kadar suyla doldurulmuş bir kap, üzerinde duran bir tartıya yerleştirilmiş durumda. Hacmi 100 cm³ ve özkütlesi 0,6 g/cm³ olan A cismi ile hacmi 50 cm³ ve özkütlesi 4 g/cm³ olan B cismi, sırayla kabın içine bırakılıyor. Cisim hareketsiz kaldıktan sonra tartı okunup bırakılmadan önceki okumayla kıyaslanıyor. Suyun özkütlesi 1 g/cm³ alınacaktır.

Bu düzenekte yapılan ölçümlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    Yalnız II

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: A cisminin özkütlesi 0,6 g/cm³ olup suyunkinden küçük olduğundan cisim yüzer. Yüzen cismin kaldırma kuvveti ağırlığına eşit olduğu için taşan suyun kütlesi A'nın kütlesine eşittir: 100 cm³ × 0,6 g/cm³ = 60 g. Kabın ağırlaşması taşan suyun kütlesi ile cismin ağırlığının farkıdır: 60 − 60 = 0 g. Tartının gösterdiği değer değişmez; I. yargı doğrudur.

İkinci adım: B cisminin özkütlesi 4 g/cm³ olup suyunkinden büyük olduğundan cisim batar ve taşan suyun hacmi cismin hacmine, yani 50 cm³'e eşit olur. Taşan su kütlesi 50 cm³ × 1 g/cm³ = 50 g olur; II. yargı doğrudur.

Üçüncü adım: B için kabın ağırlaşması 200 − 50 = 150 g'dır, 200 g değildir; III. yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II olduğundan cevap bu ikilidir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, taşan suyun kütlesini her durumda cismin kütlesine eşit almaktan çıkar; bu hatada B için taşan su 200 g olur ve II yanlış görünür. 'Yalnız II' seçeneği, yüzen A cisminde de cismin tüm hacmi kadar suyun taştığını sanmaktan çıkar; bu hatada A için ağırlaşma negatif çıkar ve I yanlış görünür. 'II ve III' seçeneği, kaptaki ağırlaşmanın her cisim için cismin ağırlığına eşit alınmasından gelir; A için 60 g çıkar ve I yanlış sayılır. 'I, II ve III' seçeneği ise yalnız batan B cismi için aynı hatanın yapılmasından gelir; B için ağırlaşma 200 g çıkar ve III doğru görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 102

  • Kuvvet, Newton yasaları, sürtünme, denge
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Sürtünme ve hava direncinin ihmal edildiği yatay bir buz pistinde, kısa süre itilen bir disk pist boyunca düz bir çizgide kaymaya başlıyor. İtme kesildikten sonra disk aynı doğrultuda kaymaya devam ediyor.

İtme kesildikten sonra diskle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Diske etki eden itme kesildiğinden, disk hareket etmeye devam edemez ve kısa sürede durur.

  2. B

    Diskin hızını koruyabilmesi için hareket yönünde sürekli bir kuvvetin uygulanması gerekir.

  3. C

    Hareket yönünde kuvvet kalmadığı hâlde disk giderek hızlanarak yoluna devam eder.

  4. D

    Kütlesi büyük olan disk, sürtünme yokken bile hareket doğrultusunu zamanla kendiliğinden değiştirir.

  5. E

    Üzerine etki eden net kuvvet sıfır olduğundan disk, sabit hızla düz bir çizgide kaymaya devam eder.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

İtme kesildikten sonra diske yatay yönde uygulanan bir kuvvet kalmaz. Sürtünme ve hava direnci de ihmal edildiğinden diske etki eden net kuvvet sıfırdır. Newton'un birinci yasasına göre net kuvveti sıfır olan bir cismin hızı değişmez; disk ilk hızını korur ve düz bir çizgide kaymaya devam eder.

Çeldiriciler: Diskin zamanla duracağını söyleyen ifade yanlıştır, çünkü diski durduracak bir sürtünme ya da başka bir kuvvet yoktur. Hareketi sürdürmek için sürekli kuvvet gerektiğini söyleyen ifade yanlıştır, çünkü kuvvet hızı değiştirir, sabit hızı korumak için gerekmez. Kuvvet kalmadığı hâlde diskin hızlanacağını söyleyen ifade yanlıştır, çünkü net kuvvet sıfırken hız artmaz. Kütlenin hareket doğrultusunu kendiliğinden değiştirdiğini söyleyen ifade yanlıştır, çünkü yön değişimi de bir kuvvet gerektirir; kütle yalnızca eylemsizliği artırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 103

  • Isı, sıcaklık, hâl değişimi, ısıl denge, iletim, genleşme
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Isı, metal bloktan suya doğru akmıştır.

  2. II.

    Metal bloğun ısı sığası, suyun ısı sığasının yarısıdır.

  3. III.

    Sıcaklık değişimi büyük olan cismin ısı sığası daha büyüktür.

Yalıtılmış bir kapta bulunan metal bir blok ile su, ısıl denge sağlanana kadar birbiriyle temas ettirilmiştir. Şekil, metal blok ve suyun sıcaklığının zamanla değişimini göstermektedir. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sıcaklık-zaman çizgi grafiği. Metal blok: 80, 56, 46, 42, 40, 40 °C. Su: 20, 28, 34, 38, 40, 40 °C. Zaman: 0, 2, 4, 6, 8, 10 dakika.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda grafikten sıcaklıklar okunur: metal blok 80 °C'den, su 20 °C'den başlamış ve ikisi de 40 °C'de dengelenmiştir. Isı, sıcaklığı yüksek olan metalden suya doğru akar; bu nedenle I. yargı doğrudur. İkinci adımda ısı alışverişi eşitliği kurulur: metalin verdiği ısı suyun aldığı ısıya eşittir, yani K_m × (80 − 40) = K_s × (40 − 20) yazılır. Bu eşitlikten 40 × K_m = 20 × K_s, dolayısıyla K_m = K_s / 2 bulunur ve II. yargı doğrudur. Üçüncü adımda III. yargı sınanır: metalin sıcaklık değişimi 40 °C, suyunkinin 20 °C olduğundan birincisi büyüktür; ancak ikinci adımda bulunduğu gibi metalin ısı sığası daha küçüktür. Sıcaklık değişimi büyük olmak ısı sığasının da büyük olmasını gerektirmez, bu yüzden III. yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II olduğundan doğru seçenek I ve II'dir. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, ısı sığaları oranının ters okunmasından doğar; bu okumada II. yargı yanlış görünür. 'Yalnız II' seçeneği, ısının soğuktan sıcağa aktığının sanılmasından doğar; oysa sıcaklığı yüksek olan cisim ısı verir. 'I, II ve III' seçeneği, sıcaklık değişimi büyük olanın ısı sığasının da büyük olduğu yanılgısını taşır. 'II ve III' seçeneği ise yön yanılgısı ile sıcaklık değişimi yanılgısının birlikte yapılmasıyla ortaya çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 104

  • Elektrik akımı, direnç, devreler; mıknatıs ve manyetik alan
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Günlük enerji tüketimi en büyük olan cihaz çamaşır makinesidir.

  2. II.

    Ütünün bir ayda harcadığı enerji, çamaşır makinesinin bir ayda harcadığı enerjiden büyüktür.

  3. III.

    Elektrik birim fiyatı kWh başına 2 TL olduğunda, üç cihazın bir aylık toplam tüketimi için ödenecek tutar 282 TL'dir.

Bir evde üç elektrikli cihaz kullanılmaktadır. Cihazların gücü ve günlük kullanım süreleri şöyledir. Çamaşır makinesi 1800 W gücünde olup günde 2 saat çalıştırılmaktadır. Ütünün gücü 2400 W'tır ve her gün 15 dakika kullanılmaktadır. Aydınlatmada kullanılan LED setinin gücü 100 W'tır ve günde 5 saat yanmaktadır. Her cihaz belirtilen süre boyunca çalıştırılmakta, bu süre dışında kapalı tutulmaktadır.

Bir ay 30 gün kabul edildiğine göre, bu cihazlarla ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I, II ve III

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Güçler kilowatta çevrilir. 1800 W = 1,8 kW, 2400 W = 2,4 kW ve 100 W = 0,1 kW'tır.

İkinci adım: Günlük enerji E = P · t ile bulunur. Çamaşır makinesi 1,8 · 2 = 3,6 kWh, ütü 2,4 · 0,25 = 0,6 kWh (15 dakika = 0,25 saat) ve LED seti 0,1 · 5 = 0,5 kWh enerji harcar.

Üçüncü adım: Bir ay 30 gün alınarak aylık enerjiler bulunur: çamaşır makinesi 108 kWh, ütü 18 kWh, LED seti 15 kWh; toplam 141 kWh'tir.

Dördüncü adım: Birim fiyat kWh başına 2 TL olduğundan toplam maliyet 141 · 2 = 282 TL'dir.

I. DOĞRU: Günlük enerji 3,6 kWh ile çamaşır makinesinde en büyüktür. Ütünün gücü daha büyük olsa da harcanan enerji güç ile sürenin çarpımına bağlıdır.

II. YANLIŞ: Ütünün aylık enerjisi 18 kWh, çamaşır makinesinin aylık enerjisi 108 kWh'tir; ütü daha az enerji harcar.

III. DOĞRU: Üç cihazın aylık toplam tüketimi 141 kWh'tir ve kWh başına 2 TL ile ödenecek tutar 282 TL olur.

Doğru yargılar I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, günlük değerin aylığa genişletilmesi unutulduğunda ortaya çıkar; bu durumda III yanlış sayılır. 'Yalnız III' seçeneği, I'in gücü en büyük olan ütüye göre yanlış okunmasından gelir. 'I, II ve III' seçeneği, ütünün gücünün büyüklüğünün II'yi doğru göstereceği sanılmasından gelir. 'II ve III' seçeneği ise güç ile enerjinin birbirine karıştırılmasından gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 105

  • Elektrostatik
  • Zor
  • Şekilli soru

Aşağıdaki şekilde, aynı doğru üzerinde birbirine eşit uzaklıktaki üç noktaya yerleştirilmiş noktasal yükler gösterilmiştir. Yüklerin işaretleri ve büyüklükleri şekilde belirtilmiştir. Yükler sabit durmakta ve yalnızca birbirlerine elektriksel kuvvet uygulamaktadır; yerçekimi etkisi ihmal edilmektedir. Yükler birbirine temas etmemekte, ortam havadır ve yükler arasındaki elektriksel kuvvet Coulomb bağıntısına uymaktadır. K ile L yükleri arasındaki elektriksel kuvvetin büyüklüğü F'dir. Buna göre L yüküne etki eden net elektriksel kuvvetin büyüklüğü kaç F'dir?

Yatay sayı doğrusu, 0 ile 6 arası. Eşit aralıklı üç nokta: 1 noktasında K yükü (+2q), 3 noktasında L yükü (+q), 5 noktasında M yükü (+4q).
  1. A

    2F

  2. B

    0

  3. C

    F

    Doğru cevap
  4. D

    3F

  5. E

    F/2

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda şekilden yüklerin işaretlerini ve büyüklüklerini okuyoruz: K'nın yükü +2q, L'nin yükü +q, M'nin yükü +4q'dur. Üç nokta eşit aralıklıdır; bu yüzden her çift arasındaki uzaklık aynıdır ve Coulomb bağıntısında yalnızca yük çarpımları farklılık yaratır.

İkinci adımda K ile L arasındaki kuvvet F = k·(2q)(q)/d² olarak verilmiştir. M ile L arasındaki kuvvet aynı uzaklıkta k·(4q)(q)/d² olduğundan iki katı, yani 2F'dir.

Üçüncü adımda yönleri belirleriz. Üç yük de aynı işaretli olduğundan her yük, diğerlerini kendinden uzağa iter. K, L'yi sağa; M, L'yi sola iter ve iki kuvvet zıt yönlüdür. Net kuvvetin büyüklüğü 2F − F = F'dir.

'3F' değeri, zıt yönlü kuvvetlerin büyüklüklerinin yönlere bakılmadan toplanmasıyla çıkar. '2F' yalnızca M'nin etkisinin alınmasıyla, '0' iki kuvvetin dengelendiğinin sanılmasıyla, 'F/2' ise kuvvet oranının ters çevrilmesiyle elde edilir. Bu nedenle doğru değer F'dir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 106

  • Dalgalar: yay, su, ses, deprem dalgaları
  • Orta
  • Şekilli soru

Gergin bir yayda, genliği 2 cm olan periyodik bir enine dalga sağa doğru ilerlemektedir. Şekil bu dalganın bir andaki görünümünü göstermektedir. Aynı yayda, birinci dalgayla aynı genlik ve dalga boyuna sahip ikinci bir dalga da sağa doğru ilerlemekte ve birinci dalganın 10 cm gerisinde bulunmaktadır. Birinci dalganın bir tepesi yayın P noktasına geldiği anda, birinci dalganın P noktasındaki yer değiştirmesi, ikinci dalganın P noktasındaki yer değiştirmesi ve iki dalganın birlikte oluşturduğu yer değiştirme sırasıyla kaç cm'dir?

Gergin yayda ilerleyen enine dalganın bir andaki kesiti; ardışık iki tepe arasındaki dalga boyu 40 cm olarak işaretli.
  1. A

    1 cm; 0 cm; 1 cm

  2. B

    2 cm; -2 cm; 0 cm

  3. C

    2 cm; 0 cm; 2 cm

    Doğru cevap
  4. D

    2 cm; 2 cm; 4 cm

  5. E

    10 cm; 0 cm; 10 cm

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda şekilden dalga boyunu okuyalım: ardışık iki tepe arasındaki uzaklık λ = 40 cm'dir. Birinci dalganın P noktasında bir tepesi bulunduğundan bu dalganın P noktasındaki yer değiştirmesi genliğe eşit, yani 2 cm'dir.

İkinci adımda ikinci dalganın P noktasındaki değerini bulalım. İkinci dalga birinci dalgadan 10 cm geridedir ve 10 cm, dalga boyunun dörtte birine, yani 40 / 4 = 10 cm'ye eşittir. Bu nedenle ikinci dalganın tepesi P'den 10 cm geride kalır; P noktası bu tepeden çeyrek dalga boyu uzakta olduğu için ikinci dalganın P'deki yer değiştirmesi sıfırdır.

Üçüncü adımda iki yer değiştirmeyi üst üste bindirelim: bileşik yer değiştirme 2 + 0 = 2 cm olarak bulunur. Sonuç sırasıyla 2 cm; 0 cm; 2 cm'dir.

Çeldiriciler: '1 cm; 0 cm; 1 cm' seçeneği iki dalganın yer değiştirmelerinin ortalamasını almanın sonucudur; oysa bileşik yer değiştirme bu iki değerin toplamıdır. '2 cm; -2 cm; 0 cm' seçeneği 10 cm gecikmeyi yarım dalga boyu sanmaktan çıkar; bu durumda ikinci dalga ters yönde tepe olur ve bileşik değer sıfır çıkar, oysa 10 cm yalnızca çeyrek dalga boyudur. '2 cm; 2 cm; 4 cm' seçeneği iki dalganın fazına bakmadan genlikleri her durumda toplamanın sonucudur; ikinci dalga P'de denge konumundayken bu toplam gerçekleşmez. '10 cm; 0 cm; 10 cm' seçeneği gecikme mesafesini bir yer değiştirme sanmaktan doğar; 10 cm bir uzunluktur, yer değiştirme ise genlikle ölçülür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 107

  • Optik: aydınlanma, gölge, ayna, kırılma, mercek, renk
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K cisminin düzlem aynadaki görüntüsü göz tarafından görülebilir.

  2. II.

    L cisminin düzlem aynadaki görüntüsü göz tarafından görülebilir.

  3. III.

    M cisminin düzlem aynadaki görüntüsü göz tarafından görülebilir.

Bir laboratuvar deneyinde, birim karelere bölünmüş bir düzlemde yatay bir düzlem ayna kullanılmaktadır. Şekilde bu aynanın önünde G noktasındaki bir göz ile K, L ve M noktasal cisimleri gösterilmiştir. Göz ve cisimler, aynanın yansıtıcı yüzünün önünde ve şekil düzleminde bulunmaktadır. Ayna yalnızca şekilde işaretli uzunluktadır ve göz ile ayna arasında ışığı engelleyen bir cisim yoktur. Buna göre, G noktasındaki gözün aynada görebildiği cisimlerin görüntülerine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Birim kareli bir düzlemde yatay düzlem ayna x = 2 ile x = 8 arasında y = 0 doğrusu üzerindedir. Göz G (0, 6) noktasında, aynanın üstündedir; K (5, 3), L (1, 1) ve M (12, 2) noktasal cisimleri aynanın önündedir.
  1. A

    I ve II

  2. B

    Yalnız I

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Düzlem aynada bir cismin görüntüsü, cisimle aynanın yüzeyine göre simetrik bir konumda, aynanın öbür tarafında oluşur. Göz bir görüntüyü ancak gözden görüntüye çizilen doğrunun aynayı kestiği nokta, aynanın sınırları içinde kalıyorsa görebilir.

Birinci adım: Şekildeki koordinatlara göre G (0, 6) noktası, ayna x = 2 ile x = 8 arasında y = 0 doğrusu üzerindedir. Cisimlerin görüntüleri, aynaya göre simetrik olarak K' (5, −3), L' (1, −1) ve M' (12, −2) noktalarındadır.

İkinci adım: G'den bir görüntüye çizilen doğrunun y = 0 doğrusunu kestiği x değeri, x=xgo¨ru¨ntu¨⋅66+∣ygo¨ru¨ntu¨∣x = x_{\text{görüntü}} \cdot \dfrac{6}{6 + |y_{\text{görüntü}}|} ile bulunur. K' için x=5⋅69≈3,33x = 5 \cdot \dfrac{6}{9} \approx 3{,}33, L' için x=1⋅67≈0,86x = 1 \cdot \dfrac{6}{7} \approx 0{,}86, M' için x=12⋅68=9x = 12 \cdot \dfrac{6}{8} = 9 bulunur.

Üçüncü adım: 3,33 değeri 2 ile 8 arasında olduğundan K'nin görüntüsü aynanın üzerinde kesişen bir doğruyla görülür; I doğrudur. 0,86 değeri aynanın sol kenarının dışında kaldığından L'nin görüntüsü görülemez; II yanlıştır. 9 değeri aynanın sağ kenarının dışında kaldığından M'nin görüntüsü görülemez; III yanlıştır. Doğru yargı yalnız I'dir.

Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, aynanın sol kenarının hesaba katılmamasının sonucudur; sol kenar dışındaki L görülebilir sayılır. 'I ve III' seçeneği, sağ kenarın hesaba katılmamasıyla M'nin de görüldüğünü varsayar. 'II ve III' seçeneği, görme yönünün ters çevrilmesiyle aynanın içinde kalan K'nin görülemediği, dışarıdaki iki cismin görüldüğü sonucuna varılmasından çıkar. 'I, II ve III' seçeneği ise hiçbir ayna kenarının dikkate alınmamasının sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 108

  • Kimya bilimi, simyadan kimyaya, sembolik dil, laboratuvar güvenliği
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Laboratuvar dolabında etiketinde korozif madde işareti bulunan bir çözelti bulunuyor ve bu çözelti deney sırasında kullanılacaktır. Çözeltiyi kullanırken alınması gereken önlemlerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Önlük giyilip deri ve göz korunur

    Doğru cevap
  2. B

    Maddenin kokusu alınarak tanınması güvenli bir yoldur

  3. C

    Ateşten uzak tutulması yeterli önlemdir

  4. D

    Koruyucu gözlük takılmadan çalışmaya devam edilir

  5. E

    Madde ısıtılarak kaynama noktasına getirilip kullanılır

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, etiketteki işaretin anlamını belirlemektir: korozif işareti, maddenin temas ettiği deriyi ve gözü aşındırabileceğini gösterir. İkinci adım, bu tehlikeye uygun önlemi seçmektir; aşındırıcı maddede deri ve göz korunmalı, bunun için önlük ya da tulum giyilmelidir. Çeldiriciler: "Ateşten uzak tutulması yeterli önlemdir" seçeneği yanıcı madde işaretine ait önlemi korozif madde için tek önlem gibi sunar; korozif maddede asıl tehlike temastır, ateş değildir. "Maddenin kokusu alınarak tanınması güvenli bir yoldur" seçeneği, kimyasallara elle dokunulmayıp koklanmaması gerektiği kuralına aykırıdır. "Koruyucu gözlük takılmadan çalışmaya devam edilir" seçeneği göz korumasını ihmal ettiği için yanlıştır. "Madde ısıtılarak kaynama noktasına getirilip kullanılır" seçeneği, aşındırıcı bir maddeyi ısıtmanın tehlikeyi artıracağı için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 109

  • Atom modelleri, atomun yapısı, periyodik sistem ve özellikler
  • Zor
  • Şekilli soru

Şekilde periyodik tablonun bir kesiti ile Q harfiyle gösterilen elementin bilgi kutusu verilmiştir. Kesitte K, L, M ve Q harfleriyle gösterilen dört elementin periyot ve grup konumlarına göre aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur?

Periyodik tablonun 1. ile 3. periyotlarını gösteren kesit; dört kutu K, L, M ve Q harfleriyle gizlenmiştir. Tablonun altında bir element bilgi kutusu yer alır: atom numarası 9, kütle numarası 19.
  1. A

    K'nin atom yarıçapı, M'ninkinden büyüktür

  2. B

    L'nin birinci iyonlaşma enerjisi, K'ninkinden büyüktür

  3. C

    K'nin birinci iyonlaşma enerjisi, L'ninkinden büyüktür

    Doğru cevap
  4. D

    L'nin metalik özelliği, K'ninkinden büyüktür

  5. E

    M'nin elektronegatifliği, K'ninkinden büyüktür

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Şekildeki kesitte K kutusu 2. periyotta, 2A grubundadır; bu kutu berilyum (Be) elementidir. L kutusu 2. periyotta, 3A grubundadır; bu kutu bor (B) elementidir. M kutusu 3. periyotta, 2A grubundadır; bu kutu magnezyum (Mg) elementidir.

İkinci adım: K ve L aynı periyotta, ancak farklı gruplardadır. Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe birinci iyonlaşma enerjisi genel olarak artar. Ancak 2A grubu, kendisinden sonra gelen 3A grubundan daha yüksek iyonlaşma enerjisine sahiptir; çünkü berilyumun değerlik alt kabuğu tam dolu olduğundan oradan bir elektron koparmak daha fazla enerji ister. Bu istisnaya göre berilyumun birinci iyonlaşma enerjisi, borunkinden büyüktür. Doğru karşılaştırma, 'K'nin birinci iyonlaşma enerjisi, L'ninkinden büyüktür' ifadesidir.

Üçüncü adım: Çeldiricileri aynı mantıkla sınayalım. 'K'nin atom yarıçapı, M'ninkinden büyüktür' ifadesi yanlıştır; grupta aşağı inildikçe yeni enerji düzeyleri eklendiği için yarıçap artar, magnezyumun yarıçapı berilyumunkinden büyüktür. 'L'nin birinci iyonlaşma enerjisi, K'ninkinden büyüktür' ifadesi, 2A-3A istisnası atlanarak çıkan sonuçtur. 'L'nin metalik özelliği, K'ninkinden büyüktür' ifadesi yanlıştır; periyotta soldan sağa gidildikçe metalik özellik azalır, bu nedenle bor berilyumdan daha az metaliktir. 'M'nin elektronegatifliği, K'ninkinden büyüktür' ifadesi de yanlıştır; grupta aşağı inildikçe elektronegatiflik azalır, magnezyumun elektronegatifliği berilyumunkinden düşüktür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 110

  • Kimyasal türler arası etkileşimler: bağlar, fiziksel-kimyasal değişim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Katı ve sıvı hâldeki iyonik bileşikler, şeker çözeltisi ile metal örnekleri elektrik iletkenliği açısından karşılaştırılıyor. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Metallerde elektriği, serbestçe hareket eden değerlik elektronları iletir.

    Doğru cevap
  2. B

    Şeker çözeltisi, içindeki çözünen madde nedeniyle elektriği iletir.

  3. C

    Katı hâldeki iyonik bileşikler iyon içerdiği için elektriği iletir.

  4. D

    Metallerde elektrik iletimi, iyonların yer değiştirmesiyle sağlanır.

  5. E

    Sıvı hâldeki iyonik bileşik, iyonları serbest hareket edemediği için elektriği iletmez.

Doğru cevap: A

Çözüm

Bir maddenin elektriği iletebilmesi için yüklü taneciklerin serbestçe hareket edebilmesi gerekir. Metallerde taneciklerin metal katyonları ile serbest elektronlar olduğu belirlenir; bu serbest elektronlar uygulanan potansiyel farkıyla yönlü hareket ederek akımı taşır. Doğru ifade, metallerde elektriği serbest elektronların iletmesidir.

Çeldiriciler: Katı hâldeki iyonik bileşikte iyonlar kristal yapıda yerinde durduğundan, iyon içermeleri tek başına iletkenlik için yeterli değildir. Şeker çözeltisinde çözünen madde moleküller hâlinde bulunur ve yüklü tanecik oluşturmadığı için akım taşımaz. Metallerde iletim, iyonların yer değiştirmesiyle değil serbest elektronların hareketiyle sağlanır. Sıvı hâldeki iyonik bileşikte iyonlar hareket edebildiği için bu bileşik elektriği iletir; dolayısıyla bu ifade yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 111

  • Maddenin hâlleri ve gazlar
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dağ evindeki kapta suyun kaynama sıcaklığı, deniz kıyısındaki kapta suyun kaynama sıcaklığından düşüktür.

  2. II.

    Kaynama sürerken ısıtıcının gücü artırılırsa suyun kaynama sıcaklığı yükselir.

  3. III.

    Deniz kıyısındaki kaptaki suyun kaynama sıcaklığı, aynı koşullarda tuz eklenmemiş suyunkinden yüksektir.

Deniz kıyısındaki evde ve dağ evinde özdeş açık kaplara birer litre su konuluyor. Deniz kıyısındaki kabın altındaki ısıtıcının gücü 1000 W, dağ evindeki kabın altındaki ısıtıcının gücü 2000 W'tır. Deniz kıyısındaki kaba ayrıca bir miktar sofra tuzu ekleniyor, dağ evindeki kaba tuz eklenmiyor. Her iki kapta da su kaynamaya başladıktan sonra ısıtıcılar çalışmaya devam ediyor ve kaynama sürüyor.

Bu düzeneklerle ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Dış basınç arttıkça suyun buhar basıncının dış basınca ulaşması için gereken sıcaklık yükselir. Deniz kıyısındaki basınç dağ evindekinden yüksektir; bu nedenle dağ evindeki kapta su daha düşük sıcaklıkta kaynar ve birinci yargı doğrudur.

İkinci adım: Isıtıcının gücü, suyun kaynama sıcaklığını değil, kaynama noktasına ulaşma süresini ve buharlaşma hızını belirler. Dış basınç sabitken kaynama sırasında sıcaklık değişmez; bu nedenle ısıtıcı gücüyle ilgili ikinci yargı yanlıştır.

Üçüncü adım: Uçucu olmayan sofra tuzu suya karıştığında suyun buhar basıncı düşer ve kaynama sıcaklığı yükselir. Deniz kıyısındaki kapta tuz bulunduğu için bu kaptaki su, tuzsuz aynı koşuldaki sudan daha yüksek sıcaklıkta kaynar; üçüncü yargı doğrudur.

Dördüncü adım: Doğru yargılar I ve III'tür. Bu ikisini içeren seçenek doğru cevaptır.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, tuzun kaynama sıcaklığını yükseltmesi gerçeğini göz ardı eder. 'Yalnız II' seçeneği, ısıtıcı gücünün kaynama sıcaklığını belirlediği yanılgısından doğar ve doğru olan I ile III'ü dışarıda bırakır. 'I ve II' seçeneği, ısıtıcı gücünün kaynama noktasını yükselttiğini sanmaktan doğar. 'II ve III' seçeneği, yüksek rakımda suyun daha yüksek sıcaklıkta kaynadığını kabul etmekten doğar; I yanlış sayıldığı için bu seçenek de yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 112

  • Kimyanın temel kanunları, mol, tepkime denklemleri ve hesaplamalar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kütle spektrometresiyle yapılan bir analizde, bir X elementinin atomlarının yalnızca iki izotoptan oluştuğu ve başka bir izotopuna rastlanmadığı belirlenmiştir. Kütle numarası 20 olan izotopun doğadaki bulunma yüzdesi %90, kütle numarası 22 olan izotopun yüzdesi ise %10'dur.

Buna göre X elementinin ağırlıklı ortalama atom kütlesi kaç g/mol olur?

  1. A

    20

  2. B

    20,2

    Doğru cevap
  3. C

    21

  4. D

    21,8

  5. E

    2020

Doğru cevap: B

Çözüm

Bir elementin ağırlıklı ortalama atom kütlesi, izotopların kütle numaralarının doğadaki bulunma yüzdeleriyle çarpılıp toplanmasıyla bulunur. Birinci adımda yüzdeler ondalık biçime çevrilir: %90 için 0,90 ve %10 için 0,10 alınır. İkinci adımda 20 × 0,90 = 18 ve 22 × 0,10 = 2,2 hesaplanır; bu iki değerin toplamı 20,2 g/mol eder. '20' seçeneği ortalamanın tam sayıya yuvarlanmasıyla çıkar, oysa ağırlıklı ortalama ondalıklı bir değerdir. '21' seçeneği yüzdeler hiç hesaba katılmadan iki kütle numarasının basit aritmetik ortalamasıdır. '21,8' seçeneği yüzdelerin izotoplarla ters eşleştirilmesinden, '2020' seçeneği ise çarpımların 100'e bölünmeden toplanmasından doğar; bu yüzden üçü de yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 113

  • Karışımlar: homojen-heterojen, ayırma teknikleri, çözeltiler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Demir tozu ile kükürt tozundan oluşan karışım mıknatısla ayrılır; yöntem bileşenlerden yalnız birinin manyetik özellik göstermesine dayanır.

  2. II.

    Tuz ile su karışımı süzgeçle ayrılır; yöntem maddelerin tanecik boyutu farkına dayanır.

  3. III.

    Benzin ile su karışımı ayırma hunisiyle ayrılır; yöntem iki sıvının birbiri içinde çözünmemesine ve yoğunluk farkına dayanır.

Her öncülde bir karışım, bu karışımın bileşenlerine ayrılmasında uygulanan yöntem ve yöntemin dayandığı özellik farkı verilmiştir. Öncüllerde geçen karışımlar, laboratuvarda ve mutfakta sık karşılaşılan katı-katı, katı-sıvı ve sıvı-sıvı karışımlardır.

Öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    Yalnız II

  4. D

    II ve III

  5. E

    I ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda her öncüldeki karışımın bileşenleri ve türü belirlenir: demir-kükürt bir katı-katı karışımı, tuz-su tek fazlı bir çözelti, benzin-su ise birbiri içinde çözünmeyen iki sıvıdan oluşan bir karışımdır. İkinci adımda kullanılan yöntemin dayandığı özellik farkı bulunur. Üçüncü adımda eşleştirmenin bu farka gerçekten dayanıp dayanmadığı sınanır.

I. DOĞRU: Demir mıknatısa çekilir, kükürt çekilmez. Mıknatısla ayırma bu manyetik özellik farkına dayandığı için eşleştirme doğrudur.

II. YANLIŞ: Tuz suda çözündüğünde tek fazlı bir çözelti oluşur ve tanecikler süzgeçten geçer. Süzme yalnızca katı tanecikleri sıvıdan ayırabilir; çözünmüş tuzu ayırmak için buharlaştırma ya da kristallendirme gerekir. Bu nedenle eşleştirme yanlıştır.

III. DOĞRU: Benzin suda çözünmez ve yoğunluğu sudan küçüktür. Durulduğunda iki sıvı katman oluşur; ayırma hunisinin musluğundan alttaki su alınır. Yöntem bu yoğunluk ve çözünmezlik farkına dayandığı için eşleştirme doğrudur.

Doğru eşleştirmeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, III'ü yanlış saymaktan doğar; ayırma hunisinin yalnız katı-sıvı karışımları için kullanıldığını sanmak yanlıştır, çünkü iki sıvı katman da bu yöntemle ayrılır. 'I ve II' seçeneği, tuz-su karışımının süzgeçle ayrılabileceğini kabul ettiği için yanlıştır. 'Yalnız II' seçeneği, tanecik boyutu farkını her ayrımın temeli saymaktan doğar; oysa I ve III'ün dayandığı özellikler mıknatıslanma ve yoğunluktur, II ise yanlıştır. 'II ve III' seçeneği, II'yi doğru saydığı için geçersizdir ve I'i yanlış saymaktan doğar; demir-kükürt karışımının mıknatısla ayrıldığını görmemek bu hataya yol açar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 114

  • Asitler, bazlar ve tuzlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Aynı metal tozundan eşit miktarda iki örnek alınıyor. Birincisi seyreltik bir asit çözeltisine, ikincisi derişik bir baz çözeltisine ilave edildiğinde iki karışımda da kabarcık çıkışı gözleniyor. Bu gözleme dayanarak metal hakkında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

  1. A

    Asit ile karşılaştığında su oluşturur, gaz açığa çıkarmaz.

  2. B

    Baz çözeltisiyle gaz verir, asit çözeltisiyle vermez.

  3. C

    Bakır metali olup amfoter özellik gösterir.

  4. D

    Amfoter özellik gösterir; asit ve kuvvetli bazla hidrojen gazı açığa çıkarır.

    Doğru cevap
  5. E

    Soy metal olup kuvvetli baza karşı tepkime verir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, metalin hem asit hem de kuvvetli baz ortamında gaz verdiğini belirlemektir. Bu, metalin yalnız tek bir ortamda değil iki ortamda da tepkime verdiğini gösterir.

İkinci adım, bu davranışın amfoter metallerin özelliği olduğunu uygulamaktır. Amfoter metaller asitle tuz ve hidrojen gazı, kuvvetli bazla da tuz ve hidrojen gazı oluşturur; gözlem bu iki tepkimenin de gerçekleştiğini gösterir.

Üçüncü adım, metalin soy ya da yarı soy metal olmadığını ayırt etmektir. Soy metaller asit ve bazla tepkime vermez, yarı soy metaller ise seyreltik asitle tepkime vermez. Gözlenen tepkimeler bu gruplara uymadığı için metal amfoterdir ve doğru ifade, iki ortamda da gaz çıkardığını söyleyen seçenektir.

Çeldiriciler: 'Asit ile karşılaştığında su oluşturur, gaz açığa çıkarmaz' seçeneği, asitle tepkimede suyun ürün olduğunu sanmaktan doğar; oysa asitle tepkimede metal tuzu ile hidrojen gazı oluşur. 'Baz çözeltisiyle gaz verir, asit çözeltisiyle vermez' seçeneği, metalin yalnız tek bir ortamda tepkime verdiğini kabul eder; oysa gözlem iki ortamda da gaz çıkışını gösterir. 'Bakır metali olup amfoter özellik gösterir' seçeneği, bakırın amfoter olduğunu kabul etmekten doğar; bakır seyreltik asitle tepkime vermez ve amfoter değildir. 'Soy metal olup kuvvetli baza karşı tepkime verir' seçeneği, soy metallerin asit ve bazla tepkime vermediği bilgisine ters düşer.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 115

  • Hücre: organeller, zar yapısı, madde geçişleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Dışarıya çok miktarda protein salgılayan bir hücrenin çekirdekçiğinde rRNA sentezi yoğundur ve hücrenin enerji gereksinimi yüksektir. Bu hücrede hangi yapısal özellik beklenir?

  1. A

    Granülsüz endoplazmik retikulum yoğun, ribozom bulunmaz.

  2. B

    Mitokondri az, lizozom sayısı fazladır.

  3. C

    Granüllü endoplazmik retikulum ile bol mitokondri bulunur.

    Doğru cevap
  4. D

    Ribozomlar zarla çevrili, zar sayısı fazladır.

  5. E

    Çekirdekçik bulunmaz, ribozom sayısı azdır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Çekirdekçik, çekirdek içinde rRNA'nın sentezlendiği yapıdır ve ribozomların üretimine katılır. Bu hücrede rRNA sentezinin yoğun olması ribozom üretiminin de yüksek olduğunu gösterir.

Birinci adım, dışarıya çok protein salgılayan hücrede protein sentezinin yapıldığı yerin yüzeyinde ribozom taşıyan granüllü endoplazmik retikulum olduğunu belirlemektir. İkinci adım, ribozom üretiminin yüksek olmasının bu yapının bol bulunduğunu desteklediğini kurmaktır. Üçüncü adım, hücrenin enerji gereksiniminin ATP'yi büyük ölçüde üreten mitokondri sayısının yüksek olmasını gerektirdiğini bulmaktır. Dördüncü adım, bu üç bilgiyi seçeneklerle eşleştirmektir; yalnız bu eşleşme üç bilgiyle de uyuşur.

Çeldiriciler: 'Granülsüz endoplazmik retikulum yoğun, ribozom bulunmaz' ifadesi, bu yapının protein değil yağ ve karbonhidrat sentezi yaptığını göz ardı eder. 'Mitokondri az, lizozom sayısı fazladır' ifadesi, enerji gereksinimi yüksek bir hücrede mitokondri sayısının azalmayacağını unutur. 'Ribozomlar zarla çevrili, zar sayısı fazladır' ifadesi, ribozomun zarsız bir organel olduğunu bilmeyi gerektirir. 'Çekirdekçik bulunmaz, ribozom sayısı azdır' ifadesi ise verilen rRNA sentezi bilgisiyle çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 116

  • Canlıların ortak özellikleri, temel bileşikler (karbonhidrat, lipit, protein, vitamin, enzim)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hücrelerdeki nükleik asitlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Hücrelerde hem DNA hem de RNA bulunur.

  2. B

    Nükleik asitler, nükleotitlerin belirli bir düzende bir araya gelmesiyle oluşur.

  3. C

    RNA nükleotitlerinde timin bazı bulunur.

    Doğru cevap
  4. D

    DNA nükleotitlerinde bulunan şeker deoksiribozdur.

  5. E

    RNA nükleotitlerinde adenin, guanin, sitozin ve urasil bazları bulunur.

Doğru cevap: C

Çözüm

Nükleik asitlerde bazların ve şekerin türü, molekülün çeşidine göre değişir. DNA'da deoksiriboz şekeri ile adenin, guanin, sitozin ve timin bazları bulunur. RNA'da ise riboz şekeri ile adenin, guanin, sitozin ve urasil bazları bulunur. Timin yalnızca DNA'ya özgü bir bazdır; RNA'da onun yerini urasil alır. Bu nedenle RNA nükleotitlerinde timin bazı bulunduğunu söyleyen ifade yanlıştır ve soruda istenen cevap budur.

Çeldiriciler: Hücrelerde hem DNA hem de RNA bulunduğunu söyleyen ifade doğrudur; bu iki nükleik asit hücrede birlikte bulunur, tek çeşit nükleik asit olduğunu sanan öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar. Nükleik asitlerin nükleotitlerin belirli bir düzende bir araya gelmesiyle oluştuğunu söyleyen ifade de doğrudur; monomerin amino asit olduğunu sanan öğrenci bu ifadeyi hatalı bulur, oysa nükleik asitlerin yapı taşı nükleotittir. DNA nükleotitlerindeki şekerin deoksiriboz olduğunu belirten ifade doğrudur; riboz ile deoksiribozu karıştıran öğrenci bu ifadeyi yanlış sayar. RNA nükleotitlerinde adenin, guanin, sitozin ve urasil bazlarının bulunduğunu söyleyen ifade de doğrudur; urasili DNA'ya bağlayan öğrenci bu ifadeyi yanlış değerlendirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 117

  • Canlılar dünyası: çeşitlilik, sınıflandırma, âlemler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir gıda mikrobiyolojisi çalışmasında incelenen bakteri hücreleri için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Tek hücreli yapıdaki canlılar grubunda yer alırlar.

  2. B

    Hücre içinde ribozom bulunmasına karşın zarlı organel taşımazlar.

  3. C

    DNA'larını çekirdek zarı ile çevrili bir bölgede tutmazlar.

  4. D

    Hücrelerinde zarla sınırlı çekirdek ve zarlı organeller yer alır.

    Doğru cevap
  5. E

    Prokaryot hücre yapısına sahip canlılar arasında yer alırlar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Bakteriler tek hücreli ve prokaryot yapılı canlılardır. Birinci adım, hücre tipini belirlemektir: prokaryot hücrede DNA sitoplazmada bir bölgede toplanır, zarla çevrili bir çekirdek bulunmaz ve ribozomlar zarsız yapılardır. İkinci adım, her ifadeyi bu yapıya göre sınamaktır: zarla çevrili çekirdek ve zarlı organellerin yokluğu prokaryot hücrenin ayırt edici özelliğidir, dolayısıyla bu yapıları taşıdığını söyleyen ifade bakterilere değil ökaryot hücreye uyar ve yanlıştır. Çeldiriciler: tek hücreli olmaları, zarsız ribozomlar taşımalarına karşın zarlı organel içermemeleri, DNA'larının çekirdek zarı içinde tutulmaması ve prokaryot yapı taşımaları bakterilerin doğru özellikleridir; bu ifadeler sorunun istediği yanlış ifadeyi oluşturmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 118

  • Hücre bölünmeleri (mitoz, mayoz) ve üreme
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Mayoz bölünmeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Mayoz iki aşamalı bir bölünmedir.

  2. B

    Telofaz I sonunda haploit kromozom takımı oluşur.

  3. C

    Mayoz sonucunda gametler oluşur.

  4. D

    Anne hücredeki kalıtsal materyal birebir aynen aktarılır.

    Doğru cevap
  5. E

    Mayozun sonunda oluşan yavru hücreler haploittir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Mayoz, üreme hücrelerinin (gametlerin) oluştuğu ve kromozom sayısının yarıya indiği bölünmedir. Birinci adımda mayozun mayoz I ve mayoz II olmak üzere iki ardışık bölünmeden oluştuğu hatırlanır; ikinci adımda bu sürecin sonunda oluşan dört yavru hücrenin haploit yapıda olduğu ve gamet olarak görev yaptığı belirlenir. Bu bilgilere göre 'birebir aynen aktarılır' ifadesi mayozun niteliğiyle bağdaşmadığı için yanlıştır.

Çeldiriciler: Telofaz I sonunda haploit kromozom takımına sahip hücrelerin oluştuğu doğrudur, çünkü homolog kromozomlar ayrılır ve her yavru hücre tek takım kromozom taşır. Mayozun gamet oluşturduğu da doğrudur, çünkü üreme hücreleri bu bölünmeyle üretilir. Mayozun iki aşamalı olması ve sonunda oluşan yavru hücrelerin haploit olması da doğru ifadelerdir. Mayozda krossing over ve kromozomların bağımsız ayrılmasıyla yeni gen kombinasyonları oluştuğu için yavru hücreler anne hücreden farklı kalıtsal materyal taşıyabilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 119

  • Kalıtımın genel ilkeleri
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1 ve 2 numaralı bireylerin her ikisi de karakter bakımından taşıyıcıdır.

  2. II.

    4 numaralı birey karakter bakımından taşıyıcıdır.

  3. III.

    7 numaralı birey karakter bakımından kesinlikle homozigot baskındır.

Şekildeki soyağacında kareler erkek, daireler kadın bireyleri gösterir; dolu simgeler karakteri gösteren, boş simgeler göstermeyen bireyleri belirtir. Soyağacı üç kuşağı göstermekte olup karakter otozomal bir gen tarafından belirlenmektedir.

Buna göre, numaralı bireylerle ilgili verilen yargılardan hangileri kesinlikle doğrudur?

Üç kuşaklı soyağacı: 1 ve 2 numaralı bireylerin etkilenmiş kızı 3 ile etkilenmemiş oğlu 4; 4 ile etkilenmemiş dişi 5'in etkilenmiş oğlu 6 ve etkilenmemiş kızı 7.
  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I ve III

  3. C

    Yalnız I

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    I ve II

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Soyağacında özelliği gösteren bireyler dolu simgelerle belirtilmiştir. Birinci adım: Normal görünen 1 ve 2 numaralı bireylerin etkilenmiş kızı 3 olduğundan, özellik normal anne-babadan çıkan çocukta ortaya çıkmıştır; bu nedenle karakter çekiniktir. Çekinik fenotipli bireyin genotipi homozigot çekinik (aa) olur; 1 ve 2 numaralı bireyler ise Aa genotipli, yani birer çekinik alel taşıyan bireylerdir.

İkinci adım: Etkilenmiş oğul 6'nın genotipi aa'dır. Bu bireyin her iki alelinden biri babası 4'ten, diğeri annesi 5'ten gelmek zorundadır. Özelliği göstermeyen 4 ve 5 numaralı bireylerde çekinik alel bulunduğundan ikisi de Aa'dır.

Üçüncü adım: 7 numaralı birey normal fenotipli olduğu için genotipi AA ya da Aa olabilir. Ebeveynleri Aa × Aa olduğundan bu bireyin AA olma olasılığı da vardır; bu nedenle 7'nin kesin olarak homozigot baskın olduğu söylenemez.

Dördüncü adım: I ve II ifadeleri kesin olarak doğrudur, III ifadesi ise olasılığı kesinlik gibi sunduğu için yanlıştır. Kesinlikle doğru olanlar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız III' yanıtı, kesin ile olası arasındaki farkın gözden kaçırılıp III'ün doğru kabul edilmesinden doğar; I ve II yok sayılmıştır. 'I ve III' yanıtı, II'nin kesin olduğunun fark edilmemesiyle birlikte aynı hatanın III için tekrarlanmasıdır. 'Yalnız I' yanıtı, etkilenmiş çocuğun anne ya da babasından yalnız birinin çekinik alel taşıdığı sanılarak 4 numaralı bireyin taşıyıcılığının kesinleşmediği düşüncesinden doğar; oysa oğul 6'nın aa olması, her iki ebeveynden de çekinik alel gelmesini zorunlu kılar. 'I, II ve III' yanıtı, fenotipi normal bireyi kesin homozigot baskın saymanın sonucudur; 7 numaralı bireyin genotipi bu kadar kesin belirlenemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 120

  • Ekosistem ekolojisi, çevre sorunları, biyoçeşitlilik; popülasyon
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Su piresi, bu besin ağında birincil tüketicidir.

  2. II.

    Balık, yalnızca birincil tüketicilerle beslenen bir canlıdır.

  3. III.

    Kurbağa, bu besin ağında ikincil tüketicidir.

Bir göl ekosistemindeki bazı canlılar arasındaki beslenme ilişkileri şekildeki besin ağında gösterilmiştir. Oklar, besinin yenen canlıdan yiyen canlıya aktarılma yönünü göstermektedir.

Bu besin ağıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Göl besin ağı: alg ve su bitkisi; su piresi, kurbağa, balık ve balıkçıl. Oklar besinin yenen canlıdan yiyen canlıya doğru gösterilmiştir.
  1. A

    Yalnız II

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız I

  4. D

    I ve II

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Besin ağında her ok, besinin yenen canlıdan onu yiyen canlıya doğru gösterilir. Bu nedenle bir canlının besinleri, o canlıya gelen okların kaynaklarından bulunur.

Birinci adım: Su piresine gelen tek ok alglerden çıkar. Alg bir üretici olduğundan su piresi yalnızca üreticiyle beslenir ve birincil tüketicidir. I. yargısı doğrudur.

İkinci adım: Kurbağaya gelen tek ok su piresinden çıkar. Birincil tüketiciyle beslenen canlı ikincil tüketicidir. III. yargısı doğrudur.

Üçüncü adım: Balığa iki ok gelir; biri su bitkisinden (üretici), diğeri su piresinden (birincil tüketici). Hem üretici hem tüketiciyle beslenen canlı karışık beslenendir. Balık yalnızca birincil tüketicilerle beslenmediği için II. yargısı yanlıştır.

Kesinlikle doğru olanlar I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız II' seçeneği, balığı tek düzeyde saymanın sonucudur; balığın üreticiyle beslendiği gözden kaçar. 'Yalnız I' seçeneği yalnızca bir yargıyı sınayıp kurbağanın ikincil tüketici oluşunu atlar. 'I ve II' seçeneği aynı tek düzeyli okumadan doğar ve II'nin yanlışlığını fark etmez. 'II ve III' seçeneği ok yönünün ters okunmasıyla ilgilidir; balığın yiyen mi yenen mi olduğu karıştırılır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by