Antrenörlük Spor Yönetimi IV Spor Örgütleri ve Yapısı Konu Anlatımı

Türkiye'de spor federasyonlarının oluşumu, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Hizmetleri Kanunu'nun ilgili maddesi uyarınca gerçekleşir; buna göre her spor dalı teknik ve idari bakımdan bir federasyona bağlanır ve amatör federasyonların sayısı ile profesyonel dallar Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından belirlenir.

Bu çerçevede ortaya çıkan federasyonlar üç hukuki türe ayrılır: bağımsız, bağlı ve özerk federasyonlar.

Bağımsız ve bağlı federasyonlar işleyişlerini Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde sürdürürken, mevcut yapıda özerk sıfatına sahip tek federasyon Türkiye Futbol Federasyonudur.

Bağımsız spor federasyonlarının kuruluşu ve işleyişi 3289 sayılı Kanun'un ek maddesiyle düzenlenir; bu federasyonlar spor dalının ulusal ve uluslararası kurallara göre yürütülmesi, sporcu sağlığının korunması ve Tahkim Kurulu kararlarının uygulanmasıyla görevli, özel hukuk hükümlerine tabi kuruluşlardır ve Cumhurbaşkanı kararıyla kurulup kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla tüzel kişilik kazanır.

Merkezleri Ankara'da bulunan bu federasyonların merkez teşkilatı genel kurul, yönetim kurulu, denetim kurulu, disiplin kurulu ve genel sekreterlikten oluşur; yönetim kurulu yediden az on beşten fazla, disiplin kurulu üçten az beşten fazla üye barındıramaz, denetim kurulu ise ikisi seçimle belirlenen üçü Bakanlıkça görevlendirilen beş üyeden kurulur.

Genel kurul federasyonun en üst organıdır ve olağan, olağanüstü ile iki yılda bir toplanan mali genel kurul olmak üzere üçe ayrılır; olağanüstü genel kurul federasyon yönetim kurulunun kararıyla, delegelerin en az yüzde kırkının yazılı başvurusuyla ya da başkanın istifası veya ölümü hâlinde toplanır.

Genel kurul üye sayısı olimpik ve paralimpik dallarda 150 ile 300, diğer dallarda 100 ile 200 arasında sınırlandırılmış, kulüplerin delege oranı toplam delegenin en az yüzde 60'ı, Bakanlık temsilcilerinin oranı ise yüzde 10'u olarak belirlenmiştir; federasyon başkanı adaylarında Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ve en az lise mezunu olmak ile belirli suçlardan hükümlü bulunmamak gibi şartlar aranır.

Bağlı spor federasyonları, mevzuatta bağımsız federasyonlar kadar ayrıntılı yer bulmaz; bunun nedeni bağlı statüsünün geçici bir nitelik taşıması ve zaman içinde bir bağlı federasyonun bağımsız federasyon statüsüne geçebilmesidir.

Bağlı federasyonların başkanları da seçimle göreve gelir ve bu yönüyle bağımsız federasyonlarla benzeşseler de mali işleyiş bakımından ayrışırlar; bağlı federasyonların illerdeki taşra bağlantısı, fahri görev yapan birer spor dalı temsilcisi aracılığıyla sağlanır.

Türkiye Futbol Federasyonu, Türk spor teşkilatlanmasında hukuki anlamda özerk yapıya sahip tek federasyondur; bu özerkliği kendine ait bir kanunla kurulmuş ve görevlerinin ayrıca düzenlenmiş olmasından kaynaklanır.

1988 yılındaki 3461 sayılı ve 1992 yılındaki 3813 sayılı kanunların ardından, hâlen yürürlükte olan 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonunun Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun 2009 yılında yürürlüğe girmiş ve Federasyonun hukuki statüsünü özel hukuk tüzel kişisi olarak tanımlamıştır.

Federasyonun görevleri arasında futbol faaliyetlerini yürütmek ve denetlemek, FIFA ile UEFA kurallarının uygulanmasını sağlamak, millî takımların uluslararası müsabakalara katılımı için gerekli tedbirleri almak ve şiddet, şike, teşvik primi, ırkçılık ile dopingle mücadele etmek yer alır.