Bilgi Sistemleri Sürekliliği Kavramları Konu Anlatımı

Bilgi sistemleri sürekliliği, modern işletmelerin bilgiye bağımlı çalışmasının doğal sonucudur.

Bankacılık ve finans başta olmak üzere birçok sektörde iş süreçleri bilgi sistemlerinde üretilen veya işlenen sürekli bilgiye dayanır.

Bu bilgi yalnızca işletme içinde kullanılmaz; müşteriler, ortaklar ve diğer paydaşlar da kurumsal bilgilere kesintisiz ve anında erişim bekler.

Bilginin gizli, doğru ve erişilebilir kalması rekabet üstünlüğü, gelir, itibar ve pazar payı açısından önem taşır.

Bilgi sistemlerinin kullanılamaması, kritik iş süreçlerinde verimlilik kaybı, gelir kaybı, imaj zararı ve hizmet kesintisi doğurabilir.

Bu nedenle işletmeler, bilgi sistemlerini de kapsayan süreklilik planlarına ihtiyaç duyar.

Bilgi sistemleri sürekliliği, işletmenin bilgi sistemleri süreçlerinden herhangi birinde kesinti olduğunda, önceden belirlenmiş kabul edilebilir seviyede sürekliliği sağlayacak müdahale ve planlama yetkinliği olarak anlaşılır.

İş sürekliliği ile çok yakındır; fark, tehdit altında olan alanın bilgi sistemleri süreçleri olmasıdır.

Bilgi sistemleri sürekliliği planına sahip işletmeler daha az kesinti yaşar, paydaşlarına daha iyi süreklilik sunar ve kritik iş süreçlerinin kesintiye uğramasını azaltır.

Amaçlar arasında felaket sonrası bilgi sistemleri hizmet kesintisinin risk ve etkisini değerlendirmek, kritik hizmetleri belirlemek, kurtarma planı geliştirmek, test etmek ve sürdürmek, geri yükleme yaklaşımını ve geri yükleme sürelerini tanımlamak yer alır.

İş sürekliliği, kesintiye neden olan bir olaydan sonra işletmenin ürün veya hizmetlerini önceden belirlenmiş kabul edilebilir seviyelerde sunmaya devam edebilme yeteneğidir.

Başka bir ifadeyle kritik iş süreçlerinin devamını sağlama veya kesinti olduğunda bu süreçleri öngörülen sürelerde yeniden çalışır hale getirme çabasıdır.

İş sürekliliği planı, olay, kesinti veya felaket anında kullanılacak politika ve prosedürlerden oluşur.

İş sürekliliği yönetimi ise işletmeyi amaçlarına ulaşmasını engelleyebilecek felaketlere hazırlayan bütünsel süreçtir.

Bu yönetim başı ve sonu olan geçici proje gibi değil, kurum kültürünün parçası olan sürekli bir yönetim yaklaşımı gibi düşünülmelidir.

İş sürekliliği yönetiminin görünür ve görünmeyen faydaları vardır.

Potansiyel kayıpların azaltılması, paydaşlara güven verilmesi, kritik süreçlerin analiz edildiğinin gösterilmesi ve beklenmedik durumlar için hazırlık yapılması temel faydalardır.

Başarılı süreklilik planı, müşteriler ve yeni paydaşlar nezdinde itibarı güçlendirebilir.

Günlük küçük ölçekli kesintilerde de daha hızlı aksiyon alınmasını sağlar.

Üçüncü taraf sözleşmelerinin süreklilik planı gerektirdiği durumlarda, yalnızca uyum değil, kesinti etkilerini azaltma ve sigorta maliyetlerini dolaylı etkileme gibi sonuçlar da doğabilir.

Bu nedenle süreklilik yalnızca büyük felaketler için değil, işin düzenli dayanıklılığı için de önemlidir.

Felaket kurtarma kavramı iş sürekliliğinin bir parçasıdır, fakat aynı anlama gelmez.

Felaket kurtarma olayın ani etkisiyle ilgilenir; sunucu kesintisi, güvenlik ihlali, deprem, sel, yangın gibi olaylardan sonra sistemlerin, verilerin ve altyapının geri getirilmesine odaklanır.

Hedef, felaketin etkilerini hızlıca durdurmak ve kritik iş süreçlerini etkileyecek bilgi sistemi varlıklarına verilen zararı en düşük düzeyde tutarak kurtarmayı sağlamaktır.

İş sürekliliği ise daha geniştir; iş süreçleri, insan gücü, ortaklar, tedarikçiler, iletişim ve faaliyetlerin kriz boyunca nasıl sürdürüleceğini kapsar.

Kısaca felaket kurtarma “sistemleri nasıl ayağa kaldırırız” sorusuna, iş sürekliliği “işi kriz boyunca nasıl sürdürürüz” sorusuna cevap verir.

Felaket türleri doğal, teknolojik ve insan kaynaklı olabilir.

Deprem, sel, fırtına, yangın gibi doğal afetler işletme tesislerini ve iletişim hatlarını etkileyebilir.

Teknolojik felaketler, kullanılan teknolojinin yanlış, dikkatsiz veya kasıtlı kullanımı ya da teknik sistem arızalarıyla ilişkilidir.

İnsan kaynaklı olaylar ihmalkar davranış, kasıt, suç, terör, siber saldırı, virüs ve benzeri tehditleri içerebilir.

Pandemi gibi geniş ölçekli ve uzun süreli olaylar da iş sürekliliği planlamasını zorlaştırır; çünkü etkileri yalnızca tesis hasarı değil, personel, tedarik, çalışma biçimi ve düzenleyici kısıtlar üzerinden de ortaya çıkar.

Planlama yapılırken felaketin türünden çok işletme üzerindeki etkisine odaklanmak gerekir.

İş etki analizi, süreklilik planının temel adımıdır.

Olası kesintinin temel ürün ve hizmetlere, süreçlere, paydaşlara, gelir ve itibara etkisini değerlendirir.

Hangi süreçlerin kritik olduğunu ve bu süreçlerdeki kesintinin işletmeye potansiyel sonuçlarını belirler.

Kritik süreçler belirlendikten sonra risk değerlendirmesi yapılır; tehditler, olasılıklar, etkiler ve mevcut kontroller incelenir.

Boşluk analizi ise normal süreçleri sürdürmek veya kurtarmak için hangi planlara ihtiyaç duyulduğunu ve mevcut planın bunu ne kadar karşıladığını gösterir.

Bu üçlü, yani iş etki analizi, risk değerlendirmesi ve boşluk analizi, kurtarma stratejisinin rasyonel temelini oluşturur.

Kurtarma zaman hedefleri kavramsal olarak ayrılmalıdır.

MTPoD, bir sürecin kesintiye en fazla ne kadar dayanabileceğini gösteren maksimum tahammül edilebilir kesinti süresidir.

RTO, kesintiye uğrayan kritik sistemlerin tekrar hizmete alınması için kabul edilebilir süredir.

WRT, sistemler geri geldikten sonra işin normal işleyişe dönmesi için gereken çalışma toparlanma süresi olarak düşünülebilir; kaynakta MTPoD ilişkisinde RTO ile birlikte ele alınır.

RPO ise özellikle veri yedekleme açısından kabul edilebilir veri kaybı noktasını ifade eder.

RPO felaketten ne kadar önceki veriye dönülebileceğini gösterir.

RTO düşükse sistemler çok hızlı ayağa kalkmalıdır; RPO düşükse veri kaybı çok az olmalı ve daha sık yedekleme veya çoğaltma gerekebilir.

Kurtarma stratejileri bu hedeflere göre seçilir.

Sıcak site, donanım ve sistem yazılımı hazır bulunan dış bilgi işleme tesisidir.

Ilık site sıcak siteye benzer fakat tüm donanımla tam donatılmış değildir.

Soğuk site elektriksel ve fiziksel bileşenlere sahip olmakla birlikte bilgisayar donanımı içermez.

İkiz site, esas ortamla aynı bilgileri taşıyan ve yedekleme ile felaketten kurtarma için kurulan alternatif sitedir; yoğun yük taleplerinde trafik dengelemeye de hizmet edebilir.

Mobil site, yeniden başlatma lokasyonu olarak taşınabilir tesis kullanımını ifade eder.

Benzer ekipman veya uygulamalara sahip işletmeler arasında karşılıklı işlem anlaşmaları da strateji olabilir.

Alternatif sitenin, felaketten etkilenen coğrafi alanın dışında seçilmesi ve ağ bağlantısının planlanması gerekir.

Bilgi sistemleri felaket kurtarma planlamasında uygulama, veri depolama ve iletişim ağları ayrı ayrı düşünülür.