SPL Ticaret Hukuku Türk Ticaret Kanununun Ticaret Şirketlerine İlişkin Genel Hükümleri (Madde 124-210) Konu Anlatımı

Türk Ticaret Kanununun ticaret şirketlerine ilişkin genel hükümleri, şirket türlerinin ortak hukuki zeminiyle başlar.

Kanun ticaret şirketlerini kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden oluşan sınırlı bir grup olarak düzenler.

Bu sayımın sonucu, kişilerin diledikleri biçimde yeni bir ticaret şirketi türü yaratamamasıdır.

Kollektif ve komandit şirketler şahıs şirketi olarak; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler sermaye şirketi olarak kabul edilir.

Kooperatifler ticaret şirketi sayılmakla birlikte bu şahıs şirketi sermaye şirketi ayrımının dışında bırakılır.

Genel hükümler, aksine özel düzenleme yoksa bütün ticaret şirketleri için uygulanabilecek temel kuralları içerir.

Ticaret şirketlerinin en belirgin ortak özelliği tüzel kişiliğe sahip olmalarıdır.

Tüzel kişilik, şirketin ortaklarından ayrı bir hak süjesi haline gelmesi demektir.

Bu sonuç sayesinde şirket kendi adına hak kazanabilir, borçlanabilir, dava açabilir, davalı olabilir, özel malvarlığına ve ticaret unvanına sahip olur.

Bu yönüyle ticaret şirketleri, tüzel kişiliği bulunmayan adi ortaklıktan ayrılır.

Şirketin malvarlığı ile ortakların kişisel malvarlığı arasındaki ayrım özellikle alacaklılar, sermaye korunması ve sorumluluk rejimi bakımından önemlidir.

Anonim şirketlerde bu ayrım sermaye piyasaları açısından da merkezi bir işlev görür, çünkü yatırımcı çoğu durumda şirketin kendisini ve pay sahipliği haklarını değerlendirir.

Kanunda sınırlı sayı ilkesi benimsenmiştir.

Ticaret şirketi türleri kanunda sayıldığı için, taraflar bu türlerin karakteristik özelliklerini karıştırarak kanunda olmayan yeni bir ticaret şirketi kuramaz.

Bir ortaklık kanunda düzenlenen şirket türlerinin ayırt edici unsurlarını taşımıyorsa, uygun düştüğü ölçüde adi ortaklık hükümleri devreye girebilir.

Bu ilke hukuki güvenlik sağlar; çünkü üçüncü kişiler bir şirket türünün hangi temel sorumluluk, temsil ve sermaye kurallarına tabi olduğunu önceden bilebilir.

Özellikle kredi verenler ve yatırımcılar açısından şirket türünün açık olması, riskin doğru değerlendirilmesine yardım eder.

6102 sayılı Kanunla önem kazanan bir başka nokta, ticaret şirketlerinin hak ehliyetinin işletme konusuyla sınırlı olmamasıdır.

Eski ultra vires anlayışında şirketin işletme konusu dışında yaptığı işlem şirketi bağlamayabilirdi.

Yeni yaklaşımda ticaret şirketleri, insana özgü nitelikler dışında bütün haklardan yararlanabilir ve borç üstlenebilir.

Bununla birlikte anonim şirketlerde temsil yetkisi bakımından işletme konusu tamamen önemsiz hale gelmiş değildir.

Temsile yetkili kişilerin işletme konusu dışındaki işlemleri kural olarak şirketi bağlayabilir; ancak üçüncü kişinin işlemin konu dışında olduğunu bildiği veya bilebilecek durumda olduğu ispatlanırsa sonuç değişebilir.

Esas sözleşmenin ilan edilmiş olması tek başına bu bilginin ispatı sayılmaz.

Ticaret şirketlerinde sermaye koyma borcu, şirket sözleşmesinin temel unsurlarından biridir.

Sermaye, şirketin ortak amacına ulaşmak için kullandığı değerler bütününü ifade eder ve muhasebe anlamındaki pasif kalemden daha geniş bir hukuki işleve sahiptir.

Para, alacak, kıymetli evrak, sermaye şirketlerine ait paylar, taşınır ve taşınmazlar, fikri mülkiyet hakları, ticari işletmeler ve devredilebilir ekonomik haklar kanunda sayılan sermaye unsurları arasında yer alır.

Ancak anonim ve limited şirketlerde ayni sermaye bakımından özel sınırlamalar vardır.

Anonim şirkete ayni sermaye olarak konulacak malvarlığı unsurunun devredilebilir, nakden değerlendirilebilir ve üzerinde sınırlı ayni hak, haciz ya da tedbir bulunmayan nitelikte olması gerekir.

Hizmet edimi, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar anonim şirkete sermaye olarak getirilemez.

Sermaye koyma borcunun ifası şirketin kuruluşu ve devamı için güven unsuru oluşturur.

Ortak taahhüt ettiği sermayeyi zamanında yerine getirmezse temerrüt hükümleri ve şirket türüne göre özel yaptırımlar gündeme gelebilir.

Sermaye şirketlerinde asgari sermaye zorunluluğu da bu koruma mantığına hizmet eder.

Anonim şirketler için esas sermaye ve kayıtlı sermaye sistemine göre farklı asgari tutarlar öngörülür; limited şirketlerde de kuruluş için belirli bir asgari sermaye aranır.

Sermaye yalnız ortaklar arasındaki iç ilişki değildir; alacaklıların şirkete duyduğu güveni ve şirketin faaliyet kapasitesini etkileyen dışa dönük bir kurumdur.

Genel hükümler içinde birleşme, bölünme ve tür değiştirme yapısal değişiklikler olarak düzenlenir.

Birleşme devralma veya yeni kuruluş biçiminde olabilir.

Devralmada bir veya birden fazla şirketin malvarlığı başka bir şirkete geçer; yeni kuruluşta birleşen şirketlerin malvarlığı yeni kurulan şirkette toplanır.

Bölünme tam veya kısmi olabilir; malvarlığının tamamı ya da belirli bölümleri başka şirketlere devredilebilir.

Tür değiştirme ise şirketin ekonomik kimliğini koruyarak hukuki türünü değiştirmesidir.

Bu işlemlerde ortaklık paylarının ve haklarının korunması, alacaklıların güvenceye alınması, rapor hazırlanması, inceleme hakkı ve genel kurul kararı gibi mekanizmalar önem taşır.

Tescil, bu işlemlerin hukuki sonuç doğurmasında belirleyici aşamadır.

Şirketler topluluğu hükümleri, bir şirketin başka şirketler üzerinde hakimiyet kurduğu ekonomik yapıları düzenler.

Hakimiyet ilişkisi oy hakları, yönetim organı üzerinde belirleyici etki veya sözleşmesel araçlarla ortaya çıkabilir.

Bağlı ve hakim şirketler arasındaki işlemler, özellikle bağlı şirketin zarara uğratılmaması bakımından denetlenir.

Bağlı şirket yönetim kurulu, hakim ve bağlı şirketlerle ilişkileri hakkında doğru ve dürüst hesap verme ilkelerine uygun rapor düzenler.

Karşılıklı iştirak durumunda ise pay sahipliği haklarının donması gibi sonuçlar doğabilir.

Belirli pay oranlarının kazanılması veya kaybedilmesi halinde bildirim, tescil ve ilan yükümlülükleri öngörülür.

Bu hükümler, şirketler grubunun ekonomik bütünlüğünü kabul ederken azlık pay sahiplerini, alacaklıları ve piyasa güvenini korumayı amaçlar.

Bu genel hükümler kredi derecelendirme bakışında da pratik sonuç doğurur.

Şirketin tüzel kişiliği, malvarlığı ayrımı ve sermaye taahhütlerinin ifası alacaklıların başvurabileceği ekonomik zemini belirler.

İşletme konusu dışındaki işlemlerde hak ehliyeti ile temsil yetkisi ayrımı, şirketin üçüncü kişilerle yaptığı işlemlerin geçerliliğini değerlendirirken önem kazanır.

Birleşme, bölünme veya tür değiştirme ise borçlu şirketin malvarlığını, faaliyet devamlılığını ve alacaklıların güvence durumunu etkileyebilir.

Şirketler topluluğunda hakim şirketin bağlı şirket üzerindeki etkisi, bağlı şirketin zarar görmesi ve bu zararın denkleştirilip denkleştirilmemesi bakımından izlenir.

Pay oranı bildirimleri, karşılıklı iştirak sınırlamaları ve bağlı şirket raporları da şeffaflık sağlar.