80 soru · YKS

AYT Sözel Deneme 3 Cevap Anahtarı ve Çözümleri

AYT Sözel Deneme 3 cevap anahtarı ve 80 sorunun adım adım çözümü: her soruda doğru seçenek, konu, zorluk ve ayrıntılı açıklama.

Adım adım

Soru soru çözümler

Soru 1

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Dilbilim araştırmaları, bir dilin sözcük dağarcığının zamanla değiştiğini gösterir. Yeni icatlar, yeni meslekler ve yeni yaşam biçimleri sözlüklere yeni kelimelerin girmesine yol açar. ---- Bu iki yönlü hareket, dilin canlı ve işlevsel kaldığının bir göstergesidir.

Bu parçada boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Dil, değişimden kaçınarak eski sözcüklerini olduğu gibi korur.

  2. B

    Yeni sözcükler, resmî kurumların kararıyla sözlüklere girer.

  3. C

    Yeni icatlar, sözlüklere yeni kelimelerin girmesine yol açmaya devam eder.

  4. D

    Oysa kullanımdan düşen sözcükler de dilden sessizce çekilir.

    Doğru cevap
  5. E

    Dilbilimciler, sözcük değişimini ölçmek için yeni bir yöntem geliştirmiştir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: boşluktan önceki cümleler dilin sözcük dağarcığına yalnızca yeni kelimelerin eklendiğini anlatır, düşünce yönü eklemeye doğrudur. İkinci adım: 'Oysa' bağlacı bir karşıtlık kurar ve 'Bu iki yönlü hareket' ifadesi, boşluğun eklemenin yanında bir çıkış sürecini de getirmesini gerektirir. Üçüncü adım: bu işlevi taşıyan ve akışı bozmayan cümle, kullanımdan düşen sözcüklerin dilden çekildiğini söyleyen cümledir. Çeldiriciler: 'Dil değişimden kaçınır' cümlesi parçanın değişim vurgusuyla çelişir; 'resmî kurumların kararıyla' cümlesi parçada geçmeyen bir iddiadır; 'yeni icatlar ... yol açmaya devam eder' cümlesi boşluktan önceki cümlenin tekrarıdır ve çıkış sürecini getirmez; 'dilbilimciler yöntem geliştirdi' cümlesi parçanın konusundan sapar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 2

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

(I) Ölçü, şiirde dizelerin ses düzenini belirleyen kurallar bütünüdür. (II) Bir ressam renk ve çizgiyle, bir şair ise ölçü ve sözcükle çalışır. (III) Örneğin divan şiirinde aşk acısı, sık sık gül ve bülbül imgeleriyle anlatılır. (IV) Ölçü ve kafiye kuralları, şiiri ezberlemeyi kolaylaştırdığı için halk arasında uzun süre yaşamıştır. (V) Bence şiir, duyguyu anlatmanın en güzel yoludur.

Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir karşılaştırma yapılmıştır?

  1. A

    I

  2. B

    II

    Doğru cevap
  3. C

    III

  4. D

    IV

  5. E

    V

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: beş cümlenin işlevi ayrı ayrı belirlenir. I. cümle bir kavramın tanımını verir; III. cümle bir örnek sunar; IV. cümle neden-sonuç ilişkisi kurar; V. cümle öznel bir yargıdır. İkinci adım: kökte istenen karşılaştırma işlevi, iki sanatçının çalışma araçlarını yan yana koyan cümlede bulunur. Üçüncü adım: yakın işlevli cümleler ayrılır; bu cümle iki kişiyi ve iki araç kümesini yan yana koyduğu için karşılaştırmadır, öteki cümleler yalnızca bir kavramı ya da bir durumu anlatır. Çeldiriciler: örnek veren cümlenin tanım sanılması, neden-sonuç cümlesinin karşılaştırma sanılması, öznel yargının nesnel bilgi sayılması ve sonuç ya da giriş işlevinin karıştırılması cümlenin işlevini yanlış okutur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 3

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Gözlemlerin doğru olması tek başına yeterli değildir; bilim insanı gözlemini sınanabilir bir düşünceye bağlamalıdır. Sık görülen bir olay olan elmanın yere düşmesi, bir fizikçinin bu olayı evrenin her yerinde geçerli bir çekim kuralıyla ilişkilendirmesiyle bilimsel bir açıklamaya dönüşmüştür. Demek ki bilimde asıl değer, olguyu açıklayan genel ve sınanabilir fikir üretmekte yatar.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Bilimsel ilerleme, gözlemin sınanabilir genel fikirlerle bağlanmasına dayanır.

    Doğru cevap
  2. B

    Elmanın yere düşmesi, bilimde en çok incelenen olaylardan biridir.

  3. C

    Gözlem tek başına yeterlidir, bilim insanının işi olguları kaydetmektir.

  4. D

    Bilimsel kuramlar, doğa olaylarının açıklanabildiği alanlarda işe yarar.

  5. E

    Bilimsel buluşlar çoğunlukla bir ekip çalışmasının sonucudur.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: parçanın konusu, gözlemin tek başına yetmediği ve bilimde değerin açıklayıcı fikirde olduğu düşüncesidir. İkinci adım: yazarın asıl yargısını taşıyan cümle son cümledir; 'Demek ki' ile çıkarılan sonuç, elma örneğinin bu yargıya nasıl hizmet ettiğini gösterir. Üçüncü adım: bu yargı parçanın bütününü kapsayacak biçimde genellenirse, anlatılmak isteyen şey bilimsel ilerlemenin koşulu olarak ortaya çıkar. Çeldiriciler: elma örneğinin kendisi bir ayrıntıdır, ana düşünce olamaz; gözlemin tek başına yeterli olduğu görüşü parçada reddedildiği için yazarın görüşü sayılamaz; parçanın kapsamını aşan genelleme ve parçada geçmeyen bilimsel buluş yargısı konuyu doğru yansıtmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 4

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bazı eleştirmenler, dijital kütüphanelerin basılı kitabın yerini tamamen alacağını savunmaktadır. Bu görüşe göre sayfanın kokusu ve dokusu okuma deneyiminin en değerli parçasıdır ve ekran bunu asla karşılayamaz. Bana göre ise bu kaygı, okuma alışkanlığından çok araca odaklanmaktadır; önemli olan kitabın erişilebilir olması ve okurun metinle kurduğu ilişkidir. Yine de basılı kitabın koleksiyon değeri yeni ortamda da korunmalıdır.

Bu parçaya göre yazarın dijital kütüphanelerle ilgili görüşü aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Basılı kitabın yerini dijital ortamın alacağını kabul eder.

  2. B

    Dijital ortamın okuma alışkanlığını kökten değiştireceğini öngörür.

  3. C

    Okuma deneyimini kâğıdın kokusunda ve dokusunda arar.

  4. D

    Dijital kütüphanelerde koleksiyon değerinin korunamayacağını düşünür.

  5. E

    Erişilebilirliği ve metinle kurulan ilişkiyi araçtan önemli bulur.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: parçada iki ses ayrılır; eleştirmenlerin görüşü aktarılır, 'Bana göre' ile yazarın kendi yargısı başlar. İkinci adım: yazarın yargısının yönü belirlenir; kaygının araca odaklandığını söyleyerek bu kaygıyı eleştirir ve kitabın erişilebilir olmasını öne çıkarır. Çeldiriciler: 'basılı kitabın yerini dijital ortamın alacağı' yargısı eleştirmenlerin görüşüdür, yazarın değil; kökten değişim öngörüsü, yazarın çekincesini kesin bir öngörüye çevirir; koleksiyon değerinin korunamayacağı yargısı, yazarın açık isteğini ters çevirir; kâğıdın kokusunda aramak ise yazarın eleştirdiği tutumu benimsemek olur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 5

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Halk şiirinde ozanlar, sözlerini çoğu zaman bir sazın eşliğinde söyler ve dinleyicisiyle doğrudan iletişim kurardı. Bu gelenekte şiir, yazıya geçmeden önce ağızdan ağıza yayılır; her anlatıcı dinleyicisinin beğenisine göre küçük değişiklikler yapabilirdi. Bu esneklik, aynı türkünün farklı bölgelerde farklı biçimler almasına yol açmış ve yerel yaşamın izleri şiirlerde kalmıştır. Yazılı edebiyatta ise metnin sabit kalması ve tek bir yazara ait olması önemlidir.

Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Halk şairlerinin çoğu, ilk şiirini bir sazla birlikte bestelemiştir.

    Doğru cevap
  2. B

    Aynı türkü, farklı bölgelerde farklı biçimlerde söylenebilmiştir.

  3. C

    Anlatıcı, dinleyicinin beğenisine göre şiirde değişiklik yapabilir.

  4. D

    Yazılı edebiyatta metnin sabit kalması önem taşımaktadır.

  5. E

    Halk şiiri, dinleyiciyle doğrudan iletişim kurulan bir gelenektir.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: parçadaki bilgi birimleri ayrılır; sazla söyleyiş ve sözlü gelenek, anlatıcının değişiklik yapabilmesi, bölgesel biçim farkı, yazılı metnin sabitliği ve dinleyiciyle doğrudan iletişim. İkinci adım: her seçenek bu birimlerden biriyle eşleştirilir; değişiklik, bölgesel biçim, sabitlik ve iletişim parçada anlatıldığı için ulaşılabilir yargılardır. Üçüncü adım: parçada karşılığı olmayan yargı, ozanların ilk şiirini hangi araçla bestelediğine dair bilgidir; bu bilgi parçanın kapsamı dışındadır, bu yüzden istenen yargı budur. Çeldiriciler: değişiklik yapılabilmesi, bölgesel farklılık, yazılı metnin sabitliği ve dinleyiciyle iletişim parçada açıkça anlatıldığından bunları ulaşılamaz saymak yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 6

  • Metin yorumlama ve anlam bilgisi (paragraf, cümle, boşluk doldurma, çıkarım)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Arşiv, belgelerin düzenli biçimde toplandığı ve saklandığı kurumdur. Bir uzman, arşivi 'geçmişin hafızası' diye tanımlar. Örneğin bir öğrenci, ödevi için gereken kaynağı kataloğa bakarak birkaç dakika içinde bulabilir. Eski kütüphanelerde belgenin yerini bilmek gerekirdi; dijital arşivlerde ise bir arama kutusu yeterlidir. Bu iki düzen arasındaki fark yalnızca teknolojide değil, erişim anlayışındadır. Arşivler yalnızca eski belgeleri korumakla kalmaz, araştırmacılara yeni sorular da açar. Bu nedenle belgelerin nasıl düzenlendiği, bilginin ne kadar kullanılabileceğini doğrudan belirler.

Bu parçanın anlatımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Kavram, tanımlanarak açıklanmıştır

  2. B

    Somut bir durum örnekle gösterilmiştir

  3. C

    Eski ve yeni düzen karşılaştırılmıştır

  4. D

    Yazar, ironiyle eleştiri yapmaktadır

    Doğru cevap
  5. E

    Bir uzmanın sözüne başvurulmuştur

Doğru cevap: D

Çözüm

Parçada arşiv bir tanımla açıklanmış, öğrenci örneğiyle somutlaştırılmış, eski kütüphane ile dijital arşiv karşılaştırılmış ve bir uzmanın tanımına yer verilmiştir. Bu dört anlatım tekniğinin her biri parçada bulunduğu için onları söylemek doğrudur; soru ise parçada bulunmayan ifadeyi istemektedir. Parça tarafsız ve açıklayıcı bir dille yazıldığından ironi ya da eleştiri içermez, bu yüzden 'ironiyle eleştiri yapmaktadır' ifadesi söylenemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 7

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir divan şairi sevgilisinin boyunu servi ağacına, yüzünü gül çiçeğine benzetir; bu benzetmeler yüzyıllar boyunca aynı biçimde tekrarlanır.

Bu benzetmelerle anlatılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Mazmun

    Doğru cevap
  2. B

    Tegazzül

  3. C

    Nazire

  4. D

    Girizgâh

  5. E

    Mısra-ı berce

Doğru cevap: A

Çözüm

Servi ağacının uzun ve dik duruşu sevgilinin boyunun, gül çiçeğinin açık hâli ise yüzünün yerine kullanılmıştır. Bu imgeler yüzyıllar boyunca aynı anlamla tekrarlandığı için kalıplaşmış bir anlatım aracıdır ve divan şiirinde bu tür kalıplara mazmun denir. Birinci adım, benzetmenin hangi özelliğin yerine geçtiğini bulmaktır; ikinci adım, imgenin kalıp hâline gelip her şairde aynı anlamı taşıdığını görmektir. Çeldiriciler: 'Girizgâh' kasidede asıl konuya geçişi sağlayan beyittir, bir benzetme kalıbı değildir. 'Tegazzül' kasidenin içindeki gazeldir ve bir nazım bölümüdür. 'Nazire' başka bir şairin şiirine aynı ölçü, uyak ve redifle karşılık vermektir. 'Mısra-ı berce' bir dizenin tek başına atasözü gibi bir yargıyı anlatmasıdır; bu benzetmelerde böyle bir yargı yer almaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 8

  • Şiir bilgisi: söz sanatları, ölçü-kafiye-redif, modern şiir çözümlemesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Kıyıda bir gemi bekler, rüzgâr gelir Dalgalar ses verir, sabah gelir Akşamda bir türkü, bir hatıra gelir Gözlerim ufukta, umut yine gelir

Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Redif, aynı biçimde tekrarlanan bir sözcük ya da ektir.

  2. B

    Dize ortasındaki "bir" sözcüğünün tekrarı redif sayılır.

    Doğru cevap
  3. C

    Dize sonlarında tekrarlanan "gelir" sözcüğü rediftir.

  4. D

    Redif, kafiyeden ayrı bir unsurdur.

  5. E

    Redifin her dizede bulunması zorunlu değildir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Redif, dize sonlarında aynı biçimde yinelenen sözcük ya da ektir; dize ortasında tekrar eden bir sözcük redif sayılmaz. Verilen dörtlüğün dört dizesinin de sonunda "gelir" sözcüğü bulunduğu için redif odur. "Bir" sözcüğü ise birinci ve üçüncü dizelerde dize ortasında geçer; birden fazla tekrarlansa da bu konum redif olmasını sağlamaz, bu nedenle bu tekrarın redif olduğunu söyleyen yargı söylenemez. Çeldiriciler: "Dize sonlarında tekrarlanan 'gelir' sözcüğü rediftir" doğru bir gözlemdir, çünkü sözcük her dizenin sonunda yer alır; bu tekrarı görmeyen öğrenci yanlış bir eleme yapar. "Redif, kafiyeden ayrı bir unsurdur" ve "Redifin her dizede bulunması zorunlu değildir" yargıları da doğrudur; kafiye ses benzerliğiyle, redif ise tekrarlanan sözcük ya da ekle kurulur ve redifin her dizede bulunması zorunluluk değildir. "Redif, aynı biçimde tekrarlanan bir sözcük ya da ektir" tanımı da redifin genel niteliğini doğru verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 9

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Aşağıdaki dörtlük, halk şiirinin kısa bir örneğidir.

Bahçede açtı bir gül Dalına konmuş bülbül Ben de ona bakarım Ayrılık çekmez gönül

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Asıl anlatım son iki dizede toplanır

  2. B

    Hece ölçüsünün yedili kalıbıyla kurulur

  3. C

    Aşk ve ayrılık gibi konularda söylenir

  4. D

    İlk iki dizesi konuya giriş niteliğindedir

  5. E

    Birden çok dörtlükle kurulur

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: dörtlüğün kaç dörtlükten oluştuğuna bakılır; bu biçim tek bir dörtlükle kurulan kısa bir halk şiiridir. İkinci adım: dizelerin yedişer heceli olduğu ve uyağın aaxa düzeninde kurulduğu saptanır. Üçüncü adım: özellikler tek tek sınanır; asıl anlatım son iki dizededir, ilk iki dize konuya giriş niteliğindedir ve konu aşk ya da ayrılık gibi duygulardır. Birden çok dörtlükle kurulmak bu biçime ait bir özellik değildir, çünkü biçim tek dörtlükten oluşur; söylenemeyen özellik budur. Öbür dört özellik dörtlükteki ölçü, uyak, anlatım sırası ve konuyla örtüşür; en çok karıştırılan yanlış, asıl anlatımın son iki dizede olduğunu gözden kaçırıp ilk iki dizeyi asıl anlatım saymaktır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 10

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Gurbet ellerde hasretle yanardı Sensiz geçen günler beni yakardı Yollar uzadıkça gönlüm sarardı Dağların ardında kalmış bir yârdı

Bu dörtlük aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisiyle yazılmıştır?

  1. A

    Semai

  2. B

    Koşma

    Doğru cevap
  3. C

    Destan

  4. D

    Türkü

  5. E

    Mani

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: dörtlüğün her dizesinin on bir heceden oluştuğu sayılarak hece ölçüsü belirlenir. İkinci adım: on bir heceli kalıp koşmanın hece ölçüsüdür ve koşma, üç ile beş dörtlük arasında kurulan bir nazım biçimidir; bu dörtlük koşmanın bir birimi gibi yazılmıştır. Üçüncü adım: ölçü ile biçim eşleştirilir ve dörtlük koşma olarak belirlenir. Semai sekiz heceli bir kalıpla yazıldığı için on bir heceli dizeler ona uymaz; mani yedi heceli kalıpla kurulur; türkü bent ve kavuştak bölümlerinden oluşur, bu dörtlükte kavuştak yoktur; destan ise tek dörtlükle kurulmayan uzun bir anlatı biçimidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 11

  • Halk edebiyatı: âşık, tekke-tasavvuf, anonim (mani, koşma, varsağı, ilahi)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Cönk: Âşıkların şiirlerinin toplandığı deftere verilen ad.

  2. II.

    Koşma: Divan şiirindeki karşılığı kasidedir.

  3. III.

    Nefes: Bektaşi tarikatlarının inanışlarını dile getiren şiirlerdir.

Halk edebiyatı ve gelenek terimleri üzerine aşağıdaki bilgiler verilmiştir.

Bu bilgilerden hangileri doğrudur?

  1. A

    I ve II

  2. B

    Yalnız I

  3. C

    II ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    I ve III

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: I. öncülde cönk, âşıkların şiirlerinin toplandığı deftere verilen addır; eşleşme doğrudur. İkinci adım: II. öncüldeki koşma eşleşmesi yanlıştır, çünkü koşmanın Sözlü Dönem'deki karşılığı koşuk, divan şiirindeki karşılığı ise gazeldir; kaside eşleşmesi bu yüzden kabul edilemez. Üçüncü adım: III. öncülde nefesin Bektaşi tarikatlarının inanışlarını dile getiren şiir olduğu bilgisi doğrudur. Doğru öncüller I ve III olduğundan doğru bileşim 'I ve III' seçeneğidir; 'I ve II' ile 'I, II ve III' yanlış koşma eşleşmesini kabul eder, 'II ve III' yanlış eşleşmeyi doğru sayar, 'Yalnız I' ise doğru olan üçüncü öncülü dışarıda bırakır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 12

  • Tiyatro ve sahne eserleri (geleneksel Türk tiyatrosu dahil)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türk tiyatrosunun Batı etkisiyle gelişen modern biçimi, Anadolu'daki geleneksel seyirlik oyunlarla birlikte incelendiğinde Tanzimat dönemi önemli bir dönüm noktası olarak öne çıkar. Bu gelişime ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

  1. A

    Modern tiyatronun geleneksel seyirlik türlerden önce var olması

    Doğru cevap
  2. B

    Şinasi'nin ilk yerli oyunu Şair Evlenmesi'ni yazması

  3. C

    Türk edebiyatının modern tiyatroyla Tanzimat'ta tanışması

  4. D

    Meddah ve köy seyirlik oyunlarının modern tiyatrodan önce yaygın olması

  5. E

    Modern tiyatronun konusuna göre trajedi, dram ve komedi olarak ayrılması

Doğru cevap: A

Çözüm

Türk edebiyatı modern tiyatroyla Tanzimat Dönemi'nde tanışmıştır; modern tiyatronun Türk edebiyatına girişi bu döneme dayanır. Anadolu'da modern tiyatrodan önce Meddah ve Köy Seyirlik Oyunları gibi geleneksel türler hâkimdi, dolayısıyla modern tiyatronun geleneksel türlerden önce var olduğunu söylemek bu bilgiyle çelişir. Çeldiriciler: Şinasi'nin Şair Evlenmesi'ni ilk yerli oyun olarak yazması, Tanzimat'ta modern tiyatroyla tanışılması, geleneksel seyirlik oyunların modern tiyatrodan önce yaygın olması ve modern tiyatronun konusuna göre üçe ayrılması doğru bilgilerdir; bunlar yanlış diye işaretlenmemelidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 13

  • İslamiyet öncesi Türk edebiyatı ve geçiş dönemi (Orhun, Kutadgu Bilig, Divanü Lügat, Dede Korkut)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Türk edebiyatının yazılı başlangıç dönemine ait eserler, farklı özellikleriyle Türk edebiyatında birer ilk olma niteliği taşır.

(I) Türk adının geçtiği ilk eser, ................ adlı yapıttır.

(II) Aruz ölçüsünün ve beytin Türk edebiyatında ilk kez kullanıldığı eser, ................ adlı yapıttır.

Buna göre, boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi eserler getirilmelidir?

  1. A

    Kutadgu Bilig - Göktürk Yazıtları

  2. B

    Göktürk Yazıtları - Dîvânu Lugâti't-Türk

  3. C

    Dîvânu Lugâti't-Türk - Kutadgu Bilig

  4. D

    Göktürk Yazıtları - Kutadgu Bilig

    Doğru cevap
  5. E

    Kutadgu Bilig - Kutadgu Bilig

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Türk adının geçtiği ilk eser Göktürk Yazıtları'dır, çünkü Türk adı bu yazıtlarda yazıya geçen ilk metindir; ilk boşluk bu eserle doldurulur. İkinci adım: Aruz ölçüsünün ve beytin Türk edebiyatında ilk kez kullanıldığı eser Kutadgu Bilig'dir; ikinci boşluk bu eserle eşleşir. Üçüncü adım: İki eseri doğru sırayla veren çift 'Göktürk Yazıtları - Kutadgu Bilig' çiftidir. Çeldiriciler: 'Kutadgu Bilig - Göktürk Yazıtları' çifti iki eserin yerini değiştirir, oysa Türk adı yazıtlara, aruz ise Kutadgu Bilig'e aittir. 'Göktürk Yazıtları - Dîvânu Lugâti't-Türk' çifti aruzun ilk kullanıldığı eseri Dîvânu Lugâti't-Türk sanar; oysa bu eser koşuk ve sav örneklerinin yazıya geçirildiği ilk eserdir. 'Dîvânu Lugâti't-Türk - Kutadgu Bilig' çifti Türk adının ilk geçtiği eseri Dîvânu Lugâti't-Türk sanar; ilk boşluk Göktürk Yazıtları'na aittir. 'Kutadgu Bilig - Kutadgu Bilig' çifti Türk adının ilk geçtiği eseri Kutadgu Bilig sanar ve aynı eseri iki boşluğa birden yazar; ilk boşluk yine Göktürk Yazıtları'dır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 14

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde gazel, kafiye ve redifi ilk beyitte belirleyen, her beyti kendi içinde anlam taşıyabilen bir nazım biçimidir. Gazelin başı ile sonu, şiirin düzenini ve şairin imzasını birlikte taşır.

---- Bu iki beyit birlikte okunduğunda şiirin hem açılışı hem kapanışı anlaşılmış olur.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Bu nedenle ilk beyit makta, son beyit ise matla diye adlandırılır.

  2. B

    Bu nedenle beyitlerin hepsi yek-ahenk diye adlandırılır.

  3. C

    Bu nedenle ilk beyit matla, son beyit ise makta diye adlandırılır.

    Doğru cevap
  4. D

    Bu nedenle son beyit tegazzül, ilk beyit ise nesib diye adlandırılır.

  5. E

    Bu nedenle ilk beyit girizgâh, son beyit ise dua diye adlandırılır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Gazelin ilk beytine matla, son beytine makta denir. Matla kafiye ve redifi ilk kez kurduğu için şiirin açılışıdır; makta ise şairin mahlasını taşıdığı için imza beytidir. Birinci adım, paragraftaki 'başı' ve 'imza' ifadelerini ilk ve son beyitle eşleştirmektir; ikinci adım, iki beyitin adlarını birbirine karıştırmadan ayırmaktır. Çeldiriciler: ilk ve son adların yer değiştirdiği seçenek başı ile sonu karıştırır. Yek-ahenk bütün beyitlerde aynı konunun işlenmesidir, bir beyitin adı değildir. Tegazzül kasidenin içindeki gazeldir; nesib ve girizgâh ise kasidenin bölümleridir ve gazelin başına ya da sonuna verilmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 15

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Divan şiirinde şair daima âşıktır; âşık, sevgiliye duyduğu aşkı anlatan kişidir. Bu şiirde asıl olan kişi ise âşığın değil, maşuğun kendisidir. Âşık ile maşuk arasında, âşıkla yarışan ve ona ortak olan bir rakip bulunur. Âşık, kavuşma zevkini bilmeyen kişidir.

Bu parçaya göre divan şiiriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Âşık, sevgiliye kavuşup vuslatı yaşar.

    Doğru cevap
  2. B

    Şair, şiirinde âşık konumunda yer alır.

  3. C

    Asıl ilgi odağı şiirde maşuktur.

  4. D

    Âşıkla yarışan bir rakip bulunur.

  5. E

    Rakip, âşık ile maşuk arasında yer alır.

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada âşığın kavuşma zevkini bilmediği açıkça söylenir; bu nedenle âşığın sevgiliye kavuşup vuslatı yaşaması divan şiirindeki âşık tipiyle bağdaşmaz ve söylenemeyecek olan budur. Birinci adım, parçadaki üç kişi tipini (âşık, maşuk, rakip) birbirinden ayırmaktır; ikinci adım, her seçeneği bu tiplerin özellikleriyle karşılaştırmaktır. Çeldiriciler: şairin âşık konumunda olduğunu söyleyen ifade parçanın doğrudan bildirdiği bir bilgidir. Asıl ilgi odağının maşuk olduğu ifadesi de asıl kişinin maşuk olduğu bilgisine dayanır. Âşıkla yarışan rakibin varlığı ve rakibin âşık ile maşuk arasındaki konumu, parçadaki rakip tanımıyla birebir örtüşür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 16

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti'nde yüzyıllar boyunca yazılan şiir ve nesir ürünleri, Türk edebiyatının önemli bir dönemini oluşturur. Bu dönemin şairleri ve yazarları eserlerini belirli kalıplarla ve ağır bir dille kaleme almıştır.

Divan edebiyatıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Nesir, şiirden daha ön planda tutulmuştur.

  2. B

    Şiir, nesre göre daha ön planda tutulmuştur.

    Doğru cevap
  3. C

    Dil, halkın konuştuğu sade Türkçedir.

  4. D

    Adını şairlerin toplandığı meclislerden alır.

  5. E

    Dinî kaynaklar bu edebiyatı etkilememiştir.

Doğru cevap: B

Çözüm

Divan edebiyatında öncelik şiire verilir, nesir ise ikinci planda kalır; doğru bilgi budur. Bu bilgiyi bulmak için edebiyatın ağırlık merkezinin hangi tür olduğunu belirlemek yeterlidir. Çeldiriciler: nesrin şiirden önde tutulduğunu söyleyen ifade öncelik sırasını tersine çevirir. Dilin sade halk Türkçesi olduğu ifadesi, bu edebiyatın Arapça ve Farsça sözcüklerle kurulan ağır dille çelişir. Adın meclislerden geldiği ifadesi yanlıştır, çünkü ad şiirlerin defterlerde toplanmasından doğar. Dinî kaynakların etkisiz olduğu ifadesi ise Kur'an-ı Kerim ve hadislerin bu edebiyatın kaynakları arasında yer almasıyla çelişir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 17

  • Divan edebiyatı: nazım şekilleri, şairler, beyit çözümleme, divan nesri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Divan edebiyatında kaside ve mesnevi, bölümleri belirli işlevlere göre düzenlenmiş uzun nazım biçimleridir. Kaside, bir kişiyi övmek ya da onun için dua etmek amacıyla yazılır ve birbirini izleyen bölümlerden oluşur. Mesnevi ise aynı ölçüde kafiyeli beyitlerle ilerleyen bir hikâye şiiridir ve kendi bölümleri vardır.

Kaside ve mesnevinin bölümleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Nesib - kasidenin başlangıç bölümü

  2. B

    Dua - kaside yazılan kişi için dua etmesi

  3. C

    Sebebitelif - mesnevinin yazılış nedeni

  4. D

    Tegazzül - kasidenin içindeki gazel

  5. E

    Ağâzıdâstan - mesnevinin son sözü

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Mesnevide asıl konu ağâzıdâstan bölümünde anlatılır; mesnevinin bittiğini bildiren son söz ise hatime bölümüdür. Bu nedenle ağâzıdâstan ile son sözün eşleştirilmesi yanlıştır. Birinci adım, iki nazım biçiminin bölümlerini işlevleriyle ayrı ayrı hatırlamaktır; ikinci adım, her eşleştirmeyi bu işlevle sınamaktır. Çeldiriciler: nesibin kasidenin başlangıç bölümü olduğu eşleştirme doğrudur. Dua bölümünde şairin kaside yazdığı kişi için dua ettiği eşleştirme de doğrudur. Sebebitelifin mesnevinin yazılış nedenini bildirdiği eşleştirme doğrudur. Tegazzül kasidenin içindeki gazeldir; bu eşleştirme doğrudur, ancak her kasidede bulunması zorunlu değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 18

  • Tanzimat edebiyatı
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Sanatın toplum yararına olması gerektiği görüşü katı biçimde benimsenmiş, şiir halka yön veren bir kürsü işlevi görmüştür.

  2. II.

    Aşk, ölüm ve doğa gibi bireysel konular işlenmiş, sanatın kendi başına bir amaç olduğu görüşü benimsenmiştir.

  3. III.

    Türk şiirinde ilk defa, vatan ve hürriyet gibi siyasi içerikli soyut kavramlar işlenmiştir.

  4. IV.

    Romantik akım bu dönemde ana akım konumundadır ve duygusal coşku şiirde ön plandadır.

Türk edebiyatında Batı etkisiyle başlayan yenileşme, şiirin amacını, konusunu ve diline dair köklü değişiklikler getirmiştir. Bu değişim Tanzimat şiirinde iki ayrı dönem olarak incelenir ve dönemler arasındaki ayrım, şiirin işlevi ile konu seçimi üzerinden yapılır. Bu dönemlerin şairleri, Batı'dan aldıkları fikirleri Türk şiirine farklı biçimlerde taşımıştır.

Bu ayrıma dayanarak aşağıdaki özelliklerden hangileri Tanzimat edebiyatının I. dönem şiirine aittir?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I, III ve IV

    Doğru cevap
  4. D

    II ve IV

  5. E

    III ve IV

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Dört özelliği tek tek okuyup her birini döneme yerleştirmek gerekir. I. özellik, sanatın toplum yararına olması gerektiğini ve şiirin halka yön veren bir kürsü işlevi gördüğünü anlatır; bu anlayış Tanzimat şiirinin ilk döneminin temel ilkesidir. II. özellik bireysel konulara ve sanatın kendi başına amaç olduğu görüşüne işaret eder; bu yönelim ikinci döneme özgüdür. III. özellik vatan ve hürriyet gibi siyasi içerikli soyut kavramların şiire ilk kez girdiğini söyler, bu da birinci döneme aittir. IV. özellik romantik akımın ana akım olmasını anlatır ve romantizm birinci dönemin akımıdır.

İkinci adım: Her özelliğin dönemi belirlendikten sonra birinci döneme ait olanlar I, III ve IV olarak kalır; II. özellik ikinci döneme aittir.

Üçüncü adım: Yalnızca birinci döneme ait özellikleri bir arada veren bileşim istendiğinden doğru cevap I, III ve IV bileşimidir.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği yalnızca bir doğru özelliği içerir; III ve IV de birinci döneme ait olduğundan bu bileşim eksiktir. 'I ve II' seçeneği, ikinci dönemin sanatın kendi amacı olduğu yönelimini birinci döneme yükler; bu yanlıştır. 'II ve IV' seçeneği romantizmi ikinci döneme yükler, oysa romantizm birinci dönemin ana akımıdır. 'III ve IV' seçeneği kamusal kürsü işlevini ikinci döneme yükler; bu durumda birinci döneme ait ilk özellik dışarıda kalır, bu yüzden yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 19

  • Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu topluluk, II. Meşrutiyet'in ilanının ardından yeniden yayımlanmaya başlayan bir dergi etrafında bir araya gelmiş sanatçılardan oluşur. Türk edebiyatında bir beyanname yayımlayan ilk edebî topluluk olarak bilinir ve 1909 ile 1912 yılları arasında kısa süre varlığını sürdürmüştür. Üyelerinin temel ilkesi, sanatın toplumsal bir amaca hizmet etmek için değil, kendi değeri için var olduğudur.

Bu parçada sözü edilen edebî topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Millî Edebiyat

  2. B

    Beş Hececiler

  3. C

    Tanzimat II. dönemi

  4. D

    Servetifünun

  5. E

    Fecr-i Âti

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda ipuçları ayrılır: topluluğun Türk edebiyatında bir beyanname yayımlayan ilk grup olması, 1909 ile 1912 arasında kısa süre var olması ve sanatın toplumsal amaçtan bağımsız görülmesi. İkinci adımda bu üç ipucu birlikte düşünülerek topluluk belirlenir; bu üç özelliği birlikte taşıyan topluluk Fecr-i Âti'dir. 'Servetifünun' seçeneği sanat anlayışı ipucuyla eşleşir, ancak bu topluluk 1890'lı yıllarda ortaya çıkmış, Fecr-i Âti'den önce var olan bir topluluktur; 1909-1912 aralığında kısa süre yaşayan grup değildir, bu yüzden yanlıştır. 'Millî Edebiyat' seçeneği toplumsal konuları ve millî duyguları öne çıkardığı için sanatın kendi değeri için var olduğu ipucuyla bağdaşmaz. 'Beş Hececiler' hece ölçüsünü benimseyen bir gruptur, beyanname ve sanat için sanat ipuçlarını taşımaz. 'Tanzimat II. dönemi' ise bir topluluk değil, bu topluluğun ortaya çıkışından çok önce sona eren bir edebiyat dönemidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 20

  • Cumhuriyet dönemi şiiri (saf şiir, Garip, İkinci Yeni, toplumcu)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Cumhuriyet döneminde şiir anlayışını değiştiren akımlardan Garip'in kurucularından olan ----, şiirde aruzu ve süslü söyleyişi bırakıp günlük konuşma dilini savunmuş, bu görüşünü Garip adlı kitapta ortaya koymuştur. Sosyal sorunları ve halkın yaşamını işleyen şiirleriyle tanınan ---- ise Memleketimden İnsan Manzaraları adlı uzun şiirin sahibidir. Bu iki şairin şiirleri, Cumhuriyet döneminde şiir dilinin farklı yönlerde geliştiğini ve farklı akımların birlikte var olduğunu gösterir.

Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. A

    Orhan Veli Kanık – Nazım Hikmet Ran

    Doğru cevap
  2. B

    Nazım Hikmet Ran – Orhan Veli Kanık

  3. C

    Orhan Veli Kanık – Fazıl Hüsnü Dağlarca

  4. D

    Necip Fazıl Kısakürek – Nazım Hikmet Ran

  5. E

    Orhan Veli Kanık – Asaf Halet Çelebi

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: birinci boşluğa gelen şair, Garip akımının kurucularından olan ve şiirde aruzu ile süslü söyleyişi bırakıp günlük konuşma dilini savunan Orhan Veli Kanık'tır. İkinci adım: ikinci boşluğa gelen şair, Memleketimden İnsan Manzaraları adlı uzun şiirin sahibi ve sosyal sorunları işleyen şiirleriyle bilinen Nazım Hikmet Ran'dır. Üçüncü adım: iki adı sırasıyla veren seçenek, yani Orhan Veli Kanık ile Nazım Hikmet Ran'ın yazıldığı seçenek doğru çözümü verir. Çeldiriciler: 'Necip Fazıl Kısakürek' adı birinci boşluğa konduğunda Garip akımının kurucusu eşleşmez, çünkü Necip Fazıl bu akımın şairi değildir. 'Nazım Hikmet Ran' ve 'Orhan Veli Kanık' adlarının yer değiştirmesi her iki ipucunu da ters şaire bağlar. 'Fazıl Hüsnü Dağlarca' ikinci boşluğa konduğunda uzun şiir ipucu karşılanmaz, çünkü Memleketimden İnsan Manzaraları Nazım Hikmet'e aittir. 'Asaf Halet Çelebi' ikinci boşluğa konduğunda da aynı nedenle eşleşme bozulur, çünkü bu uzun şiir onun değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 21

  • Millî edebiyat dönemi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bu hikâyeci öykülerinin malzemesini çevresindeki kalabalık hayattan değil, kendi çocukluk anılarından, geçmişin kahramanlık olaylarından ve yakın dönemin savaşlarından topluyordu. Hikâyeciliği bir geçim kaynağına dönüştürerek bu sanatı ciddi bir meslek saydı. Amacı okuyucuda millî bilinci uyandırmaktı; bu yüzden yazdığı öyküler bireysel bir hayal kırıklığını değil, toplumun ortak derdini anlatır.

Bu parçaya göre sözü edilen sanatçıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A

    Konularını çevresindeki kalabalık şehir hayatından alır

  2. B

    Bireysel aşk acılarını konu edinen öyküler yazar

  3. C

    Romanlarında saray çevresinin entrikalarını işler

  4. D

    Hikâyeciliği yan bir uğraş olarak sürdürmüştür

  5. E

    Tarihî kahramanlık olaylarını millî bilinç için işler

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Parçada yazarın malzemesi üç kaynakta toplanır: çocukluk anıları, geçmişin kahramanlık olayları ve yakın dönemin savaşları. Birinci adımda yazarın bu malzemeyi neden seçtiği belirlenir; metin amacın millî bilinci uyandırmak olduğunu açıkça söyler. İkinci adımda bu iki bilgi birleştirilir: kahramanlık olaylarından alınan malzeme millî bilinç amacıyla hikâyeye taşınmıştır, ve bu yargı soruda aranan sonuçtur. Çeldiriciler: "Kalabalık şehir hayatından alır" seçeneği, malzemenin çevredeki kalabalık hayattan alınmadığını söyleyen cümleyle çelişir. "Bireysel aşk acılarını konu edinen" seçeneği, öykülerin bireysel hayal kırıklığı değil toplumun ortak derdini anlattığını bildiren cümleye aykırıdır. "Yan bir uğraş" seçeneği, yazarın hikâyeciliği bir geçim kaynağına dönüştürüp meslek saydığı bilgisiyle bağdaşmaz. "Saray çevresinin entrikaları" seçeneği ise parçada hiç geçmeyen bir konudur; metnin desteklemediği bir bilgi olduğu için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 22

  • Öyküleyici türler: masal, hikâye, roman, anlatım teknikleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir hikâyeci, bir söyleşide hikâye anlayışını şöyle anlatıyor: “Benim için hikâye, dışarıdaki düzenin sırasıyla ilerleyen bir dökümü değildir. Saatin tek yönlü aktığı bir sıra yerine anıların, yarım kalmış düşüncelerin ve bilincin birbirine karışarak geri dönüp ilerlediği bir zaman tercih ederim. Kahramanım da tek bir kimliğe sığmaz; içinde çelişkiler, kopuşlar ve kendine yabancılaşmış bir ses taşır. Bana göre asıl mesele, o kişinin iç sesinde neyin kırıldığını göstermektir. Dış dünyanın ayrıntılarını ancak bu iç gerilimi görünür kılacak kadar kullanırım.”

Bu söyleşide görüşleri aktarılan hikâyecinin hikâye anlayışı aşağıdakilerden hangisiyle örtüşür?

  1. A

    Sınıf çatışmasını toplumsal bakışla işler

  2. B

    Bireyin bunalımını ve yabancılaşmasını işler

    Doğru cevap
  3. C

    Çevreyi nesnel gözlemle betimler

  4. D

    Tek bir anın kesitinde durumu verir

  5. E

    Milli ve dini duyarlılıkları öne çıkarır

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, hikâyecinin anlatılanın nasıl kurulduğunu belirlemektir: zaman tek yönlü akmaz, anılar ve bilinç birbirine karışır, kahraman tek bir kimliğe sığmaz ve içindeki çelişkiler ön plandadır. İkinci adım, bu özellikleri modernist hikâyenin ölçütleriyle eşleştirmektir: modernist hikâyede bireyin iç dünyası, yalnızlık ve yabancılaşma işlenir, zaman parçalanır ve insan karmaşık bir varlık olarak sunulur. Üçüncü adım, geriye kalan ayrıntıları elemektir: yazar dış dünyayı yalnızca iç gerilimi göstermek için kullandığından nesnel gözlem ya da toplumsal sınıf çatışması anlayışına uymaz. Bu nedenle doğru seçenek, bireyin bunalımını ve yabancılaşmasını işleyen modernist anlayışla örtüşür.

Çeldiriciler: 'Sınıf çatışmasını toplumsal bakışla işler' seçeneği toplumcu-gerçekçi anlayışa aittir ve yazarın bireyin yalnızlığına odaklandığı görüşüyle çelişir. 'Çevreyi nesnel gözlemle betimler' seçeneği gözlemci gerçekçiliğin özelliğidir; bu hikâyeci dış betimlemeye değil iç gerilime yönelir. 'Tek bir anın kesitinde durumu verir' seçeneği durum hikâyesine benzetilebilir, ancak burada zaman tek bir ana sıkışmaz, geri dönerek ilerler. 'Milli ve dini duyarlılıkları öne çıkarır' seçeneği bu hikâye anlayışıyla ilgisi olmayan bir değer vurgusudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 23

  • Cumhuriyet dönemi roman, hikâye ve tiyatro
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Genç kadın camdan süzülen ışığa bakarken yine aynı düşünceye takıldı: bu evde hiçbir şey bitmiyordu, annesinin sofrası da babasının sessizliği de dün akşamki söylenmemiş sözler de yarım kalıyor, bir türlü kapanmıyordu ve dışarıdan gelen çocuk sesleri zihninde dönüp duran o eski kırgınlığın içine karışıp kayboluyordu

Parçadaki anlatım tekniği ve kahramanın iç dünyasının işlenişi dikkate alındığında, parçanın dayandığı hikâye anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    İç dünyayı psikolojik çözümlemeyle anlatan hikâye

    Doğru cevap
  2. B

    Sosyoekonomik yapıyı öne çıkaran toplumcu hikâye

  3. C

    Olay örgüsünü ön plana çıkaran geleneksel hikâye

  4. D

    Millî-dinî duyarlılığı merkeze alan hikâye

  5. E

    Diyalog ağırlıklı, konuşmaya dayalı hikâye

Doğru cevap: A

Çözüm

Parçada anlatıcı olay sıralamasından çok kahramanın zihninden geçenleri aktarıyor; geçmiş anılar, söylenmeyen sözler ve dış sesler aynı akış içinde birbirine karışıyor. Birinci adım, bu anlatım tekniğinin iç konuşma ve akan düşünce olduğunu belirlemektir. İkinci adım, bu tekniği bireyin iç dünyasını esas alan Cumhuriyet dönemi hikâye anlayışıyla eşleştirmektir: bu anlayışta insan sosyoekonomik yönüyle değil psikolojik yönüyle anlatılır ve iç konuşma gibi teknikler kullanılır. 'Sosyoekonomik yapıyı öne çıkaran toplumcu hikâye' seçeneği yanlıştır, çünkü parçada toplumsal koşullara dair bir çözümleme yoktur ve anlatı kahramanın iç dünyasında kalır. 'Diyalog ağırlıklı, konuşmaya dayalı hikâye' seçeneği parçadaki iç konuşmayı dış konuşma sanmaktan doğar; parçada karşılıklı konuşma yoktur, düşünceler tek kişinin zihninde akar. 'Olay örgüsünü ön plana çıkaran geleneksel hikâye' seçeneği parçadaki psikolojik çözümlemeyi olay zinciri sanmaktan doğar; parçada kurulan bir olay zinciri bulunmaz. 'Millî-dinî duyarlılığı merkeze alan hikâye' seçeneği ise parçada geçmeyen bir değer ağırlığına dayanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 24

  • Edebî akımlar ve Batı edebiyatı (klasisizm, romantizm, realizm, natüralizm, sembolizm, fütürizm, sürrealizm)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir edebiyat tarihçisinin Tanzimat hikâyeciliği üzerine yazdığı notlarda iki ayrı dönem karşılaştırılmaktadır. Notlara göre ilk dönem hikâyelerinde olağanüstü olaylar, tutkulu kahramanlar ve idealleştirilmiş insan portreleri öne çıkmakta; yazarlar duyguyu ve hayali merkeze almaktadır. İkinci dönemde ise hikâyeler gündelik hayatın somut ayrıntılarını, toplumdaki sınıf farklarını ve olayları gözleme dayalı, nesnel bir dille aktarmaktadır. Karakterlerin davranışlarını çevre ve kalıtım gibi etkenlerle açıklayan anlatım da bu dönemde görülür. Tanzimat hikâyelerinin I. Dönem'inde ----, II. Dönem'inde ise ---- etkilidir.

Bu notlarda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

  1. A

    Klasisizm; realizm ve natüralizm

  2. B

    Romantizm; sembolizm

  3. C

    Romantizm; parnasizm

  4. D

    Realizm ve natüralizm; romantizm

  5. E

    Romantizm; realizm ve natüralizm

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım: I. Dönem hikâyelerindeki olağanüstü olaylar, tutkulu kahramanlar ve idealleştirilmiş portreler duygu ve hayale dayanan romantizmin ayırt edici özellikleridir. Klasisizm bu dönemde esas olarak tiyatroda etkili olduğu için hikâye için belirleyici akım değildir. İkinci adım: II. Dönem'de gündelik ayrıntının, sınıf farklarının ve gözleme dayalı nesnel anlatımın öne çıkması realizmi; karakter davranışını çevre ve kalıtımla açıklama anlayışı ise natüralizmi gösterir. Üçüncü adım: iki dönemin akımlarını bu sırayla birlikte veren eşleşme, romantizmi I. Dönem'e, realizm ve natüralizmi II. Dönem'e bağlayan eşleşmedir; doğru cevap budur. Çeldiriciler: 'Klasisizm; realizm ve natüralizm' eşleşmesi I. Dönem'e klasisizmi yükler, oysa klasisizm bu dönemde hikâyeden çok tiyatroda etkilidir. 'Romantizm; sembolizm' ve 'Romantizm; parnasizm' eşleşmeleri II. Dönem'e şiirde etkili akımları yükler; sembolizm ve parnasizm II. Dönem hikâyelerindeki belirleyici akım değildir. 'Realizm ve natüralizm; romantizm' eşleşmesi iki dönemin yerini değiştirir ve romantizmi II. Dönem'e taşır, oysa II. Dönem'in ayırt edici özelliği gözleme dayalı anlatımdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 25

  • Tarih ve zaman; insanlığın ilk dönemleri ve ilk çağ uygarlıkları
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Neolitik Dönem'de tarıma ve hayvancılığa geçişle birlikte yerleşik yaşamın izleri görülmeye başlanmıştır.

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Göbeklitepe – Konya'da bulunan büyük bir Neolitik yerleşim

  2. B

    Çayönü – tarlalardan uzak, yalnız avcılıkla geçinen bir yerleşim

  3. C

    Hattuşa – Anadolu'nun ilk yazılı belgelerinin bulunduğu merkez

  4. D

    Çatalhöyük – Konya'da bulunan büyük bir Neolitik yerleşim

    Doğru cevap
  5. E

    Göbeklitepe – Yazının bulunmasından sonra kurulmuş, kil tabletli bir yerleşim

Doğru cevap: D

Çözüm

Çatalhöyük, Konya'nın Çumra ilçesinde yer alan ve Neolitik Dönem'e tarihlenen büyük bir yerleşimdir; evlerin damlarından girilmesi bu yerleşimin bilinen özelliklerindendir. Göbeklitepe Şanlıurfa'da bulunur, bu yüzden Konya ile eşleştirilemez. Çayönü'nde tarımın izleri görüldüğü için tarlalardan uzak, yalnız avcılıkla geçinen bir yerleşim olarak tanımlanamaz. Yazı, Sümer'de kil tabletlerle başlar; Hattuşa ise Hitit Dönemi'nin başkentidir ve ilk yazılı belgelerin merkezi olamaz. Göbeklitepe'nin yazının bulunmasından sonra kurulduğunu söyleyen eşleştirme de tarih sırasını tersine çevirdiği için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 26

  • Orta Çağ'da dünya; ilk ve Orta Çağ Türk dünyası (Hun, Göktürk, Uygur)
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Orta Çağ'da Türk devletlerinin yönetim anlayışını inceleyen bir çalışmada şu bilgilere ulaşılmıştır:

Devlet, halkın yararını gözeten bir anlayışla yönetilirdi. Kurultaya katılan üyeler toygun unvanıyla anılırdı. Kurultay toplantılarında üyeler görüşlerini danışma yoluyla bildirirdi. Toplumsal düzenin dayanağı olan töre ise döneme ve koşullara göre biçim değiştirebilirdi.

Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Kurultaya katılan üyelerin toygun unvanıyla anıldığı söylenebilir.

  2. B

    Devletin halkın yararını gözeten bir anlayışla yönetildiği söylenebilir.

  3. C

    Kurultayda görüşlerin danışma yoluyla bildirildiği söylenebilir.

  4. D

    Töre zamanın şartlarından bağımsız, sabit bir kurallar bütünü olduğu söylenebilir.

    Doğru cevap
  5. E

    Töre döneme göre biçim değiştirdiğinden hukukun esnek bir yapıya sahip olduğu söylenebilir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: verilen bilgilerden ne çıkarılabileceği belirlenir. Devletin halk için var olduğu anlayışının egemen olması, üyelerin toygun unvanıyla anılması, görüşlerin danışma yoluyla bildirilmesi ve törenin zamanın şartlarına göre değişebilmesi bilgilerin doğrudan söylediği noktalardır. İkinci adım: her yargı bu bilgilerle sınanır. Toygun unvanı, halkın yararı ve danışma yargıları verilen bilgilerin doğrudan karşılığıdır; esneklik yargısı ise törenin değişebilirliğinden doğru bir sonuç olarak çıkar. Üçüncü adım: törenin zamanın şartlarından bağımsız ve sabit bir kurallar bütünü olduğu yargısı, töre değişebilirliği bilgisiyle çelişir. Bu nedenle bu yargı bilgilerden çıkarılamaz ve doğru cevap budur. Çeldiriciler: toygun unvanı yargısını çıkarılamaz sanmak, verilen açık ifadeyi gözden kaçırmaktır; halkın yararı yargısı devletin halk için var olduğu anlayışından doğrudan çıkar; danışma yargısı kurultay üyelerinin görüş bildirme biçimine dayanır; esneklik yargısı ise törenin değişebilirliğinden doğru bir sonuçtur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 27

  • İslam medeniyetinin doğuşu (Hz. Muhammed, dört halife, Emevi-Abbasi)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed'in vefatının ardından İslam toplumunun yönetimine geçen ve Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ile Hz. Ali'nin başında bulunduğu dönemde halifenin üstlendiği temel görev aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Dinî konularda fetva vererek ibadetleri düzenlemek

  2. B

    Ordunun başına geçerek savaş kararlarını almak

  3. C

    Din ve devlet işlerini birlikte yürütmek

    Doğru cevap
  4. D

    Oğlunu ardılı yaparak makamı babadan oğula geçirmek

  5. E

    Mahkemelerde davalara bakarak hukuki kararları vermek

Doğru cevap: C

Çözüm

Halife, Hz. Muhammed'in vefatından sonra İslam toplumunun yönetimini üstlenen kişidir ve bu makamın temel görevi din ile devlet başkanlığını birlikte yürütmektir. Birinci adımda halifenin görev alanı hatırlanır: din işleri ile devletin yönetimi aynı makamda toplanır. İkinci adımda bu iki işlevin birlikte anılması, doğru tanımın 'din ve devlet işlerini birlikte yürütmek' olduğunu gösterir.

Çeldiriciler: Dinî konularda fetva vermek yalnızca dinî liderlik yönünü yansıtır; bu, halifenin devlet başkanlığı yönünü dışarıda bırakır. Ordunun başına geçmek askerî yönü öne çıkarır, ancak devlet başkanlığının bütünü askerî komutanlıkla sınırlı değildir. Oğula geçen bir makam fikri, halifeliğin danışma ve biat ile belirlenen yapısıyla bağdaşmaz. Davalara bakıp hüküm vermek ise kadılık görevinin tarifidir, halifeliğin değil.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 28

  • Türklerin İslamiyet'i kabulü ve ilk Türk-İslam devletleri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Gazneli Mahmut, Karahanlılarla birlikte Samanoğullarına son vermiş, Hindistan'a seferler düzenlemiş ve halifeye bağlılığını sürdürerek halifeden Sultan unvanı almıştır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

  1. A

    Abbasi halifesiyle yakın bir ilişki içinde olduğuna

  2. B

    Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verdiğine

  3. C

    Bizans'a karşı Anadolu'nun kapılarını Türklere açtığına

    Doğru cevap
  4. D

    Halifeden Sultan unvanı aldığına

  5. E

    Hindistan'a sefer düzenlediğine

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda verilen bilgiler okunur: Gazneli Mahmut, Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son vermiş, Hindistan'a seferler düzenlemiş, halifeye bağlılığını sürdürmüş ve halifeden Sultan unvanı almıştır. İkinci adımda her seçenek bu bilgilerle sınanır. Halifeyle yakın ilişki, halifeye bağlılık ve halifeden unvan alma bilgilerinden çıkar; Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verme, Hindistan'a sefer düzenleme ve Sultan unvanı alma ise doğrudan verilmiştir. Üçüncü adımda yalnızca verilen bilgilerle çıkarılamayan yargı kalır: Anadolu'nun Bizans'a karşı Türklere açılması. Verilen bilgilerde Anadolu, Bizans ya da Malazgirt Savaşı yer almaz; bu olay Büyük Selçuklu dönemine aittir ve Gazneli Mahmut'la ilişkilendirilmez, bu nedenle bu yargıya ulaşılamaz.

Çeldiriciler: Halifeyle yakın ilişki kurmak, halifeye bağlılık ve halifeden unvan alma bilgilerinden açıkça çıkar; bu yargıyı çıkarılamaz saymak halife ilişkisini yanlış okumaktır. Karahanlılarla birlikte Samanoğulları'na son verme bilgisi doğrudan verildiği için çıkarılabilir. Hindistan'a sefer düzenleme de verilen bilgilerden doğrudan okunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 29

  • Osmanlı: kuruluş ve yükseliş (1302-1595), siyaset ve ordu
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1473'te Fatih Sultan Mehmed'e Otlukbeli'nde yenilen Akkoyunlu Devleti'nin Anadolu'daki üstünlüğü sona ermiştir.

  2. II.

    1515'te Turnadağ'da Dulkadir Beyliği bozguna uğratılmış ve beylik Osmanlı egemenliğine girmiştir.

  3. III.

    1460'ta Mora'nın fethi, Bizans'ın yeniden güçlenme umutlarını ortadan kaldırmıştır.

Fatih Sultan Mehmed ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde yaşanan şu gelişmeler verilmiştir.

Bu gelişmelerden hangileri Anadolu'da Türk siyasi birliğinin sağlanmasına doğrudan katkı yapmıştır?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

    Doğru cevap
  3. C

    I ve III

  4. D

    I, II ve III

  5. E

    II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: üç gelişmenin taraflarını belirleyelim. Otlukbeli Savaşı (1473) Osmanlılar ile Akkoyunlu Devleti arasında, Turnadağ Savaşı (1515) Osmanlılar ile Dulkadir Beyliği arasında yapılmıştır; Mora'nın fethi (1460) ise Mora yarımadasındaki Bizans yönetimine karşı gerçekleşmiştir. İkinci adım: her gelişmenin sonucunu Anadolu'daki Türk siyasi yapıları açısından değerlendirelim. Akkoyunlu'nun Anadolu'daki üstünlüğünün sona ermesi ve Dulkadir Beyliği'nin Osmanlı egemenliğine girmesi, Anadolu'da Türk siyasi birliğinin kurulmasına doğrudan katkı yapar. Mora'nın fethi ise Balkanlar'daki Bizans'ın umutlarını bitirir, Anadolu'daki siyasi birliğe bir katkısı yoktur. Üçüncü adım: bu değerlendirmelerden doğru bileşimi seçelim. Otlukbeli ve Turnadağ sonuçları birlikte alınır, Mora ise dışarıda kalır; doğru bileşim I ve II'dir. 'Yalnız I' seçeneği, Turnadağ'ın Dulkadir üzerindeki sonucunu gözden kaçırdığı için yanlıştır. 'I ve III' seçeneği Mora'yı Anadolu birliğine katkı saymakla birlikte Turnadağ'ı Memlûk savaşı diye dışarıda bırakır; oysa Turnadağ Anadolu'daki bir beyliğin yenilgisidir. 'I, II ve III' seçeneği Mora'nın fethini Anadolu birliğine dahil eder; Mora ise Anadolu'da değil Balkanlar'dadır. 'II ve III' seçeneği Otlukbeli'ni Safevi savaşı saymak ve Mora'yı dahil etmek yüzünden yanlıştır; Otlukbeli Akkoyunlu ile yapılmıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 30

  • Devrimler çağı, denge siyaseti (1774-1914), XIX-XX. yy sosyo-ekonomik hayat
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti, Kırım Savaşı'na Avrupa devletlerinin yanında katılmış ve savaşın sonunda barış masasında yer almıştır. Bu savaşın bitiminde imzalanan ve Osmanlı Devleti'ni Avrupa devletler hukukuna ilk kez dâhil eden antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Viyana Kongresi

  2. B

    Hünkâr İskelesi Antlaşması

  3. C

    Londra Boğazlar Sözleşmesi

  4. D

    Paris Antlaşması

    Doğru cevap
  5. E

    Ayastefanos Antlaşması

Doğru cevap: D

Çözüm

Kırım Savaşı'nı Osmanlı Devleti'nin de tarafı olarak sona erdiren barış, 1856'da Paris'te imzalanan Paris Antlaşması'dır. Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti, Avrupa devletlerinin ortak hukuk düzenine dâhil edilmiş ve Avrupa devletler hukukunun bir parçası olarak tanınmıştır. 'Ayastefanos Antlaşması' 1878'de Osmanlı-Rus savaşının ardından imzalandığından Kırım Savaşı'ndan çok sonradır ve bu ilk dâhil oluşu temsil etmez. 'Viyana Kongresi' 1815'te Napolyon sonrası Avrupa düzenini kurmuştur; bu kongrede Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletler hukukuna dâhil edilmesine ilişkin bir karar alınmamıştır. 'Hünkâr İskelesi Antlaşması' 1833'te iki devlet arasında savunma ittifakı kuran bir antlaşmadır; 'Londra Boğazlar Sözleşmesi' ise 1841'de boğazların kapatılmasını düzenlemiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 31

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir genelgede Anadolu'daki durum şöyle özetlenmektedir:

“Ülkenin birliği ve ulusun istiklali tehdit altındadır. Bu tehlikeyi savuşturmanın yolu, ulusun kendi kararlılığını ortaya koymasından geçer.”

Bu ifadeyle aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenebilir?

  1. A

    Ulusal iradeyi yaymak için bir gazete çıkarılmasına karar vermek

  2. B

    Düzenli ordunun cepheye hemen sevk edilmesini emretmek

  3. C

    Mandayı geçici bir çözüm olarak kabul etmeyi önermek

  4. D

    Milleti bağımsızlığını korumak için örgütlenmeye çağırmak

    Doğru cevap
  5. E

    Yabancı devletlerle ortak bir yönetim kurulmasını önermek

Doğru cevap: D

Çözüm

Alıntıda ülkenin birliği ve ulusun istiklalinin tehdit altında olduğu söyleniyor, ardından bu tehlikeye karşı ulusun kendi kararlılığıyla hareket etmesi gerektiği vurgulanıyor. Birinci adım, ifadenin işgal ortamında bir genelge çağrısı olduğunu tanımak; ikinci adım, dayandığı ilkenin milli egemenlik ve tam bağımsızlık olduğunu belirlemek; üçüncü adım bu ilkeyle örtüşen yargıyı seçmek. Milleti bağımsızlığını korumak için örgütlenmeye çağıran yargı bu üç adımın sonucudur. 'Ulusal iradeyi yaymak için bir gazete çıkarılması' seçeneği Sivas Kongresinde alınmış bir karardır; alıntıda basın ya da gazete geçmediği için yanlıştır. 'Ordunun cepheye hemen sevk edilmesi' seçeneği bağımsızlık çağrısını yalnız askeri bir emre indirgeyen yanılgıdır; alıntı harekete geçmeyi ulusal bir kararlılığa bağlar. 'Mandayı geçici çözüm olarak kabul etmek' ve 'ortak yönetim kurulması' seçenekleri alıntının karşısındaki bir tutumu savunur; bağımsızlık ilkesine aykırı oldukları için yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 32

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Millî Mücadele'nin yürütme döneminde farklı bölgelerdeki tehditlere karşı cepheler kurulmuş, Kuvayımilliye birlikleri zamanla düzenli orduya katılmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Doğu Cephesi – Ermeni tehdidine karşı doğu sınırında kurulmuştur

  2. B

    Batı Cephesi – Yunan ilerleyişini durdurmak amacıyla kurulmuştur

  3. C

    Güney Cephesi – Fransız işgaline karşı Çukurova hattında mücadele etmiştir

  4. D

    Batı Cephesi – Fransız işgaline karşı Çukurova hattında mücadele etmiştir

    Doğru cevap
  5. E

    Kuvayımilliye – düzenli orduya geçiş sürecinde birliklerin düzenli birliklere katılmasıyla ilerlemiştir

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, her eşleştirmedeki cephenin karşısına aldığı düşmanı belirlemektir: Doğu Cephesi Ermeni tehdidine, Batı Cephesi Yunan ilerleyişine, Güney Cephesi Fransız işgaline karşı kurulmuştur. İkinci adım, eşleştirilen mücadele alanının bu düşmanla örtüşüp örtüşmediğini sınamaktır: Çukurova hattı Fransız işgaline karşı mücadele alanıdır. Bu yüzden Güney Cephesi ile Çukurova eşleşmesi doğrudur, Batı Cephesi ile Çukurova eşleşmesi yanlıştır. Kuvayımilliye birliklerinin düzenli orduya geçiş sürecinde düzenli birliklere katılması ise doğru bir eşleşmedir.

Çeldiriciler: Doğu Cephesi ile Batı Cephesi'nin Yunan ilerleyişine karşı kurulmuş eşleşmesi doğrudur; Güney Cephesi eşleşmesi de doğrudur. Batı Cephesi'ni Fransız işgaline karşı Çukurova'da mücadele eden cephe saymak, cephelerin düşmanlarını karıştıran yanlıştır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 33

  • Millî Mücadele (hazırlık, kongreler, cepheler, TBMM)
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Temsil Heyeti'nin görevi, TBMM'nin açılmasıyla sona ermiştir.

  2. II.

    TBMM, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır.

  3. III.

    Temsil Heyeti'nin görevi, Sivas Kongresi'nin toplanmasıyla sona ermiştir.

Amasya Görüşmelerinin ardından oluşan Temsil Heyeti, Millî Mücadele'nin kurumsal gelişiminde önemli bir yer tutmuştur. Bu heyetin görevinin sona ermesine ve Ankara'daki meclis sürecine ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız II

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, Temsil Heyeti'nin görevinin hangi olayla sona erdiğini belirlemektir: görev TBMM'nin açılmasıyla bitmiştir, bu yüzden birinci yargı doğrudur. İkinci adım, Meclisin açılışını tarihiyle yerleştirmektir: TBMM 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır, ikinci yargı da doğrudur. Üçüncü adım, üçüncü yargıyı bu zincirle sınamaktır: görevi bitiren olay Sivas Kongresi'nin toplanması değil TBMM'nin açılışıdır, bu yüzden üçüncü yargı yanlıştır. Doğru bileşim birinci ve ikinci yargıların birlikte alınmasıyla oluşur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği ikinci yargının doğruluğunu gözden kaçırır; 'Yalnız II' seçeneği birinci yargıyı dışarıda bırakır. 'II ve III' ile 'I, II ve III' seçenekleri, Sivas Kongresi'nin rolünü Temsil Heyeti'nin sona ermesine bağlayan üçüncü yargıyı doğru kabul eder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 34

  • Atatürkçülük ve Türk inkılabı (Cumhuriyet, inkılaplar, ilkeler)
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

1924 yılında kabul edilen bir kanunla şu düzenlemeler yapılmıştır: Yerli ve yabancı bütün okullar eğitim bakanlığına bağlanmış, medreseler kapatılarak yerlerine imam-hatip okulları ile İlahiyat Fakültesi açılmıştır.

Bu düzenlemelerle aşağıdakilerden hangisi amaçlanmıştır?

  1. A

    Eğitim kurumlarının tek merkezden yönetilmesi

    Doğru cevap
  2. B

    Yabancı okulların ülke genelinde çoğaltılması

  3. C

    Eğitim kurumlarının birden çok merkezden yönetilmesi

  4. D

    Yazıda kullanılan harflerin değiştirilmesi

  5. E

    Yükseköğretim kurumlarının yeniden düzenlenmesi

Doğru cevap: A

Çözüm

1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile yerli ve yabancı bütün okullar tek bir eğitim yönetimine bağlanmış, medreseler kaldırılmış ve öğretim bu merkezî yapı içinde yürütülmeye başlanmıştır. Kanun, okulları ayrı ayrı kurumların elinden alıp tek çatı altında toplamıştır; bu da eğitimde birliğin sağlanması amacına karşılık gelir.

Çeldiriciler: 'Eğitim kurumlarının birden çok merkezden yönetilmesi' seçeneği, kanunun okulları tek merkeze bağlamasının tersi olduğu için yanlıştır. 'Yabancı okulların ülke genelinde çoğaltılması' seçeneği yanlıştır, çünkü kanun yabancı okulları yeni açmamış, mevcut okulları eğitim yönetimine bağlamıştır. 'Yazıda kullanılan harflerin değiştirilmesi' seçeneği 1928 Harf İnkılabına aittir ve bu kanunla ilgisi yoktur. 'Yükseköğretim kurumlarının yeniden düzenlenmesi' seçeneği 1933'te yapılan üniversite reformuyla ilgilidir; bu seçenek okulları tek merkezde toplayan düzenlemeyi açıklamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 35

  • Biyoçeşitlilik, ekosistem, madde döngüleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir doğal göl ekosisteminde su, kayaçlar, toprak, Güneş ışığı, kurbağa, yırtıcı balık, mantar ve fitoplankton yaşamaktadır. Ekosistemde yer alan canlı ve cansız öğeler birlikte ele alındığında, bu ekosistemde üretici canlı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Toprak

  2. B

    Fitoplankton

    Doğru cevap
  3. C

    Yırtıcı balık

  4. D

    Güneş ışığı

  5. E

    Mantar

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda öğeler canlı ve cansız olarak ayrılır: su, kayaçlar, toprak ve Güneş ışığı cansız öğelerdir; kurbağa, yırtıcı balık, mantar ve fitoplankton ise canlıdır. İkinci adımda bu canlılar arasından üretici olan seçilir. Üreticiler, Güneş enerjisini kullanarak kendi besinini üreten canlılardır ve ekosistemde bu gruba bitkiler ile fitoplanktonlar girer. Bu nedenle doğru cevap fitoplanktondur.

Çeldiriciler: 'Toprak' cansız bir öğedir; canlı sayılması birinci adımdaki sınıflandırma hatasıdır. 'Güneş ışığı' bir enerji kaynağıdır ve canlı değildir. 'Yırtıcı balık' başka canlıları yiyerek beslenen bir tüketicidir. 'Mantar' ölü organik maddeyi ayrıştıran bir ayrıştırıcıdır; kendi besinini üretmez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 36

  • Nüfus: piramit, nüfus politikaları, göç
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ülkenin nüfusu, doğum ve ölüm oranlarının zaman içindeki değişimine bağlı olarak dört aşamadan geçer. Bu değişim sağlık koşullarındaki gelişmelerle ilişkilidir. Her aşamada doğum, ölüm ve artış hızı birbirinden farklı bir görünüm sergiler. Demografik dönüşüm sürecinin aşamalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A

    Birinci aşamada nüfus artış hızı çok yavaştır.

  2. B

    İkinci aşamada ölüm oranları düşerken nüfus hızla artar.

  3. C

    Üçüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye ulaşır.

    Doğru cevap
  4. D

    Dördüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye gelir.

  5. E

    Üçüncü aşamada doğum oranlarının düşmesiyle artış hızı azalmaya başlar.

Doğru cevap: C

Çözüm

Bu soruda demografik dönüşüm aşamalarıyla ilgili söylenemeyen ifadeyi bulmak gerekir. Birinci adımda dört aşamanın özelliklerini hatırlıyoruz: birinci aşamada doğum ve ölüm oranları yüksek olduğu için nüfus artış hızı çok yavaştır; ikinci aşamada sağlık koşulları iyileştiğinden ölüm oranları hızla düşer, doğum oranları yüksek kaldığı için nüfus hızla artar; üçüncü aşamada doğum oranları da düşmeye başlar ve artış hızı azalmaya başlar; dördüncü aşamada ise doğum ve ölüm oranları düşük olduğundan artış hızı en düşük seviyeye gelir. İkinci adımda her ifadeyi bu özelliklerle sınarız. Üçüncü adımda çelişen ifadeyi buluruz: en düşük artış hızı üçüncü aşamada değil, dördüncü aşamada görülür. Bu nedenle üçüncü aşamaya en düşük artış hızını veren ifade söylenemez ve sorunun cevabı budur.

Çeldiriciler: 'Birinci aşamada nüfus artış hızı çok yavaştır.' ifadesi doğrudur, çünkü bu aşamada doğum ve ölüm yüksek olduğundan artış yavaştır; bu ifadeyi yanlış sanmak ifadeyi yanlış elemeye yol açar. 'İkinci aşamada ölüm oranları düşerken nüfus hızla artar.' ifadesi doğrudur, çünkü ölümlerin düşüşü doğum oranları yüksek kaldığı için artışı hızlandırır. 'Üçüncü aşamada doğum oranlarının düşmesiyle artış hızı azalmaya başlar.' ifadesi de doğrudur, çünkü doğum oranlarındaki düşüş bu aşamada artış hızını azaltır. 'Dördüncü aşamada nüfus artış hızı en düşük seviyeye gelir.' ifadesi doğrudur, çünkü doğum ve ölüm oranları birlikte düşük olduğunda artış en düşük düzeye iner. Bu dört ifade söylenebildiği için sorunun cevabı olamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 37

  • Ekonomik faaliyetler, doğal kaynaklar, enerji, ulaşım, turizm, bölgesel kalkınma
  • Zor
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Toprak sağlığının korunması

  2. II.

    Kırsal alanda istihdamın sürdürülmesi

  3. III.

    Su kullanımının verimli olması

  4. IV.

    Üretim maliyetinin düzeyi

  5. V.

    Biyoçeşitliliğin korunması

Sürdürülebilir tarım ekonomik, sosyal ve çevresel olmak üzere üç boyutta değerlendirilir. Bunlardan hangileri sürdürülebilir tarımın çevresel boyutunun göstergelerindendir?

  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I, II, III ve V

  3. C

    I ve III

  4. D

    I, III ve V

    Doğru cevap
  5. E

    I, III, IV ve V

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda beş göstergenin hangi boyuta ait olduğu belirlenir: toprak sağlığı, su kullanımı ve biyoçeşitlilik sürdürülebilir tarımın çevresel boyutunun göstergeleridir. Kırsal alanda istihdamın sürdürülmesi sosyal boyuta, üretim maliyetinin düzeyi ise ekonomik boyuta aittir. İkinci adımda bu sınıflandırmaya göre çevresel gruptaki I, III ve V numaralı göstergeler birlikte ayrılır. Üçüncü adımda yalnızca bu üç göstergeyi birlikte içeren bileşim seçilir; doğru cevap I, III ve V'dir. Çeldiriciler: 'I, II, III ve V' seçeneği kırsal istihdamı çevresel gösterge saymanın sonucudur, oysa II sosyal boyuta aittir. 'I, III, IV ve V' seçeneği üretim maliyetini çevresel boyuta yerleştirmenin sonucudur, oysa IV ekonomik boyuta aittir. 'I ve III' seçeneği biyoçeşitlilik göstergesini bileşimin dışında bıraktığı için eksiktir. 'Yalnız III' seçeneği yalnız su kullanımını görüp diğer çevresel göstergeleri kaçırmanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 38

  • Küresel ortam: kültür bölgeleri, medeniyetler, ticaret yolları, örgütler, gelişmişlik
  • Orta
  • Şekilli soru

Aşağıdaki tablo, ülkelerin öne çıkan ekonomik özelliklerini ve dış bağlantılarını özetlemektedir. Tabloda ülke adı '?' ile gizlenmiş bir satır vardır. Diğer ülkeler ile bu satırın ekonomik özelliği ve başlıca bağlantısı birlikte değerlendirildiğinde, gizli hücrede hangi ülke yer almaktadır?

Tablo: ülke, özellik, bağlantı. Hollanda: seralarla tarım ihracatı, Rotterdam limanı. ? ile gizli satır: gelirin çoğu petrolden, Vizyon 2030 hedefleri. Avustralya: madenle enerji ihracatı, Çin ve Japonya. Mısır: nüfus Nil Vadisinde, Süveyş Kanalı.
  1. A

    Venezuela

  2. B

    Hollanda

  3. C

    Suudi Arabistan

    Doğru cevap
  4. D

    Avustralya

  5. E

    Mısır

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda tablonun ikinci satırına bakılır: ülke hücresi gizlidir, ancak satırın ekonomik özelliği devlet gelirinin büyük bölümünün petrole dayandığını gösterir. İkinci adımda aynı satırın başlıca bağlantısı, ekonomiyi çeşitlendirmeyi ve yenilenebilir enerji yatırımlarını hedefleyen Vizyon 2030 programıdır; bu program Suudi Arabistan'a aittir. Üçüncü adımda tablodaki diğer ülkeler elenir: Hollanda, Avustralya ve Mısır kendi satırlarında yer alır ve bu satırın petrol geliri özelliğine sahip değildir. 'Venezuela' seçeneği petrol gelirine dayanan bir ülke olduğu için cazip görünür, ancak dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerinden birine sahip olması bu satırı açıklamaz; Vizyon 2030 hedefi Suudi Arabistan'a aittir. 'Mısır' seçeneği petrol bağımlılığının Mısır'a yüklenmesinden doğar; Mısır'da nüfus Nil Vadisi'nde yoğunlaşır ve Süveyş Kanalı bağlantısı bilinen özelliğidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 39

  • Küresel ortam: kültür bölgeleri, medeniyetler, ticaret yolları, örgütler, gelişmişlik
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Avustralya'nın ihracatında maden, enerji ve ham kaynak ürünleri toplam ihracat gelirinin dörtte birinden fazlasını oluşturmaktadır. Ülkenin başlıca alıcıları arasında Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan bulunmaktadır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

  1. A

    Ülkenin başlıca alıcıları Avrupa'daki sanayi ülkeleri olduğu için ihracat yönü Avrupa'ya dönüktür.

  2. B

    Ülkenin ihracat gelirinde maden ve enerji ürünlerinin payı dörtte birden azdır.

  3. C

    Ülkenin ihracatında önemli paya sahip maden ve enerji ürünlerinin başlıca pazarı Asya'daki sanayi ülkeleridir.

    Doğru cevap
  4. D

    Lityum madenciliği, Avustralya'nın ihracat yapısıyla ilgisiz bir faaliyettir.

  5. E

    Ülkenin ihracat gelirleri tek bir ülkenin talebine bağlı olduğu için dış satım dengesizdir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda ihracatın yapısına bakılır: maden, enerji ve ham kaynak ürünleri toplam ihracat gelirinin dörtte birinden fazlasını oluşturur. İkinci adımda başlıca alıcıların Çin, Japonya, Güney Kore ve Hindistan olduğu görülür; bu ülkeler hammadde ve enerji talep eden sanayi ekonomileri olduğundan Asya'dadır. Üçüncü adımda iki bilgi birleştirilir: ihracatında önemli paya sahip maden ve enerji ürünlerinin başlıca pazarı Asya'daki sanayi ülkeleridir ve doğru sonuç budur. 'Avrupa'daki sanayi ülkeleri' ifadesi, alıcıları Avrupa saymanın sonucudur; verilen alıcıların hiçbiri Avrupa ülkesi değildir. 'Dörtte birden azdır' ifadesi verilen oranı ters okumaktır, çünkü maden ve enerji payı dörtte birden fazladır. 'Lityum madenciliği' ifadesi batarya sanayisine uzanan bir bağı bilgiden çıkarmadığı için ulaşılabilir değildir. 'Tek bir ülkenin talebi' ifadesi dört farklı alıcıyı tek ülkeye indirgediği için aşırı genellemedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 40

  • Çevre ve toplum: afetler, çevre sorunları, iklim değişikliği, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Şekilli soru

Bir ülkenin su durumu, kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarına göre şu eşiklerle sınıflandırılmaktadır:

Su stresi: 1.000–1.700 m³ Su kıtlığı: 500–1.000 m³ Mutlak kıtlık: 500 m³'ün altı

1.700 m³'ün üzerindeki ülkelerde su stresi görülmez.

Tabloda beş ülkenin kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarları gösterilmektedir.

Tablodaki ülkelerden hangisi su stresi yaşayan ülkeler sınıfında yer alır?

Tablo: beş ülkenin kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı (m³/yıl). Arvenya 2.640; Kerdan 1.120; Tavrin 1.890; Ozanya 940; Bolesta 380.
  1. A

    Arvenya

  2. B

    Bolesta

  3. C

    Kerdan

    Doğru cevap
  4. D

    Tavrin

  5. E

    Ozanya

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda tablodan her ülkenin kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı okunur. Kerdan için bu değer 1.120 m³'tür. İkinci adımda her değer verilen eşiklerle karşılaştırılır: 1.700 m³'ün üzerinde su stresi görülmez, 1.000–1.700 m³ aralığı su stresi, 500–1.000 m³ aralığı su kıtlığı, 500 m³'ün altı mutlak kıtlık sınıfıdır. Üçüncü adımda 1.120 m³ yalnızca 1.000–1.700 m³ aralığında kaldığından Kerdan su stresi yaşayan ülkeler sınıfına girer.

Çeldiriciler: 'Arvenya' 2.640 m³ ile 1.700 m³ eşiğinin üzerindedir; yüksek bir değerin su stresi sınıfını gösterdiğini düşünmek bu seçeneği cazip kılar, oysa bu değer su stresi sayılmaz. 'Tavrin' 1.890 m³ ile yine 1.700 m³ eşiğinin üzerindedir; Kerdan'ın hemen altındaki satırı okumak bu yanlışa yol açar. 'Ozanya' 940 m³ ile su kıtlığı aralığındadır; su stresi ile su kıtlığı eşiklerinin karıştırılması bu seçeneği doğru gibi gösterir. 'Bolesta' 380 m³ ile mutlak kıtlık sınıfındadır; en düşük değerin en ağır durum sayılması ya da mutlak kıtlığın su stresiyle aynı şey sanılması bu seçeneği seçtirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 41

  • Tarih ve zaman
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Güneş yılına dayanan takvimlerde yıl, Dünya'nın Güneş çevresindeki bir dolanımının süresine eşittir.

  2. II.

    Ay yılına dayanan takvimlerde yıl, Güneş'in burçlar arasındaki görünür hareketine göre sayılır.

  3. III.

    Tarih çağı, yazının bulunuşuyla başlayan dönem olarak kabul edilir.

Bir ders kitabındaki takvim bölümünde şu tanım yer almaktadır:

“Bir takvim sisteminde yılın uzunluğu, sayımın dayandığı gök cisminin döngüsüne göre belirlenir.”

Bu tanıma ve tarih çağlarının ayrımına göre aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    I ve II

  4. D

    Yalnız III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda takvimin yılı hangi gök olayına göre ölçtüğünü belirleriz. Ay yılına dayanan takvimde yıl Ay evrelerinin tekrarıyla sayılır; Güneş yılına dayanan takvimde ise yıl Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanımının süresine eşittir. Bu nedenle I doğrudur. II ise Güneş'in burçlar arasındaki hareketini ay yılının ölçütü gibi gösterdiği için yanlıştır. İkinci adımda çağ ayrımına bakarız: Tarih çağı yazının bulunuşuyla başladığından III doğrudur. Doğru yargılar I ve III olduğu için doğru seçenek, bu ikisini birlikte veren seçenektir. 'Yalnız I' seçeneği, III'ün doğrulanmadan bırakılmasından; 'I ve II' seçeneği, ay yılı ile güneş yılının karıştırılmasından; 'Yalnız III' seçeneği, güneş yılı tanımının yanlış elenmesinden; 'I, II ve III' seçeneği ise yanlış yargının doğru sayılmasından doğar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 42

  • İlk ve Orta Çağlarda Türk dünyası
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir tarih kulübünde, eski Türk devletlerinde yeni bir hükümdarın seçilmesi konuşuluyor. Tartışmada hükümdarın kut sahibi olup olmadığı ve büyük kararların hangi meclisle alındığı soruluyor. Buna göre eski Türk devletlerinde kut ve kurultaya ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Kurultay, dinî bayramlarda ibadeti düzenleyen ve yasama yetkisi bulunmayan bir toplantıdır.

  2. B

    İkili teşkilat, merkezden atanan valilerin yönettiği Osmanlı eyalet sisteminin aynısıdır.

  3. C

    Hükümdar, töreyi kendi isteğiyle değiştirerek kutu dilediği bir kişiye devredebilir.

  4. D

    Kut anlayışı, tarıma ve kent yaşamına dayanan yerleşik halkın siyasi geleneğidir.

  5. E

    Kut, hükümdarda bulunan ilahi bir talihtir; kurultay boy beylerinin katıldığı karar meclisidir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Kut, Türk devlet geleneğinde hükümdarda bulunduğuna inanılan ilahi talihtir ve hükümdarlığın meşruiyetinin dayanağıdır. Kurultay ise boy beylerinin katıldığı, hükümdar seçimi, savaş ve barış gibi büyük kararların alındığı bir meclistir; dinî bir toplantı değildir. Kurultayı dinî bayram düzenleyen bir toplantı saymak, bu meclisin siyasi işlevini görmezden gelir. İkili teşkilatı Osmanlı eyalet sistemiyle özdeşleştirmek ise iki farklı dönemin kurumunu karıştırmak demektir. Kutun yerleşik halkın geleneği sayılması, onu bozkır kültürünün dışına taşır; töreyi hükümdarın keyfî olarak değiştirebileceğini düşünmek de geleneğin bağlayıcılığını ortadan kaldırır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 43

  • Beylikten devlete Osmanlı siyaseti (1302-1453)
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Rumeli’de ele geçirilen topraklara Türkmenlerin yerleştirilmesi, iskân politikasının bir parçasıdır.

  2. II.

    Fetret Devri, Ankara Savaşı’ndan (1402) önce yaşanmış bir dönemdir.

  3. III.

    Varna Savaşı ile II. Kosova Savaşı, II. Murat döneminde gerçekleşmiştir.

Beylikten devlete geçiş sürecinde Osmanlı Beyliği’nin uyguladığı siyasetlere ilişkin I, II ve III numaralı açıklamalar verilmiştir. Bu açıklamalardan hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    II ve III

  4. D

    I ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adımda her öncül kendi dönemiyle sınanır. I. öncül Türkmenlerin Rumeli’ye yerleştirilmesini anlatır; bu iskân politikasının bir parçasıdır, dolayısıyla doğrudur. II. öncül Fetret Devri’ni Ankara Savaşı’ndan (1402) önceye koyar; oysa bu dönem Yıldırım Beyazıt’ın Timur’a yenilip esir düşmesinden sonra, oğulları arasındaki taht mücadelesiyle başlar, bu yüzden yanlıştır. III. öncül Varna (1444) ve II. Kosova (1448) savaşlarını II. Murat’a bağlar; bu savaşlar onun saltanatında gerçekleşmiştir, doğrudur. İkinci adımda doğru çıkan öncülleri içeren seçenek aranır: doğru öncüller I ve III olduğundan doğru seçenek I ve III’tür. Yalnız I seçeneği üçüncü öncüldeki II. Murat dönemini dışarıda bırakan eksik okumadır. I ve II ile II ve III seçenekleri, tarih sırası karışan ikinci öncülü doğru kabul eder. I, II ve III seçeneği ise üç öncülü de doğru saymanın sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 44

  • Sultan ve Osmanlı merkez teşkilatı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Divan-ı Hümayun üyelerinden birine, padişah adına yabancı devlet yöneticilerine gönderilecek mektupların kaleme alınması ve Divan’ın dış yazışmalarının yürütülmesi görevi verilmiştir.

Bu görevi üstlenen Divan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Defterdar

  2. B

    Reisülküttab

    Doğru cevap
  3. C

    Kazasker

  4. D

    Nişancı

  5. E

    Sadrazam

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım, Divan-ı Hümayun üyelerinin görev alanlarını ayırt etmektir: mali işler, ilmiye, tuğra ve yazışma ayrı üyelere aittir. İkinci adım, alıntıdaki görevin dış yazışmaları ve padişah adına mektup kaleme almayı kapsadığını görüp bu işin kime ait olduğunu bulmaktır; kalemin başı olan reisülküttab yabancı devletlerle yazışmayı yürütür, bu nedenle doğru cevap Reisülküttab’tır.

Çeldiriciler: Defterdar, Divan’ın mali işlerinden sorumludur; yabancı yazışma görevi yoktur. Bu seçenek mali görev ile yazışma görevinin karıştırılmasından doğar. Kazasker, ilmiye sınıfının başıdır ve yargı ile ulema işlerine bakar; yazışma yetkisi taşımaz. Nişancı, fermanlara tuğra çekerek resmiyet kazandırır; mektup kaleme almakla bu görev aynı değildir. Bu seçenek tuğra işinin yazışma ile karıştırılmasından doğar. Sadrazam, devletin en üst yürütme görevlisidir; yazışmaları bizzat yürüten üye değildir, bu yetki genişliği ile karıştırılmamalıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 45

  • Dünya gücü Osmanlı (1453-1595)
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Osmanlı Devleti 1453'te İstanbul'u fethederek Bizans İmparatorluğu'na son vermiştir. Bu fetihten sonra Osmanlı Devleti'nin siyasi alanında ortaya çıkan sonuçlardan hangisi doğrudur?

  1. A

    Başkenti Edirne'den İstanbul'a taşıyarak Doğu Roma'nın siyasi mirasına sahip çıkmıştır.

    Doğru cevap
  2. B

    Ortaçağ'ın başlangıcını oluşturan bir dönüm noktası olmuştur.

  3. C

    Avrupalıların Hint Okyanusu'na giden deniz yollarını aramasını doğrudan başlatmıştır.

  4. D

    Yabancı devletlere ticari ayrıcalık tanıyan kapitülasyon sisteminin ilk örneğini oluşturmuştur.

  5. E

    Osmanlı ordusunun Rumeli'ye ilk kez bu fetihle geçtiği bir gelişme olmuştur.

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: 1453'te Bizans İmparatorluğu'nun ortadan kalkmasıyla Osmanlı Devleti, Doğu Roma'nın siyasi mirasını üstlenmiş ve bu iddiasını Fatih'in Kayser-i Rum unvanını kullanmasıyla ortaya koymuştur. İkinci adım: Bu mirası sahiplenmenin doğal sonucu olarak Osmanlı başkenti Edirne'den İstanbul'a taşınmış ve devletin siyasi merkezi bu şehirde kurulmuştur. Bu iki sonucu birlikte veren seçenek doğru cevaptır.

Çeldiriciler: 'Ortaçağ'ın başlangıcını oluşturan bir dönüm noktası olmuştur.' ifadesi yanlıştır; 1453, Ortaçağ'ın sona erdiği tarih olarak kabul edilir. 'Avrupalıların Hint Okyanusu'na giden deniz yollarını aramasını doğrudan başlatmıştır.' ifadesi yanlıştır; coğrafi keşifler fetihten önce başlamış ve kendi dinamikleriyle gelişmiş bir süreçtir. 'Yabancı devletlere ticari ayrıcalık tanıyan kapitülasyon sisteminin ilk örneğini oluşturmuştur.' ifadesi yanlıştır; yabancı tüccarlara ayrıcalık tanınması fetihten önceki dönemlere uzanır. 'Osmanlı ordusunun Rumeli'ye ilk kez bu fetihle geçtiği bir gelişme olmuştur.' ifadesi yanlıştır; Osmanlı'nın Rumeli'ye ilk geçişi 1354'te Çimpe Kalesi'nin alınmasıyla gerçekleşmiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 46

  • Devrimler çağında değişen devlet-toplum ilişkileri
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Fransız İhtilali'nin yaydığı eşitlik ve milliyetçilik düşünceleri, Balkanlar'daki gayrimüslim tebaa arasında ayrılıkçı hareketleri güçlendirmişti. Buna karşı ilan edilen Islahat Fermanı'nın amacı hangisidir?

  1. A

    Tebaa arasında hukuk eşitliği sağlayarak devlet bütünlüğünü korumak

    Doğru cevap
  2. B

    Merkezî yönetimi zayıflatarak yerel meclislere geniş yetki vermek

  3. C

    Milletleri dinlerine göre ayrı kurallarla yönetmeyi sürdürmek

  4. D

    Fransız İhtilali'nin düşüncelerini bastırarak eski düzeni korumak

  5. E

    Padişahın yetkilerini anayasal meclisle sınırlamak

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Fransız İhtilali'nin yaydığı eşitlik ve milliyetçilik fikirleri, Osmanlı'daki gayrimüslim topluluklara ulusal bağımsızlık fikrini taşımış, özellikle Balkanlar'da ayrılıkçı hareketleri canlandırmıştır. İkinci adım: Bu hareketler devletin toprak bütünlüğünü tehdit ettiğinden yönetimin, ayrılıkçılığın kaynağı olan eşitsizlik şikâyetine yanıt araması gerekir. Üçüncü adım: Islahat Fermanı (1856) tebaanın hukuk önünde eşitliğini ilan ederek gayrimüslimlerin ayrılıkçı hareketlere yönelmesini önlemeyi ve devletin bütünlüğünü korumayı amaçlamıştır. Bu nedenle doğru yanıt, tebaa arasında hukuk eşitliği sağlayarak devlet bütünlüğünü korumak ifadesidir.

Çeldiriciler: 'Milletleri dinlerine göre ayrı kurallarla yönetmeyi sürdürmek' eşitlik ilkesinin tam tersini savunduğu için yanlıştır; ferman, eşitsizliği kaldırmaya yöneliktir. 'Merkezî yönetimi zayıflatarak yerel meclislere geniş yetki vermek' seçeneği, merkezî gücü pekiştirme yönündeki reform anlayışına aykırıdır; ademimerkeziyetçilik bu dönemde devletin bütünlüğüne tehdit olarak görülmüştür. 'Fransız İhtilali'nin düşüncelerini bastırarak eski düzeni korumak' seçeneği, fermanın tebaaya eşit haklar tanıyan yapısıyla bağdaşmaz. 'Padişahın yetkilerini anayasal meclisle sınırlamak' seçeneği, 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi'nin amacını anlatır; ferman bu nitelikte bir anayasal düzenleme değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 47

  • 20. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti ve dünya
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli
  1. yüzyıl başında Osmanlı aydınları arasında tartışılan siyasi düşünce akımlarından hangisi, Müslüman halkların dinî bağ etrafında birliğini temel almıştır?
  1. A

    İslamcılık

    Doğru cevap
  2. B

    Batıcılık

  3. C

    Osmanlıcılık

  4. D

    Türkçülük

  5. E

    Ademimerkeziyetçilik

Doğru cevap: A

Çözüm

İslamcılık, Müslüman halkların ortak din ve hilafet bağı altında birleşmesini savunan akımdır; II. Abdülhamid döneminde Panislamizm adıyla devlet politikasına dönüşmüştür. Osmanlıcılık, dinden bağımsız olarak bütün tebaanın eşit vatandaşlık bağıyla birleşmesini hedeflediği için dinî bağı temel almaz. Türkçülük ortak dil ve kültürle ayrılan Türk milletini, Batıcılık ise Batı medeniyetine yönelik modernleşmeyi öne çıkarır; ademimerkeziyetçilik ise yetkinin merkezden yerel birimlere devredilmesini savunur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 48

  • Millî Mücadele
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Mondros Ateşkes Antlaşması’yla Osmanlı ordusu küçültülmüştür. Bu koşullarda kurulan Kuvâ-yi Millîye birlikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Mondros Ateşkes Antlaşması’nın tek bir maddesini uygulamak için kurulmuştur.

  2. B

    Mevcut cemiyetlerin siyasi faaliyetlerini denetlemek amacıyla kurulmuştur.

  3. C

    TBMM’nin aldığı bir kararla, merkezî ordunun yerini almak üzere kurulmuştur.

  4. D

    Düzenli ordunun yetişemediği bölgelerde işgale karşı direnişi sürdürmek için kurulmuştur.

    Doğru cevap
  5. E

    İşgal başlamadan önce yerel asayişi sağlamak amacıyla kurulmuştur.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Mondros Ateşkes Antlaşması’yla Osmanlı ordusu küçültüldüğünden düzenli ordu, işgal altındaki her bölgeye yetişemez hâle gelir. İkinci adım: bu boşluğu yerel halktan oluşan silahlı birlikler doldurur ve işgale karşı direnişi sürdürmek amacıyla Kuvâ-yi Millîye kurulur. Doğru seçenek bu iki adımın sonucunu verir. “Mondros Ateşkes Antlaşması’nın tek bir maddesini uygulamak” ifadesi yanlıştır, çünkü birlikler bir antlaşma maddesinin uygulaması için değil işgale karşı savunma için kurulmuştur. “TBMM’nin aldığı bir kararla” ifadesi yanlıştır, çünkü Kuvâ-yi Millîye TBMM açılmadan önce, 1919’da oluşmuştur. “Mevcut cemiyetlerin siyasi faaliyetlerini denetlemek” ifadesi yanlıştır, çünkü amaç denetim değil savunmadır. “İşgal başlamadan önce yerel asayişi sağlamak” ifadesi yanlıştır, çünkü kuruluş işgal sonrasında ortaya çıkan ihtiyaca yanıt verir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 49

  • Millî Mücadele
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kongre bildirgesinde şu ifadeler yer almaktadır:

“Halkın seçtiği temsilciler, ülkenin geleceğini bir yabancı devletin vesayetine bırakmamak için bir araya gelmiştir; alınan kararlar milletin adına ve onun iradesiyle yürürlüğe konulacaktır.”

Bu ifadelerin dayandığı temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Laiklik

  2. B

    Milli egemenlik

    Doğru cevap
  3. C

    Halkçılık

  4. D

    Yasama yetkisi ayrılığı

  5. E

    Cumhuriyetçilik

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: bildirgede kararların halkın seçtiği temsilciler tarafından ve milletin adına alındığı belirtilir; yönetimin kaynağının millet olduğu böylece görülür. İkinci adım: kaynağı millette olan bu yönetim anlayışı milli egemenlik ilkesidir, çünkü egemenlik bir hanedanda ya da yabancı bir devlette değil millettedir. “Halkçılık” ifadesi yanlıştır, çünkü halkçılık toplumdaki sınıf ayrıcalıklarını kaldırma ilkesidir; bildirgedeki vurgu kararın kimin adına alındığıdır. “Yasama yetkisi ayrılığı” ifadesi yanlıştır, çünkü kuvvetler ayrılığı yetkinin bölüşülmesini anlatır; bildirgede ise yetkinin kaynağı öne çıkar. “Laiklik” ifadesi yanlıştır, çünkü din ile devlet işlerinin ayrılmasına dair bir ifade yoktur. “Cumhuriyetçilik” ifadesi yanlıştır, çünkü devlet biçimi tartışılmaz; ifade yönetimin kaynağına odaklanır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 50

  • Atatürkçülük ve Türk inkılabı
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Dinî esaslara dayanan mahkemeler kaldırılmış; evlilik ve miras işlemleri, yeni çıkarılan bir kanunla devletin yasalarına bağlanmıştır.

Bu hukuk düzenlemesinin dayandığı Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Devletçilik

  2. B

    Milliyetçilik

  3. C

    İnkılapçılık

  4. D

    Cumhuriyetçilik

  5. E

    Laiklik

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adımda düzenlemenin sonucu belirlenir: dinî esaslara dayanan mahkemeler kaldırılmış, evlilik ve miras işlemleri devletin çıkardığı yasalara bağlanmıştır; hukuk düzeni dinî kurallardan ayrılmıştır. İkinci adımda bu sonuç, dinî kuralların devlet işlerinden ayrılmasını öngören laiklik ilkesiyle eşleştirilir. Üçüncü adımda çeldiriciler elenir: 'devletin yasaları' ifadesi devletçilikle karıştırılabilir, ancak devletçilik devletin ekonomiye müdahalesini anlatır; burada söz konusu olan bir hukuk değişikliğidir. Bu nedenle doğru ilke laikliktir.

Çeldiriciler: 'Devletçilik' seçeneği, devletin yasalarına bağlanma ifadesinden dolayı akla gelir; ancak ekonomideki devlet müdahalesini anlatır. 'Milliyetçilik' seçeneği ortak dil ve kültür etrafındaki ulusal birliği anlatır; din ile hukuk arasındaki ayrımı anlatmaz. 'İnkılapçılık' seçeneği her yeniliğe uygulanabilen genel bir tutumdur, belirli bir ilkeyi göstermez. 'Cumhuriyetçilik' seçeneği yönetim biçimine ilişkindir; bu düzenleme yönetim biçimini değil, hukuk düzeninin dinî kurallardan ayrılmasını anlatır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 51

  • II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye ve dünya
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye, dış politikada dengeli bir tutum izlemeye çalışırken iç ekonomide de önemli güçlüklerle karşılaşmış ve bu dönemde zor kararlar almak zorunda kalmıştır.

Bu dönemle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Türkiye, 1939’da İngiltere ve Fransa ile imzaladığı ittifaka rağmen savaşa hemen katılmamıştır

  2. B

    Varlık Vergisi, 1942’de savaş ekonomisinin yükünü artırmak amacıyla çıkarılmış ve ağırlıklı olarak gayrimüslim vatandaşlara uygulanmıştır

  3. C

    Türkiye, savaşın son aylarında, 1945 Şubat’ında Almanya ve Japonya’ya karşı savaş ilan etmiştir

  4. D

    Savaş yıllarında Türkiye, ekonomik güçlüklerini aşmak amacıyla Marshall Planı kapsamında ABD’den yardım almıştır

    Doğru cevap
  5. E

    Savaş sona erdikten sonra 1947’de açıklanan Truman Doktrini, Türkiye’nin Sovyet tehdidine karşı ABD ile ilişkilerini yakınlaştırmıştır

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, her ifadeyi savaşın seyrine yerleştirmektir. Türkiye, 19 Ekim 1939’da İngiltere ve Fransa ile ittifak anlaşması imzalamış, buna rağmen savaşa hemen girmemiş ve 23 Şubat 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etmiştir. Varlık Vergisi 1942’de, Truman Doktrini ise savaşın bitişinden sonra 1947’de açıklanmıştır. İkinci adım, bu zaman çizgisine uymayan ifadeyi bulmaktır: Marshall Planı 1948’de uygulanmaya başlamış bir yardım programıdır; savaş yıllarında Türkiye’nin bu plandan yardım alması mümkün değildir. Bu nedenle yanlış ifade, Marshall Planı’nı savaş yıllarına bağlayan ifadedir.

Çeldiriciler: İttifak anlaşmasının hemen savaş anlamına geldiğini düşünen öğrenci, ittifaka rağmen savaşa hemen katılmadığını belirten ifadeyi yanlış görür; oysa Türkiye 1939 anlaşmasına rağmen 1945’e kadar savaşın dışında kalmıştır. Varlık Vergisi’ni savaş dışı bir döneme koyan öğrenci, 1942 tarihli ve savaş ekonomisiyle ilgili ifadeyi yanlış sanar; bu ifade doğrudur. Savaşa girişi yanlış bir tarihe koymak, 1945 Şubat’ındaki savaş ilanını içeren ifadeyi yanlış gösterir; bu ifade de doğrudur. Truman Doktrini’ni savaş içi bir gelişme sanmak, savaş sonrası 1947 tarihli ifadeyi yanlış gösterir; bu ifade de doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 52

  • Biyoçeşitlilik, ekosistem ve madde döngüleri
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    K noktasında donmuş toprak üzerinde yosun ve likenlerin yaygın olduğu tundra biyomu bulunur.

  2. II.

    L noktasında yıl boyunca sıcak ve yağışlı koşullarda gelişen tropikal yağmur ormanı biyomu bulunur.

  3. III.

    Üç nokta arasında tür çeşitliliğinin en fazla olduğu ekosistem M noktasındadır.

Tabloda K, L, M ve N noktalarının enlem ve yükselti bilgileri verilmiş, iklim ve bitki örtüsü bilgileri gizlenmiştir. K, L ve M noktalarında yaygın olan doğal ekosistemlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

Tablo: K, L, M ve N noktalarının enlemi ve yükseltisi; iklim ve bitki örtüsü sütunları gizlidir. K: 71° K, 150 m; L: 1° G, 4300 m; M: 2° K, 60 m; N: 35° K, 900 m.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    Yalnız III

  3. C

    I ve III

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: Tablodaki enlem ve yükseltilerden iklim çıkarılır. K noktası 71° kuzey enleminde ve alçak bir yerdedir; bu enlemde yaz kısa ve serin, kış çok uzun ve soğuktur, yani kutup iklimi görülür. M noktası Ekvator'a çok yakın (2° K) ve neredeyse deniz seviyesindedir; burada yıl boyu yüksek sıcaklık ve bol yağışlı ekvatoral iklim etkilidir. L noktası da Ekvator'a yakındır (1° G) ama 4300 m yükseltidedir; sıcaklık yükseldikçe yaklaşık her 100 m'de 0,5 °C düştüğünden bu noktada sıcaklık deniz seviyesine göre yaklaşık 20 °C daha düşüktür ve yüksek dağ iklimi görülür.

İkinci adım: İklime uygun biyom ve biyoçeşitlilik belirlenir. Kutup ikliminin görüldüğü K noktasında ağaç yetişmez; donmuş toprak üzerinde yosun, liken ve bodur otlardan oluşan tundra biyomu yer alır, bu yüzden I doğrudur. L noktasında düşük sıcaklık nedeniyle orman gelişemez; yüksek dağ çayırları ve çalılıklar yaygındır, bu yüzden II yanlıştır. M noktasında sıcaklık ve nem yıl boyu yüksek olduğundan tropikal yağmur ormanı gelişir; bu biyom karadaki en yüksek tür çeşitliliğine sahiptir, bu yüzden III doğrudur. Doğru ifadeler I ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' Ekvator'a yakın alçak M noktasına savan biyomu verilip tür çeşitliliğinin düşük sanılmasıyla bulunur; savan, kurak mevsimi belirgin olan dönencelere yakın alanlarda görülür. 'Yalnız III' 71° K enlemindeki K noktası tayga sanıldığında çıkar; tayga daha güneyde, yaklaşık 50°-65° enlemleri arasında yer alır. 'II ve III' hem K noktası tayga sanılıp hem de L noktasının yükseltisi göz ardı edildiğinde seçilir. 'I, II ve III' yalnızca enleme bakılıp 4300 m yükseltinin sıcaklığı düşürdüğü unutulduğunda seçilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 53

  • Ekstrem olaylar ve gelecek çıkarımları
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Küresel ısınma ve iklim değişikliği, bazı ekstrem doğa olaylarının sıklığını ve şiddetini artırmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi, iklim değişikliğiyle ilişkilendirilemeyen bir olayı ve bu olayın nedenini doğru biçimde vermektedir?

  1. A

    Sel felaketleri, uzun süren yağış azlığı ve toprak kurumasıyla oluşur.

  2. B

    Tsunami dalgaları, okyanus tabanındaki ani yer hareketleri ve deniz tabanı kaymalarıyla oluşur.

    Doğru cevap
  3. C

    Orman yangınları, bilinçsiz ateş yakma gibi insan kaynaklı etkenlerle başlar.

  4. D

    Sıcak hava dalgaları, kırsal alanlardaki tarım bölgelerinde sıcaklığın artmasıyla oluşur.

  5. E

    Heyelanlar, deprem sarsıntısının yamaç topraklarını kaydırmasıyla oluşur.

Doğru cevap: B

Çözüm

Küresel ısınma, sıcaklık ve buharlaşma dengesini değiştirerek sel, orman yangını, heyelan ve sıcak hava dalgası gibi olayların sıklığını ve şiddetini artırır. Bu nedenle her olayın hem nedenine hem de iklim değişikliğiyle bağlantısına bakmak gerekir. Sel kısa sürede düşen aşırı yağıştan, orman yangını kuraklık ve yüksek sıcaklıktan, heyelan yağışla doygunlaşan yamaç topraklarının kaymasından doğar; sıcak hava dalgası ise maksimum sıcaklığın mevsim normallerinin 3-5 derece üzerinde en az 5 gün sürmesiyle tanımlanır. Bu dört olayın üçü de iklim koşullarıyla doğrudan bağlantılıdır. Tsunami ise okyanus tabanındaki ani yer hareketleri ve deniz tabanı kaymalarıyla oluşan dev dalgalardır; iklim değişikliğiyle ilişkilendirilemez ve verilen neden doğrudur, bu yüzden doğru seçenek budur.

Çeldiriciler: Sel için verilen neden ters yazılmıştır, çünkü sel uzun süren yağış azlığıyla değil aşırı yağışla oluşur. Orman yangınını yalnızca insan kaynaklı etkenlerle açıklayan seçenek, kuraklık ve yüksek sıcaklığın yangını beslediğini gözden kaçırır. Sıcak hava dalgasını kırsal alanlara sınırlayan seçenek, bu olayın tanımının bölgeye bağlı olmadığını unutur. Heyelanı yalnızca depremle ilişkilendiren seçenek, yağışla doygunlaşan yamaçlardaki kaymayı hesaba katmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 54

  • Üretim-dağıtım-tüketim ve doğal kaynaklar
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    P bölgesinde ham madde üretimi, işlenmiş ürün üretiminden fazladır.

  2. II.

    R bölgesinde işlenmiş ürün üretimi ham madde üretiminden fazladır; bu durum ham maddenin bölgede daha yüksek katma değerli bir ürüne dönüştürüldüğünü gösterir.

  3. III.

    T bölgesinde işlenmiş ürün üretimi, ham madde üretiminin yarısından fazladır.

Şekildeki tabloda dört bölgenin başlıca doğal kaynağına bağlı ham madde ve işlenmiş ürün üretim değerleri verilmiştir.

Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur?

Tablo: P bölgesi demir cevheri, ham madde 480, işlenmiş ürün 260; R bölgesi pamuk lifi 150 ve 420; S bölgesi buğday 610 ve 580; T bölgesi kömür 300 ve 90 bin ton.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve III

  3. C

    I ve II

    Doğru cevap
  4. D

    II ve III

  5. E

    Yalnız II

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, tablodaki değerleri bölgeler bazında karşılaştırmaktır. P bölgesinde ham madde üretimi 480, işlenmiş ürün üretimi 260 bin ton olduğundan I. yargı doğrudur. R bölgesinde işlenmiş ürün 420, ham madde 150 bin ton olduğundan işlenmiş ürün üretimi ham maddenin üzerindedir. T bölgesinde ise işlenmiş ürün 90, ham madde 300 bin ton olduğundan işlenmiş ürün, ham maddenin yarısı olan 150 bin tonun altında kalır; III. yargı bu nedenle yanlıştır.

İkinci adım, işlenmiş ürün üretiminin ham madde üretiminden büyük olmasının ne anlama geldiğini yorumlamaktır. Ham madde bölgede daha değerli bir ürüne dönüştürülüyorsa doğal kaynağın katma değeri bölge içinde kalır; bu nedenle II. yargı doğrudur. İki adım birlikte ele alındığında yalnızca I. ve II. yargılar doğrudur ve doğru seçenek 'I ve II' olur.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, II. yargının katma değer yorumunun atlanmasından çıkar. 'I ve III' seçeneği, III. yargıdaki oranın ters okunup ham maddenin işlenmiş üründen küçük sayılmasıyla oluşur. 'Yalnız II' seçeneği, P bölgesindeki karşılaştırmanın hiç yapılmamasına dayanır. 'II ve III' seçeneği, I. yargının karşılaştırmasının ters okunması ile III. yargının ters okunmasının birlikte yapılmasından çıkar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 55

  • Tarım
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    1 numaralı bölge, çay yetiştiriciliği için uygun bir iklime sahiptir.

  2. II.

    4 numaralı bölgede sulama olanağı bulunduğundan pamuk tarımı yapılabilir.

  3. III.

    2 numaralı bölgede yüksek yağış ve ılıman sıcaklık, fındık yetiştiriciliğine uygun koşullar oluşturur.

Bir tarım planlama çalışmasında dört bölgenin iklim, yükselti ve sulama olanakları tablodaki gibi belirlenmiştir. Bu verilere göre aşağıdaki öncüllerden hangileri doğrudur?

Dört bölgenin tablosu: 1. bölge 18,5 °C, 900 mm, 20 m, sulama yok; 2. bölge 14,0 °C, 2200 mm, 80 m, sulama yok; 3. bölge 11,0 °C, 350 mm, 1000 m, sulama yok; 4. bölge 19,0 °C, 400 mm, 450 m, sulama var.
  1. A

    Yalnız I

  2. B

    I ve II

  3. C

    I ve III

  4. D

    II ve III

    Doğru cevap
  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: D

Çözüm

Tabloda dört bölgenin adı verilmemiştir; her bölge yalnızca sıcaklık, yağış, yükselti ve sulama verisiyle tanınmalıdır. 1 numaralı bölge 900 mm yağış ve 18,5 °C ortalama sıcaklıkla yazın kurak geçen Akdeniz kıyısı iklimine uyar; çay ise yağışın çok yüksek olduğu nemli Karadeniz kıyısında yetişir ve 900 mm bu koşulu karşılamadığı için I. öncül yanlıştır. 2 numaralı bölge 2200 mm yağış ve 14 °C ortalama sıcaklıkla nemli, ılıman bir Karadeniz kıyısı iklimi gösterir; fındık bu koşullarda yetişir, bu nedenle III. öncül doğrudur. 4 numaralı bölge 19 °C ortalama sıcaklık ve 400 mm yağışla yarı kurak, alçak yükseltili bir alandır; ancak sulama olanağı vardır ve pamuk sulamayla yetiştirildiği için II. öncül de doğrudur. Doğru kombinasyon II ve III'tür.

Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği, fındık ile zeytin bölgelerini karıştırarak III. öncülü yanlış sayan adayın işaretleyeceği cevaptır. 'I ve II' seçeneği, çay tarımını Akdeniz kıyısına verme hatasıyla I. öncülü doğru kabul eder. 'I ve III' seçeneği, sulamanın etkisini göz ardı ederek pamuk tarımını yağışa bağlı olarak imkânsız sanan adayın seçeceği kombinasyondur. 'I, II ve III' seçeneği ise ilk öncülü doğru kabul etme hatasını tekrarlar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 56

  • Nüfus politikaları, şehirler ve kır yerleşmeleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir ülkede doğurganlık hızı on yıldan uzun süredir düşük seyretmekte ve nüfusun önemli bölümü 65 yaş ve üzerinde toplanmaya başlamıştır. Hükümet bu duruma karşı doğum izinlerini uzatan ve çocuk sahibi ailelere destek veren bir paket hazırlamıştır. Bu ülkenin nüfus politikasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Doğum yardımı gibi uygulamalar, nüfus artışını teşvik eden politikalar arasında sayılır.

  2. B

    Doğum oranı düşük ve nüfusu yaşlanan ülkeler, nüfus artışını hedefleyen politikalara yönelir.

  3. C

    Başlıca geçim kaynağı tarım ve hayvancılık olan yerleşmeler kır yerleşmesi sayılır.

  4. D

    Göç yoluyla nüfus yapısını düzenleyen önlemler de nüfus politikalarının kapsamına girer.

  5. E

    Doğum sayısını sınırlayan uygulamalar, yaşlanan nüfusa sahip ülkelerde tercih edilir.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Soruda anlatılan ülkede doğurganlık düşük, nüfus yaşlanmaktadır ve hükümet doğum izni ile çocuk desteği gibi uygulamalarla doğum sayısını artırmayı hedeflemektedir. Birinci adımda bu uygulamaların nüfus artışını teşvik eden politika türüne girdiği belirlenir. İkinci adımda her ifade bu sınıflandırmayla karşılaştırılır: doğum sayısını sınırlamaya yönelik politikalar nüfus artışının yüksek olduğu ve kaynakların yetersiz kaldığı ülkelerde uygulanır, yaşlanan nüfusa sahip bir ülkede ise tersi bir tercih beklenmez. Bu nedenle 'doğum sayısını sınırlayan uygulamalar, yaşlanan nüfusa sahip ülkelerde tercih edilir' ifadesi yanlıştır.

Çeldiriciler: Doğum yardımlarının nüfus artışını teşvik eden politikalar arasında yer aldığı, doğum oranı düşük ülkelerin artış hedefli politikalara yöneldiği, göç düzenlemelerinin nüfus politikasının parçası olduğu ve tarım ile hayvancılığa dayanan yerleşmelerin kır yerleşmesi sayıldığı bilgileri doğrudur. Bu ifadeler doğru olduğu için aranan yanlış ifade değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 57

  • Şehirleşme, göç, sanayi ve bölgesel kalkınma
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Kırsal alandan kentlere göçün hızlandığı bir ülkede yeni sanayi bölgeleri kurulmuş ve kent merkezleri hızla genişlemiştir. Bu nedenle şehirleşme süreci de hızlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu şehirleşme sürecinin sonuçlarından biri değildir?

  1. A

    Kırsal nüfusun kent nüfusundan daha hızlı artması

    Doğru cevap
  2. B

    Kentlerde altyapı hizmetlerinin nüfus artışının gerisinde kalması

  3. C

    Kent çeperinde gecekondulaşmanın yaygınlaşması

  4. D

    Kentlerde çevre kirliliğinin ve hava kirliliğinin artması

  5. E

    Kent çevresindeki tarım arazilerinin yerleşime açılması

Doğru cevap: A

Çözüm

Kırsaldan kente göç, kentlerde nüfus ve yapılaşmanın büyümesi ile kırsal alanda nüfus kaybı anlamına gelir; şehirleşmenin temel süreci budur. Göç alan kent büyür, göç veren kır küçülür. Bu nedenle kırsal nüfusun kent nüfusundan daha hızlı artması, şehirleşmenin sonucu olamaz ve soru bu seçeneği ister. Çeldiriciler: Kent çeperinde gecekondulaşmanın yaygınlaşması, kentlere gelen nüfusun konut ihtiyacının planlı yerleşmeyle karşılanamamasının doğrudan sonucudur; gecekondu planlı yerleşme değildir. Kentlerde altyapı hizmetlerinin nüfus artışının gerisinde kalması, hızlı nüfus artışının bilinen bir sonucudur. Kentlerde çevre kirliliğinin ve hava kirliliğinin artması, sanayi tesisleri ile trafik yoğunluğunun kentte birikmesinden kaynaklanır. Kent çevresindeki tarım arazilerinin yerleşime açılması, kentin yayılmasıyla birlikte ortaya çıkan bir sonuçtur; bu yüzden beş seçeneğin dördü şehirleşmenin sonucudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 58

  • Kültür bölgeleri ve medeniyetler
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Dicle ve Fırat çevresinde kurulan Sümer kentleri, Mezopotamya'nın ilk yerleşik merkezleri arasında yer alır.

  2. II.

    Nil Vadisi'nde gelişen Mısır medeniyeti, Hint kültür bölgesinin ilk büyük merkezi olarak kabul edilir.

  3. III.

    Çin kültür bölgesindeki ilk büyük yerleşmeler, Sarı Irmak havzasında kurulmuştur.

Nehir havzalarında gelişen erken medeniyetler, yerleşik hayata geçişin ardından şehir yaşamını başlatmıştır. Bu medeniyetlerin kurulduğu coğrafyalar ve ilk merkezleri hakkındaki öncüller aşağıda verilmiştir. Buna göre bu öncüllerden hangileri doğrudur?

  1. A

    Yalnız III

  2. B

    I ve III

    Doğru cevap
  3. C

    II ve III

  4. D

    Yalnız I

  5. E

    I, II ve III

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: Dicle ve Fırat çevresi Mezopotamya'dır ve Sümer kentleri bu bölgenin ilk yerleşik merkezleri arasındadır; I. öncül doğrudur. İkinci adım: Nil Vadisi, Afrika'daki Mısır medeniyetinin merkezidir ve Hint kültür bölgesiyle ilişkisi yoktur; II. öncül yanlıştır. Üçüncü adım: Sarı Irmak havzası Çin kültür bölgesinin ilk büyük yerleşmelerinin kurulduğu yerdir; III. öncül doğrudur. Doğru öncüller I ve III olduğundan doğru bileşim bu seçenektir. Çeldiriciler: 'Yalnız III' seçeneği I. öncülün doğruluğunun gözden kaçırılmasının sonucudur. 'II ve III' seçeneği Nil Vadisi'ni Hint kültür bölgesinin merkezi sanıp II. öncülü doğru saymanın sonucudur. 'Yalnız I' seçeneği III. öncülün doğruluğunun gözden kaçırılmasıdır. 'I, II ve III' seçeneği yanlış öncülün fark edilmemesi anlamına gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 59

  • Hizmet sektörü, ulaşım, ticaret ve turizm
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

İki kıyı kenti arasındaki deniz mesafesi 1200 km'dir ve bu kentler arasında demiryolu bağlantısı yoktur. Bir sanayi kuruluşu 25 ton ağır makine parçasını bir hafta içinde kentlerden birinden diğerine göndermek istiyor.

Buna göre bu taşıma için en uygun ulaşım türü hangisidir?

  1. A

    Demir yolu

  2. B

    Boru hattı

  3. C

    Hava yolu

  4. D

    Karayolu

  5. E

    Deniz yolu

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Kıyı kentleri arasında 1200 km'lik uzun bir mesafe ve 25 tonluk katı bir yük birlikte düşünüldüğünde, deniz yolu iki kıyıyı doğrudan birbirine bağlayan ve ağır yükte birim maliyeti düşük kalan taşıma türüdür. Kentler arasında demiryolu bağlantısı olmadığından bu yük için en uygun seçenek deniz yoludur. Çeldiriciler: Demir yolu ağır yük için uygun bir taşıma türüdür, ancak bu kentler arasında hat bulunmadığı için kullanılamaz. Boru hattı yalnızca sıvı ve gaz taşıdığından katı bir makine parçasını taşıyamaz. Hava yolu hızlı olsa da 25 tonluk yükte birim maliyeti çok yükseldiğinden bu taşımada uygun değildir. Karayolu, 1200 km gibi uzun bir mesafede ağır yükte deniz yoluna göre daha yüksek maliyetli kaldığı için en uygun seçenek değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 60

  • Jeopolitik konum, Türk kültür bölgeleri, gelişmişlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Türkiye'nin topraklarından geçen İstanbul ve Çanakkale boğazları, Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan su yolunu oluşturur. Bir coğrafya dersinde bu su yolunun ülke için taşıdığı değer ile ülkenin gelişmişlik düzeyinin nasıl ölçüldüğü tartışılmaktadır. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Gelişmişlik, kişi başına düşen milli gelire bakılarak belirlenir.

  2. B

    Boğazın önemi, geçiş ücretlerinden elde edilen ekonomik kazançla ölçülür.

  3. C

    Boğaz konumu stratejik değer taşır; gelişmişlik eğitim ve sağlık verileriyle birlikte ölçülür.

    Doğru cevap
  4. D

    Petrol ve doğal gaz rezervine sahip olmak, ülkenin gelişmişlik düzeyini doğrudan gösterir.

  5. E

    Ülkenin jeopolitik değeri, harita üzerindeki enlem ve boylam koordinatlarından doğrudan okunur.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adımda, İstanbul ve Çanakkale boğazlarının Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan su yolunu oluşturduğu görülür; bu konum ticaret gemilerinin geçişi ve askerî güvenlik açısından stratejik bir değer taşır. İkinci adımda gelişmişlik düzeyinin tek bir veriyle değil, eğitim ve sağlık gibi göstergelerle birlikte değerlendirilerek ülkenin hangi grupta yer aldığının belirlendiği anlaşılır. Bu iki ayrımı birlikte yapan ifade doğrudur. Çeldiriciler: 'Gelişmişlik, kişi başına düşen milli gelire bakılarak belirlenir' ifadesi geliri tek ölçüt sayar; oysa gelir göstergelerden yalnızca biridir. 'Boğazın önemi, geçiş ücretlerinden elde edilen ekonomik kazançla ölçülür' ifadesi boğazın değerini yalnızca ekonomik açıdan görür; oysa boğazın asıl değeri askerî ve jeopolitik önemidir. 'Petrol ve doğal gaz rezervine sahip olmak...' ifadesi enerji kaynağını gelişmişlikle eşitler; rezerv tek başına gelişmişliği göstermez. 'Ülkenin jeopolitik değeri, harita üzerindeki enlem ve boylam koordinatlarından doğrudan okunur' ifadesi mutlak konumu jeopolitik konumla karıştırır; jeopolitik konum komşular, su yolları ve güç dengeleriyle ilgilidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 61

  • Çevre sorunları, kaynak kullanımı, sürdürülebilirlik
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Balık stokları yenilenebilir bir kaynak olduğundan, hangi hızda avlanırsa avlansın tükenmez.

  2. II.

    Av miktarının üreme ve yenilenme hızına göre belirlenmesi, balık stoklarının uzun süre kullanılabilmesini sağlar.

  3. III.

    Bitki örtüsünün kaldırılması, toprağın su ve rüzgârla taşınmasını kolaylaştırarak erozyonu hızlandırır.

  4. IV.

    Asit yağmurlarının başlıca nedeni olan kükürt dioksit, küresel ısınmaya yol açan sera gazlarının da başında gelir.

Bir kıyı kentinde balıkçılık, maden atıklarının depolanması ve sanayi bacalarından çıkan gazlar birlikte tartışılmaktadır. Bu tartışmaya ilişkin aşağıdaki yargılardan hangileri doğru değildir?

  1. A

    I ve IV

    Doğru cevap
  2. B

    Yalnız I

  3. C

    I ve II

  4. D

    II ve III

  5. E

    III ve IV

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: Yenilenebilir kaynakların sürdürülebilirliği, kullanım hızının yenilenme hızını aşmamasına bağlıdır. I, balık stoklarının yenilenebilir olması nedeniyle hangi hızda avlanılırsa avlanılsın tükenmeyeceğini söylediği için yanlıştır. İkinci adım: II, av miktarının üreme ve yenilenme hızına göre belirlenmesinin stokları uzun süre kullanılabilir kıldığını doğru biçimde anlatır. III, bitki örtüsünün kaldırılmasının su ve rüzgârla taşınmayı kolaylaştırıp erozyonu hızlandırdığını doğru söyler. Üçüncü adım: IV, asit yağmurunun nedeni olan kükürt dioksiti küresel ısınmanın başlıca sera gazıyla karıştırdığı için yanlıştır; küresel ısınmanın başlıca nedeni karbondioksit gibi sera gazlarıdır. Yanlış yargılar I ve IV olduğundan doğru cevap I ve IV'tür. Çeldiriciler: 'Yalnız I' seçeneği IV'ün yanlışını kaçırır. 'I ve II' seçeneği doğru olan av yargısını yanlış sayar. 'II ve III' seçeneği, istenen yanlış yargıları değil doğru yargıları seçmiş olur. 'III ve IV' seçeneği doğru olan erozyon yargısını yanlış sayar.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 62

  • Çevre yönetimi ve ortak miras
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir ülkenin çevre yönetimi, nesli tehlike altındaki türlerin ticareti, tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınması ve ozon tabakasının korunması konularında çok taraflı sözleşmelere taraf olmuştur. Bu sözleşmelerin amaçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    CITES, nesli tehlike altındaki türlerin uluslararası ticaretini izin belgelerine bağlar.

  2. B

    Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların sınır ötesi hareketlerini denetlemeyi amaçlar.

  3. C

    Montreal Protokolü, küresel ısınmaya yol açan sera gazlarının salımını sınırlamak için hazırlanmıştır.

    Doğru cevap
  4. D

    Barselona Sözleşmesi, Akdeniz'in kirlenmesini önlemeye yönelik ortak bir çerçeve oluşturur.

  5. E

    Derin deniz tabanı ve kaynakları, insanlığın ortak mirası ilkesi uyarınca uluslararası bir rejimle yönetilir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Soru, çok taraflı çevre sözleşmelerinin amaçlarından hangisinin yanlış olduğunu istemektedir. Montreal Protokolü, 1987'de ozon tabakasını tüketen maddelerin üretiminin ve kullanımının kademeli olarak azaltılmasını hedefleyen bir sözleşmedir. Sera gazı salımlarının sınırlanması ise İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve buna bağlı Kyoto Protokolü'nün konusudur; bu nedenle Montreal Protokolü'ne sera gazı sınırlaması amacı yüklemek yanlıştır ve aranan ifade budur. Çeldiriciler: Nesli tehlike altındaki türlerin uluslararası ticaretinin izin belgelerine bağlanması CITES'in doğru kapsamıdır; onu iklim anlaşması sanan biri bu ifadeyi yanlış görebilir. Tehlikeli atıkların sınır ötesi hareketinin denetlenmesi Basel Sözleşmesi'nin temel amacıdır; atık taşımacılığını genel bir çevre konusu sanan biri bu ifadeyi de reddeder. Akdeniz'in kirlenmesinin önlenmesine yönelik ortak çerçeve Barselona Sözleşmesi'nin bölgesel amacına uygundur; bölgesel bir sözleşmeyi küresel sanmak bu ifadeyi de yanlış gösterebilir. Derin deniz tabanı kaynaklarının insanlığın ortak mirası ilkesiyle yönetilmesi Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin doğru bir hükmüdür; ortak miras kavramını yalnızca kültürel değerlere bağlayan biri bu ifadeyi de reddeder.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 63

  • MÖ 6. yy - MS 2. yy felsefesi
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir felsefe kulübünde İlk Çağ düşünürlerinin ilk ilke (arkhe) anlayışı tartışılmaktadır. Tartışmacılardan biri, okunan görüşün doğa üzerine düşünmenin ilk örneklerinden birine ait olduğunu söylüyor. Görüş şöyledir: Oluşan ve bozulan varlıkların altında kalıcı kalan tek bir madde vardır; bütün oluşlar bu maddenin değişik biçimlere girmesiyle açıklanır. Kulüp başkanı, görüşün sahibini bulmak için önce bu anlayışın doğanın kökenine ilişkin sorduğu soruyu, sonra bu soruya verilen yanıtın dayandığı maddeyi tartışmalarını istiyor. Okunan görüşün sahibi olan düşünürün ilk ilkeye ilişkin anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Gerçek varlığın değişmez ve tek olduğunu, değişimin yanılsama olduğunu savunur.

  2. B

    Doğru ve yanlışın kişiden kişiye değiştiğini, insanın ölçü olduğunu öne sürer.

  3. C

    Maddenin bölünemeyen parçacıklardan oluştuğunu ve boşlukta hareket ettiklerini söyler.

  4. D

    İlk ilke olarak suyu gösterir; doğanın çeşitliliğini suyun durum değiştirmesine bağlar.

    Doğru cevap
  5. E

    Gerçekliğin, duyulur dünyanın ötesindeki değişmez ideaların yansıması olduğunu savunur.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: verilen görüş, oluşan ve bozulan varlıkların altında kalıcı kalan tek bir maddeyi ilk ilke sayıyor ve bütün oluşları bu maddenin biçim değiştirmesiyle açıklıyor. Bu, İlk Çağ'da doğa üzerine düşünen ilk düşünürlerin ortak sorusudur. İkinci adım: bu soruya en erken ve en açık yanıtı veren Miletos düşünürü Thales, ilk ilkenin su olduğunu öne sürmüştür; dolayısıyla suyu ilk ilke gösteren anlayış doğrudur.

Çeldiriciler: 'Gerçek varlığın değişmez ve tek olduğu, değişimin yanılsama olduğu' görüşü Parmenides'e aittir; Herakleitos ile karıştırıldığında akla gelebilir, oysa Herakleitos değişimi sürekli kabul eder. 'Doğru ve yanlışın kişiden kişiye değiştiği' görüşü sofistlere aittir; onlar ilk ilke aramadıkları için bu anlayış soruya yanıt değildir. 'Maddenin bölünemeyen parçacıklardan oluştuğu' görüşü atomculara aittir; birden çok parçacık öne sürdüğü için tek bir ilk maddeyi savunan görüşle bağdaşmaz. 'Duyulur dünyanın ötesindeki değişmez idealar' görüşü Platon'a aittir; ideaları maddenin kaynağı saymadığı için bu soruya verilen yanıt değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 64

  • 20. yy felsefesi
  • Zor
  • Çoktan seçmeli

Bir araştırmacı, yaşadığı deneyimleri anlatan bir katılımcının öyküsünü dikkatle ele alıyor. Katılımcı, bir yolculuk sırasında yaşadığı bir karşılaşmayı anlatırken olayı nedensellik bağlamına oturtmak yerine, o anda neyin nasıl göründüğünü ayrıntılarıyla aktarıyor. Araştırmacı, olayın yorumunu bir kenara bırakarak bu görünüşü olduğu gibi betimlemeye çalışıyor ve ardından bilinçte ortaya çıkan yapıyı açığa çıkarmak istiyor. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu yaklaşımın ait olduğu 20. yüzyıl akımının görüşünü doğru yansıtmaktadır?

  1. A

    Varoluşçuluk: insanın özünü kendi seçimleri ve üstlendiği sorumlulukla kurduğunu savunur.

  2. B

    Analitik felsefe: felsefi sorunları dilin mantıksal çözümlemesiyle netleştirmeyi amaçlar.

  3. C

    Frankfurt Okulu: kitle kültürünü egemen ideolojinin bir aracı olarak eleştirel kuramla çözümler.

  4. D

    Fenomenoloji: olguları önyargısız betimleyerek bilincin yapısını açığa çıkarmayı temel yöntem alır.

    Doğru cevap
  5. E

    Yapısalcılık: anlamı öğeler arasındaki ilişkilerin oluşturduğu yapı içinde arar.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım, araştırmacının olayın yorumunu bir kenara bırakıp neyin nasıl göründüğünü betimlemeye çalıştığını görmektir. İkinci adım, bu tutumun bilincin içinde ortaya çıkan yapıyı açığa çıkarma amacıyla birlikte düşünüldüğünü anlamaktır; bu, 20. yüzyılda fenomenoloji olarak bilinen akımın temel yöntemidir. Üçüncü adım, aynı dönemdeki diğer akımların aynı sorunları farklı kavramlarla ele aldığını ayırt etmektir. Doğru seçenek, fenomenolojinin olguları önyargısız betimleyerek bilincin yapısını açığa çıkarmayı temel yöntem aldığını doğru özetler. Çeldiriciler: Seçim ve sorumluluk vurgusu varoluşçuluğa aittir; bu senaryoda bilincin betimlenmesi söz konusu olduğundan o seçenek yanlıştır. Dil çözümlemesi analitik felsefenin yöntemidir ve bu öyküde dilsel bir sorun ele alınmaz. Kitle kültürü ve egemen ideoloji eleştirisi Frankfurt Okulu'na aittir. Anlamı öğeler arasındaki ilişkilerde arayan yapısalcılık ise sınırsız yoruma açık bir görüş değildir; sınırsız yorum fikri postmodern düşüncenin özelliğidir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 65

  • Psikoloji bilimini tanıyalım
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir araştırmacı, bir çocuğa her seferinde ses çıkarılırken birlikte bir tavşan göstermiş; birkaç denemeden sonra tavşanın tek başına görünmesinin çocukta ağlama ve geri çekilme tepkisi doğurduğunu kaydetmiştir. Deneyde korkunun hangi koşullarda ortaya çıktığı ve bu koşullar değiştikçe nasıl azaldığı ayrıntılı biçimde kayda alınmıştır. Raporunda şöyle yazmıştır: “Çocuğa korkusunu sorduğumuzda cevap alamadık; ama tepkinin uyarıcıya bağlı olarak nasıl değiştiğini tekrarlanabilir biçimde ölçtük, asıl veri de budur.”

Bu çalışmada araştırmacının benimsediği yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Psikanalitik yaklaşım

  2. B

    Davranışçı yaklaşım

    Doğru cevap
  3. C

    Bilişsel yaklaşım

  4. D

    Hümanistik yaklaşım

  5. E

    Gestalt yaklaşımı

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adım: araştırmacı çocuğun korkusunun nedenini sormak yerine tepkinin değişimini tekrarlanabilir biçimde ölçmüştür. Bu, iç durumun doğrudan gözlenemeyeceğini kabul edip veri olarak yalnızca gözlenebilir tepkiyi alan bir bilimsel tutumdur. İkinci adım: ses ile birlikte sunulan tavşanın tek başına korku tepkisi doğurması, başlangıçta nötr olan bir uyarıcının yeni bir tepkiyle koşullandığını gösterir. Bu tür öğrenmeyi uyarıcı ile tepki arasındaki ilişkiyle açıklayan yaklaşım davranışçı yaklaşımdır. Psikanalitik yaklaşım korkuyu bilinçdışı çatışmalara bağlar; bu raporda böyle bir çatışma değil, ölçülebilen bir uyarıcı–tepki eşleşmesi incelenmiştir. Bilişsel yaklaşım düşünme ve bellek gibi zihinsel işlemleri esas alır; raporda ise iç süreç değil tepkinin değişimi ölçülmüştür. Hümanistik yaklaşım insanın kendini gerçekleştirme eğilimini ve özgür iradeyi öne çıkarır; bu kavramlar deneyde yer almaz. Gestalt yaklaşımı algının bütünlük ilkelerini inceler; bu çalışmada ise algısal bir bütün değil koşullanmış bir tepki ölçülmüştür.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 66

  • Psikolojinin temel süreçleri
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Psikolojinin temel süreçleri olan duyu ve algı karşılaştırıldığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A

    Mutlak eşik, bir uyarıcının duyulabilmesi için gereken en düşük şiddet değeridir.

  2. B

    Duyu uyumu, aynı uyarıcıya sürekli maruz kalındığında duyarlılığın zamanla azalmasıdır.

  3. C

    Duyumda öğrenmenin etkisi vardır; algıda ise öğrenmenin etkisi yoktur.

    Doğru cevap
  4. D

    Derinlik algısı, iki göz ipuçlarının yanında tek göz ipuçlarıyla da oluşabilir.

  5. E

    Halüsinasyonda dış uyarıcı gerekmez; yanılsamada ise gerçek bir uyarıcı vardır.

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım: duyum ile algının ayırt edici özelliklerini hatırlamak gerekir. Duyum basit bir fizyolojik olaydır; uyarıcılar tek tek değerlendirilir, öğrenmeden etkilenmez ve her bireyde aynı biçimde gerçekleşir. Algı ise karmaşık bir psikolojik olaydır; uyarıcılar bütün olarak değerlendirilir, öğrenmeden etkilenir ve bireyden bireye farklılık gösterir. Doğru ilişki bu olduğu için duyumda öğrenmenin etkisi olmadığı, algıda ise öğrenmenin etkisi bulunduğu söylenmelidir; "duyumda öğrenmenin etkisi vardır, algıda yoktur" ifadesi bu ilişkiyi tersine çevirdiği için yanlıştır.

Çeldiriciler: Mutlak eşiğin, bir uyarıcının algılanabilmesi için gereken en düşük şiddet olduğu doğrudur; eşiği dikkat ya da seçicilikle karıştırmak bu tanımı bozar. Duyu uyumunun, sürekli aynı uyarıcıya maruz kalındığında duyarlılığın zamanla azalması olduğu doğrudur; bu, algıdaki seçiciliğin bir türü değildir. Derinlik algısının yalnızca tek göz ipuçlarına bağlı olmadığı, iki göz ipuçlarının yanında tek göz ipuçlarının da rol oynadığı için doğrudur. Halüsinasyonda dış bir uyarıcının bulunmadığı, yanılsamada ise gerçek bir uyarıcının yanlış algılandığı için bu iki olgu birbiriyle eşit değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 67

  • Öğrenme, bellek ve düşünme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Sınıfta doğru cevap veren öğrencilere her seferinde sözlü övgü yapılıyor ve katılımın arttığı gözleniyor. Gürültü çıkaran öğrencilere ise bir süre sınıf görevi verilmemesi uygulanıyor ve gürültünün azaldığı görülüyor. Bu iki uygulama için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Birincisi olumsuz pekiştirme, ikincisi olumsuz ceza örneğidir.

  2. B

    Her ikisi de klasik koşullanma örneğidir, çünkü tepki uyarıcıya bağlı olarak ortaya çıkar.

  3. C

    Birincisi olumlu pekiştirme, ikincisi olumsuz ceza örneğidir.

    Doğru cevap
  4. D

    Birincisi gözlemleyerek öğrenme, ikincisi deneme-yanılma ile öğrenme örneğidir.

  5. E

    Birincisi ezberleyerek öğrenme, ikincisi kavrayarak öğrenme örneğidir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Her iki uygulamada da davranışın sonucu değiştiği için öğrenme edimsel koşullanma yoluyla gerçekleşmektedir. Önce bu tür belirlenir, sonra sonucun davranışı artırıp artırmadığına bakılır. Doğru cevap verdikten sonra gelen övgü davranışın tekrarlanma olasılığını artırdığı için olumlu pekiştirmedir. Gürültüden sonra sevilen sınıf görevinin geri alınması ise davranışı azalttığı için olumsuz cezadır. Olumsuz pekiştirme, istenmeyen bir uyaranın kaldırılmasıyla davranışın artmasıdır; burada ise sevilen bir uyaran çekildiğinden ikinci uygulama olumsuz pekiştirme sayılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 68

  • Ruh sağlığının temelleri
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Yoğun bir sınav döneminde kendi kıskançlık duygusunu kabul edemeyen bir genç, takım arkadaşının başarısını her fırsatta küçümsemektedir. Zamanla aynı genç, arkadaşının kendisine gizlice düşmanlık beslediğine inanmakta ve bu inancını arkadaşının sıradan davranışlarını kanıt sayarak sürdürmektedir. Genç bu süreçte kendi duygusunu fark etmemekte, arkadaşıyla ilgili kaygılarını ise ısrarla dile getirmektedir.

Bu tepki, savunma mekanizmalarından hangisinin örneğidir?

  1. A

    Yer değiştirme

  2. B

    Telafi

  3. C

    Yansıtma

    Doğru cevap
  4. D

    İnkâr

  5. E

    Yüceltme

Doğru cevap: C

Çözüm

Birinci adım, olayda kabul edilemeyen duygunun, yani kıskançlığın genç tarafından fark edilmediğini ve arkadaşına yüklendiğini görmektir. Genç kendi duygusunu tanımak yerine arkadaşının gizli bir düşmanlık taşıdığına inanmaktadır. İkinci adım, kabul edilemeyen bu duygunun kaynağını kendinden başkasına aitmiş gibi göstermenin adını bulmaktır. Bu süreç yansıtma olarak adlandırılır ve doğru cevap 'Yansıtma'dır. 'Yer değiştirme' seçeneği yanlıştır, çünkü yer değiştirmede duygunun kaynağı aynı kalır ve yalnızca daha az tehdit içeren bir hedefe yönelir; burada ise kaynak doğrudan başka bir kişiye aktarılmıştır. 'İnkâr' seçeneği yanlıştır, çünkü inkârda kişi duygunun varlığını hiç kabul etmez; genç ise duyguyu arkadaşında görmektedir. 'Telafi' seçeneği bir eksikliği başka bir alanda gidermek anlamına gelir ve bu örnekte giderilmeye çalışılan bir eksiklik yoktur. 'Yüceltme' seçeneği dürtüyü toplumca değerli bir etkinliğe kanalize etmektir, oysa genç böyle bir yönlendirme yapmamaktadır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 69

  • Toplumsal yapı
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir kültür merkezinde gönüllü olarak çalışan bir kişi, merkezin yönetim kurulu üyeliğine gönüllüler arasında yapılan gizli oyla seçilmiştir. Bu üyeliğin sürdüğü dönemde kişi, toplantıları yönetmek ve kararlara katılmak zorundadır; üyelik sona erdiğinde bu yükümlülükler de sona erer. Etkinliklerde her gönüllünün görevi, merkezce hazırlanan yazılı bir çizelgede gösterilir. Aynı kişi, gönüllülerin kendiliğinden bir araya gelerek kurduğu ve merkezin yönetiminden bağımsız çalışan bir danışma grubunun da üyesidir.

Bu örnekte yer alan öğelere ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Gönüllülerin kendiliğinden kurduğu danışma grubu, merkezin yönetim kurulunca oluşturulmuş bir toplumsal kurumdur.

  2. B

    Yönetim kurulu üyeliğinin kendisi, üyeden beklenen toplantı yönetimi ve karar katılımı davranışlarından ibarettir.

  3. C

    Aynı gönüllünün etkinlik günleri ile toplantı tarihlerinin çakışması, rolleri arasında yaşanan bir statü çatışmasıdır.

  4. D

    Seçimle elde edilen yönetim kurulu üyeliği, kişinin doğuştan getirdiği verilmiş bir statüdür.

  5. E

    Seçimle kazanılan yönetim kurulu üyeliği kazanılmış bir statüdür; bu statünün gereği olan davranışlar ise rolü oluşturur.

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Birinci adım, örnekteki öğeleri toplumsal yapının kavramlarına ayırmaktır. Yönetim kurulu üyeliği, gönüllülerin oyuyla elde edildiği için kazanılmış bir statüdür; kişiye doğuştan verilmiş bir konum değildir. İkinci adım, bu statünün gereği olarak beklenen davranışları ayırt etmektir: toplantıları yönetmek ve kararlara katılmak, konumun gerektirdiği davranışlar olup rolü oluşturur. Statü bir konumu, rol ise o konumdan beklenen davranışları ifade ettiğinden doğru seçenek bu iki kavramı doğru eşleştirir.

Çeldiriciler: Danışma grubunu toplumsal kurum saymak yanlıştır, çünkü grup kendiliğinden oluşmuş ve merkezin yönetiminden bağımsız çalışan bir topluluktur; kurum ise kalıplaşmış ve düzenleyici bir toplumsal yapıdır. Üyeliğin kendisini beklenen davranışlarla özdeş saymak yanlıştır, çünkü üyelik bir konumdur, davranışlar ise o konumdan doğan beklentilerdir. Üyeliği doğuştan verilmiş bir statü olarak nitelemek yanlıştır, çünkü seçimle elde edilen konum kazanılmış statüdür. Etkinlik günleri ile toplantı tarihlerinin çakışmasını statü çatışması saymak yanlıştır, çünkü bu durum aynı kişinin farklı rollerinin birbiriyle çelişmesi, yani rol çatışmasıdır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 70

  • Toplumsal değişme ve gelişme
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir sahil kasabasında yüzyıllardır balıkçılıkla geçinen topluluk, son on yılda uzak limanlarla düzenli ticaret yapmaya başlamıştır. Tüccarlar, mallarıyla birlikte kendi yaşam biçimlerini de kasabaya taşımış; bu temasla kasabaya yabancı kökenli yiyecekler, farklı giyim biçimleri ve yeni kelimeler gelmiştir. Genç kuşak bu öğeleri kendi âdetleriyle birleştirerek günlük yaşamına katmıştır. Bu değişmenin kaynağı ve açıklanışına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Dışsal kaynaklıdır ve kültürleşme ile açıklanır

    Doğru cevap
  2. B

    Dışsal kaynaklıdır ve sınıf çatışması ile açıklanır

  3. C

    İçsel kaynaklıdır ve kültürel gecikme ile açıklanır

  4. D

    Teknolojik buluşların sonucudur ve evrimci kuramla açıklanır

  5. E

    Batılılaşmanın sonucudur ve modernleşmenin aynısıdır

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım: kasabadaki değişmeyi başlatan, uzak limanlarla kurulan ticaret temasıdır; yani değişmenin kaynağı kasabanın dışındadır, dışsal kaynaklıdır. İkinci adım: farklı toplumların temasıyla bir topluluğun yabancı öğeleri alıp kendi âdetleriyle birleştirmesi kültürleşme kavramıyla açıklanır; bu nedenle doğru seçenek, dışsal kaynağı kültürleşme ile birlikte veren seçenektir. 'İçsel kaynaklıdır ve kültürel gecikme ile açıklanır' seçeneği, değişmenin kasabanın kendi iç dinamiklerinden doğduğunu söyler; oysa değişme dışarıdan gelen ticaret temasıyla başlamıştır. 'Sınıf çatışması' seçeneği, çatışma kuramının değişmeyi sınıflar arası mücadeleyle açıklamasına dayanır; senaryoda böyle bir mücadele yoktur. 'Teknolojik buluşların sonucudur' seçeneği, değişmeyi tek bir teknolojik kaynağa indirger; kasabada bir buluş değil, bir yaşam biçimi temasıdır. 'Batılılaşmanın sonucudur' seçeneği, Batılılaşma ile modernleşmeyi özdeş sayar; oysa modernleşme Batılılaşmadan ayrı bir kavramdır ve bu senaryoda Batı etkisi bir örnek olarak geçmemektedir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 71

  • Klasik mantık
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir mantık dersinde öğretmen tahtaya dört terim yazıyor: “Ankara”, “şehir”, “adalet” ve “olmayan”. Terimlerin kaç nesneyi karşıladığına, bir niteliğin varlığını mı yokluğunu mu bildirdiğine ve somut bir varlığı mı soyut bir kavramı mı anlattığına göre ayrılmasını istiyor. Sınıfta bir öğrenci, bu sınıflamayı yaparken terimleri ezberlemek yerine her biri için ayrı ayrı gerekçe göstermesi gerektiğini söylüyor. Bu ölçütlere göre yapılan sınıflamada aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

  1. A

    'Şehir' teriminin içlemi, bu terimin kapsadığı bütün şehirlerin toplamıdır.

  2. B

    'Ankara' tümel bir terimdir, çünkü pek çok şehre uygulanabilir.

  3. C

    'Ankara' tekil bir terimdir, çünkü tek bir nesneyi adlandırır.

    Doğru cevap
  4. D

    'Adalet' somut bir terimdir, çünkü gerçek bir olguyu anlatır.

  5. E

    'Olmayan' terimi olumlu bir terimdir, çünkü bir niteliğin varlığını bildirir.

Doğru cevap: C

Çözüm

Tekil terim tek bir nesneyi adlandırır; tümel terim ise aynı niteliği taşıyan birçok nesneye uygulanabilir. 'Ankara' yalnızca bir şehri adlandırdığı için kapsamı bakımından tekildir; 'şehir' ise birçok şehre uygulandığı için tümeldir. Bu nedenle 'Ankara' teriminin tekil olduğunu söyleyen açıklama doğrudur. Çeldiriciler: 'Ankara' teriminin tümel olduğunu söyleyen seçenek, tekil ile tümel ayrımını ters çevirmektedir. Bir terimin içleminin o terimin kapsadığı nesnelerin toplamı olduğunu söyleyen seçenek, içlem ile kaplamı karıştırmaktadır; içlem nesnelerin niteliklerinin toplamıdır, kaplam ise bu niteliklere sahip nesnelerdir. 'Adalet' teriminin somut olduğunu söyleyen seçenek soyut bir kavramı somut sanmaktır. 'Olmayan' teriminin olumlu bir terim olduğunu söyleyen seçenek ise olumsuz terimi olumlu sanmaktır, çünkü bir niteliğin yokluğunu bildirir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 72

  • Klasik mantık
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir mantık dersinde “Bazı S'ler P'dir” önermesinin yanlış olduğu bilinmektedir. Aynı S ve P terimleriyle kurulan önermeler arasındaki karşıtlık ilişkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A

    'Tüm S'ler P'dir' önermesi doğrudur.

  2. B

    'Bazı S'ler P değildir' önermesi doğrudur.

    Doğru cevap
  3. C

    'Hiçbir S, P değildir' önermesi yanlıştır.

  4. D

    'Tüm S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermeleri birlikte doğrudur.

  5. E

    'Bazı S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermeleri birlikte yanlıştır.

Doğru cevap: B

Çözüm

Birinci adımda, 'Bazı S'ler P'dir' önermesinin yanlış olduğu verilmiştir. Bu tikel olumlu önermenin çelişiği 'Hiçbir S, P değildir' önermesidir; çelişik önermelerden biri yanlış olduğunda öteki doğrudur, dolayısıyla 'Hiçbir S, P değildir' doğrudur. İkinci adımda, tikel olumlu önerme ile 'Bazı S'ler P değildir' önermesi altkarşıt olduğundan ikisi birlikte yanlış olamaz; tikel olumlu önerme yanlış olduğu için 'Bazı S'ler P değildir' önermesi doğrudur. Çeldiriciler: 'Tüm S'ler P'dir' önermesinin doğru olduğunu söyleyen seçenek, yanlış olan tikel önermeden tümel doğruluk çıkarmaktadır; oysa doğru olan 'Hiçbir S, P değildir' önermesi bu tümel olumlu önermeyle karşıt olduğu için tümel olumlu önerme yanlıştır. 'Hiçbir S, P değildir' önermesinin yanlış olduğunu söyleyen seçenek karşıt ile çelişiği karıştırmaktadır. 'Tüm S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermelerinin birlikte doğru olduğunu söyleyen seçenek, çelişik önermelerin birlikte doğru olamayacağını gözden kaçırmaktadır. 'Bazı S'ler P'dir' ile 'Bazı S'ler P değildir' önermelerinin birlikte yanlış olduğunu söyleyen seçenek ise altkarşıt önermelerin birlikte yanlış olamayacağını gözden kaçırmaktadır; bu iki önermeden biri mutlaka doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 73

  • Mantık ve dil
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Felsefe dersinde öğretmen tahtaya şu cümleleri yazıyor: “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” “Yüz” sözcüğü hem sayı hem de insan yüzü anlamına gelebilir.

Bu cümlelerden hangisi için yapılan açıklama doğrudur?

  1. A

    “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” cümlesi betimleyici bir işlev taşır.

  2. B

    “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” cümlesi yönlendirici bir işlev taşır.

  3. C

    “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” cümlesi isim tanımı örneğidir.

  4. D

    “Üçgen, üç kenarlı kapalı bir şekildir.” cümlesi mantıksal tanım örneğidir.

    Doğru cevap
  5. E

    “Yüz” sözcüğü hem sayı hem de insan yüzü anlamına gelebilir cümlesi eş anlamlılık örneğidir.

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Öğretmenin yazdığı üçgen cümlesinde önce yakın cins olan şekil söylenmiş, ardından üç kenarlı ve kapalı olma ayırt edici özellik olarak eklenmiştir. Bir kavramı yakın cinsi ve ayırt edici özellikleriyle tanımlayan bu yapı mantıksal tanımdır. İkinci adım: İsim tanımı bir adın, yani bir sözcüğün hangi anlama geldiğini açıklar. Üçgen cümlesi bir sözcüğün anlamından değil kavramın içeriğinden söz ettiği için isim tanımı sayılamaz. Doğru açıklama, üçgen cümlesinin mantıksal tanım örneği olmasıdır.

Çeldiriciler: “Ah, bu sabah ne güzel bir yağmur yağdı!” cümlesi havayı nesnel biçimde betimlemez; konuşanın duygusunu dile getirdiği için heyecana yönelik bir işlev taşır, betimleyici sayılması bu ayrımın kaçırılmasıdır. “Sayın öğrenciler, bu dersi birlikte açmış bulunuyoruz.” cümlesi dinleyiciyi bir eylemi yapmaya yöneltmez; tören ve selamlama amacı taşıyan törensel bir işlevdedir, yönlendirici sayılması bu iki işlevin karıştırılmasıdır. “Yüz” sözcüğü aynı sesi taşıyan ama anlamları birbirinden farklı olan eş adlı bir sözcüktür; eş anlamlılık ise farklı sözcüklerin aynı anlamı paylaşmasıdır, bu yüzden eş anlamlılık örneği sayılamaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 74

  • Sembolik mantık
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    p ∨ ¬r

  2. II.

    ¬q ⇒ r

  3. III.

    p ⇔ ¬q

  4. IV.

    ¬(q ∨ r)

Bir çıkarımda (p ∧ q) ⇒ r koşulunun değeri yanlış çıkmıştır; p, q ve r basit önermelerdir. Hangileri kesin olarak yanlıştır?

  1. A

    I ve II

  2. B

    IV

  3. C

    III

  4. D

    III ve IV

    Doğru cevap
  5. E

    II, III ve IV

Doğru cevap: D

Çözüm

Birinci adım: Bir koşul yalnızca öncülü doğru, sonucu yanlış olduğunda yanlıştır. Bu nedenle p ∧ q doğrudur ve r yanlıştır; yani p ve q doğru, r yanlıştır. İkinci adım: Bu değerlerle dört önermeyi sırayla hesaplarız. I: p doğru olduğundan p ∨ ¬r bileşik önermesi doğrudur. II: ¬q yanlış olduğundan ¬q ⇒ r koşulunun öncülü yanlıştır ve koşul doğrudur. III: p doğru, ¬q yanlış ve iki değer farklı olduğundan çift koşullu bağlaç yanlıştır. IV: q doğru olduğundan q ∨ r doğrudur; bunun değili olan ¬(q ∨ r) yanlıştır. Yanlış olan önermeler III ve IV'tür. Çeldiriciler: 'I ve II' seçeneği, kökteki 'yanlış' ifadesini 'doğru' diye okumanın sonucudur. 'IV' seçeneği, ⇔ bağlacını 'ya da' gibi okuyarak III'ü doğru saymanın sonucudur; oysa p ile ¬q farklı değerde olduğunda ⇔ yanlıştır. 'III' seçeneği, IV'te değili düşürüp q ∨ r ifadesini hesaplamanın sonucudur; bu durumda IV doğru görünür. 'II, III ve IV' seçeneği, ¬q ⇒ r'deki değili düşürüp q ⇒ r hesaplamanın sonucudur; bu durumda II yanlış görünür, oysa II doğrudur.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 75

  • İslam düşüncesinde itikadi, siyasi ve fıkhi yorumlar
  • Orta
  • Öncüllü soru
  1. I.

    Allah'ın kulları için en iyisini yapmasını zorunlu sayar.

  2. II.

    Kur'an'ın Allah'ın sonradan yarattığı bir kelam olduğunu savunur.

  3. III.

    Büyük günah işleyen kişiyi ne mümin ne kâfir sayarak ikisi arasında bir konumda değerlendirir.

Bir din kültürü dersinde öğretmen, tartışma başlatmak için tahtaya şu cümleyi yazar: “Vahiy ile akıl birbirinin rakibi değildir; Allah'ın adaletine ve insanın sorumluluğuna dair bilgi, her iki kaynağın da ortak ürünüdür.”

Öğretmen, bu cümlenin dayandığı düşünce ekolünü belirlemek için öğrencilere üç öncülü okutur. Öncüllerin tamamını birlikte benimseyen itikadi ekol aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Eş'arîlik

  2. B

    Hanefîlik

  3. C

    Mutezile

    Doğru cevap
  4. D

    Selefiyye

  5. E

    Mâtürîdîlik

Doğru cevap: C

Çözüm

Önce üç öncülü ayrı ayrı ele almak gerekir. I. öncül, Allah'ın kullar için en iyisini yapmasının zorunlu olduğunu söyler; bu görüş adalet anlayışından çıkar ve kelam tarihinde Mutezile ile özdeşleşir. II. öncül Kur'an'ın yaratılmış olduğunu savunur; Kur'an'ı ezelî kelam sayan ekoller bu görüşe karşıdır. III. öncül, büyük günah işleyenin ne mümin ne kâfir sayılıp iki konum arasında değerlendirildiğini anlatır. Üç öncülü birlikte doğrulayan tek ekol Mutezile'dir.

Çeldiriciler: 'Eş'arîlik' insan fiilini kesb kavramıyla açıklar ve Kur'an'ı kadîm kabul ettiği için II. öncülle çelişir. 'Hanefîlik' bir fıkhi mezheptir; bu itikadi görüşlerin sahibi değildir. 'Selefiyye' nasları tevil etmeden kabul eder ve Kur'an'ı yaratılmamış sayar. 'Mâtürîdîlik' akılla iyi ve kötünün bilinebileceğini kabul etse de Allah'ın en iyiyi yapmasını zorunlu saymadığı için I. öncülle bağdaşmaz.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 76

  • Hz. Muhammed ve gençlik
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Hz. Muhammed'in gençlik yıllarında Mekke'de bir yabancı tüccarın malı alınıp bedeli ödenmeyince, Mekke'deki birkaç genç, Kâbe'nin yanında bir araya gelerek ortak bir söz vermiştir. Buna göre Mekke'ye gelen herkes, kökeni ne olursa olsun, uğradığı haksızlık giderilene kadar birlikte hareket edecektir. Hz. Muhammed de bu sözleşmeye katılmış ve sonraki yıllarda böyle bir çağrıya İslam'da bile olsa icabet edeceğini söylemiştir.

Bu anlatıya göre ittifakın kapsamı ve amacı birlikte ele alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A

    Kendi kabilesinden olanların hakkını korumayı amaçlamıştır

  2. B

    Ticaret yapanların kâr paylaşımını düzenlemeyi amaçlamıştır

  3. C

    Mekke'nin siyasi yönetimini ele geçirmeyi amaçlamıştır

  4. D

    Kan bağına dayalı bir kabile birliğini güçlendirmeyi amaçlamıştır

  5. E

    Kökenine bakılmaksızın mağdurların hakkını gözetmeyi amaçlamıştır

    Doğru cevap

Doğru cevap: E

Çözüm

Anlatıda sözleşmenin kapsamı için 'kökeni ne olursa olsun' ifadesi, amacı için ise 'uğradığı haksızlık giderilene kadar' ifadesi verilmiştir. Bu iki bilgi birlikte düşünüldüğünde ittifakın köken ayrımı gözetmeden mağdurların hakkını savunmayı hedeflediği sonucuna ulaşılır. 'Kendi kabilesinden olanların hakkını korumayı amaçlamıştır' seçeneği kapsamı yanlış okur, çünkü sözleşme kökeni ne olursa olsun herkesi kapsamaktadır. Ticaret, kâr paylaşımı, kan bağına dayalı birlik ve siyasi iktidar seçenekleri anlatıda geçmeyen amaçlardır: olayın konusu bir malın bedelinin ödenmemesidir, kâr düzenlemesi ya da yönetim değişikliği değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 77

  • İnançla ilgili meseleler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

İnanç Esasları Üzerine Notlar adlı kitapta inanç meselelerine yaklaşım şöyle özetlenmektedir: “Allah’ın ezelî bilgisinde önceden var olan bir durum, insanın tercihini zorunlu kılmaz. İnsan, aklını ve vahyin bildirdiklerini ölçü alarak seçim yapar ve seçiminin karşılığını ahirette görecektir. Dünyadaki sonuçlara bakarak çabayı bırakmak ise inancın değil, ihmalin sonucudur.”

Bu alıntıdaki yaklaşım ile vurgulanan tutum birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu görüşü doğru yansıtır?

  1. A

    Tevekkülü, sonuç ne olursa olsun çalışmayı ve sebeplere başvurmayı bırakmak olarak anlamak

  2. B

    Kader ile kazayı aynı anlamda kullanarak olayların insan tercihinden bağımsız gerçekleştiğini kabul etmek

  3. C

    Kaderi irade ve sorumlulukla bağdaşacak biçimde kabul edip seçimi akıl ve vahye göre yapmak

    Doğru cevap
  4. D

    İnsanın irade özgürlüğünü Allah’ın takdiriyle çelişen bir durum sayarak seçim gücünü geçersiz saymak

  5. E

    Ahiret inancını dünyada elde edilecek ödülü artıran bir teşvik olarak görmek

Doğru cevap: C

Çözüm

Alıntıda üç fikir birlikte verilir: Allah’ın ezelî bilgisi insanın tercihini zorunlu kılmaz, insan aklını ve vahyi ölçü alarak seçim yapar ve seçiminin sorumluluğunu taşır. Bu iki yaklaşım ile tutum bir arada düşünüldüğünde doğru görüş, kaderi irade ve sorumlulukla bağdaştırmak ve akıl ile vahyi birlikte ölçü almaktır; çabayı bırakmanın ihmal sayılması da aynı tutumun parçasıdır. 'Tevekkülü, çalışmayı bırakmak olarak anlamak' seçeneği yanlıştır, çünkü tevekkül sebeplere başvurup sonucu Allah’a bırakmak demektir ve alıntı çabayı bırakmayı ihmal sayar. 'Kader ile kazayı aynı anlamda kullanmak' seçeneği yanlıştır, çünkü kaza, kaderin zamanda gerçekleşmesidir ve iki kavram eşit tutulamaz. 'İrade özgürlüğünü Allah’ın takdiriyle çelişen bir durum saymak' seçeneği yanlıştır, çünkü alıntı Allah’ın bilgisinin tercihi zorunlu kılmadığını söyler ve kader inancı seçim gücünü geçersiz kılmaz. 'Ahiret inancını dünyada elde edilecek ödülü artıran bir teşvik olarak görmek' seçeneği de yanlıştır, çünkü alıntı seçimin karşılığının ahirette görüleceğini vurgular ve ahiret inancı dünyevi bir ödüle indirgenemez.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 78

  • Ahlaki tutum ve davranışlar
  • Kolay
  • Çoktan seçmeli

Bir okulda kulüp bütçesi dağıtılırken yönetim, kulüpleri yalnızca sayılarına göre değil; hazırladıkları projelere, harcadıkları emeğe ve ürettikleri somut sonuçlara bakarak değerlendirdi. Daha fazla emek veren ve daha verimli çalışan kulübe daha fazla kaynak ayrıldı; gösterişli bir sunum yapan ama işini yarım bırakan kulübün talebi ise olduğundan fazla karşılanmadı.

Yönetimin bu kararı aşağıdaki ahlaki tutumlardan hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

  1. A

    Eşitlik

  2. B

    Cömertlik

  3. C

    Adalet

    Doğru cevap
  4. D

    Tevazu

  5. E

    İffet

Doğru cevap: C

Çözüm

Yönetim kaynağı kulüplere emek, verimlilik ve somut sonuca göre orantılı olarak dağıtmıştır; herkesin hak ettiği payı alması, hakkı hakkına göre vermek anlamına gelen adaletin ölçütüdür. Gösterişli sunuma değil gerçek emeğe bakılması da hakkın öznel beğeniyle değil ölçülebilir bir ölçütle belirlenmesi gerektiğini gösterir. 'Eşitlik' en çok karıştırılan seçenektir, çünkü herkese aynı miktarı vermek de bir dağıtım biçimi gibi görünür; ancak bu olayda pay emeğe göre ayarlandığı için eşit paylaşım bu ölçütle bağdaşmaz. 'Cömertlik' ihtiyaç sahibine gönüllü bağışta bulunmak olduğundan burada bir fedakârlık söz konusu değildir; 'Tevazu' kendini küçük görmek, 'İffet' ise nefsi haramdan korumaktır ve ikisi de kaynak dağıtımıyla ilgisizdir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 79

  • İslam ve bilim
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir hükümdarın desteğiyle kuzeybatı İran'da kurulan bir rasathanede, yıldızların ve gezegenlerin gözlemleri yıllarca toplanmış; bu veriler, daha önceki astronomik tablolardaki hataları düzelten yeni bir astronomik cetvelin (zîc) hazırlanmasında kullanılmıştır. Rasathanede ayrıca geniş bir kütüphane bulunmuş ve farklı bölgelerden gelen âlimler burada çalışmıştır. Bu çalışmayı yürüten âlim, Öklid'in Elemanlar adlı eseri üzerine yorumlar da yazmıştır.

Bu rasathaneyi yöneten âlim aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A

    Nasîrüddin Tûsî

    Doğru cevap
  2. B

    İbn Sina

  3. C

    Harezmî

  4. D

    Cabir bin Hayyan

  5. E

    Fârâbî

Doğru cevap: A

Çözüm

Birinci adım, rasathane, gözlem verileri ve yeni bir astronomik cetvel bir arada geçtiğine göre sorunun astronomi alanındaki bir çalışmayı konu aldığını belirlemektir. İkinci adım, bu çalışmayı yöneten ve Öklid'in Elemanlar üzerine şerhler yazan âlimi bulmaktır; bu kişi on üçüncü yüzyılda kuzeybatı İran'daki Merâga rasathanesini yöneten Nasîrüddin Tûsî'dir. Çeldiriciler: 'Harezmî' cebir ve aritmetik alanında öne çıkar, rasathane yöneticiliği ona ait değildir. 'İbn Sina' tıp alanındaki eserleriyle bilinir ve bu rasathaneyle bir bağlantısı yoktur. 'Cabir bin Hayyan' kimya alanında çalışmıştır, gözlem cetveli hazırlamamıştır. 'Fârâbî' felsefe ve müzik üzerine yazmıştır, astronomik gözlem yönetmemiştir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Soru 80

  • Güncel dinî meseleler
  • Orta
  • Çoktan seçmeli

Bir sosyal medya hesabında, belirli bir bitki çayının kanseri tamamen iyileştirdiği iddia ediliyor ve bunun bir dinî kaynakta yazılı olduğu öne sürülüyor. Paylaşımda kaynak olarak yalnızca bir internet sitesinin adı veriliyor; bilginin hangi eserde ve hangi bağlamda geçtiğine dair hiçbir ayrıntı bulunmuyor. Güncel dinî ve sağlıkla ilgili bu iddiaya yaklaşırken aşağıdakilerden hangisi bağdaşmaz?

  1. A

    İddianın kaynağını asıl eserine ve güvenilir ilmî yorumlara götürerek doğrulamaya çalışmak

  2. B

    Tedavi konusunda hekim görüşüne başvurmayı dinî sorumluluğun bir parçası olarak görmek

  3. C

    Bir bilginin dinî nitelik taşıyıp taşımadığını kaynağı ve bağlamı üzerinden ayırt etmek

  4. D

    Kaynağın hangi eserde ve hangi bağlamda geçtiğini kontrol etmeden iddiayı dinî bilgi olarak benimsemek

    Doğru cevap
  5. E

    Konuyla ilgili görüş ayrılıklarının bulunabileceğini kabul edip farklı yorumları kanıtlarıyla değerlendirmek

Doğru cevap: D

Çözüm

Bu iddianın dayanağı, adı verilen bir internet sitesi dışında hiçbir kaynak göstermeyen ve eserinin adını ya da bağlamını vermeyen bir paylaşımdır. Önce iddianın kaynağı ve bağlamı kontrol edilir (birinci adım); ardından konunun sağlık alanına ait olduğu ve bilimsel kanıt gerektirdiği göz önüne alınarak uzman görüşüne başvurulur (ikinci adım). Dinî konularda bilgiye dayalı değerlendirme, bu iki adımın birlikte yürütülmesini gerektirir. Kaynağı kontrol etmeden iddiayı dinî bilgi gibi benimsemek bu ilkeyle bağdaşmadığı için doğru cevap budur. Diğer seçenekler kaynağı doğrulamayı, hekim görüşüne başvurmayı, dinî nitelik ile bilimsel iddiayı ayırt etmeyi ve görüş ayrılıklarını kanıtla tartmayı anlatır; bunların hepsi ilkeyle uyumludur, bu yüzden bağdaşmaz değildir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Bu denemeyi uygulamada çöz

Süreni tut, netini hesapla ve yanlışlarını konu konu tekrar et. Benzersor uygulaması ücretsiz başlar.

Benzersor bağımsız bir eğitim platformudur; ÖSYM, MEB veya diğer sınav kurumlarıyla resmî bir bağlantısı yoktur. Sınav adları yalnızca içeriğin konusunu belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by