SPL Bilgi Sistemleri İşletimi Konu Anlatımı

Bilgi sistemleri altyapısı, kaynakta donanım ve yazılım bileşenlerinin bütünü olarak açıklanır. Donanım fiziksel cihaz veya cihaz parçasıdır; yazılım ise donanıma bir işi nasıl yapacağını bildiren komutlar bütünüdür. Altyapı kullanıcı donanımları, sunucu donanımları, ağ donanımları ve yazılımlar şeklinde sınıflandırılabilir. Temel donanım bileşenleri çevre birimleri, merkezi işlem birimi ve depolama birimleridir. Çevre birimleri veri ve komutları dış dünyadan alır veya sonuçları dışarı iletir. Merkezi işlem birimi verileri ve komutları işler; aritmetik mantık birimi, kontrol birimi ve ön bellek gibi alt yapılara sahiptir. Depolama ana bellek ve ikincil depolama olarak ayrılır. Ana bellek hızlı ve geçicidir; ikincil depolama kalıcıdır. Sunucular uygulama, web, veri tabanı, dosya, yazıcı, e-posta, DNS, DHCP, FTP, atlama, kimlik doğrulama ve NTP gibi görevlere ayrılabilir. Fiziksel ve sanal sunucu ayrımı, altyapı maliyeti, yönetimi ve güvenliği açısından önemlidir.

Bilgi sistemleri altyapısı teknolojileri, klasik donanım ve yazılım bileşenlerinin ötesinde bulut bilişim, büyük veri, nesnelerin interneti, yapay zekâ, robotik süreç otomasyonu ve blok zincir gibi yeni nesil teknolojileri kapsayan geniş bir alandır. Kaynak, dijital dönüşümün yalnızca mevcut süreçlere teknoloji eklemekten ibaret olmadığını, ürün, hizmet ve iş süreçlerinin yeni olanaklarla yeniden tasarlanması anlamına geldiğini vurgular. Bulut bilişim isteğe bağlı, geniş ağ erişimli, kaynak havuzlu, hızlı esnek ve ölçülü hizmet sunan bir modeldir; SaaS, PaaS ve IaaS hizmet modelleri ile özel, topluluk, halka açık ve hibrit dağıtım modelleri üzerinden incelenir. Büyük veri hacim, hız ve çeşitlilik gibi özellikleriyle analiz ve karar desteği sağlar. IoT sensörlü cihazlarla veri üretir. Yapay zekâ büyük veriyle örüntü çıkarır. Blok zincir dağıtık defter, mutabakat, kriptoloji ve değişmezlik mantığına dayanır.

Hizmet yönetimi, bilgi sistemleri hizmetlerinin çalışanlar, müşteriler veya çözüm ortakları tarafından belirtilen ihtiyaçları ve işletmenin iş hedeflerini karşılayacak şekilde uygulanması, sağlanması ve yönetilmesiyle ilgili süreçler ve uygulamalar bütünüdür. Kaynak, hizmet yönetimini daha çok kullanıcı ve müşteri odaklı bir yaklaşım olarak ele alır; operasyon yönetimi ise kurumun tüm bilgi teknolojisi altyapısının teknik işletimiyle daha geniş bir çerçeve sunar. Etkili hizmet yönetiminde hizmet kataloğu, hizmet portföyü, hizmet masası, talep yönetimi, olay yönetimi, problem yönetimi, değişiklik yönetimi, sürüm yönetimi, yama yönetimi, konfigürasyon yönetimi ve hizmet seviyesi anlaşmaları birlikte çalışır. Temel amaç doğru hizmeti istenen kalitede, süreklilik içinde ve bütçe sınırları dahilinde sunmaktır. Sınav açısından hizmet masası ile yardım masası, olay ile problem, SLA ile OLA, değişiklik ile sürüm yönetimi ayrımları özellikle önemlidir. Kayıt tutma ve ölçüm yapılmadığında hizmet kalitesi, kök nedenler ve kurumsal hafıza güvenilir biçimde yönetilemez.

Bilgi sistemleri işletiminde gözetim, kapasite ve performans yönetimi, hizmetin çalışır kalmasını yalnızca olay olduktan sonra müdahale etmekle değil, yedekleme, izleme, analiz, tahmin ve kullanılabilirlik hedefleriyle birlikte yönetmeyi ifade eder. Yedekleme verinin ek kopyalarını almak, felaketten kurtarma ise kesinti sonrası uygulama, veri ve BT kaynaklarına erişimi yeniden sağlamaktır; bu iki kavram karıştırılmamalıdır. Tam, artımlı, diferansiyel, sentetik, ayna ve sürekli yedekleme farklı risk ve RPO ihtiyaçlarına cevap verir. RAID, DAS, NAS ve SAN gibi teknolojiler kapasite, performans ve hata toleransı seçenekleri sunar. Kapasite yönetimi mevcut ve gelecekteki talebi maliyet etkin şekilde karşılamayı, performans yönetimi yanıt süreleri ve eşikleri izlemeyi, kullanılabilirlik yönetimi ise kesinti süresi, güvenilirlik, sürdürülebilirlik ve hizmet etkisini takip etmeyi amaçlar. Denetim bakışında ham teknik metrikler kadar geri dönüş testleri, hizmet seviyesi ilişkisi ve iş etkisi de değerlendirilir.

Bilgi sistemleri sürekliliği, bilgi sistemleri süreçlerinde kesinti olduğunda önceden belirlenmiş kabul edilebilir seviyede hizmet sürekliliği sağlamak için müdahale ve kurtarma planlama yetkinliğidir. İş sürekliliği işletmenin ürün veya hizmetlerini kesinti sonrası kabul edilebilir seviyelerde sürdürme yeteneğini; bilgi sistemleri sürekliliği ise bu hedefi destekleyen bilgi teknolojileri tarafını ifade eder. Felaket kurtarma, iş sürekliliğinin daha dar bir parçasıdır ve olayın ani etkisini durdurup sistemleri, verileri ve altyapıyı geri getirmeye odaklanır. İş etki analizi kritik süreçleri, kesinti etkisini, MTPoD, RTO ve RPO gibi zaman hedeflerini belirler. RTO sistemlerin tekrar hizmete alınması için kabul edilebilir süreyi, RPO ise kabul edilebilir veri kaybı noktasını gösterir. Sıcak, ılık, soğuk, ikiz ve mobil siteler gibi stratejiler bu hedeflere göre seçilir. Denetçi açısından planların test edilmesi, güncellenmesi ve iş hedefleriyle uyumu bu kavramların uygulamadaki karşılığıdır.

Bilgi sistemleri süreklilik planının yönetimi, kesinti anında kullanılacak bir doküman hazırlamaktan daha geniştir. İşletme önce kritik süreçleri ve bu süreçleri destekleyen bilgi sistemlerini iş etki analiziyle belirler; yasal, finansal, itibari ve müşteri ilişkileri etkilerini dikkate alarak öncelik verir. Bu analizden maksimum tahammül edilebilir kesinti süresi, kurtarma süresi hedefi, iş kurtarma süresi ve kurtarma noktası hedefi gibi ölçütler çıkar. Plan, bu hedeflere göre felaket kurtarma stratejilerini, alternatif tesisleri, yedekleme ve veri çoğaltma çözümlerini, iletişim akışını, sorumlulukları ve kaynak ihtiyaçlarını düzenler. Yönetim kısmı özellikle test, bakım ve güncellemede görünür: süreçlerin anlaşılması, görev dağılımının doğrulanması, adımların ve kaynakların sınanması, iletişimin test edilmesi ve değişen risk ortamına göre planın yenilenmesi gerekir. Böylece plan, teknik kurtarma ile iş hedefleri arasındaki dengeyi sürekli korur.