KPSS Türkçe Ders Notları
Genel Yetenek testinin 30 sorusu Türkçe dersinden gelir; paragraf ve sözel mantık birlikte testin üçte ikisini oluşturur. Aşağıdaki notlar dersin 10 ana konu bloğunu, her bloğun çıkış sıklığını ve sınavın sorgulama kalıplarını özetler; her konudan sonra aynı konudan soru çözerek pekiştirin.
Ders Özeti
KPSS Türkçe; anlam bilgisi, paragraf ve dil bilgisi olmak üzere üç ana damardan beslenen 10 konu başlığından oluşur. Ezber yükü düşük, teknik ve pratik gerektiren bir derstir: aynı soru tipini yeterince gören aday, hem hızını hem doğruluğunu birlikte yükseltir.
2015-2024 dağılımında paragraf 13-16 soru ile tek başına testin yarısını üretir; sözel mantık 4 soruda sabitlenmiştir. Dil bilgisi başlıkları (ses, yapı, sözcük türleri, ögeler, yazım, noktalama, anlatım bozukluğu) tek tek 1'er soru getirir ama toplamda 8-9 soruya ulaşır ve kuralları net olduğu için garanti net kaynağıdır.
Bu notlar her başlığın çekirdek kurallarını ve sınavda ölçülen becerileri özetler. Türkçede ilerlemenin ölçüsü okunan konu değil, çözülen ve analiz edilen sorudur.
Türkçe Sorularının Ağırlık Haritası
2015-2024 KPSS Lisans çıkmış soru konu dağılımına göre hangi bloğun kaç soru ürettiği.
- Paragrafta anlam 13-16 soru ile açık ara en yüklü başlıktır; 2022'de 16 soruya kadar çıkmıştır.
- Sözel mantık her yıl istikrarlı biçimde 4 soru üretir; cümlede anlam 2, sözcük türleri 2 soru civarındadır.
- Ses bilgisi, yazım kuralları, noktalama, sözcükte yapı, cümlenin ögeleri ve anlatım bozuklukları çoğu yıl 1'er soru getirir; toplamda dil bilgisi bloğu 8-9 soruya ulaşır.
Türkçe Konu Konu Çalışma Notları
Sözcükte Anlam
Yılda 1-2 soru; bağlamdan anlam çıkarma ve mecaz-gerçek ayrımı sorulur.
Sözcüğün gerçek, mecaz ve terim anlamlarını; eş, zıt ve yakın anlamlılığı; somut-soyut ayrımını; ad aktarması ve deyim-atasözü bilgisini kapsar. Sınav sözlük bilgisi değil bağlam okuma ölçer: aynı sözcüğün farklı cümlelerde hangi anlamla kullanıldığını ayırt etmek temel beceridir.
- Mecaz anlam sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşmasıdır; terim anlam bir bilim-sanat dalına özgü kullanımdır.
- Yakın anlamlı sözcükler eş anlamlı değildir; cümleye göre birbirinin yerini tutamayabilir ve sorular bu inceliği ölçer.
- Ad aktarması (mecazımürsel), benzetme amacı gütmeden bir sözün başka bir söz yerine kullanılmasıdır: bütün-parça, yer-insan, sanatçı-eser ilişkileri tipiktir.
- Deyimler kalıplaşmış söz öbekleridir ve çoğunlukla mecazlıdır; atasözleri yargı bildiren genel kurallardır.
- İkilemeler ve yansıma sözcükler anlatımı güçlendirme işlevleriyle sorulur.
Cümlede Anlam
Yılda 2 soru civarı; anlam ilişkileri ve öznel-nesnel ayrımı sorulur.
Cümledeki anlam ilişkilerini (neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul), anlatım özelliklerini (öznel-nesnel, doğrudan-dolaylı) ve yorum kalıplarını (öneri, varsayım, tahmin, eleştiri, öz eleştiri) kapsar. Sorular verilen cümlenin hangi ilişkiyi veya tutumu taşıdığını ayırt etmeyi ister.
- Neden-sonuç cümlesinde gerçekleşmiş bir gerekçe vardır ("için", "-diğinden"); amaç-sonuç cümlesinde ulaşılmak istenen hedef vardır ve henüz gerçekleşmemiştir.
- Koşul cümlesi bir eylemin gerçekleşmesini başka bir duruma bağlar ("-se", "-ince", "-dikçe", "ama" ile kurulan şart anlamları).
- Nesnel yargı kanıtlanabilir ve kişiden kişiye değişmez; öznel yargı beğeni-yorum içerir. Bir cümlede her ikisi birlikte de bulunabilir.
- Varsayım "diyelim ki, tut ki" mantığıyla gerçekleşmemiş bir durumu gerçekleşmiş sayar; tahmin sezgiye dayalı geleceğe dönük yargıdır.
- Öz eleştiri, kişinin kendi eksikliğini dile getirmesidir ve eleştiriden bu yönüyle ayrılır.
Paragrafta Anlam
Yılda 13-16 soru ile Türkçenin ve tüm testin en yüklü başlığı; hız ve teknik birlikte belirleyicidir.
Ana düşünce, yardımcı düşünce, konu-başlık, paragraf yapısı (giriş-gelişme-sonuç), akışı bozan cümle, paragrafı ikiye bölme, paragraf tamamlama, anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yollarını kapsar. Testin yarısı bu başlıktan geldiği için Türkçe neti büyük ölçüde paragraf performansına eşittir; cevap her zaman metnin içindedir ve metin dışı bilgiyle yorum yapmak en sık hata kaynağıdır.
- Ana düşünce yazarın vermek istediği mesajın en kapsayıcı ifadesidir; aşırı dar veya metni aşan genellikte seçenekler tuzaktır.
- "Çıkarılamaz / değinilmemiştir" sorularında dört seçenek metinle tek tek doğrulanır; metinde dayanağı olmayan seçenek cevaptır.
- Akışı bozan cümle konu bütünlüğünden sapan cümledir; paragrafı ikiye bölme sorusunda konunun değiştiği geçiş cümlesi aranır.
- Anlatım biçimleri dörttür: açıklama, tartışma, betimleme, öyküleme. Düşünceyi geliştirme yolları arasında örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma sayılır.
- Soru kökünü paragraftan önce okumak, ne arandığını bilerek okumayı sağlar ve tekrar okuma ihtiyacını azaltır.
Ses Bilgisi
Yılda 1 soru civarı; ses olaylarının adlandırılması sorulur.
Ünlü ve ünsüz seslerin özelliklerini, büyük-küçük ünlü uyumlarını ve ses olaylarını (ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması, ünlü düşmesi, ünlü daralması, ünsüz türemesi, kaynaştırma) kapsar. Sorular verilen sözcükte hangi ses olayının bulunduğunu adlandırmayı ister; kurallar sınırlı olduğundan kısa sürede garantiye alınabilir.
- Ünsüz benzeşmesi (sertleşme): sert ünsüzle biten sözcüğe c, d, g ile başlayan ek gelirse ek ç, t, k'ye döner.
- Ünsüz yumuşaması: p, ç, t, k ile biten sözcük ünlüyle başlayan ek alınca b, c, d, ğ'ye yumuşar; tek heceliler ve bazı yabancı kökenliler istisnadır.
- Ünlü düşmesi (hece düşmesi) iki heceli organ-akrabalık adlarında tipiktir; ünlü daralması "-yor" ekinin düzleştirici etkisiyle oluşur.
- Kaynaştırma ünsüzleri y, ş, s, n'dir ve iki ünlünün yan yana gelmesini önler.
- Büyük ünlü uyumu kalınlık-incelik uyumudur; birleşik sözcüklerde ve bazı eklerde aranmaz.
Yapı Bilgisi
Yılda 1 soru civarı; yapım-çekim eki ayrımı ve sözcüğün yapısı sorulur.
Kök türlerini (isim kökü, fiil kökü), ek türlerini (yapım ekleri, çekim ekleri) ve sözcüğün yapısını (basit, türemiş, birleşik) kapsar. Sınavın çekirdek ayrımı şudur: yapım eki sözcüğün anlamını veya türünü değiştirir ve yeni sözcük yapar; çekim eki yalnızca işletir.
- Yapım eki almış sözcük türemiş, en az iki sözcüğün birleşmesiyle oluşan sözcük birleşiktir; hiç yapım eki almamış sözcük basittir.
- İsimden isim, isimden fiil, fiilden isim ve fiilden fiil yapan ekler dörtlü sistemin omurgasıdır.
- Çekim ekleri isimlerde hâl, iyelik, çoğul ve tamlama ekleri; fiillerde kip ve kişi ekleridir.
- Aynı ekin farklı işlevleri (örneğin "-ma/-me" olumsuzluk eki ile isim-fiil ekinin karışması) soruların tipik tuzağıdır.
- Sözcüğün kökü ile ek almış hâli arasında anlam bağı korunmalıdır; kök tespiti bu bağ üzerinden yapılır.
Sözcük Türleri
Yılda 2 soru civarı; fiilimsiler ve sözcüğün cümledeki türü sorulur.
İsim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem, fiil ve fiilimsileri kapsar. Sınav bir sözcüğün türünün cümledeki kullanımına göre değiştiğini bilmeyi ister: aynı sözcük bir cümlede sıfat, başka cümlede zamir veya zarf olabilir. Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) bu başlığın en çok soru üreten alt alanıdır.
- Sıfatlar isimleri, zarflar fiilleri-fiilimsileri-sıfatları ve başka zarfları niteler; "güzel" sözcüğü niteledikleri üzerinden tür değiştirir.
- İsim-fiil ekleri "-ma, -ış, -mak"; sıfat-fiil ekleri "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş"; zarf-fiil ekleri "-ip, -erek, -ince, -ken" kalıplarıyla kodlanır.
- Edat (ilgeç) tek başına anlamı olmayan, cümleye anlam ilgisi kuran sözcüktür (gibi, kadar, için, ile); bağlaç eş görevli unsurları bağlar (ve, ama, çünkü).
- "ile" hem edat hem bağlaç olabilir: yerine "ve" konabiliyorsa bağlaçtır.
- Zamirler ismin yerini tutar; kişi, işaret, belgisiz, soru ve ek hâlindeki iyelik-ilgi zamirleri ayrımı sorulur.
Cümle Bilgisi
Yılda 1 soru civarı; ögeler ve cümle türleri sorulur.
Cümlenin ögelerini (yüklem, özne, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci) ve cümle türlerini (yüklemine, öge dizilişine, anlamına ve yapısına göre) kapsar. Öge bulmanın tek güvenilir yolu yüklemden soru sormaktır; sözcük sırasına güvenmek en yaygın hatadır.
- Ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur: özne "kim/ne", belirtili nesne "kimi/neyi", belirtisiz nesne "ne", dolaylı tümleç "kime/kimde/kimden".
- Ara söz hangi ögenin açıklayıcısıysa onunla birlikte değerlendirilir.
- Yapısına göre cümleler basit, birleşik (girişik, ki'li, şartlı), sıralı ve bağlı olarak ayrılır; fiilimsi bulunan cümle birleşiktir.
- Yüklemi sonda olmayan cümle devrik, yüklemi isim soylu olan cümle isim cümlesidir.
- Soru zamiri, soru sıfatı ve soru zarfı öge sorularında birlikte sorgulanır: neyi sorduğu, hangi ögeyi bulduğunu belirler.
Yazım Kuralları
Neredeyse her yıl 1 soru; de/da, ki ve büyük harf kuralları öne çıkar.
Büyük harflerin kullanımını, sayıların ve kısaltmaların yazımını, bağlaç olan "de/da" ile "ki"nin ayrımını, birleşik sözcüklerin bitişik-ayrı yazımını ve düzeltme işaretini kapsar. Kurallar sonlu ve nettir; bu başlık az zamanda garantiye alınabilen en verimli dil bilgisi yatırımıdır.
- Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır, cümleden çıkarılınca anlam bozulmaz; hâl eki "-de/-da" bitişiktir ve bulunma bildirir.
- Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır; kalıplaşmış istisnaları (oysaki, mademki, halbuki, çünkü, sanki, belki) ezbere bilinmelidir.
- Kurum-kuruluş adları, gezegen adları ve tarihî olay-dönem adları büyük harfle başlar; yön adları özel addan önce gelirse büyük yazılır (Doğu Karadeniz).
- Sıra sayıları rakamla yazılınca nokta veya kesme ile gösterilir; para tutarları ve çek-senet rakamları bitişik yazılır.
- Soru eki "mi" her zaman ayrı yazılır ama kendinden sonraki ekleri alır ("geliyor musun").
Noktalama İşaretleri
Çoğu yıl 1 soru; virgül ve kesme işaretinin işlevleri öne çıkar.
Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta, soru-ünlem işaretleri, tırnak, kesme ve yay ayracın işlevlerini kapsar. Sorular bir işaretin verilen cümledeki kullanım gerekçesini veya yanlış kullanıldığı yeri bulmayı ister; her işaretin işlev listesi kısa olduğundan tablo hâlinde tekrar etmek yeterlidir.
- Virgül; eş görevli sözcükleri ayırır, ara sözleri belirtir, uzun özneden sonra kullanılır ve yüklemden uzak düşmüş ögeleri işaretler.
- Noktalı virgül, içinde virgül bulunan eş görevli grupları birbirinden ayırır.
- İki nokta kendisinden sonra açıklama veya örnek geleceğini bildirir; üç nokta tamamlanmamış anlatımı gösterir.
- Kesme işareti özel adlara gelen çekim eklerini ayırır; kurum adlarına ve yapım eki almış özel adlardan sonra gelen eklere kesme konmaz.
- Tırnak içindeki alıntının sonuna gelen ek, tırnaktan sonra kesmesiz yazılır.
Anlatım Bozuklukları
Son yıllarda düzenli 1 soru; gereksiz sözcük ve öge eksikliği kalıpları öne çıkar.
Anlama dayalı bozuklukları (gereksiz sözcük kullanımı, anlam belirsizliği, çelişen ifadeler, sözcüğün yanlış anlamda kullanımı, mantık hatası) ve yapıya dayalı bozuklukları (özne-yüklem uyumsuzluğu, öge eksikliği, tamlama yanlışı, çatı uyuşmazlığı, ek yanlışı) kapsar. Cümleyi düz okumak yerine ögelerine ayırarak denetlemek, yapısal bozuklukları görünür kılar.
- Aynı anlama gelen iki sözcüğün bir arada kullanılması gereksiz sözcük bozukluğudur ("geri iade", "yaklaşık üç saat kadar").
- Ortak öge kullanılan sıralı cümlelerde öge her iki yükleme de uymuyorsa öge eksikliği doğar; ikinci yükleme uygun öge eklenerek düzeltilir.
- "Kızının" gibi ifadelerde kişi zamirinin yazılmaması anlam belirsizliği yaratır (senin mi, onun mu).
- Olumlu-olumsuz çekimlerde "hiçbiri, kimse" gibi öznelerin yüklemle uyumu denetlenir.
- Mantık hatası, derecelendirmenin ters kurulmasıyla oluşur ("bırakın koşmayı, yürüyemez bile" doğru sıralamadır).
KPSS Türkçe Sınavında Sıkça Sorgulanan Kalıplar
Çıkmış soru eğilimlerine göre bu derste en çok karşılaşılan sorgulama biçimleri.
- Paragrafta ana düşünce, çıkarılamaz ve akışı bozan cümle sorularının teknikle çözümü
- Sözel mantığın 4 soruluk istikrarlı payı için tablo-şema kurma pratiği
- Bağlaç olan de/da ve ki ayrımı ile kesme işaretinin özel adlardaki kullanımı
- Fiilimsi ekleri ve sözcük türünün cümleye göre değişmesi
- Yüklemden soru sorarak öge bulma ve ortak öge kaynaklı anlatım bozuklukları
- Neden-sonuç ile amaç-sonuç cümlelerinin ayrımı
Diğer KPSS Ders Notları
GY-GK oturumunun kalan derslerinin konu özetleriyle devam edin.
KPSS Türkçe Sıkça Sorulan Sorular
Türkçe Notlarından Pratiğe
Konu notlarını konu bazlı soru çözme, çıkmış soru tarzı pratik ve süreli deneme modlarıyla pekiştirin.
KPSS Soru Çöz
Ders bazlı online soru çöz ve anında geri bildirim al
KPSS Çıkmış Sorular
Çıkmış soru tarzı pratikle sınav dilini tanı
KPSS Benzer Sorular
Sınav formatına yakın özgün benzer sorular
KPSS Konu Anlatımı
Konu dağılımı ve konu anlatımıyla çalış
KPSS Deneme Sınavı
Gerçek sınav formatına yakın süreli deneme
KPSS Soru Bankası
Ders ve konu bazlı kapsamlı soru havuzu
KPSS Nedir
Sınav formatı, kapsam ve genel bilgi
KPSS Genel Yetenek
60 soru: Türkçe, Matematik ve Geometri
KPSS Genel Kültür
60 soru: Tarih, Coğrafya, Vatandaşlık ve Güncel Bilgiler
KPSS Önlisans
120 soru / 130 dakika: Genel Yetenek 60 + Genel Kültür 60
KPSS Ortaöğretim
120 soru / 130 dakika: Genel Yetenek 60 + Genel Kültür 60
KPSS için aranan konular ve sorular
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 7 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
