İnşaat muhasebesinde hakediş, kabul, vergi dönemi ve finansal raporlama aynı olayı farklı eşiklerle izler. Hakedişin düzenlenmesi veya tahsil edilmesi, TFRS 15 bakımından tek başına hasılat doğurmaz. Önce edim yükümlülüğünün zamana yayılı olarak mı yoksa belirli bir anda mı yerine getirildiği belirlenir. Zamana yayılı muhasebeleştirme ancak müşterinin faydayı ifa edildikçe tüketmesi, oluşturulan varlığı süreç boyunca kontrol etmesi veya alternatif kullanımı olmayan varlık için tamamlanan edime ilişkin uygulanabilir tahsil hakkının bulunması ölçütlerinden biri sağlanırsa mümkündür; ilerleme ölçümü bu eşikten sonra çıktı ya da girdi yöntemiyle yapılır. Vergide GVK m. 42 kapsamı için işin inşaat veya onarım işi olması, başkası hesabına taahhüde dayanması ve birden fazla takvim yılına yayılması birlikte aranır; geçici kabulün onay tarihi GVK m. 44 uyarınca bitim tarihini belirleyebilir. İhale teminatı kesin teminata dönüşmez: sözleşme öncesi geçici teminat, ihale üzerinde kalanın kesin teminatı verip sözleşmeyi imzalamasından sonra iade edilir; yapım işlerinde kesin teminatın çözülmesi ise geçici kabul, kusurların giderilmesi, ilişiksizlik ve kesin kabul aşamalarına bağlıdır.
İnşaat İşletmelerinde Muhasebe Uygulamaları Konu Anlatımı
İnşaat İşletmelerinde Muhasebe Uygulamaları konusunun özeti ve anlatımı — SPL İnşaat ve Gayrimenkul Muhasebesi dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
SPL konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
SPL ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
İnşaat işletmelerinde aynı proje için üç ayrı soru birbirine karıştırılmamalıdır: işletme hangi maliyete katlandı, müşteriye karşı hangi edimi ne ölçüde yerine getirdi ve vergi hukuku kazancın hangi dönemde beyan edilmesini istiyor?
Hakediş belgesi yapılan iş miktarının idarece veya iş sahibi tarafından tespitini ve sözleşmeye göre ödeme hesabını gösterir.
Bu belge faturalama ve tahsil hakkı bakımından önemlidir; ancak hakediş tutarı, muhasebe standartları bakımından otomatik olarak dönem hasılatı değildir.
Hasılatın zamanı TFRS 15'in edim yükümlülüğü modeline, vergi dönemi ise somut iş GVK m. 42 kapsamındaysa yıllara yaygın inşaat rejimine göre ayrı ayrı belirlenir.
TFRS 15 uygulamasında önce müşteriyle sözleşme belirlenir, ayrı edim yükümlülükleri tespit edilir, işlem bedeli hesaplanır ve bu bedel edim yükümlülüklerine dağıtılır.
Bundan sonra her edimin belirli bir anda mı, zamana yayılı olarak mı yerine getirildiği değerlendirilir.
İnşaat sözleşmesi uzun sürdüğü için kendiliğinden zamana yayılı hasılat doğmaz.
Zamana yayılı muhasebeleştirme için üç ölçütten en az biri gerekir: müşteri işletmenin sağladığı faydayı edim gerçekleşirken aynı anda alıp tüketiyordur; işletmenin edimi müşterinin oluşurken kontrol ettiği bir varlığı yaratıyor veya geliştiriyordur; yahut edim işletme için alternatif kullanımı olan bir varlık yaratmıyor ve işletme o güne kadar tamamladığı edim için hukuken uygulanabilir bir ödeme hakkına sahiptir.
Bu eşik sağlanmazsa kontrolün müşteriye geçtiği belirli anda hasılat kaydedilir.
İlerleme yüzdesi, zamana yayılı muhasebeleştirmeye karar vermenin ölçütü değil, bu karar verildikten sonra döneme düşen hasılatı ölçmenin aracıdır.
Çıktı yöntemleri tamamlanan birimler, ulaşılan kilometre taşları veya güvenilir biçimde ölçülen iş sonuçları gibi müşteriye aktarılan değeri izler.
Girdi yöntemleri ise uygun olduğu ölçüde katlanılan maliyetleri, kullanılan işçilik saatlerini veya kaynakları toplam beklenen girdilere oranlar.
Müşteriye aktarılan performansı göstermeyen önemli verimsizlikler, henüz kullanılmayan malzemeler veya ölçümü çarpıtan girdiler düzeltilmeden maliyet oranı kullanılamaz.
Sonucun makul biçimde ölçülemediği ilk dönemlerde ise maliyetlerin geri kazanılması bekleniyorsa hasılat, şartları oluşana kadar yalnız geri kazanılması beklenen maliyet kadar muhasebeleştirilebilir.
Hakediş ile hasılatın ayrılması bilanço sunumunu da açıklar.
İşletmenin müşteriye devrettiği mal veya hizmet karşılığındaki hakkı yalnız zamanın geçmesine bağlı koşulsuz bir alacak hâline gelmişse ticari alacak söz konusudur.
Hak başka bir edime veya koşula bağlıysa sözleşme varlığı doğabilir.
Müşteriden alınan bedel veya vadesi gelen ödeme, ilgili edim yerine getirilmeden önceyse sözleşme yükümlülüğü oluşur.
Bu nedenle “hakediş kesildi, aynı tutarda kâr oluştu” yaklaşımı hem hasılatı hem proje sonucunu bozabilir.
Proje bazlı maliyet kartları; doğrudan malzeme, işçilik, taşeron, makine ve makul dağıtılan ortak maliyetlerin hangi sözleşmeye ait olduğunu izlemelidir.
Tekdüzen hesap planında yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin maliyetleri proje bazında 170-177 hesap grubunda, hakediş bedelleri ise 350-357 hesap grubunda izlenir.
7/A seçeneğinde hizmet üretim maliyetlerinin ilgili yardımcı ve maliyet hesaplarından proje hesabına aktarılması; 7/B seçeneğinde gider çeşitlerinin iş ve proje ile ilişkilendirilmesi gerekir.
Hesap numarası tek başına muhasebe politikasını çözmez: maliyetin projeye aidiyeti, dönem sonu aktarımı, ortak gider ve amortisman dağıtımı ile finansal raporlama standardına göre hasılat kaydı ayrı kontrol edilir.
Özel amaçlı kendi nam ve hesabına bina üretimi ile başkası hesabına taahhüt işi de aynı hesap mantığıyla ele alınamaz; ilkinde stok veya satışa konu bağımsız bölümler, ikincisinde müşteri sözleşmesi öne çıkar.
Vergi bakımından GVK m. 42 özel rejiminin üç şartı birlikte aranır.
Faaliyet inşaat veya onarım işi olmalı, iş başkası hesabına bir taahhüt kapsamında yapılmalı ve birden fazla takvim yılına yayılmalıdır.
Bu şartlar varsa kazanç işin bittiği yılda kesin olarak belirlenir ve tamamı o yılın geliri sayılır; iş devam ederken alınan hakedişler tek başına nihai kâr değildir.
GVK m. 44'e göre geçici ve kesin kabul usulüne tabi işlerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarih bitim tarihidir.
Diğer işlerde fiilî tamamlanma veya işin fiilen bırakılması tarihi esas alınır.
Kabulden sonra yapılan gider ve alınan hasılatların hangi döneme ait sayılacağı da m. 44'ün devamındaki özel kurala göre değerlendirilir.
Kamu ihalesindeki teminatlar, muhasebe kaydı kadar hukuki aşamasıyla da ayrılmalıdır.
Geçici teminat teklifin ciddiyetini güvence altına alır ve 4734 sayılı Kanun uyarınca teklif edilen bedelin yüzde üçünden az olamaz.
İhale üzerinde kalan istekli, sözleşme imzalanmadan önce kural olarak sözleşme bedeli üzerinden yüzde altı oranında kesin teminat verir.
Yapım işinde sınır değerin altında kalan tekliflere ilişkin özel durumda yaklaşık maliyet üzerinden yüzde dokuz hesabı uygulanabildiğinden, ihale türü ve güncel belge ayrıca kontrol edilir.
Geçici teminat “kesin teminata çevrilmez”; kazananın kesin teminatı vermesi ve sözleşmeyi imzalaması üzerine geçici teminat iade sürecine girer.
Yapım işlerinde kesin teminatın tamamı geçici kabulde çözülmez.
4735 sayılı Kanunun teminatların iadesine ilişkin düzeninde, eksik ve kusurlar giderilip geçici kabul tutanağı onaylandıktan sonra kesin teminatın yarısı; Sosyal Güvenlik Kurumundan ilişiksizlik belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanı iade edilir.
Somut sözleşmede ek kesin teminat, garanti süresi, kesinti veya mahsup varsa bunlar ayrıca incelenir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
İnşaat İşletmelerinde Muhasebe Uygulamaları anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
İnşaat ve Gayrimenkul Muhasebesi dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
İnşaat İşletmelerinde Muhasebe Uygulamaları konusu SPL Gayrimenkul Değerleme düzeyindeki İnşaat ve Gayrimenkul Muhasebesi dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- TeminatTeminat, özellikle türev işlemlerde ve kredili işlemlerde tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesini güvence altına almak için yatırılan nakit veya menkul kıymet değeridir. Pozisyon açılırken yatırılan başlangıç teminatı ile pozisyon süresince korunması gereken sürdürme teminatı olarak ölçülür ve Takasbank'ın teminat yönetim sistemi aracılığıyla takip edilir.
- BilançoBir işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynaklarını gösteren temel finansal tablodur. Aktif (varlıklar) = Pasif (borçlar + özkaynaklar) eşitliğine dayanır.
- AmortismanMaddi duran varlıkların faydalı ömrü boyunca maliyetinin gider olarak dağıtılmasıdır. Doğrusal, azalan bakiyeler ve üretim miktarı yöntemleri kullanılır.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
Sık Sorulan Sorular
İnşaat ve Gayrimenkul Muhasebesi dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 4 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
SPL soru çözme rehberi