Bilgi Sistemleri Altyapısı Teknolojileri Konu Anlatımı

Bilgi sistemleri altyapısı teknolojileri, bir kurumun dijital faaliyetlerini taşıyan teknik zemini ve bu zeminin üzerine kurulan yeni nesil uygulama alanlarını birlikte ifade eder.

Altyapı en genel anlamda donanım ve yazılımdan oluşur; fakat güncel işletmelerde altyapı yalnızca sunucu, ağ ve veri tabanı gibi klasik bileşenlerle sınırlı değildir.

Kaynak, işlemci ve grafik işlem birimi gibi donanım gelişmelerinin büyük veri, yapay zekâ ve blok zincir gibi teknolojileri mümkün kıldığını belirtir.

Bu nedenle altyapı teknolojileri, teknolojik trend listesi olarak değil, işletmenin veri üretme, işleme, saklama, analiz etme, güvence altına alma ve hizmete dönüştürme kapasitesi olarak okunmalıdır.

Dijital dönüşüm bu konunun üst çerçevesidir.

Kaynakta dijital dönüşüm, mevcut iş süreçlerine yalnızca en son teknolojilerin eklenmesi olarak değil, yeni olanakların ışığında iş süreçlerinin, ürün ve hizmetlerin yeniden tasarlanması ve hatta yeni ürün ve hizmetler geliştirilmesi olarak açıklanır.

Bu ayrım denetçi açısından önemlidir.

Bir kurum bulut kullanıyor, veri topluyor veya yapay zekâ aracı deniyor olabilir; fakat bunlar strateji, risk, yönetişim, süreç ve kontrol boyutuyla ele alınmıyorsa gerçek dönüşüm yerine dağınık teknoloji kullanımı söz konusu olabilir.

Bulut bilişim, minimum yönetim veya servis sağlayıcı etkileşimiyle hızlı sağlanabilen ve bırakılabilen, yapılandırılabilir bilgi işlem kaynaklarına ortak havuzdan, her yerden ve isteğe bağlı erişim sağlayan modeldir.

Daha basit anlatımla teknoloji kaynaklarının paylaşımı ve kullanımı için yeni bir işletim modelidir.

Bulut altyapısı hem fiziksel katman hem de soyutlama katmanı içerir.

Fiziksel katman sunucu, depolama ve ağ gibi donanımlardan; soyutlama katmanı ise bu donanımlar üzerinde bulut özelliklerini sunan yazılımdan oluşur.

Bulutun beş temel özelliği vardır.

İsteğe bağlı self servis, tüketicinin sunucu veya depolama gibi kaynaklara insan etkileşimi olmadan erişebilmesini anlatır.

Geniş ağ erişimi, hizmetlerin farklı platformlardan standart mekanizmalarla kullanılabilmesidir.

Kaynak havuzu, sağlayıcının fiziksel ve sanal kaynakları çok kiracılı modelle birden fazla tüketiciye dinamik biçimde tahsis etmesidir.

Hızlı esneklik, kaynakların taleple orantılı olarak otomatik artırılıp azaltılabilmesidir.

Ölçülü hizmet, kullanımın izlenmesi, kontrol edilmesi, raporlanması ve kullanılan hizmete uygun ölçümle yönetilmesidir.

Bu özellikler yoksa alınan hizmet sadece dış kaynak kullanımı olabilir; kaynak bulut bilişimi dış kaynak kullanımının özel bir türü olarak konumlandırır.

Bulut hizmet modelleri sorularda sık karıştırılır.

SaaS modelinde tüketici, sağlayıcının bulut altyapısında çalışan uygulamaları kullanır ve temel altyapıyı yönetmez.

PaaS modelinde tüketici, desteklenen diller, kütüphaneler, hizmetler ve araçlarla geliştirdiği veya edindiği uygulamaları bulut altyapısında çalıştırır; altyapıyı yönetmez fakat uygulama ve bazı barındırma ayarları üzerinde kontrole sahiptir.

IaaS modelinde tüketiciye işleme, depolama, ağ ve temel bilgi işlem kaynakları sağlanır; tüketici işletim sistemi ve uygulamaları dağıtabilir, fakat temel bulut altyapısını yönetmez.

Dağıtım modelleri de dört gruptur.

Özel bulut tek kuruluşun özel kullanımı içindir.

Topluluk bulutu ortak güvenlik, görev, politika veya uyumluluk kaygıları olan kuruluş topluluğuna sunulur.

Halka açık bulut genel kullanım için sağlanır.

Hibrit bulut, veri ve uygulama taşınabilirliği sağlayan teknolojilerle bağlanan iki veya daha fazla farklı bulut altyapısının bileşimidir.

Bulutun avantajları maliyet, hız ve ölçeklenebilirliktir.

Sağlayıcılar ölçek ekonomisiyle maliyet avantajı yaratabilir; kurumlar kendi ana işlerine odaklanabilir; aylar sürecek kurulumlar bulutla daha kısa sürede yapılabilir; ihtiyaç kalmayan kaynaklar bırakılarak kullanıldığı kadar ödeme esnekliği sağlanır.

Ancak kaynak, bulut hizmeti almanın riskleri ortadan kaldırmadığını özellikle vurgular.

Bulut yönetişimi, politika, risk toleransı, paydaşlar, kontrol listeleri, minimum güvenlik gereksinimleri ve düzenlemelere uyumla birlikte değerlendirilmelidir.

Bulut güvenliğinde veri ve altyapı sürekliliği temel iki faktördür.

Veri dinlenmede ve dolaşımda korunmalı, şifreleme, anahtar yönetimi, erişim yönetimi, yedekleme ve veri ayrıştırma dikkate alınmalıdır.

Altyapı sürekliliği, bulut hizmetlerini durduracak veya performansını düşürecek saldırılara karşı dayanıklılık ve etkileri sınırlandırma yeteneğidir.

Denetçi hizmet sağlayıcı sertifikalarını, güvence raporlarını, sözleşmedeki denetim hakkını, alt yüklenicileri, veri lokasyonunu, erişim kontrollerini, ihlal yönetimini, veri saklama ve imha süreçlerini ve felaket kurtarma uygulamalarını incelemelidir.

Büyük veri, dijitalleşme, geçmiş verinin saklanması, işlemci teknolojisi ve bulut bilişim sayesinde insan kapasitesini aşan veri kütlelerinin anlamlı hale getirilmesini ifade eder.

İnternet, sosyal medya, muhasebe sistemleri, tedarik zinciri entegrasyonları, IoT verileri, görsel işitsel veriler, e-posta ve benzeri kaynaklar büyük veri ekosistemine girer.

Büyük verinin yalnız saklanması değil, analiz edilmesi ve iş kararlarına dönüştürülmesi önemlidir.

Denetçi açısından büyük veri projelerinin kurumun bilgi sistemleri stratejisiyle ilişkisi, veri kalitesi, veri yönetimi süreçleri ve güvenlik kontrolleri sorgulanmalıdır.

Hacim, hız ve çeşitlilik gibi özellikler büyük veriyi klasik veri işleme faaliyetlerinden ayıran temel işaretlerdir.

Nesnelerin interneti, sensör teknolojisi ve cihazların birbirleriyle konuşabilmesiyle ortaya çıkan altyapı alanıdır.

Tıbbi cihazlar, araçlar, insansız hava araçları, akıllı ev unsurları, endüstriyel cihazlar ve benzeri ürünler IoT kapsamında düşünülebilir.

IoT cihazları tüketici, iş ve endüstriyel süreçleri dönüştürürken ürün güvenliği açısından ciddi riskler doğurur.

DDoS saldırılarına karşı önlem alınması, cihaz güvenliği, ağ ayrımı, güncelleme ve izleme gibi konular denetim planında yer almalıdır.

Yapay zekâ, makine öğrenmesi, derin öğrenme ve pekiştirmeli öğrenme gibi alt alanları içeren; büyük veri üzerinde örüntüleri bulmaya ve tahmin ya da karar desteği üretmeye yarayan teknoloji ailesidir.

Kaynak, yapay zekâ uygulamalarının büyük veri kalitesiyle doğrudan ilişkili olduğunu vurgular.

Veri setindeki önyargı, eksiklik veya kalite sorunları model sonuçlarını etkiler.

Bu nedenle yapay zekâ denetiminde yalnız algoritmaya değil, veri kaynağına, veri hazırlama sürecine, modelin amacına ve üretim ortamındaki değişimlere bakılmalıdır.

Yapay zekâ güvenlik olaylarının tespitinde de kullanılabilir; örneğin ölçek sorununu çözmek ve olayları bulmak için saldırı tespit sistemlerinde yararlanılabilir.

Blok zincir, veriyi merkezi olmayan ve değiştirilmesi zor bir kayıt yapısında saklayan dağıtık defter teknolojisidir.

Bir blok zinciri, internet üzerindeki düğümlerden oluşan ağda çalışır.

Temel unsurlar arasında düğüm, işlem, blok, zincir, mutabakat protokolleri, madencilik, kriptolojik özetleme ve asimetrik şifreleme bulunur.

Mutabakat protokolleri, kontrol edilmiş işlemlerin bloğa yazılması ve zincire eklenmesi için kullanılır.