Dersin Sınavdaki Yeri
İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, HMGS’de 6 soruyla temsil edilen orta ağırlıklı derslerdendir. Kapsamı üç ana bloktan oluşur: bireysel iş hukuku (4857 sayılı İş Kanunu), toplu iş hukuku (6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu) ve sosyal güvenlik hukuku (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu).
Dersin avantajı, kavramların gündelik çalışma hayatından tanıdık olmasıdır; riski ise ayrıntılı süre ve şart bilgisinin birbirine karıştırılmasıdır. Bu özet, altı sorunun geldiği alanların haritasını çıkarır.
Bireysel İş Hukuku: Sorunun Ağırlık Merkezi
İşçi, İşveren ve İşyeri Kavramları
Her şey tanımlarla başlar: iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişi işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi işverendir. Alt işveren (taşeron) ilişkisi ve birlikte sorumluluk, bu bölümün klasik ölçüm noktalarındandır.
İş Sözleşmesinin Türleri
- Belirli süreli - belirsiz süreli: Belirli süreli sözleşme, objektif koşullar (belirli bir işin tamamlanması gibi) olmadan üst üste yapılamaz; aksi hâlde baştan itibaren belirsiz süreli sayılır.
- Tam süreli - kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışma
- Deneme süreli sözleşme: Deneme süresi kural olarak en çok iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.
Fesih Rejimi: Geçerli Neden ve Haklı Neden
Dersin en kritik ayrımı budur:
- Süreli (bildirimli) fesih: Belirsiz süreli sözleşmelerde ihbar sürelerine uyularak yapılır. İş güvencesi kapsamındaki işçi için işverenin geçerli bir nedene dayanması gerekir.
- Haklı nedenle derhâl fesih: 4857 sayılı Kanun m. 24 (işçi) ve m. 25 (işveren) uyarınca, dürüstlük kuralı gereği iş ilişkisinin sürdürülemez olduğu hâllerde bildirim süresi beklenmeden yapılır.
İş güvencesi (otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, en az altı ay kıdemi olan belirsiz süreli işçi) ve işe iade davası bu bölümle birlikte çalışılmalıdır.
Kıdem ve İhbar Tazminatı
- Kıdem tazminatı: En az bir yıllık kıdem şartına ve kanunda sayılan sona erme hâllerine bağlıdır; her tam yıl için otuz günlük ücret tutarında hesaplanır ve tavana tabidir.
- İhbar tazminatı: Bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın ödediği tazminattır; süreler kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasında kademelenir.
İki tazminatın şartlarını karşılaştırmalı bir tabloyla çalışmak, çeldiricilere karşı en iyi korumadır.
Çalışma Süreleri ve İzinler
Haftalık çalışma süresi en çok kırk beş saattir; fazla çalışma ücreti yüzde elli zamlıdır. Yıllık ücretli izin süreleri kıdeme göre kademelenir ve izin hakkından vazgeçilemez. Bu sayısal bilgiler, kısa ve nettir; sınavda hazır puan niteliğindedir.
Toplu İş Hukuku
6356 sayılı Kanun kapsamında öne çıkan başlıklar:
- Sendika üyeliği ve güvencesi: Üyelik ve üyelikten ayrılmanın usulü, işyeri sendika temsilciliği güvencesi
- Toplu iş sözleşmesi: Yapma ehliyeti ve yetkisi, sözleşmenin düzeyi ve süresi
- Toplu iş uyuşmazlıkları: Arabuluculuk aşaması, grev ve lokavtın kanuni şartları, grev yasakları ve ertelemesi
Bu blokta soru genellikle kavram ve şart bilgisini ölçer; süreç sırasını (yetki - müzakere - arabuluculuk - grev kararı) şema hâlinde ezberlemek yeterli verimi sağlar.
Sosyal Güvenlik Hukuku
5510 sayılı Kanun tarafında iki başlık öne çıkar:
Sigortalılık Statüleri
Kanunun 4. maddesindeki üçlü ayrım temel bilgidir: 4/a (hizmet akdiyle çalışanlar), 4/b (bağımsız çalışanlar), 4/c (kamu görevlileri). Soruların bir kısmı hangi çalışanın hangi statüde sigortalı sayılacağını ölçer.
Sigorta Kolları
- Kısa vadeli sigorta kolları: İş kazası ve meslek hastalığı, hastalık, analık
- Uzun vadeli sigorta kolları: Malullük, yaşlılık, ölüm
- Genel sağlık sigortası ve işsizlik sigortası (4447 sayılı Kanun) ayrı düzenlemelerdir.
İş kazasının tanımı ve bildirim süreleri, bu bölümün en sık işlenen ayrıntılarındandır.
Nasıl Çalışmalı?
- Borçlar Genel Hükümlerden sonra çalışın: İş sözleşmesi, hizmet sözleşmesi zemininde kolay kavranır.
- Süre ve sayıları tablolaştırın: Deneme süresi, ihbar süreleri, kıdem şartı, izin süreleri, 45 saat kuralı tek sayfalık tabloya sığar.
- Ayrımları karşılaştırmalı çalışın: Geçerli-haklı neden, kıdem-ihbar tazminatı, 4/a-4/b-4/c gibi ikili-üçlü ayrımlar sorunun geldiği yerdir.
- Konu bitince soru çözün: Kavramı sınav dilinde görmeden ezber kalıcı olmaz.
benzersor ile İş-SGK Netlerinizi Garantiye Alın
benzersor’un HMGS soru bankasında İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, alt konu düzeyinde etiketlenmiş özgün sorularla çalışılır: fesih rejimi, tazminatlar, toplu iş süreci ve sigorta kolları için ayrı ayrı performansınızı görürsünüz. 6 soruluk bu dersi güvenli net bloğuna dönüştürmek için benzersor.com üzerinden konu bazlı çalışmaya başlayın.
