20 soru · YKS

TYT Fen Deneme 5 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

TYT Fen Deneme 5 cevap anahtarı ve 20 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Basınç ve kaldırma kuvveti
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    X cisminin özkütlesi 0,75 g/cm³'tür.

  2. II.

    X cismine etki eden kaldırma kuvvetinin büyüklüğü, cismin ağırlığına eşittir.

  3. III.

    X cismi, özkütlesi 1,2 g/cm³ olan bir sıvıya konulsaydı, cisme etki eden kaldırma kuvveti bugünkünden daha büyük olurdu.

Kenarı 8 cm olan türdeş küp biçimindeki X cismi, özkütlesi 1 g/cm³ olan suyun bulunduğu bir kabın içinde dengede yüzmektedir. Cismin suyun içinde kalan kısmının yüksekliği şekilde gösterilmiştir. Yer çekimi ivmesi g = 10 m/s² alınacaktır.

Buna göre, X cismiyle ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

Su dolu kapta yüzen küp biçimli X cismi; cismin suyun içinde kalan kısmının yüksekliği 6 cm'dir.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    Yalnız II

  4. D

    Yalnız III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: X cismi yüzdüğüne göre cisme etki eden kaldırma kuvveti cismin ağırlığına eşittir. Bu denge doğrudan II. yargıyı doğrular; ağırlık kaldırma kuvvetinden büyük olsaydı cisim batardı.

İkinci adım: Cismin suya batan kısmı 6 cm, kenarı ise 8 cm olduğundan batan hacim payı 6/8=0,756/8 = 0{,}75 bulunur. Yüzen cisimde batan pay cismin özkütlesinin sıvı özkütlesine oranına eşit olduğundan cismin özkütlesi 0,75⋅1=0,75 g/cm30{,}75 \cdot 1 = 0{,}75\ \text{g/cm}^3 çıkar; I. yargı doğrudur.

Üçüncü adım: Özkütlesi 1,2 g/cm³ olan sıvıda cisim yine yüzer ve kaldırma kuvveti yine ağırlığına eşit kalır. Yalnızca batan kısım değişir, cisim 0,75/1,2=0,6250{,}75 / 1{,}2 = 0{,}625 oranında batar. Kaldırma kuvveti artmadığından III. yargı yanlıştır.

Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler. 'Yalnız I' seçeneği, yüzen cisimde kaldırma kuvvetinin ağırlıktan küçük olduğu sanısından çıkar; oysa denge bunu gerektirmez. 'Yalnız II' seçeneği batan payı ters çevirmekten çıkar: 1/0,75≈1,331 / 0{,}75 \approx 1{,}33 g/cm³ bulunur ve I yanlış sayılır. 'I, II ve III' seçeneği, yoğun sıvıda kaldırma kuvvetinin arttığı sanısından çıkar. 'Yalnız III' seçeneği taşan hacmi cismin tüm hacmine eşit almaktan çıkar; bu durumda cisim tamamen batmış sayılır, özkütle 1 g/cm³ çıkar ve kaldırma kuvveti ağırlıktan büyük görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Kuvvet, Newton yasaları, sürtünme, denge
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    A'nın B'ye uyguladığı itme kuvvetinin büyüklüğü, B'nin A'ya uyguladığı itme kuvvetinin büyüklüğüne eşittir.

  2. II.

    A patencisinin ağırlığı ile buzun A'ya uyguladığı tepki kuvveti bir etki-tepki çiftidir.

  3. III.

    A patencisinin ivmesinin büyüklüğü, B patencisinin ivmesinin büyüklüğünden küçüktür.

Kütlesi 60 kg olan A patencisi ile kütlesi 40 kg olan B patencisi, sürtünmesiz yatay bir buz pistinde durgun hâlde iken birbirlerini iterek ayrılıyor. İtme sırasında patencilerin yatay doğrultudaki hareketi, birbirlerine uyguladıkları itme kuvvetleriyle sağlanmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    Yalnız III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Patencilerin birbirlerine uyguladığı itme kuvvetleri Newton'un üçüncü yasasıyla incelenir.

Birinci adım, A ile B arasındaki itmeyi adlandırmaktır: A, B'ye bir kuvvet uyguladığında B de A'ya bu kuvvete büyüklükçe eşit ve zıt yönlü karşılık verir. Bu iki kuvvet farklı cisimlere etki ettiğinden bir etki-tepki çiftidir; I doğrudur.

İkinci adım, A'ya etki eden düşey kuvvetleri ayırmaktır. Ağırlık, Dünya'nın A'ya uyguladığı çekim kuvvetidir; buzun A'ya uyguladığı tepki kuvveti ise aynı cisme etki eder. Aynı cisme etki eden bu iki kuvvet denge ilişkisi kurar, etki-tepki çifti oluşturmaz; II yanlıştır.

Üçüncü adım, eşit büyüklükteki F kuvvetini F = m·a ile ivmeye çevirmektir. A için aA=F60a_A = \dfrac{F}{60}, B için aB=F40a_B = \dfrac{F}{40} bulunur. Kütlesi büyük olan A'nın ivmesi daha küçük olduğundan III doğrudur.

Doğru yargılar I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, III'ün yanlış sayılmasından gelir; kütle ile ivme arasındaki ters orantı gözden kaçmıştır. 'II ve III' seçeneği, kuvvetlerin birbirini dengelediği düşüncesiyle I'in yanlış sayılmasından ve II'nin çift sanılmasından oluşur. 'Yalnız III' seçeneği, büyük kütleli cismin daha büyük kuvvet uyguladığı yanılgısından gelir. 'I, II ve III' seçeneği ise ağırlık ile tepki kuvvetini etki-tepki çifti saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Isı, sıcaklık, hâl değişimi, ısıl denge, iletim, genleşme
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Maddenin katı hâlinin öz ısısı, sıvı hâlinin öz ısısının iki katıdır.

  2. II.

    Maddenin erime ısısı, buharlaşma ısısının yarısından büyüktür.

  3. III.

    Erimeye harcanan ısı, katının 0 °C'ye kadar ısıtılmasına harcanan ısıdan büyüktür.

  4. IV.

    Grafikteki yatay aralıkta madde ısı almaya devam eder, ancak sıcaklığı değişmez.

Kütlesi 0,5 kg olan saf bir madde, ısı kaybının ihmal edildiği bir ısıtıcı ile ısıtılıyor. Isıtıcı bu maddeye her dakika 2 kJ ısı aktarmakta ve ısıtma boyunca basınç sabit tutulmaktadır. Isıtma başlamadan önce madde tamamen katı hâldedir ve ısı alışverişi yalnızca madde ile ısıtıcı arasında gerçekleşmektedir. Maddenin sıcaklığının zamanla değişimi şekildeki grafikte verilmiştir. Maddenin ısınma, erime ve kaynama davranışına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Sıcaklık-zaman grafiği. Madde 0. dakikada −20 °C sıcaklıktadır; 4. dakikada 0 °C'ye ulaşır ve 10. dakikaya kadar bu sıcaklıkta kalır. 20. dakikada 100 °C'ye ulaşır ve 35. dakikaya kadar bu sıcaklıkta kalır; grafik 35. dakikada biter.
  1. A

    I ve IV

  2. B

    I, III ve IV

    Doğru cevap
  3. C

    I, II, III ve IV

  4. D

    III ve IV

  5. E

    I ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda öz ısılar bulunur. Katı, 0. dakikadan 4. dakikaya kadar −20 °C'den 0 °C'ye ısınıyor; bu sürede verilen ısı 2⋅4=8 kJ2 \cdot 4 = 8\ \text{kJ}'dür. Q=mcΔTQ = m c \Delta T bağıntısından ckatı=80000,5⋅20=800 J/(kg⋅°C)c_{\text{katı}} = \dfrac{8000}{0{,}5 \cdot 20} = 800\ \text{J/(kg·°C)} bulunur. Sıvı, 10. dakikadan 20. dakikaya kadar 0 °C'den 100 °C'ye ısınıyor; bu sürede verilen ısı 2⋅10=20 kJ2 \cdot 10 = 20\ \text{kJ}'dür ve csıvı=200000,5⋅100=400 J/(kg⋅°C)c_{\text{sıvı}} = \dfrac{20000}{0{,}5 \cdot 100} = 400\ \text{J/(kg·°C)} olur. Katının öz ısısı sıvınınkinin iki katı olduğundan I doğrudur.

İkinci adımda gizli ısılar bulunur. Sıcaklığın 0 °C'de sabit kaldığı 4. ile 10. dakikalar arasında 2⋅6=12 kJ2 \cdot 6 = 12\ \text{kJ} ısı verilir ve Lerime=120000,5=24 kJ/kgL_{\text{erime}} = \dfrac{12000}{0{,}5} = 24\ \text{kJ/kg} bulunur. Sıcaklığın 100 °C'de sabit kaldığı 20. ile 35. dakikalar arasında 2⋅15=30 kJ2 \cdot 15 = 30\ \text{kJ} verilir ve Lbuharlas¸ma=60 kJ/kgL_{\text{buharlaşma}} = 60\ \text{kJ/kg} çıkar. Erime ısısı 24 kJ/kg olup buharlaşma ısısının yarısı olan 30 kJ/kg'dan küçüktür; II yanlıştır.

Üçüncü adımda öncüller sınanır. Erimeye harcanan 12 kJ, katının ısıtılmasına harcanan 8 kJ'den büyük olduğundan III doğrudur. Yatay aralıkta ısıtma sürse de sıcaklık 0 °C'de değişmediğinden IV doğrudur. Doğru yargılar I, III ve IV'tür.

Çeldiriciler: 'I ve IV' seçeneği, sürelerin oranının ters alınmasından doğar; bu durumda 4 dakika ile 6 dakika karşılaştırılıp III yanlış sanılır. 'I, II, III ve IV' seçeneği, erime ve buharlaşma aralıklarının karıştırılmasından doğar; bu durumda erime ısısı 60 kJ/kg görünür ve II doğru sanılır. 'III ve IV' seçeneği, öz ısının yalnızca kütleye bağlı alınmasından doğar; katı ve sıvı eğimleri eşit sanılır ve I yanlış çıkar. 'I ve III' seçeneği, yatay aralıkta sıcaklığın arttığı sanılmasından doğar; bu durumda IV yanlış görünür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Elektrik akımı, direnç, devreler; mıknatıs ve manyetik alan
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Emk'sı 12 V olan ideal bir kaynağın uçlarına, her biri 4 Ω değerinde üç özdeş direnç paralel bağlanmıştır. Bağlantı telleri ideal kabul edildiğine ve kaynağın iç direnci önemsiz olduğuna göre, kaynaktan çekilen toplam akım kaç amperdir?

  1. A

    1 A

  2. B

    3 A

  3. C

    4 A

  4. D

    6 A

  5. E

    9 A

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Üç direnç paralel bağlı olduğundan her birinin uçlarındaki gerilim kaynak gerilimi olan 12 V'a eşittir. Birinci adımda her koldan geçen akım Ohm yasasıyla bulunur: 12 V / 4 Ω = 3 A. İkinci adımda kollar ayrı yollar oluşturduğu için kaynaktan çekilen toplam akım kol akımlarının toplamıdır: 3 A + 3 A + 3 A = 9 A.

Çeldiriciler: 1 A değeri dirençlerin seri bağlandığını varsayıp eşdeğer direnci 12 Ω almanın sonucudur. 3 A değeri yalnızca bir kolun akımını alıp kolların toplanmamasıyla çıkar. 4 A değeri kaynak gerilimini kol sayısına bölmenin yanlış işlemidir. 6 A değeri yalnızca iki kolun dikkate alınmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Elektrostatik
  • Zor
  • Şekilli soru

Yalıtkan ayaklar üzerinde duran, özdeş malzemeden yapılmış ve iletken üç küre K, L ve M tabloda verilen yarıçap ve ilk yük değerlerine sahiptir. Önce K ve L küreleri birbirine dokundurulup ayrılıyor. Ardından L küresinin yeni yükü ile M küresi birbirine dokundurulup ayrılıyor. Dokundurma işlemleri tamamlandığında K, L ve M küreleri üzerindeki yükler (µC cinsinden) sırasıyla hangisi olur? Kürelerin dokundurma sırasında başka cisimlerle temas etmediği varsayılmaktadır.

Tablo: K, L ve M kürelerinin yarıçapı (cm) ve ilk yükü (µC). K küresi 1 cm ve −8 µC; L küresi 3 cm ve −12 µC; M küresi 6 cm ve −12 µC.
  1. A

    −10, −11, −11

  2. B

    5, 9, 18

  3. C

    −2, −6, −24

  4. D

    −5, −9, −18

    Doğru cevap
  5. E

    −5, −8, −16

Doğru cevap: D

Çözüm

Dokundurulup ayrılan iletken kürelerin potansiyeli eşitlenir. Küre yüzeyindeki potansiyel k·q/r olduğundan, eşit potansiyelde paylaşılan yük yarıçapla doğru orantılıdır; toplam yük yarıçaplar oranında bölünür.

Birinci adım: K ile L'nin toplam yükü −8 + (−12) = −20 µC'dir. Yarıçap oranı 1 : 3 olduğundan K'ye −20 · 1/4 = −5 µC, L'ye −20 · 3/4 = −15 µC düşer.

İkinci adım: L'nin yeni yükü −15 µC, M'nin yükü −12 µC'dir; toplam −27 µC'dir. L ile M'nin yarıçap oranı 3 : 6 = 1 : 2 olduğundan L'ye −27 · 3/9 = −9 µC, M'ye −27 · 6/9 = −18 µC düşer.

Son durumda K −5 µC, L −9 µC ve M −18 µC olur. Yük korunduğundan üç kürenin toplamı başlangıçtaki −8 − 12 − 12 = −32 µC'de kalır; −5 − 9 − 18 = −32 µC bu koşulu sağlar ve bu üçlü doğru sonuçtur.

Çeldiriciler: '−10, −11, −11' yükü yarıçapa bakmadan eşit paylaştırmanın sonucudur; oysa paylaşım yarıçapla orantılıdır. '5, 9, 18' zıt işaretli yüklerin işaretini yok sayıp mutlak değerleri toplamanın sonucudur; yük işaretleri toplamda korunmalıdır. '−2, −6, −24' paylaşımı yarıçap yerine yüzey alanına göre yapmanın sonucudur. '−5, −8, −16' ikinci dokunmada L'nin ilk yükü yerine −12 µC'yi yeniden kullanmanın sonucudur; oysa L'nin yükü ilk dokunmadan sonra −15 µC'ye değişmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Dalgalar: yay, su, ses, deprem dalgaları
  • Orta
  • Şekilli soru

Dalga leğeninde, dakikada 600 titreşim yapan bir kaynakla su yüzeyinde düzenli doğrusal dalgalar oluşturuluyor. Dalgalar, şekildeki gibi düz bir engele eğik olarak gelerek engelden yansıyor.

Yansıyan dalgaların yayılma hızı kaç cm/s'dir?

Su dalgası tankının üstten görünüşü: eşit aralıklı düz dalga cepheleri engele eğik gelir ve engelden yansır; gelen ve yansıyan ışınlar, engelin normali ve açı yayları gösterilmiştir; dalga boyu λ = 4 cm olarak işaretlenmiştir.
  1. A

    20

  2. B

    40

    Doğru cevap
  3. C

    80

  4. D

    400

  5. E

    2400

Doğru cevap: B

Çözüm

Dalganın hızı v=λ⋅fv = \lambda \cdot f bağıntısıyla bulunur; burada λ\lambda dalga boyu, ff frekanstır.

Birinci adım, dalga boyunu şekilden okumaktır: şekilde dalga boyu 4 cm olarak gösterilmiştir.

İkinci adım, frekansı bulmaktır: kaynak dakikada 600 titreşim yaptığına göre f=60060=10 Hzf = \dfrac{600}{60} = 10\ \text{Hz} olur.

Üçüncü adım, hızı hesaplamaktır: v=4⋅10=40 cm/sv = 4 \cdot 10 = 40\ \text{cm/s} bulunur. Dalgalar engelden yansıdığında aynı su yüzeyinde ilerlemeye devam eder; ortam değişmediği için hız, frekans ve dalga boyu yansımadan sonra da değişmez. Bu nedenle yansıyan dalgaların hızı 40 cm/s'dir.

Çeldiriciler: 20 cm/s değeri yansımada dalga boyunun yarıya indiğini sanmaktan gelir. 80 cm/s değeri yansımada frekansın iki katına çıktığını sanmaktan gelir. 400 cm/s değeri dalga boyunu 40 cm okumaktan çıkar. 2400 cm/s değeri ise dakikanın saniyeye çevrilmeden 600 değerinin frekans alınmasından gelir. Yansımada ortam değişmediği için bu değişikliklerin hiçbiri gerçekleşmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Optik: aydınlanma, gölge, ayna, kırılma, mercek, renk
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Görüntü, merceğin cismin bulunduğu yanının karşısında oluşur.

  2. II.

    Görüntünün merceğe olan uzaklığı 15 cm'dir.

  3. III.

    Görüntünün boyu, cismin boyunun iki katıdır.

Odak uzaklığı 10 cm olan ince kenarlı yakınsak bir mercek, şekildeki gibi asal eksen üzerine yerleştirilmiştir. Asal eksene dik bir cisim merceğin bir yanında, şekilde gösterilen konumda durmaktadır; cismin merceğe uzaklığı ve boyu şekil üzerinde verilmiştir. Işınlar asal eksene yakın ve merceğe yakın geçmektedir. Cismin mercek tarafından oluşturulan görüntüsü ile ilgili aşağıdaki yargılar veriliyor.

Buna göre, bu yargılardan hangileri doğrudur?

Yakınsak ince mercek, asal ekseni ve iki yanındaki odak noktaları. Merceğin 30 cm önünde asal eksene dik 6 cm boyunda bir cisim; üstte ölçü çizgileri cisim uzaklığını ve cisim boyunu gösterir.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I, II ve III

  5. E

    Hiçbiri

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda mercek denklemi kullanılır: 1/f = 1/u + 1/v. Odak uzaklığı f = 10 cm, cismin merceğe uzaklığı ise şekilden u = 30 cm okunur. Buradan 1/v = 1/10 − 1/30 = 2/30 olur ve v = 15 cm bulunur.

İkinci adımda bu sonuç yargılara uygulanır. v pozitif olduğu için görüntü, cismin bulunduğu yanın karşısında gerçek olarak oluşur; birinci yargı doğrudur. Görüntünün merceğe uzaklığı 15 cm olduğundan ikinci yargı da doğrudur.

Üçüncü adımda görüntünün boyu hesaplanır. Büyütme m = −v/u = −15/30 = −0,5 olur. Görüntü boyu |m| · 6 = 0,5 · 6 = 3 cm'dir ve işaret negatif olduğundan görüntü ters çevrilmiştir. Görüntü cismin boyunun iki katı değil, yarısıdır; üçüncü yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, görüntü uzaklığını cisim uzaklığına eşit, yani 30 cm almanın sonucudur. Bu durumda uzaklık 15 cm çıkmaz ve ikinci yargı yanlış olur; oysa mercek denkleminden uzaklık 15 cm bulunur.

'Yalnız II' seçeneği, görüntünün cisimle aynı yanda sanal oluştuğunu düşünmenin sonucudur. Görüntü aynı yanda olsaydı birinci yargı yanlış olurdu; ancak gerçek görüntü merceğin karşı tarafında oluştuğu için bu seçenek birinci yargıyı yanlış sayar.

'I, II ve III' seçeneği, büyütmeyi uzaklıkların tersi oranıyla, yani 30/15 = 2 alarak görüntünün boyunu cismin iki katı saymanın sonucudur. Büyütme v/u oranıdır; 15/30 = 0,5 olduğundan üçüncü yargı yanlıştır.

'Hiçbiri' seçeneği, merceği ıraksak sanmanın sonucudur. Işıraksak mercekte görüntü cisimle aynı yanda, sanal ve küçük oluşur; bu varsayımla birinci ve ikinci yargılar yanlış çıkar. Oysa verilen yakınsak mercekte bu iki yargı da doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Kimya bilimi, simyadan kimyaya, sembolik dil, laboratuvar güvenliği
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kimya laboratuvarında deney yapan bir öğrencinin davranışları öğretmeni tarafından güvenlik kurallarına göre değerlendiriliyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi laboratuvar güvenlik kurallarına uygun değildir?

  1. A

    Çözeltinin kokusunu yakından koklayarak derişimini tahmin eder.

    Doğru cevap
  2. B

    Gaz çıkaran tepkimeyi çeker ocak açıkken yapar.

  3. C

    Pipetle sıvı çekerken puar kullanır.

  4. D

    Cildine sıçrayan asidi bol suyla uzun süre yıkar.

  5. E

    Kullandığı kimyasal atıkları ayrı bir atık kabında toplar.

Doğru cevap: A

Çözüm

Laboratuvarda bir maddenin kokusu kabın üzerinden elin hafif yelpazelenmesiyle alınır, kimyasal doğrudan burna yaklaştırılarak koklanmaz. Birçok madde solunum yollarını tahriş eder ya da zehirleyebilir, bu yüzden çözeltinin derişimi kokusundan tahmin edilmez; derişim ölçmek için uygun araçlar kullanılır. Yakından koklayarak derişim tahmin etmek bu nedenle güvenlik kuralına aykırı bir davranıştır.

Çeldiriciler: "Pipetle sıvı çekerken puar kullanır" ifadesi doğrudur, çünkü puar sıvıyı ağızla pipete çekme riskini ortadan kaldırır. "Gaz çıkaran tepkimeyi çeker ocak açıkken yapar" ifadesi de doğrudur; zehirli gazlar çeker ocakla laboratuvar havasından uzaklaştırılır. "Cildine sıçrayan asidi bol suyla uzun süre yıkar" ifadesi doğru ilk yardım uygulamasıdır, bol su asidin etkisini seyreltir. "Kullandığı kimyasal atıkları ayrı bir atık kabında toplar" ifadesi de atıkların birbiriyle tepkimeye girmesini önleyen doğru bir davranıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Atom modelleri, atomun yapısı, periyodik sistem ve özellikler
  • Orta
  • Şekilli soru

Tabloda Q, R, S ve T taneciklerinin proton ve elektron sayıları verilmiştir; taneciklerin yükü ayrıca belirtilmemiştir. Bu taneciklere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Tablo: Q, R, S ve T taneciklerinin proton ve elektron sayıları. Q için 13 ve 10; R için 16 ve 18; S için 19 ve 18; T için 12 ve 12.
  1. A

    Q'nun yükü +3'tür.

  2. B

    R ile S izoelektroniktir.

  3. C

    S'nin yükü −1'dir.

    Doğru cevap
  4. D

    T'nin periyodik tablodaki grubu 2'dir.

  5. E

    Q ile T aynı periyotta yer alır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Yük, proton sayısından elektron sayısının çıkarılmasıyla bulunur; proton sayısı elementi, elektron sayısı ise iyonun yükünü belirler.

Birinci adımda her taneciğin yükü hesaplanır: Q için 13 − 10 = +3, R için 16 − 18 = −2, S için 19 − 18 = +1, T için 12 − 12 = 0.

İkinci adımda izoelektronik ilişki ve periyodik tablo konumu birlikte değerlendirilir. R²⁻ ile S⁺ iyonlarının ikisi de 18 elektronludur; proton sayıları 16 ve 19 olsa da izoelektroniktirler. Proton sayısı 13 olan Q alüminyum, 12 olan T magnezyumdur; ikisi de üçüncü periyotta yer alır ve magnezyum 2. gruptadır.

Üçüncü adımda ifadeler sınanır. Yanlış olan ifade 'S'nin yükü −1'dir' ifadesidir: S'nin 19 protonu ve 18 elektronu vardır, yükü 19 − 18 = +1'dir. Eksi işaret, yükü elektron eksi proton olarak hesaplama hatasından gelir.

Çeldiriciler: 'Q'nun yükü +3'tür' doğrudur; işaret ters alınırsa −3 çıkar, bu bir okuma hatasıdır. 'R ile S izoelektroniktir' doğrudur; izoelektronik olmak için proton sayılarının eşit olması gerekmez, elektron sayılarının eşit olması yeter. 'T'nin periyodik tablodaki grubu 2'dir' doğrudur; proton sayısı grup numarası değildir, magnezyum 2. gruptadır. 'Q ile T aynı periyotta yer alır' doğrudur; ikisi de üçüncü periyottadır, grupları ise farklıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Kimyasal türler arası etkileşimler: bağlar, fiziksel-kimyasal değişim
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir gübre üretim tesisinde sulu çözeltiden çöktürülerek elde edilen kristal bileşik, yapısında kalsiyum katyonu ile fosfat anyonu içerir. Bu bileşiğin adı kalsiyum fosfat olduğuna göre kimyasal formülü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Ca2(PO4)3\mathrm{Ca_2(PO_4)_3}

  2. B

    CaPO4\mathrm{CaPO_4}

  3. C

    (PO4)2Ca3\mathrm{(PO_4)_2Ca_3}

  4. D

    Ca3PO4\mathrm{Ca_3PO_4}

  5. E

    Ca3(PO4)2\mathrm{Ca_3(PO_4)_2}

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Kalsiyum iyonu Ca2+\mathrm{Ca^{2+}} olarak alınır, çünkü kalsiyumun bileşiklerindeki yükü +2'dir. Fosfat iyonu PO43−\mathrm{PO_4^{3-}} olarak alınır; bu çok atomlu iyonun yükü −3'tür. Birinci adımda yükler çaprazlanır: kalsiyumun alt indisi fosfat yükünün büyüklüğü olan 3, fosfatın alt indisi kalsiyum yükü olan 2 olur ve çok atomlu iyon 2 kez alındığı için parantez içine alınarak Ca3(PO4)2\mathrm{Ca_3(PO_4)_2} elde edilir. İkinci adımda alt indislerin ortak böleni olup olmadığına bakılır; 3 ile 2 aralarında asal olduğundan sadeleştirme yapılmaz ve yük dengesi 3⋅(+2)+2⋅(−3)=03 \cdot (+2) + 2 \cdot (-3) = 0 ile sağlanır.

Çeldiriciler: Ca2(PO4)3\mathrm{Ca_2(PO_4)_3} yüklerin alt indis olarak doğrudan yazılmasından çıkar; yük toplamı 2⋅(+2)+3⋅(−3)=−52 \cdot (+2) + 3 \cdot (-3) = -5 olup dengelenmez. CaPO4\mathrm{CaPO_4} fosfat iyonunun yükü −2 sanıldığında oluşur; oysa fosfatın yükü −3'tür ve bu değer 1:1 oranını vermez. (PO4)2Ca3\mathrm{(PO_4)_2Ca_3} katyon ile anyonun sırasının ters yazılmasıyla elde edilir; formülde metal katyonu önce yazılır. Ca3PO4\mathrm{Ca_3PO_4} çok atomlu iyonun sayısının hiç yazılmadığı durumda çıkar; yük toplamı 3⋅(+2)+(−3)=+33 \cdot (+2) + (-3) = +3 olup dengelenmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Maddenin hâlleri ve gazlar
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K kabındaki tanecikler yalnızca titreşim hareketi yapar.

  2. II.

    L kabındaki maddenin belirli bir hacmi vardır, ancak belirli bir şekli yoktur.

  3. III.

    M kabındaki madde sıkıştırılamaz.

  4. IV.

    M kabındaki tanecikler arasındaki boşluklar, K kabındakilerden daha büyüktür.

Aynı maddenin farklı sıcaklıklardaki üç örneği, tanecik modeliyle K, L ve M kaplarında gösterilmiştir. Taneciklerin dizilişi ve aralarındaki boşluklar şekilde verilmiştir. Üç kap da aynı dış basınç altında tutulmaktadır. Bu kaplardaki madde hâlleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

K kabında tanecikler düzenli bir örgü oluşturacak kadar sık dizilmiş; L kabında tanecikler birbirine yakın ama düzensiz; M kabında tanecikler geniş aralıklarla dağınık durumda.
  1. A

    I ve IV

  2. B

    II ve IV

  3. C

    I ve II

  4. D

    I, II ve IV

    Doğru cevap
  5. E

    I, II, III ve IV

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda şekildeki dizilişlerden hâller okunur. K kabında taneciklerin düzenli bir örgü oluşturacak kadar sıkı dizildiği görülür; bu katı hâldir. L kabında taneciklerin birbirine yakın ama düzensiz olduğu görülür; bu sıvı hâldir. M kabında taneciklerin geniş aralıklarla dağıldığı görülür; bu gaz hâldir. İkinci adımda her ifade bu hâllerin özelliklerine göre sınanır. Katı tanecikleri yalnızca titreşim hareketi yapar, bu nedenle I. ifade doğrudur. Sıvılar belirli bir hacme sahip olup belirli bir şekle sahip değildir, bu nedenle II. ifade doğrudur. Üçüncü adımda gazların sıkıştırılabilir olduğu hatırlanır; III. ifade yanlıştır. Gaz tanecikleri arasındaki boşluklar katı ve sıvıya göre çok büyük olduğundan M kabındaki boşluklar K kabındakinden büyüktür ve IV. ifade doğrudur. Doğru ifadeler I, II ve IV'tür.

Çeldiriciler: 'I ve IV' seçeneği, sıvının belirli hacminin olmadığı yanılgısıyla II. ifadeyi yanlış işaretler. 'II ve IV' seçeneği, katı taneciklerinin öteleme hareketi yaptığı yanılgısıyla I. ifadeyi yanlış işaretler. 'I, II, III ve IV' seçeneği, gazların sıkıştırılamadığı yanılgısıyla III. ifadeyi doğru kabul eder. 'I ve II' seçeneği, tanecikler arasındaki boşluğu en az olan hâlin gaz olduğu yanılgısıyla IV. ifadeyi yanlış işaretler.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Kimyanın temel kanunları, mol, tepkime denklemleri ve hesaplamalar
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir kimya dersinde tepkimeler; girenlerin ve ürünlerin sayısına, maddelerin tepkime sırasında nasıl değiştiğine bakılarak sınıflandırılmaktadır. Aşağıdaki her tepkimenin yanına bu sınıflandırmaya göre bir tür adı yazılmıştır. Aşağıdakilerden hangisinin tepkime türü yanlış verilmiştir?

  1. A

    CH4+2O2→CO2+2H2O\mathrm{CH_4} + 2\mathrm{O_2} \rightarrow \mathrm{CO_2} + 2\mathrm{H_2O} (yanma)

  2. B

    N2+3H2→2NH3\mathrm{N_2} + 3\mathrm{H_2} \rightarrow 2\mathrm{NH_3} (sentez)

  3. C

    2H2O2→2H2O+O22\mathrm{H_2O_2} \rightarrow 2\mathrm{H_2O} + \mathrm{O_2} (sentez)

    Doğru cevap
  4. D

    HCl+NaOH→NaCl+H2O\mathrm{HCl} + \mathrm{NaOH} \rightarrow \mathrm{NaCl} + \mathrm{H_2O} (nötralleşme)

  5. E

    AgNO3+NaCl→AgCl+NaNO3\mathrm{AgNO_3} + \mathrm{NaCl} \rightarrow \mathrm{AgCl} + \mathrm{NaNO_3} (çözünme-çökelme)

Doğru cevap: C

Çözüm

Tepkimeler, girenlerin ve ürünlerin sayısına bakılarak sınıflandırılır. Sentez tepkimesinde iki ya da daha fazla madde birleşerek tek bir bileşik oluşturur; analiz tepkimesinde ise tek bir bileşik daha küçük türlere ayrılır. Birinci adımda 2H2O22\mathrm{H_2O_2} denkleminde yalnızca bir girenin bulunduğu görülür. İkinci adımda bu girenden iki ürünün (2H2O2\mathrm{H_2O} ve O2\mathrm{O_2}) oluştuğu belirlenir; bu, analiz tepkimesinin tanımıdır. Bu tepkimeye sentez adı verildiği için tür adı yanlıştır.

Çeldiriciler: Metanın oksijenle yanarak karbondioksit ve su vermesi yanma tepkimesidir, bu eşleşme doğrudur. Azot ile hidrojenin birleşip tek bir bileşik olan amonyağı vermesi sentez tepkimesidir, bu eşleşme de doğrudur. Asit ile bazın tuz ve su oluşturması nötralleşme olduğundan bu eşleşme doğrudur. Gümüş nitrat ile sodyum klorürün katı gümüş klorür çöktürmesi çözünme-çökelme tepkimesidir, bu eşleşme de doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Karışımlar: homojen-heterojen, ayırma teknikleri, çözeltiler
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Birinci çözeltinin donma noktası, ikinci çözeltinin donma noktasından düşüktür.

  2. II.

    Birinci çözeltinin kaynama noktası 100 °C'nin üzerindedir.

  3. III.

    Birinci çözelti, saf su gibi kaynarken sıcaklığı değişmeden sabit kalır.

Eşit miktarda saf suya iki ayrı katı madde tamamen çözünerek iki çözelti hazırlanıyor. Her çözelti için kullanılan su 500 gramdır ve her çözeltiye 0,2 mol madde eklenmiştir. Birinci çözeltinin çözüneni sofra tuzu (NaCl) olup suda tamamen iyonlarına ayrışır; ikinci çözeltinin çözüneni glikozdur (C₆H₁₂O₆) ve molekül olarak çözünür. Her iki çözünen de kaynama sırasında buharla birlikte uçmamaktadır. Saf suyun donma noktası 0 °C, kaynama noktası 100 °C'dir; su için Kf = 1,86 °C·kg/mol ve Kb = 0,52 °C·kg/mol alınacaktır.

Buna göre, bu çözeltilerle ilgili verilen yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda her çözeltinin molalitesi belirlenir: 0,2 mol çözünen 0,5 kg suda çözündüğünden m = 0,2 / 0,5 = 0,4 mol/kg'dır. İkinci adımda çözünenlerin suda kaç tanecik verdiği bulunur: NaCl iki iyona (Na⁺ ve Cl⁻) ayrıştığından etkin tanecik sayısı 2, glikoz ise molekül olarak kaldığından 1'dir. Üçüncü adımda ΔT = K × m × tanecik sayısı formülü uygulanır. Birinci çözeltide donma noktası düşüşü 1,86 × 0,4 × 2 = 1,488 °C olduğundan donma noktası −1,488 °C'dir; ikinci çözeltide düşüş 1,86 × 0,4 × 1 = 0,744 °C olduğundan donma noktası −0,744 °C'dir. Birinci çözeltinin donma noktası daha düşük olduğu için I doğrudur. Birinci çözeltide kaynama noktası yükselişi 0,52 × 0,4 × 2 = 0,416 °C olduğundan kaynama noktası 100,416 °C'dir; II de doğrudur. Çözünen uçucu olmadığı için çözelti buharlaştıkça derişir ve kaynama noktası zamanla yükselir; saf su ise kaynarken sıcaklığı sabit kalır. Bu nedenle III yanlıştır. Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, tuzlu çözeltinin saf sudan daha düşük sıcaklıkta kaynadığının kabul edilmesinden doğar; oysa tuzlu çözeltinin kaynama noktası yükselir. 'Yalnız II' seçeneği, iki çözeltinin tanecik sayısını eşit sayıp donma noktası düşüşlerini aynı almaktan doğar; bu durumda birinci çözeltinin daha düşük donduğu görülmez. 'I ve III' seçeneği, tuzun kaynama noktasını değiştirmediğinin ve çözeltinin kaynarken sıcaklığının sabit kaldığının sanılmasından doğar. 'I, II ve III' seçeneği ise çözeltinin kaynama boyunca sabit sıcaklıkta kaldığının kabul edilmesiyle ortaya çıkar; III yanlış olduğu için bu seçenek de yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Asitler, bazlar ve tuzlar
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Laboratuvarda iki sulu çözelti hazırlanıyor. Birinci çözelti 5 mol H2SO4\mathrm{H_2SO_4} içeren sulu asit çözeltisidir. İkinci çözelti ise 6 mol NaOH\mathrm{NaOH} içeren sulu baz çözeltisidir. Bu iki çözelti karıştırılıyor ve tepkimenin tamamlanması sağlanıyor.

Tepkime sonunda çözeltide artan H+\mathrm{H^+} iyonunun mol sayısı kaçtır?

  1. A

    0

  2. B

    1

  3. C

    4

    Doğru cevap
  4. D

    6

  5. E

    10

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: H2SO4\mathrm{H_2SO_4} bir molekülünde iki H bulunduğundan tesir değerliği 2'dir; 5 mol asit 10 mol H+\mathrm{H^+} iyonu verir.

İkinci adım: NaOH\mathrm{NaOH} tesir değerliği 1 olan bir baz olduğundan 6 mol baz 6 mol OH−\mathrm{OH^-} iyonu verir.

Üçüncü adım: H+\mathrm{H^+} ve OH−\mathrm{OH^-} iyonları 1:1 oranında birleşip su oluşturur. 6 mol OH−\mathrm{OH^-} iyonu 6 mol H+\mathrm{H^+} iyonunu tüketir; geriye 10−6=410 - 6 = 4 mol H+\mathrm{H^+} kalır. Artan iyon H+\mathrm{H^+} olduğundan son çözelti asidiktir ve artan H+\mathrm{H^+} miktarı 4 mol'dür.

Çeldiriciler: '1' değeri, asidin tesir değerliği 1 alınıp yalnız 5 mol H⁺ sayıldığında kalan OH⁻ miktarıdır; oysa soru artan H⁺ ister ve asidin iki H⁺ verdiği hesaba katılmalıdır. '0' değeri asit ve bazın tam nötrleşeceğini varsayar; oysa mol sayıları eşit değildir. '6' değeri, bazın mol sayısının tepkimeye girmeden artan gibi alınmasından çıkar; oysa 6 mol OH⁻ 6 mol H⁺ ile birleşir. '10' değeri, tepkimeye giren H⁺ düşülmeden toplam H⁺ sayısının alınmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Hücre: organeller, zar yapısı, madde geçişleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Prokaryot ve ökaryot hücreler yapısal özellikleri bakımından karşılaştırıldığında, aşağıdaki özelliklerden hangisi bu iki hücre tipinin ortak özelliği değildir?

  1. A

    Protein sentezinden sorumlu ribozomu bulunur.

  2. B

    Zarlı organelleri bulunur.

    Doğru cevap
  3. C

    Kalıtsal bilgisini DNA molekülünde taşır.

  4. D

    Hücre zarıyla çevrilidir.

  5. E

    Sitoplazmasının büyük kısmı sudur.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda prokaryot hücrenin yapısı ele alınır: zarlı bir organeli yoktur, yalnızca protein sentezinden sorumlu ribozomu bulunur ve DNA'sı halkasal biçimde sitoplazmada dağınık durur. İkinci adımda ökaryot hücre incelenir: zarlı ve zarsız tüm organelleri bulunur ve çift katlı zarla çevrili bir çekirdeği vardır. Zarlı organeller yalnızca ökaryot hücrede bulunduğundan bu özellik iki hücre tipinin ortak özelliği değildir.

Çeldiriciler: Ribozomun prokaryot hücrede de bulunduğu hatırlanırsa, protein sentezinden sorumlu ribozom ifadesi iki hücre tipinde de geçerli olur ve elenir. Kalıtsal bilginin DNA'da taşındığı ifadesi de ortaktır; prokaryotta DNA halkasal moleküldür, ökaryotta ise kalıtsal bilgi çekirdekteki DNA'dadır. Hücre zarıyla çevrili olmak her iki hücre tipinin dış sınırı için geçerlidir ve ortak bir özelliktir. Sitoplazmanın yüzde 70 ile 90'ının su olması da hem prokaryot hem ökaryot hücrelerde geçerli olduğundan ortak özelliktir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Canlıların ortak özellikleri, temel bileşikler (karbonhidrat, lipit, protein, vitamin, enzim)
  • Kolay
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Monosakkaritler, üç ile yedi arasında karbon atomu içeren karbonhidratlardır.

  2. II.

    Nişasta, bitkilerde enerji depolamak için kullanılan bir polisakkarittir.

  3. III.

    Glikojen, bitkilerde başlıca depo karbonhidratıdır.

Canlılarda bulunan karbonhidratlarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    I ve II

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Monosakkaritler birim şeker sayısına göre sınıflandırılan karbonhidratların en küçük yapılı olanlarıdır ve üç ile yedi arasında karbon atomu içerir; I. yargı doğrudur. Nişasta bitkilerde enerji depolayan bir polisakkarittir, bu nedenle II. yargı da doğrudur. Glikojen ise hayvanlarda depolanan bir karbonhidrattır; insanda kaslarda ve karaciğerde biriktirilir. Bitkilerde başlıca depo karbonhidratı nişastadır, dolayısıyla III. yargı yanlıştır. Doğru yargılar I ve II'dir.

Çeldiriciler 'Yalnız I' ve 'Yalnız II' seçenekleri, yargılardan yalnız birini sınayıp onun tek başına yeterli olduğunu sanma hatasının sonucudur; I ve II birlikte doğru olduğu için bu seçimler eksiktir. 'I ve III' ve 'I, II ve III' seçenekleri, glikojeni bitkide depo karbonhidratı saymanın sonucudur; III yanlış olduğundan içeren bileşimler kabul edilemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Canlılar dünyası: çeşitlilik, sınıflandırma, âlemler
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Üç canlıdan K'da zarlı çekirdek var, L ve M'de yok. Buna göre hangisi kesin olarak söylenemez?

  1. A

    K ile L'nin farklı âlemlerde yer aldığı

  2. B

    L ile M'nin aynı âlemde yer aldığı

  3. C

    K canlısının bitkiler âleminde yer aldığı

    Doğru cevap
  4. D

    Üç canlının da hücre zarına sahip olduğu

  5. E

    Üç canlının da ribozom taşıdığı

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: K'da zarlı çekirdek bulunduğu için K ökaryottur; L ve M'de zarlı çekirdek olmadığından ikisi de prokaryottur. İkinci adım: Beş âlem sınıflandırmasında bütün prokaryotlar Monera âleminde toplanır; bu yüzden L ile M kesin olarak aynı âlemdedir. Ökaryotlar ise Protista, Mantarlar, Bitkiler ve Hayvanlar âlemlerinin hepsine dağılabilir. Üçüncü adım: K'nın bitkiler âleminde olup olmadığı verilen bilgilerle belirlenemez, çünkü K bir hayvan, mantar ya da protist de olabilir. Bu nedenle kesin olarak söylenemeyen yargı, K canlısının bitkiler âleminde yer aldığı yargısıdır.

Çeldiriciler: 'K ile L'nin farklı âlemlerde yer aldığı' yargısı kesindir, çünkü biri ökaryot, diğeri prokaryottur ve bu iki grup farklı âlemlere ayrılır. 'L ile M'nin aynı âlemde yer aldığı' yargısı da kesindir, çünkü ikisi de prokaryottur. 'Üç canlının da hücre zarına sahip olduğu' yargısı bütün hücrelerin bir zarla sınırlı olması nedeniyle doğrudur. 'Üç canlının da ribozom taşıdığı' yargısı ribozomun hem prokaryot hem ökaryot hücrelerde bulunmasından dolayı kesindir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Hücre bölünmeleri (mitoz, mayoz) ve üreme
  • Zor
  • Şekilli soru

Bir hücrenin bölünme sürecinde zamana bağlı DNA miktarındaki değişim şekildeki grafikte gösterilmiştir. Bu grafikle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çizgi grafik: Kültür A serisinde zamana göre DNA miktarı (birim). Ölçümler sırayla 2, 4, 4, 2, 1 birimdir.
  1. A

    Bölünme mayozdur; ilk bölünme sonunda DNA miktarı başlangıç ölçümüne eşittir.

    Doğru cevap
  2. B

    Son ölçümdeki hücreler diploit kromozom takımına sahiptir.

  3. C

    DNA miktarındaki ilk artış profaz evresinde gerçekleşmiştir.

  4. D

    Grafik, iki ayrı mitoz bölünmesinin gerçekleştiğini gösterir.

  5. E

    İlk ölçüm değeri hücrenin haploit DNA miktarını gösterir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Grafikteki ilk yükselme, DNA miktarının kendini eşlediği interfazda gerçekleşir; bölünme evreleri bu eşlenmeden sonra başlar.

İkinci adım: Grafikte eşlenmeden sonra iki ayrı yarıya iniş vardır ve her biri bir bölünmenin sonunda hücrelerin ayrılmasıyla olur. Bir eşlenmenin ardından iki ardışık bölünme görülmesi, bölünmenin mayoz olduğunu gösterir.

Üçüncü adım: Mayozun ilk bölünmesinde kromozom sayısı yarıya iner, ancak kromozomlar henüz kromatitlerine ayrılmadığı için hücrenin DNA miktarı değişmez ve başlangıç ölçümüne eşit kalır. Bu nedenle doğru ifade, bölünmenin mayoz olduğunu ve ilk bölünme sonunda DNA miktarının başlangıç ölçümüne eşit kaldığını söyleyen seçenektir.

Çeldiriciler: 'DNA miktarındaki ilk artış profaz evresinde gerçekleşmiştir' yanlıştır, çünkü DNA eşlenmesi bölünmeden önce interfazda olur. 'Son ölçümdeki hücreler diploit kromozom takımına sahiptir' yanlıştır, çünkü son ölçümdeki DNA miktarı haploit takımlı hücrelere aittir. 'Grafik, iki ayrı mitoz bölünmesinin gerçekleştiğini gösterir' yanlıştır, çünkü tek bir eşlenmeden sonra iki ardışık bölünme mitoz değil mayozun özelliğidir. 'İlk ölçüm değeri hücrenin haploit DNA miktarını gösterir' yanlıştır, çünkü başlangıçtaki değer eşlenmemiş diploit hücreye aittir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Kalıtımın genel ilkeleri
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Yavruların yarısı heterozigottur.

  2. II.

    Bir yavrunun baskın fenotipli olma olasılığı 1/2'dir.

  3. III.

    Yavruların dörtte üçü çekinik fenotipli bireylerdir.

Bir bitki türünde çiçek rengini belirleyen baskın A alleli mor, çekinik a alleli beyaz rengi oluşturmaktadır.

Şekildeki Punnett karesi, bu bitki türündeki iki bireyin çaprazlanmasını göstermektedir. Bu çaprazlamadan oluşan yavrularla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Aa ile aa melezlemesinin 2 x 2 Punnett karesi: satır ve sütun başlıkları ebeveynlerin gametlerini, kutular yavru genotiplerini gösterir.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Şekildeki çaprazlamada Aa bireyi A ve a, aa bireyi yalnızca a gameti verir. Dört kutu Aa, Aa, aa ve aa genotiplerini oluşturur.

Birinci adım: Heterozigot (Aa) yavrular iki kutudadır; oran 2/4 = 1/2'dir. I. yargısı doğrudur.

İkinci adım: En az bir A alleli taşıyan yavrular, yani baskın mor fenotipliler, iki Aa kutusudur; olasılık yine 1/2'dir. II. yargısı doğrudur.

Üçüncü adım: Çekinik fenotipli (aa) yavrular iki kutudadır; oran 2/4 = 1/2'dir, 3/4 değildir. III. yargısı yanlıştır.

Kesinlikle doğru olanlar I ve II'dir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, baskın fenotip olasılığını yalnız AA ile hesaplamaktan doğar; bu çaprazlamada AA yavru oluşmadığı için II yanlış sayılır. 'Yalnız II' seçeneği heterozigot oranını 1/4 almaktan doğar; bu durumda I yanlış sayılır. 'I, II ve III' seçeneği çekinik oranı 3:1 klasik oranıyla karıştırmaktan doğar. 'II ve III' seçeneği I'i hiç sınamadan yalnızca iki yargıya bakmaktan doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Ekosistem ekolojisi, çevre sorunları, biyoçeşitlilik; popülasyon
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Biyolojik çeşitlilik; bir bölgedeki tür zenginliğini, türler içindeki genetik farklılığı ve ekosistemlerin çeşitliliğini kapsayan bir kavramdır.

Aşağıdakilerden hangisi biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olan bir etken değildir?

  1. A

    Aşırı avlanma

  2. B

    Yabancı istilacı türlerin ekosisteme girmesi

  3. C

    Yaşam alanlarının parçalanması

  4. D

    Doğal koruma alanlarının genişletilmesi

    Doğru cevap
  5. E

    Ormanların tarım alanına dönüştürülmesi

Doğru cevap: D

Çözüm

Biyolojik çeşitliliği azaltan etkenler, türlerin yaşam alanını bozan, bireylerinin sayısını düşüren ya da doğal dengeyi değiştiren insan kaynaklı etkilerdir. Bu soruda aranan, çeşitliliği azaltmayan etkendir; bu nedenle önce her seçeneğin bir azalma nedeni olup olmadığı tek tek sınanır.

Çeldiriciler: "Aşırı avlanma" bir türün bireylerini doğadan çekerek sayısını düşürdüğü için, "Yabancı istilacı türlerin ekosisteme girmesi" yerli türlerle rekabet edip onların yerini aldığı için, "Yaşam alanlarının parçalanması" türlerin dolaşımını ve üreme alanını böldüğü için, "Ormanların tarım alanına dönüştürülmesi" birçok türün yaşam alanını yok ettiği için birer azalma nedenidir ve bu nedenle soruda yanlıştır. "Doğal koruma alanlarının genişletilmesi" ise türlerin yaşam alanını güvence altına alan bir uygulamadır; çeşitliliği azaltmadığı için soruya göre doğru cevaptır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by