20 soru · YKS

TYT Sosyal Deneme 5 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

TYT Sosyal Deneme 5 cevap anahtarı ve 20 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Orta Çağ'da dünya; ilk Türk devletleri ve İslamiyet öncesi Türk tarihi
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Kağanın yetkisi, gök tanrıdan geldiğine inanılan kut anlayışına dayandırılıyordu.

  2. II.

    Devlet, doğu ve batı kanatlarının her birinin başında bir yönetici bulunan bir yapıyla yönetiliyordu.

  3. III.

    Kağan, kurultayda alınan ortak kararı tek başına değiştirebilirdi.

Bir tarih kitabının ilk Türk devletlerine ayrılan bölümünde, VI. yüzyılda Orta Asya'da kurulan bir devletle ilgili şu bilgiler yer almaktadır.

Devletin başındaki kağan, yetkisini gök tanrıdan geldiğine inanılan kut anlayışına dayandırırdı. Yönetim doğu ve batı olmak üzere iki kanada ayrılmış, her kanadın başına unvanlı bir yönetici atanmıştı. Savaş ve önemli yönetim kararları devlet büyüklerinin katıldığı kurultayda görüşülür; kağan, bu görüşmede alınan ortak kararı uygulardı.

Bu devletle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Parçada anlatılan devlet, VI. yüzyılda Orta Asya'da kurulan ve kut anlayışı, iki kanatlı yönetim ve kurultay ile tanınan bir Göktürk devletidir. Yargılar parçadaki karşılıklarıyla tek tek karşılaştırılır. I. Kağanın yetkisinin gök tanrıdan gelen kut anlayışına dayandırıldığı parçada açıkça yazılıdır; yargı doğrudur. II. Doğu ve batı kanatlarının her birinin başında unvanlı bir yönetici bulunduğu parçada belirtildiği için bu yargı da doğrudur. III. Parçaya göre kağan, kurultayın ortak kararını uygulamaktadır; kararı tek başına değiştirebildiğini gösteren bir bilgi yoktur ve bu yargı parçayla çelişir. Doğru yargılar I ve II olduğundan doğru cevap bu ikisini birlikte içeren seçenektir. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, II'nin de parçadan çıkarılabildiğini gözden kaçırır. 'I ve III', 'II ve III' ve 'I, II ve III' seçenekleri, kağanın ortak kararı tek başına değiştirebildiğini varsayan III'ü içerdiği için yanlıştır. Kurultayı kağanın mutlak yetkisine bağlı bir organ sanmak, bu yanılgının kaynağıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • İslam medeniyetinin doğuşu, Türklerin İslam'ı kabulü, Türk-İslam devletleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Büyük Selçuklu Devleti'nde bir komutana, belirli bir bölgenin vergi gelirlerini toplama hakkı verilmiştir. Komutan bu gelirle kendi birliğini besler ve bölgede düzeni sağlamakla yükümlü tutulur. Hak, görev sürdükçe geçerlidir; hak sahibi öldüğünde ya da görevinden alındığında gelir, yeni bir atamaya kadar devletin denetiminde kalır.

Bu uygulamanın Türk-İslam devletlerindeki yönetim anlayışına yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Toprağın mülkiyeti komutana geçer ve hak sahibinin çocukları bu toprakları miras alabilir

  2. B

    Bölgenin yönetimi yerel halkın seçtiği meclislere bırakılır ve merkezî denetim ortadan kalkar

  3. C

    Toprağın sahipliğini merkezde tutarak gelir toplama yetkisini geçici ve koşullu olarak dağıtır

    Doğru cevap
  4. D

    Komutanların askerî güç kazanması, bölgelerin gelirinin devlet kontrolüne alınmasının nedenidir

  5. E

    Gelir, bağışlanan bir hayır kurumuna bağlanarak yönetici ailesi tarafından nesilden nesile işletilir

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Verilen durumda devlet, belirli bir bölgenin gelirini toplama hakkını bir komutana görev karşılığında veriyor. Bu, Türk-İslam devletlerinde görülen ikta uygulamasının tanımıdır. İkinci adım: İktada toprağın sahipliği devlette kalır, verilen hak kişiseldir ve yalnızca görev sürdükçe geçerlidir; hak sahibi öldüğünde ya da görevinden alındığında yeni bir atama yapılır. Üçüncü adım: Bu iki özellik birlikte düşünüldüğünde merkezî otorite toprak üzerindeki egemenliğini korurken gelir yetkisini sınırlı ve geçici olarak dağıtmış olur. Doğru seçenek bu ilkeyi ifade eder. Çeldiriciler: Toprağın mülkiyetinin komutana geçip miras bırakılabildiği seçeneği, iktayı özel mülkiyetle karıştırır; hak sahibi öldüğünde gelir devlete döner, toprak miras kalmaz. Bölgenin yönetiminin yerel meclislere bırakıldığı seçeneği, merkezî denetimin kalktığını varsayar; oysa atama ve geri alma yetkisi devlette kalır. Komutanların askerî güç kazanmasının gelir kontrolünün nedeni olduğu seçeneği nedenle sonucu ters kurar: gelir yetkisi devlet tarafından verildiği için güç, ikta ilişkisinin sonucudur. Gelirin bir hayır kurumuna bağlanıp nesilden nesile işletildiği seçeneği vakıf kurumunu ikta ile karıştırır; vakıfta mal kalıcı olarak bağışlanır, iktada ise gelir geçici ve koşullu verilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Osmanlı'da değişim çağı (1595-1914): duraklama, gerileme, yenileşme, uluslararası ilişkiler
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

1789'da tahta çıkan bir padişah, savaşlardaki yenilgilerin ardından ordunun ve maliyenin yeniden düzenlenmesini hedefledi. Eski askerî düzenin ayrıcalıklı birlikleri bu değişime karşı çıktığı için padişah, yeni birlikleri eski ordunun dışında ve Avrupa usulünde eğitmeyi tercih etti. Yeni düzenin giderlerini karşılamak için de devlet hazinesinden ayrı bir mali kaynak ayrıldı.

Bu padişahın döneminde aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmemiştir?

  1. A

    Mühendishane-i Berr-i Hümayun'un açılması

  2. B

    Nizam-ı Cedid birliklerinin kurulması

  3. C

    İrad-ı Cedid adıyla ayrı bir gelir fonunun oluşturulması

  4. D

    Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması

    Doğru cevap
  5. E

    Selimiye Kışlası'nın yaptırılması

Doğru cevap: D

Çözüm

Soruda anlatılan padişah, 1789'da tahta çıkan ve 1807'ye kadar hüküm süren III. Selim'dir. Savaş yenilgilerinin ardından ordu ve maliye yeniden düzenlenmek istenmiş, eski ordunun dışında Avrupa usulünde eğitilen Nizam-ı Cedid birlikleri kurulmuş ve bu birliklerin giderleri için İrad-ı Cedid adıyla ayrı bir mali kaynak oluşturulmuştur. Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ise II. Mahmud döneminde, 1826'da gerçekleşmiştir; III. Selim döneminde gerçekleşmediği için aranan cevap budur.

Çeldiriciler: 'Mühendishane-i Berr-i Hümayun'un açılması' III. Selim döneminde askerî eğitim için atılan bir adımdır, bu yüzden gerçekleşmiştir. 'Nizam-ı Cedid birliklerinin kurulması' dönemin ana girişimidir ve gerçekleşmiştir. 'İrad-ı Cedid adıyla ayrı bir gelir fonunun oluşturulması' yeni birliklerin masrafını karşılamak için kurulmuştur, bu yüzden gerçekleşmiştir. 'Selimiye Kışlası'nın yaptırılması' yeni birliklerin barındırılması için Üsküdar'da yapılmış bir kışladır ve gerçekleşmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • XX. yy başı, I. Dünya Savaşı, Millî Mücadele dönemi
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Millî Mücadele'nin ilk aylarında iki toplantı yapıldı. Temmuz 1919'da Doğu Anadolu illerinin delegeleri manda ve himaye fikrini reddetti. Eylül 1919'da farklı bölgelerden gelen temsilciler Anadolu ve Rumeli'nin bütünlüğünü savunan kararlar alıp bir temsil heyeti seçti.

Bu iki toplantıya ilişkin hangisi doğrudur?

  1. A

    Sivas toplantısı manda ve himayeyi kabul ederek yabancı destek istemiştir

  2. B

    Her iki toplantı da Doğu Anadolu illerinin temsilcileriyle sınırlı kalmıştır

  3. C

    Her iki toplantı da Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından düzenlenmiştir

  4. D

    Erzurum toplantısı Misak-ı Millî'nin kabulüyle sona ermiştir

  5. E

    Erzurum bölgesel, Sivas Anadolu ve Rumeli'yi kapsayan ulusal nitelikli bir toplantıdır

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Temmuz 1919'daki Erzurum toplantısına Doğu Anadolu illerinin temsilcileri katılmış ve manda ile himaye reddedilmiştir; bu kararlar ağırlıklı olarak bu illeri ilgilendiren bölgesel nitelikli bir toplantıyı gösterir. Eylül 1919'daki Sivas Kongresi ise Anadolu ve Rumeli'nin bütünlüğünü savunmuş ve Heyet-i Temsiliye'yi seçerek ulusal kapsamlı bir karar mercii olmuştur. 'Sivas toplantısı manda ve himayeyi kabul ederek yabancı destek istemiştir' seçeneği, Sivas'ın tam tersi bir tutum aldığını gözden kaçıran bir yanılgıdır. 'Her iki toplantı da Doğu Anadolu illerinin temsilcileriyle sınırlı kalmıştır' seçeneği Sivas'ın kapsamını daraltır; 'Erzurum toplantısı Misak-ı Millî'nin kabulüyle sona ermiştir' seçeneği ise Misak-ı Millî'nin 1920'de Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından kabul edildiğini unutmaktan doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • XX. yy başı, I. Dünya Savaşı, Millî Mücadele dönemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

I. Dünya Savaşı'ndan sonra bir dönem gazetesinin başyazısında şu görüşe yer verilmiştir: “Bu ülkenin toprakları ancak sömürge ya da himaye hâline getirilerek yönetilebilir sanılıyor. Oysa bir millet kendi iradesini kullanabildiği sürece ne bir devletin mandası olur ne de bir başkasının korumasına muhtaç kalır.”

Bu görüşün dayandığı ilke aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Manda ve himayenin bağımsızlık ilkesine uygun olduğu

  2. B

    Hilafetin siyasi yetkilerinin korunması

  3. C

    Laiklik ilkesinin din ve devlet işlerini ayırması

  4. D

    Egemenliğin millete ait olduğu ulusal egemenlik ilkesi

    Doğru cevap
  5. E

    Tam bağımsızlığın ancak dış yardımla sağlanabileceği

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, alıntının I. Dünya Savaşı sonrasında manda ve himaye tartışmaları sürerken toprakların sömürge ya da himaye ile yönetilmesini reddettiğini görmektir. İkinci adım, yazarın bir milletin kendi iradesini kullanmasını savunmasının egemenliğin millete ait olduğu anlayışına dayandığını ve bunun manda ile himayeyi dışladığını kavramaktır. Bu nedenle doğru ilke ulusal egemenliktir. 'Manda ve himayenin bağımsızlık ilkesine uygun olduğu' seçeneği, alıntının tam tersi olan bir yanılgıdır; manda ve himayeyi bağımsızlıkla karıştırır. 'Laiklik ilkesinin din ve devlet işlerini ayırması' seçeneği Cumhuriyet döneminin bir ilkesidir ve bu alıntının konusu değildir. 'Tam bağımsızlığın ancak dış yardımla sağlanabileceği' seçeneği, alıntının savunduğu iradeye dayalı bağımsızlık fikriyle çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Atmosfer, iklim elemanları ve tipleri, Türkiye iklimi
  • Kolay
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Akdeniz iklimi görülen kıyılarda yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer.

  2. II.

    Yükseltinin artmasıyla hava sıcaklığı düştüğünden, yüksek dağların üst kesimleri aynı enlemdeki ovalara göre daha serin olur.

  3. III.

    Karasal iklim görülen İç Anadolu'da yazlar serin, kışlar ılık geçer.

Bir coğrafya dersinde Türkiye iklimi konusu işlenirken aşağıdaki yargılar değerlendiriliyor; her biri bir bölgenin ya da iklim tipinin özelliğini betimliyor. Bu yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Akdeniz iklimi kıyılarında yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer; I. yargı bu betimle örtüştüğü için doğrudur. Yükseltinin artmasıyla hava sıcaklığı düştüğünden yüksek kesimler aynı enlemdeki ovalardan daha serin olur; II. yargı da doğrudur. Karasal iklimde yazlar sıcak, kışlar soğuk geçer ve yağış azdır; III. yargıdaki yaz serinliği ile kış ılıklığı bu iklim tipinin betimine uymadığı için yanlıştır. Doğru yargılar I ve II olduğundan bu ikisini birlikte içeren seçenek doğrudur. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği II. yargıyı gözden kaçırmanın sonucudur. 'Yalnız III' seçeneği yanlış betimi tek doğru saymaktır. 'II ve III' ve 'I, II ve III' seçenekleri karasal iklim ile Akdeniz iklimini karıştırarak III. yargıyı doğru kabul eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Dünya'nın şekli ve hareketleri, konum, harita bilgisi, yerel saat
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    A ve B noktaları aynı paralel üzerinde yer alır.

  2. II.

    B noktasında yerel saat 12.00 iken A noktasında yerel saat 09.00'dur.

  3. III.

    A ve C noktaları arasında yerel saat farkı yoktur.

Şekildeki şematik koordinat ağında A, B ve C noktalarının enlem ve boylam değerleri gösterilmiştir. Yaz saati uygulaması dikkate alınmayacağına göre, bu noktaların konumları ve yerel saatleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Şematik koordinat ağında üç nokta işaretli: A noktası 40° kuzey enlemi ve 15° doğu boylamında, B noktası 40° kuzey enlemi ve 60° doğu boylamında, C noktası 20° kuzey enlemi ve 30° doğu boylamında. Kuzey yukarıdadır.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    I ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: şekilden okunan değerlere göre A ve B noktalarının ikisi de 40° kuzey enlemindedir; aynı paralel üzerindedirler, I doğrudur. İkinci adım: A 15° doğu, B 60° doğu boylamındadır; boylam farkı 45° olur. Yerkürenin 360° boylamı 24 saate bölündüğünden her 15° boylam 1 saatlik yerel saat farkı verir, yani fark 3 saattir. Doğuda bulunan B noktasının saati daha ileri olduğundan B'de 12.00 iken A'da 09.00'dur, II doğrudur. Üçüncü adım: A 15° doğu, C 30° doğu boylamındadır; aralarında 15° boylam farkı, dolayısıyla 1 saat yerel saat farkı vardır. III yanlıştır. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, doğudaki noktanın saatinin ileri olduğu unutulup II'nin yanlış sanılmasıyla çıkar. 'Yalnız II' seçeneği, aynı enlem üzerindeki iki noktanın aynı paralelde olduğu gözden kaçırıldığında çıkar. 'I ve III' seçeneği, A ve C'nin aynı saatte olduğunu sanıp boylam farkını hesaba katmamaktan doğar. 'I, II ve III' seçeneği ise enlem farkını saat farkına etkisiz saymanın ötesinde, boylam farkını sıfır kabul etmekten doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Nüfus, göç, yerleşme, şehirleşme
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K5 bölgesinin nüfus yoğunluğu, dokuz bölge arasında en yüksek olandır.

  2. II.

    K4 bölgesinin nüfus yoğunluğu, dokuz bölge arasında en düşük olandır.

  3. III.

    K9 bölgesinin nüfus yoğunluğu, K1 bölgesinden fazladır.

Şekilde bir ülkenin dokuz bölgesinin nüfus yoğunlukları kişi/km² birimiyle gösterilmiştir. Bu bölgelerin yoğunlukları birbiriyle karşılaştırıldığında, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Dokuz bölgeye ayrılmış şematik haritada her bölgenin nüfus yoğunluğu kişi/km² olarak yazılıdır: K1 40, K2 350, K3 120, K4 15, K5 780, K6 95, K7 60, K8 210, K9 25. Şekil ölçekli değildir.
  1. A

    I ve II

    Doğru cevap
  2. B

    I

  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adımda şekildeki yoğunluk değerleri karşılaştırılır. K5 bölgesinin yoğunluğu 780 kişi/km² ile en yüksek, K4 bölgesinin yoğunluğu 15 kişi/km² ile en düşük değerdir; bu nedenle I ve II doğrudur. İkinci adımda K9 bölgesinin yoğunluğu 25, K1 bölgesinin yoğunluğu 40 kişi/km²'dir. K9'un yoğunluğu K1'den küçük olduğu için III yanlıştır. Doğru seçenek 'I ve II' olur. Çeldiriciler: 'I' seçeneği, II yargısının doğru olduğunun gözden kaçırılmasından doğar; K4'ün en düşük yoğunluklu bölge olduğu görülmelidir. 'I ve III' seçeneği, K9 ile K1 arasındaki karşılaştırmanın ters okunmasından doğar; 25 değeri 40'tan küçüktür. 'II ve III' seçeneği I yargısını dışarıda bıraktığı için yanlıştır; K5 bölgesi en yoğun bölgedir. 'I, II ve III' seçeneği, yanlış olan III yargısını da doğru kabul eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Bölgeler, ülkeler, jeopolitik, kültür bölgeleri, örgütler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Dünyada siyasi, ekonomik ve askerî amaçlarla kurulmuş uluslararası örgütler ile dil, din ve tarih ortaklığına dayanan kültür bölgeleri bulunmaktadır. Bu kavramlar, ülkelerin jeopolitik konumunu anlamada sıkça kullanılır. Aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A

    OPEC, üyelerinin ortak askerî savunma yükümlülüğü altına girdiği bir örgüttür.

  2. B

    NATO, üyeleri arasında karşılıklı askerî savunma ilkesini benimseyen bir askerî ittifaktır.

    Doğru cevap
  3. C

    Arap kültür bölgesi, tek bir devletin siyasi sınırları içinde kalan bir alandır.

  4. D

    Avusturya, Avrupa Birliği üyesi olduğu için NATO'nun da üyesidir.

  5. E

    Bir ülkenin jeopolitik önemi, ekonomik büyüklüğüyle ve ticaret hacmiyle belirlenir.

Doğru cevap: B

Çözüm

NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü), 1949'da kurulmuş bir askerî ittifaktır; antlaşmanın 5. maddesi, üyelerden birine yapılan saldırının hepsine yapılmış sayılacağı karşılıklı savunma ilkesini getirir. Bu nedenle üyeleri arasında karşılıklı askerî savunma ilkesini benimseyen ifade doğrudur. Çeldiriciler: petrol ihracatını düzenleyen OPEC bir ekonomik örgüttür, askerî bir yükümlülük taşımaz. Dil ve tarih ortaklığına dayanan Arap kültür bölgesi birden çok devleti kapsar; siyasi bir sınırla eşitlenemez. Avusturya Avrupa Birliği üyesidir ama NATO üyesi değildir, çünkü AB üyeliği NATO üyeliğini gerektirmez. Jeopolitik önem ekonomik büyüklükle açıklanamaz; konum, güvenlik ve kültürel bağlar da bu önemi belirler.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Çevre sorunları, afetler, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Tehlike ile risk aynı kavramdır; tehlikeye maruz kalan nüfus ve değerler riski değiştirmez.

  2. II.

    Uzun süreli yağış azlığı ile baraj ve göl seviyesinin düşmesi sel ve taşkının belirtisidir.

  3. III.

    Ormansızlaşan yamaçlarda obruk, aşırı su çekilen ovalarda heyelan görülmesi beklenen bir durumdur.

  4. IV.

    Türkiye, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları üzerinde yer aldığından deprem riski yüksek bir ülkedir.

  5. V.

    Volkan emisyonu ve doğal erozyon gibi çevre sorunları beşerî kaynaklı sayılır.

Bir coğrafya dersinde afetlerin oluşum nedenleri ile çevre sorunlarının etki alanları karşılaştırılıyor. Öğrencilerden her bir öncülü ayrı ayrı değerlendirmeleri isteniyor. Bu karşılaştırmaya göre, afetler ve çevre sorunlarına ilişkin aşağıdaki öncüllerden hangisi doğrudur?

  1. A

    I

  2. B

    II

  3. C

    III

  4. D

    IV

    Doğru cevap
  5. E

    V

Doğru cevap: D

Çözüm

Öncüller tek tek sınanır. Risk, tehlikeye maruz kalan nüfus ve değerler arttıkça yükseldiğinden tehlike ile risk aynı kavram değildir. Türkiye, Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatları üzerinde yer aldığı için deprem riski yüksek bir ülkedir; bu öncül doğrudur, doğru öncül IV'tür. Çeldiriciler: "Tehlike ile risk aynı kavramdır" ifadesi, riskin maruz kalan nüfusla birlikte arttığını yok saydığı için yanlıştır. Uzun süreli yağış azlığı ile baraj ve göl seviyesinin düşmesi kuraklığın tanımıdır; sel ve taşkın ise ani ve şiddetli yağışlarla oluşur, bu yüzden "sel ve taşkının belirtisi" ifadesi yanlıştır. Ormansızlaşan yamaçlarda sel ve heyelan, aşırı su çekilen ovalarda obruk görülür; obruk ile heyelanın yer değiştirmesi bu nedenle yanlıştır. Volkan emisyonu ve doğal erozyon doğal kaynaklı çevre sorunlarıdır; bunları beşerî kaynaklı saymak yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Felsefenin tanımı ve özellikleri, felsefe ile düşünme, felsefi okuma-yazma
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir lise kütüphanesinde düzenlenen panelde konuşmacı, çevredeki iddiaların ardındaki varsayımlara bakmanın önemini vurguladı. Konuşmacıya göre bir görüşü benimsemeden önce dayandığı varsayımlar açıkça ortaya konmalı, karşıt görüşler de ciddiyetle tartılmalıdır. Salondaki bir katılımcı, bu tartışmadan kesin bir sonuç çıkmıyorsa emeğin boşa gittiğini söyleyince konuşmacı şu yanıtı verdi: “Bir soruyu kesin bir yanıtı olmasa bile sürekli yeniden sormak, düşünceyi bir adım ileri taşır.”

Konuşmacının bu yanıtında öne çıkan tutum, felsefenin hangi özelliğiyle en çok örtüşmektedir?

  1. A

    Bilimsel yöntemle elde edilen sonuçların deneysel olarak tekrarlanması

  2. B

    Bir iddiayı gerekçeleriyle sınayan eleştirel bir yaklaşım taşıması

    Doğru cevap
  3. C

    Konuşmacının kişisel inancını dile getiren bir söylem olması

  4. D

    Benimsenen bir görüşü tartışma dışı tutup savunması

  5. E

    Soruların evrensel ve kesin yanıtlarının aranmasını öngörmesi

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Konuşmacı, bir sonucun kesin olup olmadığından çok, bir görüşün dayandığı varsayımların ve karşıt görüşlerin ciddiyetle tartılmasını öneriyor. Yanıtında da kesin bir sonuç çıkmasa bile sorunun yeniden sorulmasının düşünceyi ilerlettiğini söylüyor. İkinci adım: Bu tutum, iddiaları olduğu gibi kabul etmeyip gerekçelerini sınayan eleştirel ve sorgulayıcı bir düşünme biçimidir; felsefenin temel özelliklerinden biri de budur. Bu nedenle doğru seçenek, bir iddiayı gerekçeleriyle sınayan eleştirel bir yaklaşım taşıması ifadesidir. Bilimsel yöntemle elde edilen sonuçların deneysel olarak tekrarlanması seçeneği felsefeyi bilimle özdeş saymanın sonucudur; konuşmada deneysel tekrar değil, düşüncenin sorgulanması vurgulanır. Benimsenen bir görüşü tartışma dışı tutup savunması seçeneği dogmatik bir tutumu anlatır ve felsefi düşünmenin karşıtıdır. Konuşmacının kişisel inancını dile getirdiği varsayımı, konuşmanın genel bir yöntem üzerine olduğu düşünülürse geçersiz kalır. Soruların evrensel ve kesin yanıtlarının aranmasını öngörmesi seçeneği evrensellik ile kesinliği karıştırır; konuşmacı kesin bir yanıt beklemediğini açıkça söylemektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Din, siyaset ve sanat felsefesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir heykeltıraşın atölye defterinde şu notlar okunmaktadır: Mermeri hiçbir modele uydurmuyorum; kendi koyduğum kurallarla çalışıyor, bu kuralları bozmanın keyfini de işin bir parçası sayıyorum. Heykelin bir öğreti taşıyıp taşımadığı, izleyiciye ne kazandırdığı benim için ikinci plandadır. Yapıtın ilk bakışta kime hitap ettiği, hangi zevke seslendiği sorusu ise çalışmamın dışında kalır. Dikkatimi biçimlerin birbiriyle kurduğu serbest ilişkiler çeker; malzemenin damarlarını ise ayrıntılı biçimde incelerim.

Notlardaki yaklaşıma göre sanatın temel niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Sanat, doğadaki düzeni sadakatle yansıtırken aynı anda dehanın özgün bir dünya yaratmasıdır.

  2. B

    Sanatın değeri, eserin ahlaki bir öğreti taşıyıp taşımadığına göre ölçülür.

  3. C

    Sanat, toplumda iktidarı meşru kılan ve egemenliği sürdüren bir kurumdur.

  4. D

    Sanat, dışsal bir amaca bağlı olmayan, biçimlerle serbestçe oynamaktan doğan bir etkinliktir.

    Doğru cevap
  5. E

    Sanatın değeri, malzemenin dayanıklılığı ve işçiliğin ayrıntılarıyla belirlenir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, notlardaki sanatçının tutumunu belirlemektir. Sanatçı eserin bir modele, bir öğretiye ya da izleyicide bir sonuç doğurmaya hizmet etmesini önemsemez; kendi koyduğu kurallarla serbestçe çalışır ve bu kuralları bozmaktan keyif alır. İkinci adım, bu tutumu bir sanat anlayışıyla eşleştirmektir: sanatı amaçsız, serbest bir etkinlik olarak gören oyun anlayışında sanat dışsal bir amaca bağlı değildir ve insan biçimlerle oynayarak yapıt ortaya koyar. Doğru seçenek bu iddiayı ifade eder. Yanlış seçenekler: sadakatle yansıtma ile dehanın özgün yaratmasını tek ifadede birleştiren seçenek iki ayrı kuramı karıştırır, oysa bu notlarda sanatçı ne doğayı kopyalamaya ne de dehasını öne çıkarmaya değer verir. Değeri ahlaki öğretinin içeriğiyle ölçen seçenek estetik yargıyı ahlaki yargıyla karıştırır; öğretinin ikinci plana alınması bu ayrımı açıkça gösterir. Egemenliği ve meşruiyeti anlatan seçenek siyaset felsefesinin kavramlarını sanata taşır, bu bir kavram yanlışıdır. Malzemenin dayanıklılığını ana ölçüt yapan seçenek ise notlarda geçen bir ayrıntıyı ana düşünce sanmaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • Ahlak felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir eczanede çalışan genç eczacı, ilaç stokundaki bir kayıt hatasını fark eder. Hatayı bildirirse eczanenin bir ay boyunca ciddi bir maddi kayıp yaşayacağını ve patronunun kendisine kızacağını bilmektedir. Meslektaşları ise hatanın kimseye zarar vermediğini, sessiz kalmanın ortamı bozmayacağını söyler. Eczacı bir süre düşünür, ardından hatayı yazılı olarak bildirir ve düzeltilmesini sağlar. Kararını açıklarken doğruyu söylemenin mesleğinin gereği olduğunu, bunun sonuçlarını hesaplamanın kendi işi olmadığını belirtir.

Eczacının tutumunu aynı ahlaki ilkeye dayanarak açıklayan davranış hangisidir?

  1. A

    Hatayı bildirmenin kendisine terfi ya da takdir getireceğini hesaplayarak bildirmek

  2. B

    Hatanın fark edilmeden kalmasının ekibe huzur getireceğini düşünüp sessiz kalmak

  3. C

    Bildirimin kendisine yarar sağlamayacağını bilerek, düzeltilmesi gereken hatayı yetkililere iletmek

    Doğru cevap
  4. D

    Ahlakın toplumdan topluma değiştiği için hatayı bildirme zorunluluğunu kişisel tercihe bırakmak

  5. E

    Hatayı bildirmeyi başkasının kararına bırakıp olayın gidişini izlemek

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Eczacının kararında hatayı bildirmenin getireceği kayıp hesaba katılmaz; bildirmek, doğruyu söyleme yükümlülüğünden doğan bir görev olarak ele alınır. Bu, tutumun sonuçtan değil ödev bilincinden kaynaklandığını gösterir. İkinci adım: Bu anlayışa göre bir eylemin ahlaki değeri sağladığı yarardan değil, ilkeye uygunluktan ve görev bilincinden gelir; eylemin sonucu kişiye zarar verse bile görev yerine getirilir. Üçüncü adım: Aynı ilkeyle açıklanacak başka bir davranış, kendisine bir yarar sağlamayacağını bilerek düzeltilmesi gereken hatayı yetkililere iletmektir; bu yüzden doğru seçenek budur. 'Terfi ya da takdir' seçeneği eylemi beklenen sonuca göre seçen sonuççu düşünceyi yansıtır; görev ahlakıyla karıştırılmamalıdır. 'Huzur getireceği için sessiz kalmak' seçeneği hazzı ve huzuru ölçü alan hazcılıktır. 'Ahlakın toplumdan topluma değiştiği' seçeneği evrensel bir ilkeyi reddeden görecelik olduğundan yanlıştır. 'Olayın gidişini izlemek' seçeneği ahlaki özgürlüğün gereği olan sorumluluğu başkasına bırakır; özgürlük ile sorumluluğun ilişkisini ters kurar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • MS 2. - 15. yy felsefesi (Ortaçağ Hristiyan ve İslam felsefesi)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Ortaçağda bir manastır okulunun ders notlarında inanç ile akıl arasındaki ilişki üzerine şu cümle yer almaktadır: “Hakikat, Tanrı'dan gelen bildirimde ilk olarak bulunur; akıl ise bu bildirimi kavramak için kullanılan bir araçtır.”

Aynı derste bilginin duyulardan mı yoksa ilahi aydınlanmadan mı geldiği tartışılmış, sınıfta iki ayrı tutum öne çıkmıştır: bir grup bilginin duyu deneyimiyle kurulduğunu, bir grup ise bilginin inanca dayandığını savunmuştur. Notun son bölümünde, alıntılanan görüşün hangi sonuca götüreceği sorusu tartışmaya açık bırakılmıştır.

Bu düşünceye göre, aklın ulaştığı bir sonuç kutsal bildirimin temel ilkeleriyle çeliştiğinde nasıl bir yol izlenmelidir?

  1. A

    Aklın sonucu esas alınır; inanç, bilginin ölçütü olmaktan çıkarılıp deneye bırakılır.

  2. B

    Felsefe bu alandan çekilip akıl konularında geri planda kalır, vahiy esas kaynak olarak alınır.

  3. C

    Aklın ulaştığı sonuçta bir hata aranır, inancın ilkeleri ölçüt olarak korunur.

    Doğru cevap
  4. D

    Ruhun önceden bildiği doğru fikirler hatırlanır; bu süreçte inancın bir rolü bulunmaz.

  5. E

    Cins ve türler zihinde kurulan adlardan ibaret sayılır; çelişki bu adlandırmadan doğar.

Doğru cevap: C

Çözüm

Alıntıda iki önerme vardır: hakikat ilk olarak Tanrı'dan gelen bildirimde bulunur ve akıl bu bildirimi kavramaya yarayan bir araçtır. Birinci adım, bu önermelerden bildirimin ölçüt, aklın ise ona hizmet eden bir araç olduğu sonucunun çıkmasıdır. İkinci adım, aklın araç olması nedeniyle bir sonucun bildirimle çeliştiğinde ölçütün değişmeyeceğinin anlaşılmasıdır. Üçüncü adım, çelişkinin kaynağının aklın yürütmesinde bir hata olabileceğini düşünmek ve bildirimi ölçüt olarak korumaktır; doğru seçenek bu yolu anlatır. Aklın sonucunu esas almak ve inancı bilginin ölçütü olmaktan çıkarıp deneye bırakmak, aklı hakikatin ölçütü yapan ve alıntının temel önermesiyle bağdaşmayan, modern deneye dayalı bilgi anlayışının bir ürünüdür. Felsefeyi bu alandan çekip aklı geri plana atmak ise alıntının akla verdiği araç rolünü ortadan kaldırır; bu tutum İslam düşünürlerinin akıl vurgusuyla da bağdaşmaz. Cins ve türleri yalnızca adlardan ibaret saymak tümeller tartışmasındaki bir taraftır ve inanç ile akıl çelişkisinin çözümüyle ilgisizdir. Ruhun önceden bildiği fikirlerin hatırlanması ise Platon'un bilgi kuramına aittir; alıntının dönemine ait değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Bilgi felsefesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sınıfta üçgenin iç açılarının toplamının 180 derece olduğu konusu işlenirken öğrencilerden biri, on farklı üçgenin açılarını ölçtüğünü ve her seferinde toplamı 180 derece bulduğunu söyler. Öğretmen ise bu ölçümlerin hiçbir zaman bütün üçgenleri kapsamayacağını; ölçülmemiş bir üçgenin de aynı özelliği taşıyacağının ölçümle kesinleşemeyeceğini belirtir. Ona göre bu önermenin kesinliği, ölçümlerin ötesinde, üçgenin tanımından yola çıkan adım adım bir çıkarımla sağlanır; ölçümler yalnızca bu çıkarımı örneklerle gösteren destekleyici veriler olarak görülmelidir.

Öğretmenin savunduğu görüşe göre, bir geometrik önermenin her üçgen için doğru olduğundan emin olmanın yolu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Örnek sayısı arttıkça kesinleşen tekrarlı ölçümler yapmak

  2. B

    Kavramlar arasındaki ilişkiyi, deneyden bağımsız akıl yürütmeyle göstermek

    Doğru cevap
  3. C

    Kesin bir doğruya ulaşılamayacağını kabul edip sonucu askıya almak

  4. D

    Ölçümle doğrulanamayan bilgilerin doğuştan geldiğini kabul etmek

  5. E

    Kesinliği, ampirik önerme sayısının artmasına bağlamak

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Öğretmen, ölçülen on üçgenin bile bütün üçgenler için kesin sonuç vermeyeceğini savunur; dolayısıyla kesinliğin ölçümden değil başka bir yoldan geldiğini düşünür. İkinci adım: Öğretmen, önermenin kesinliğini üçgenin tanımından adım adım yapılan çıkarımla sağlamanın gerektiğini söyler. Bu da kavramlar arasındaki ilişkinin deneyden bağımsız olarak akılla kavrandığı anlayıştır; bilgiyi temelde akla dayandıran bu görüş akılcılıktır ve doğru yanıt, ilişkinin akıl yürütmeyle gösterilmesidir.

Çeldiriciler: Tekrarlı ölçümlerle kesinliğe ulaşmak, bilgiyi duyu deneyiminden çıkaran deneycilik yöntemidir; öğretmenin bu yolu yetersiz bulduğu açıktır. Kesin bir doğruya ulaşılamayacağını kabul etmek, şüpheciliğin tutumudur; öğretmen kesinliği reddetmez, ona ulaşmanın yolunu gösterir. Ölçümle doğrulanamayan bilgilerin doğuştan geldiğini söylemek, akılcılığın bilinen bir tezini konunun dışına taşır; öğretmenin kesinliği dayandırdığı şey doğuştan gelen bilgi değil, tanımdan yapılan çıkarımdır. Kesinliğin ampirik önerme sayısıyla artması iddiası ise bilginin türüyle kaynağını karıştırır; kesinlik sayıdan değil çıkarımın gücünden gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Hz. Muhammed: hayatı, örnekliği, Kur'an'a göre Hz. Muhammed
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kur'an-ı Kerim'de Hz. Muhammed'in ahlakı yüce bir ahlak olarak tanımlanır ve müminlere onun hayatı örnek gösterilir. Bir toplulukta lider konumundaki biri dürüstlüğü ve merhameti her konuşmasında öğütlemekte, ancak kendi işlerinde bu ilkelere uymamaktadır. Liderin konuşmaları birçok kişiyi etkilemiştir. Topluluktaki kimi kişiler ise lideri, verdiği öğütler nedeniyle takdir etmektedir. Bu durum, Hz. Muhammed'in örnekliği ölçütü açısından nasıl değerlendirilmelidir?

  1. A

    Öğütlenen ilkelerle davranış arasındaki uyumsuzluk nedeniyle örneklik ölçütüne uymadığını gösterir.

    Doğru cevap
  2. B

    Liderin işlerini yürütme biçimi, örneklik ölçütünden bağımsız bir yönetim uygulaması sayılır.

  3. C

    Sözlerinin etkili ve ikna edici olması, ilkelerin tebliğ edilmesinin yeterli olduğunu gösterir.

  4. D

    Toplumdaki tartışmalara sabırla yaklaşmanın, örnekliğin temel ölçütü olduğunu gösterir.

  5. E

    Liderin kişisel tercihlerinin, peygamberlik örneğinden ayrı tutulması gerektiğini gösterir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Kur'an-ı Kerim, Hz. Muhammed'in ahlakını yüce olarak tanımlar ve hayatının örnek alınmasını bildirir; buna göre örneklik, öğütlenen ahlakın davranışta tutarlı biçimde yaşanmasıyla ölçülür. İkinci adım: Lider dürüstlüğü öğütlüyor ama kendi işlerinde bu ilkelere uymuyorsa, öğütlediği ilke ile davranışı arasında kopukluk vardır ve bu durum örneklik ölçütüne uymaz; doğru seçenek budur. 'Sözlerinin etkili ve ikna edici olması' seçeneği, ilkelerin tebliğ edilmesini yeterli sayar; oysa tebliğ ile davranış ayrı şeylerdir ve örneklik davranıştan okunur. 'Liderin işlerini yürütme biçimi' seçeneği, davranışı örneklik dışında bir yönetim konusu sayar; oysa Hz. Muhammed'in örnekliği hayatın her alanındaki tutarlılıkla ilgilidir. 'Toplumdaki tartışmalara sabırla yaklaşmanın' seçeneği tek bir erdemi ölçüt yapar; sabır önemli olsa da sözle davranış arasındaki tutarlılık sorununu çözmez. 'Liderin kişisel tercihlerinin' seçeneği ise insani yönü peygamberlik örneğinden ayırır; oysa örneklik, insani davranışın ilkelerle uyumuna dayanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Bilgi ve inanç; din ve İslam; inanç esasları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ilmihal kitabının giriş bölümünde şu ifadeler yer almaktadır: “İnsan, dünyadaki davranışlarının bir hesabını vereceği bir yaşamın var olduğuna inanır. Bu inanca göre iyiliğin ve kötülüğün karşılığı, ölümle son bulan bu dünyada tam olarak görülmeyebilir. Her olayın Allah'ın bilgisi ve iradesi çerçevesinde gerçekleştiğini kabul etmek ise ayrı bir esastır; ancak bu kabul, insanın seçimini ve sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.”

Alıntının ilk iki cümlesindeki vurguyla doğrudan ilgili inanç esası aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Meleklere inanç

  2. B

    Kader inancı

  3. C

    Allah'ın birliğine inanç

  4. D

    Namaz ibadeti

  5. E

    Ahiret inancı

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda alıntının ilk iki cümlesi incelenir: insanın davranışlarının bir hesabının verileceği bir yaşama inanması ve bu dünyada iyiliğin ile kötülüğün karşılığının tam görülmeyebileceğinin anlatılması. İkinci adımda bu vurgunun hangi iman esasına karşılık geldiği bulunur: ölümden sonra davranışların hesaba çekileceği inancı ahiret inancıdır. Bu nedenle doğru cevap 'Ahiret inancı'dır. Çeldiriciler: 'Kader inancı', alıntının üçüncü cümlesinde anlatılan Allah'ın bilgisi ve iradesiyle ilgili inançtır; ilk iki cümlenin vurgusuyla eşleşmez. 'Namaz ibadeti' bir ibadettir, iman esası değildir. 'Meleklere inanç' ve 'Allah'ın birliğine inanç' iman esaslarıdır, ancak alıntının ölümden sonraki hesap vurgusunu karşılamazlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Gençlik ve değerler; Allah-insan ilişkisi; ahlaki tutum ve davranışlar
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Proje ekibinde üstlendiği bölümü kimse denetlemeden, söz verdiği biçimde ve süresinde tamamladı. Ekip arkadaşları işin hiçbir kontrolden geçmeyeceğini söylediğinde ise, ödevde bir hata çıkarsa bunu kendisinin bildireceğini ve düzeltmeye hazır olduğunu belirtti.

Bu davranış, aşağıdakilerden hangi değerle en doğrudan ilişkilidir?

  1. A

    Adalet: herkese hak ettiğini verme

  2. B

    Sorumluluk: üstlenilen işin sonucunu kabullenme

    Doğru cevap
  3. C

    İtaat: otoritenin buyruklarına uymak

  4. D

    Başarı: istenen sonuca ulaşmak

  5. E

    Toplumsal düzen: kurallara bağlı kalmak

Doğru cevap: B

Çözüm

Senaryoda öğrenci, verilen görevi kimse denetlemeden tamamlıyor ve ekip işin kontrol edilmeyeceğini söylediğinde bile hatanın bildirilmesini kendisi üstleniyor. Bu tutum, bir kişinin üstlendiği işin sonucunu kabullenmesi ve ona karşı sorumlu olması anlamına gelen sorumluluk değeriyle örtüşür. 'Başarı' seçeneği, davranışın çıktısını değerin kendisiyle karıştırır; 'Adalet' seçeneği ise ekipte hak dağıtımı yapılmadığı için bu durumu açıklamaz. 'İtaat' ve 'Toplumsal düzen' seçenekleri de öğrencinin kimseden emir almadığı, kendi üzerine aldığı bir taahhüdü yerine getirdiği durumu anlatmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • İslam düşüncesinde itikadi, siyasi, fıkhi ve tasavvufi yorumlar; mezhepler
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir ilahiyat dersinde öğretmen, bir tefsir kitabından şu bölümü okuyor: “Abdest ayetindeki yıkama emri, namazın şartı olan abdestin hükmünün dayanağıdır. Ancak ayetin asıl derinliği, organların ardındaki kalp temizliğine işaret etmesindedir. Dış temizlik, insanın iç dünyasını arındırma çağrısının bir vesilesidir.”

Bu alıntıdaki yazarın ikinci tespiti, İslam düşüncesindeki yorum biçimlerinden hangisine örnektir?

  1. A

    Ayetin hükmünü delillerden ve usul kurallarından çıkaran fıkhi yorum

  2. B

    Halifelik tartışmasından doğan siyasi tutumu ayete dayandıran siyasi yorum

  3. C

    Zahirin ardındaki iç anlamı, kalbin arınmasını öne çıkaran tasavvufi yorum

    Doğru cevap
  4. D

    Ayetlerdeki farklı okumaları dinin özünde bir ayrılık sayan yaklaşım

  5. E

    Eş'ari'nin kelam ekolüne bağlı, lafzı akılla açıklayan yorum

Doğru cevap: C

Çözüm

Alıntıda iki ayrı tespit var. Birinci adım: yazar, abdest ayetindeki yıkama emrinin namazın şartı olan abdestin hükmünün dayanağı olduğunu söylüyor; ayetin hükmünü delillerden çıkaran bu okuma fıkhi yorumdur. İkinci adım: sorulan tespit, ayetin asıl derinliğinin organların ardındaki kalp temizliğine işaret ettiği ve dış temizliğin iç dünyayı arındırma çağrısının vesilesi olduğudur; bu, ayetin zahirinin ötesinde bir iç anlama yönelmektir. Üçüncü adım: zahirin ardındaki iç anlamı, kalbin arınmasını ve nefsin terbiyesini öne çıkaran bu yaklaşım tasavvufi yorumun işari ve batıni yönüdür, doğru cevap budur. Birinci tespit fıkhi bir hükmü anlatır; soru ikinci tespiti sorduğu için fıkhi okuma doğru cevap olamaz.

Çeldiriciler: Ayetin hükmünü delil ve usul kurallarıyla belirleyen fıkhi yorum, alıntının birinci tespitine uyar, ikinci tespitine uymaz. Halifelik tartışmasından doğan bir siyasi tutumu ayete dayandıran yorum, alıntıda geçmeyen siyasi bir bağlamdır. Ayetlerdeki farklı okumaları dinin özünde bir ayrılık saymak, yorum farklılığını inanç bölünmesi olarak görmektir; alıntı ise bir yorum katmanını anlatır, bölünmeyi değil. Eş'ari'nin kelam ekolüne bağlanan, lafzı akılla açıklayan yorum ise kurucu karıştırmasıdır: Eş'ari kelam ekolünün kurucusudur ve alıntıdaki kalp temizliği vurgusu onun kelam yönteminin ürünü değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Gençlik ve değerler; Allah-insan ilişkisi; ahlaki tutum ve davranışlar
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sınavda kopya çektiğini sonradan fark eden bir lise öğrencisi bu davranışından büyük bir rahatsızlık duydu. Önce içinden Allah'a yönelip yaptığı hatayı kendi kendine itiraf etti. Ardından arkadaşından özür dileyerek haksızlık ettiğini açıkça söyledi. Son olarak aynı yola bir daha başvurmayacağını öğretmenine bildirdi ve kendisine haksız avantaj sağlayan sonucu geri çekmek için gerçeği anlattı.

Öğrencinin bu tutumu, Allah-insan ilişkisi ve ahlaki boyut bakımından hangi kavramla en doğrudan açıklanır?

  1. A

    Sabır: zorluklara dayanma ve direnme

  2. B

    Dua: Allah'a sözle yalvarıp istekte bulunma

  3. C

    Tevekkül: sonucu Allah'a bırakıp çaba göstermeme

  4. D

    Tövbe: işlenen günahtan pişman olup ondan dönme

    Doğru cevap
  5. E

    Toplumsal yardımlaşma: topluluğa karşı görev ve dayanışma bilinci

Doğru cevap: D

Çözüm

Senaryodaki öğrenci önce yaptığı hatadan pişman oluyor, sonra bu davranışı bırakmaya karar veriyor ve haksız durumu düzeltmek için somut adımlar atıyor. Pişmanlık, terk ve telafi birlikte alındığında İslam ahlakında tövbenin özünü oluşturur; kopya çekmeyi kendi sorumluluğu olarak kabul edip bir daha yapmayacağını bildirmek de bu dönüşü davranışla gösterir. 'Dua' seçeneği öğrencinin içten yönelişini kısmen açıklar, ancak senaryo sözlü bir yakarıştan çok hatadan dönüşü anlatır. 'Tevekkül' seçeneği sonucu Allah'a bırakıp çaba göstermemeyi ifade eder; oysa öğrenci düzeltme için aktif adımlar atmaktadır. 'Toplumsal yardımlaşma' ise yalnızca topluluğa karşı görevi öne çıkarır, buradaki asıl odak kişinin kendi günahından dönmesidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by