KPSS Tarih Ders Notları

Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinin (Asya Hun, I. ve II. Kök Türk, Uygur) siyasi çizgisi ile devlet ve toplum yapısını kapsar. Sınav, devletlerin "ilk"lerini ve ayırt edici özelliklerini birbirinden ayırt etmeyi ölçer: Türk adıyla kurulan ilk devlet Kök Türkler, yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğu Uygurlardır. Kültür bölümünde kut anlayışı, ikili teşkilat, kurultay (toy) ve ordu düzeni gibi kurumlar öne çıkar.

Türklerin İslamiyeti kabulünden Anadolu'nun Türkleşmesine uzanan dönemi kapsar: Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu Devleti ve Anadolu beylikleri. Sınavın en sevdiği kalıp, dönemin ilk örneklerini ve kültürel eserlerini doğru devletle-yazarla eşleştirmektir. Büyük Selçuklu'nun ikta sistemi, medrese geleneği ve atabeylik kurumu da düzenli sorulan başlıklardandır.

Kuruluştan (1299) 20. yüzyıla kadar Osmanlı siyasi çizgisini dönemler hâlinde ele alır: Kuruluş, Yükselme, Duraklama, Gerileme ve Dağılma. Sınavda antlaşmalar tek başına değil; hangi savaşın sonucu oldukları, hangi dönemin özelliğini yansıttıkları ve ne tür ilkler içerdikleriyle sorulur. Islahat hareketlerinin hangi padişah ve hangi alanla eşleştiği de düzenli çıkan bir kalıptır.

Osmanlı'nın devlet yönetimi, toprak düzeni, ordu teşkilatı, maliyesi, hukuku, eğitimi ve toplum yapısını kapsar. Çıkmış soru dağılımında tarihin en çok soru üreten başlığı budur; bu yüzden kavramların tanım düzeyinde değil işlev düzeyinde bilinmesi gerekir. Divan-ı Hümayun üyelerinin görevleri, dirlik topraklarının bölümleri ve kapıkulu-eyalet askerleri ayrımı en sık sorgulanan içeriktir.

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan TBMM'nin açılışına uzanan süreci kapsar: işgaller, cemiyetler, genelgeler ve kongreler. Sınav bu dönemde neredeyse her zaman kronolojik zincir ve "ilk kez burada" bilgisi sorar: ulusal egemenlik, manda-himayenin reddi ve millî sınırlar gibi kararların hangi belge veya kongrede ilk kez yer aldığı ayırt edilmelidir.

Doğu, Güney ve Batı cephelerindeki mücadele ile Mudanya ve Lozan'a giden diplomatik süreci kapsar. Sorular muharebenin kendisinden çok sonuçları üzerinden gelir: hangi muharebeden sonra hangi antlaşma imzalandı, hangi gelişme uluslararası tanınma sağladı. Batı Cephesi muharebelerinin sırası ve her birinin ardından gelen siyasi gelişme, bu konunun omurgasıdır.

Saltanatın kaldırılmasından 1930'ların sonuna kadar siyasi, hukuki, eğitim, ekonomi ve toplumsal alanlarda yapılan inkılapları kapsar. Sınav iki kalıbı sever: inkılabın hangi alana ait olduğunu ayırt etme ve aynı gün ya da aynı yıl yapılan düzenlemeleri eşleştirme. 3 Mart 1924 düzenlemeleri ile kadın haklarının aşamalı takvimi bu konunun en bilinen sınav içerikleridir.

İç politikada çok partili hayata geçiş denemelerini, dış politikada 1923-1938 arasındaki sorun çözümlerini ve ittifak arayışlarını kapsar. Sorular parti-olay eşleştirmesi (hangi parti hangi ayaklanmayla kapatıldı) ve dış politika gelişmelerinin kronolojik-mantıksal bağıyla (hangi gelişme hangi tehdide karşı) kurulur.

Altı temel ilke (cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık) ile bunları tamamlayan bütünleyici ilkeleri kapsar. Sınavda ilkenin sözlük tanımı nadiren sorulur; asıl ölçülen, verilen bir gelişmenin hangi ilkeyle doğrudan ilişkili olduğunu ayırt edebilmektir. Bu yüzden her ilke, kendisini somutlaştıran inkılap örnekleriyle birlikte çalışılmalıdır.

I. Dünya Savaşı sonrası düzenden Soğuk Savaş'ın bitişine uzanan dönemi Türkiye bağlantısıyla ele alır. Sorular kavram-olay eşleştirmesi ağırlıklıdır: hangi gelişme hangi bloklaşmanın ürünüdür, Türkiye hangi gelişmeyle hangi ittifaka yönelmiştir. II. Dünya Savaşı sonrası kurulan uluslararası kuruluşlar Güncel Bilgiler konusuyla da kesişir.