Dayanıklılık, belirli bir şiddette işi sürdürebilme ve yorgunluk gelişirken performansı koruyabilme kapasitesidir. Kas hücresinde küçük ve sonlu bir ATP havuzu vardır; ATP uzun süreli bir enerji deposu değildir. Fosfajen, hızlı glikoliz ve oksidatif fosforilasyon her egzersizde birlikte katkı verir, yalnız baskınlıkları süre ve şiddete göre değişir. Laktat işe yaramaz bir atık ya da egzersiz asidozunun tek nedeni değildir; üretilebilir, taşınabilir ve enerji metabolizmasında kullanılabilir. Yorgunluk çok etkenlidir. Hemoglobinin oksijen kapasitesi yaklaşık 1,34 mL O2/g Hb'dir; bu değer bir hemoglobin molekülüne ait hacim değildir. Dayanıklılık antrenmanı merkezi ve çevresel uyumlar oluşturur; yöntem ve şiddet VO2maks, maksimal aerobik hız, eşik yanıtı, branş ve sporcunun düzeyine göre planlanır.
Antrenörlük Hareket ve Antrenman Bilimleri V Dayanıklılık ve Dayanıklılık Antrenmanı Konu Anlatımı
Dayanıklılık ve Dayanıklılık Antrenmanı konusunun özeti ve anlatımı — Antrenörlük Hareket ve Antrenman Bilimleri V dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Antrenörlük konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Antrenörlük ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Dayanıklılığın anlamı
Dayanıklılık, bir sporcunun belirli şiddette işi sürdürebilmesi, yorgunluk gelişirken teknik ve fizyolojik performansını koruyabilmesi ve yüklenmeden sonra toparlanabilmesiyle ilgilidir.
Tek bir organın veya tek bir enerji sisteminin özelliği değildir.
Merkezi sinir sistemi, kas, kalp-damar ve solunum sistemleri, enerji substratları, ısı dengesi, sıvı durumu, motivasyon ve hareket ekonomisi birlikte sonucu belirler.
Aerobik kapasite önemli bir bileşendir.
VO2maks, organizmanın yoğun egzersizde kullanabildiği en yüksek oksijen miktarını ifade eder ve çoğunlukla vücut kütlesine göre göreli olarak raporlanır.
Ancak aynı VO2maks değerine sahip iki sporcu; eşik, hareket ekonomisi, kas lifi özellikleri, taktik ve yorgunluğa dayanma farkları nedeniyle aynı performansı göstermez.
Bu nedenle dayanıklılık yalnız VO2maks ile eşitlenmez.
ATP havuzu ve enerji sistemlerinin örtüşmesi
Kas kasılması doğrudan ATP'nin parçalanmasıyla sağlanır.
İskelet kasında egzersizin başlangıcında kullanılabilen küçük ve sonlu bir ATP havuzu bulunur.
Bu havuz birkaç saniyelik yüksek güç gereksinimini bile tek başına uzun süre karşılayamaz; bu yüzden ATP sürekli yeniden sentezlenir.
'ATP depolanamaz' demek de 'kasın büyük bir ATP deposu vardır' demek de doğru değildir.
Doğru ifade, ATP'nin hücrede sınırlı miktarda bulunduğu ve uzun süreli enerji rezervi olmadığıdır.
ATP yeniden sentezinde üç ana yol birlikte çalışır.
Fosfajen sisteminde fosfokreatin, ADP'den hızla ATP oluşturulmasına yardım eder ve çok yüksek güçte önem kazanır.
Hızlı glikoliz glikoz veya glikojeni sitozolde parçalayarak ATP sağlar.
Oksidatif fosforilasyon mitokondride karbonhidrat, yağ ve uygun koşullarda amino asitlerden gelen ürünleri oksijen kullanarak işler.
Egzersiz başında önce bir sistemin bitip sonra diğerinin açıldığı keskin anahtarlar yoktur.
Üçü de ilk andan itibaren katkı verir; egzersizin şiddeti, süresi, dinlenme aralığı, beslenme ve antrenman düzeyi hangisinin baskın olacağını değiştirir.
Çok kısa ve patlayıcı eforda fosfajen katkısı büyüktür.
Yüksek şiddet sürdükçe glikolitik katkı artar.
Süre uzadığında oksidatif üretim toplam ATP'nin daha büyük bölümünü sağlar.
Ancak yüzdelik katkılar egzersiz protokolüne özgüdür; evrensel ve birbirinden kopuk süre kutuları gibi kullanılmaz.
Tekrarlı sprintlerde dinlenme sırasında fosfokreatin yenilenmesi büyük ölçüde oksidatif metabolizmaya bağlı olduğundan sistemler arası iş birliği açıkça görülür.
Laktat, hidrojen iyonları ve yorgunluk
Glikolizde oluşan pirüvat ile laktat arasındaki dönüşüm, hücrenin redoks dengesine ve metabolik gereksinimine hizmet eder.
Laktat üretimi egzersiz asidozunun doğrudan nedeni değildir; reaksiyon hidrojen iyonu tüketebilir.
Laktat kas içinde veya başka dokularda oksitlenebilir, kalbe yakıt olabilir ya da karaciğerde glikoz üretimine katılabilir.
Bu yüzden laktatı yalnız 'zehirli atık' diye tanımlamak güncel fizyolojiyle uyumlu değildir.
Yoğun egzersizde pH düşebilir ve ağır asidoz kasılma işlevini etkileyebilir; fakat yorgunluk tek bir moleküle indirgenemez.
İnorganik fosfat birikimi, iyon dengesi, glikojen azalması, sinir-kas iletimi, merkezi motor sürüş, sıcaklık, dehidrasyon, kas hasarı ve psikolojik etkenler katkıda bulunabilir.
Kan laktatı, yüklenme yanıtını ve eşik bölgelerini izlemek için yararlı bir belirteçtir; yorgunluğun tek nedeni ya da her koşulda kesin performans sınırı değildir.
Oksijen taşıma sistemi
Oksijen akciğerlerden kana, kandan dokulara taşınır.
Kalp debisi kalp hızı ile atım hacminin ürünüdür.
Arteriyel ve venöz kan arasındaki oksijen farkı, dokuların kandan ne kadar oksijen çektiğini yansıtır.
Fick ilkesi uyarınca oksijen tüketimi kalp debisi ile arteriyovenöz oksijen farkının birlikte sonucudur.
Dayanıklılık performansında akciğer ventilasyonu kadar dolaşım ve kasın oksijeni kullanabilmesi de önemlidir.
Hemoglobin oksijen taşımanın temel unsurudur.
Hüfner sabiti olarak kullanılan yaklaşık kapasite, bir gram hemoglobin başına 1,34 mL O2 düzeyindedir.
Bu değer bir hemoglobin molekülünün 1,34 mL oksijen taşıdığı anlamına gelmez.
Arteriyel oksijen içeriği değerlendirilirken hemoglobin derişimi, doygunluk ve plazmada çözünmüş küçük oksijen bölümü birlikte düşünülür.
Anemi, normal akciğer fonksiyonuna rağmen kanın toplam oksijen taşıma kapasitesini azaltabilir.
Dayanıklılık antrenmanına uyum
Düzenli dayanıklılık antrenmanı atım hacmini ve plazma hacmini artırabilir, aynı mutlak işte kalp hızını düşürebilir ve toparlanmayı hızlandırabilir.
Kas düzeyinde mitokondri yoğunluğu ve oksidatif enzim etkinliği, kapiller ağ, yağ oksidasyonu ve laktatın taşınma-kullanılma kapasitesi gelişebilir.
VO2maks özellikle başlangıç düzeyi ve antrenman uyaranına göre yükselebilir.
Her uyum aynı hızda veya her sporcuda aynı büyüklükte oluşmaz; genetik, yaş, antrenman geçmişi, beslenme, uyku ve programın sürekliliği etkilidir.
Uyum özgüldür.
Uzun süreli düşük-orta şiddetli çalışmalar oksidatif hacmi ve dayanıklılık tabanını geliştirir.
Eşik çevresindeki çalışmalar uzun süre yüksek oranda aerobik üretimi sürdürme becerisini hedefler.
Yüksek şiddetli interval çalışmalar VO2maks yakınındaki süreyi ve merkezi-çevresel uyaranı artırabilir.
Tekrar ve sprint interval yöntemleri daha yüksek hız, fosfajen yenilenmesi ve anaerobik katkıyı da içerir.
Yöntem adından çok iş süresi, şiddet, tekrar sayısı, dinlenmenin süresi ve türü ile toplam yük önemlidir.
Sınıflandırma ve saha testleri
Dayanıklılık genel veya branşa özgü, ağırlıklı aerobik veya anaerobik, lokal veya geniş kas gruplarını kullanan ve egzersiz süresine göre farklı başlıklarda incelenebilir.
Bu sınıflandırmalar öğretim aracıdır; biyolojik sistemlerin keskin sınırlarla ayrıldığı anlamına gelmez.
Bir futbolcunun tekrarlı sprint dayanıklılığı, maratoncunun sürekli koşu dayanıklılığı ve kürekçinin yarış performansı farklı güç-zaman profilleri taşır.
Maksimal aerobik hız veya sürat, saha ya da laboratuvar protokolünde VO2maks'a karşılık gelen en düşük koşu hızını tarif etmek için kullanılabilir.
Artan hızlı mekik koşusu, Yo-Yo testleri, belirli mesafe testleri ve koşu bandı protokolleri aynı değişkeni birebir ve hatasız ölçmez.
Protokol, dönüşler, motivasyon, çevre, öğrenme etkisi ve hesaplama formülü sonucu etkiler.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Dayanıklılık ve Dayanıklılık Antrenmanı anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Hareket ve Antrenman Bilimleri V dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Dayanıklılık ve Dayanıklılık Antrenmanı konusu Antrenörlük 5. Kademe düzeyindeki Hareket ve Antrenman Bilimleri V dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %25. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- Gençlik ve Spor Bakanlığı (GSB) — teorik eğitim Anadolu Üniversitesi SUREMAntrenörlük Temel Eğitim Sınavları sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- GSB Spor Bilgi SistemiAntrenör eğitimi başvuruları, kurs ve sınav duyuruları için Gençlik ve Spor Bakanlığı Spor Bilgi Sistemi.
- GSB Spor EğitimAntrenörlük temel eğitim programı, ders ve sınav bilgileri (Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü).
- e-DevletAntrenörlük başvuru, ödeme ve belge işlemleri için e-Devlet kapısı.
Sık Sorulan Sorular
Hareket ve Antrenman Bilimleri V dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 9 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Antrenörlük soru çözme rehberi