Muhasebenin Tanımı, Fonksiyonu, Finansal Tablolara İlişkin Genel Bilgiler Konu Anlatımı

Muhasebe, işletmede gerçekleşen mali olayları yalnız deftere yazma işi değildir; işletme hakkında karar alınmasını sağlayan düzenli bir bilgi sistemidir.

Kaynakta muhasebe, bir örgütün kaynaklarının oluşumunu, bu kaynakların kullanılma biçimini, işlemler sonucunda kaynaklarda meydana gelen artış ve azalışları ve örgütün finansal durumunu açıklayan bilgileri üreten ve ilgililere ileten sistem olarak tanımlanır.

Bu tanımda üç vurgu vardır.

Birincisi, muhasebe işletmenin varlık ve kaynak yapısını izler.

İkincisi, işlemlerin bu yapıda yarattığı değişimi kaydeder.

Üçüncüsü, ürettiği bilgileri işletme sahipleri, yöneticiler, kredi verenler, yatırımcılar ve diğer ilgililer için raporlar.

Bu nedenle muhasebe, işletmenin finansal hafızası ve ortak dili olarak görülebilir.

Muhasebenin fonksiyonları kaydetme, sınıflandırma, raporlama ve yorumlama olarak açıklanır.

Kaydetme, para ile ifade edilebilen olay ve işlemlerin muhasebe kurallarına göre zaman sırasıyla yazılmasıdır.

Para ile ifade edilemeyen bir olay işletme için önemli olabilir, fakat doğrudan muhasebe kaydı doğurmaz.

Sınıflandırma, kaydedilen bilgilerin niteliklerine göre gruplandırılmasıdır; nakit işlemleri, banka hareketleri, stok işlemleri veya borçlar ayrı hesaplarda izlenir.

Raporlama, belirli dönemlerde işletme hakkında bilgiye ihtiyaç duyan kullanıcılara finansal tablolar aracılığıyla bilgi sunar.

Yorumlama ise raporlardaki bilgiler arasındaki ilişkileri anlamlandırır.

Örneğin yalnız satış hasılatını bilmek yetmez; hasılatın maliyet, kârlılık, borç ödeme gücü ve nakit akışıyla ilişkisi yorumlanmalıdır.

Muhasebenin temel kavramları, kayıt ve raporlama sürecinin dayandığı düşünsel zemindir.

Sosyal sorumluluk kavramı, muhasebenin belli kişi veya grupların değil, tüm toplumun çıkarlarını gözeterek gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst bilgi üretmesini gerektirir.

Kişilik kavramı, işletmenin sahiplerinden, yöneticilerinden ve çalışanlarından ayrı bir kişiliğe sahip olduğunu; kayıtların bu işletme kişiliği adına tutulacağını kabul eder.

İşletmenin sürekliliği kavramı, işletmenin faaliyetlerini belirli bir süreyle sınırlı olmadan sürdüreceği varsayımına dayanır.

Bu varsayım geçerli değilse finansal tablo dipnotlarında açıklanmalıdır.

Süreklilik, maliyet esasının ve dönemler boyunca karşılaştırılabilir raporlamanın temelini oluşturur.

Dönemsellik kavramı, sınırsız kabul edilen işletme ömrünün belirli dönemlere bölünmesini ve her dönemin faaliyet sonucunun ayrı saptanmasını ifade eder.

Gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi ve aynı döneme ait gelirlerle giderlerin karşılaştırılması bu kavramın gereğidir.

İnşaat ve gayrimenkul muhasebesinde bu kavram özellikle önemlidir; çünkü birçok inşaat işi aynı takvim yılı içinde başlayıp bitmez.

Birden fazla yıla yayılan projelerde gelecek yıllara ait gelir ve giderlerin doğru döneme kaydedilmemesi, kârın veya zararın yanlış gösterilmesine yol açar.

Bu nedenle inşaat işletmelerinde hakedişler, maliyetler, avanslar, stoklar ve sözleşme yükümlülükleri dönemsellik ve tahakkuk ilkeleriyle birlikte izlenir.

Parayla ölçülme kavramı, muhasebeye konu olayların ortak ölçü olarak para birimiyle ifade edilmesini sağlar.

Maliyet esası kavramı, para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün olmayan kalemler dışındaki varlık ve hizmetlerin edinim maliyetiyle muhasebeleştirilmesini öngörür.

Tarafsızlık ve belgelendirme kavramı, kayıtların gerçek durumu yansıtan objektif belgelere dayanmasını ve yöntem seçiminde ön yargısız davranılmasını gerektirir.

Tutarlılık kavramı, seçilen muhasebe politikalarının birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden uygulanmasını ister; geçerli nedenle değişiklik yapılırsa etkileri açıklanır.

Tam açıklama kavramı, finansal tabloların kullanıcıların karar vermesine yardımcı olacak yeterlilikte ve anlaşılır olmasını ifade eder.

İhtiyatlılık, önemlilik ve özün önceliği kavramları, raporlamanın risk ve karar faydası boyutunu güçlendirir.

İhtiyatlılık, işletmenin karşılaşabileceği riskleri dikkate almasını; muhtemel gider ve zararlar için karşılık ayırmasını, muhtemel gelir ve kârları gerçekleşmeden kayda almamasını gerektirir.

Bu kavram gizli yedek oluşturmak veya gereğinden fazla karşılık ayırmak anlamına gelmez.

Önemlilik, bir hesap kalemi veya olayın finansal tablo kullanıcılarının kararını etkileyebilecek ağırlıkta olup olmadığını sorgular.

Özün önceliği ise işlemlerin muhasebeye aktarılmasında hukuki biçimden çok ekonomik gerçeğin dikkate alınmasını ister.

İnşaat sözleşmelerinde veya finansman işlemlerinde biçim ile ekonomik sonuç ayrışabileceğinden bu kavram özellikle öğreticidir.

Finansal tablolar, muhasebe bilgi sisteminin dışa dönük ürünleridir.

Finansal tabloların amacı, işletmenin finansal durumu, performansı ve nakit akışları hakkında bilgi sunarak kullanıcıların ekonomik kararlarına yardımcı olmaktır.

Kaynak, finansal durum tablosunu işletmenin belirli bir tarihteki varlıkları ve bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren tablo olarak açıklar.

Bu tablonun temel eşitliği varlıkların yabancı kaynaklar ve özkaynaklar toplamına eşit olmasıdır.

Dönen varlıklar normal faaliyet döngüsü içinde satılması, tüketilmesi veya paraya çevrilmesi beklenen; ticari amaçla elde tutulan; on iki ay içinde nakde dönüşmesi beklenen veya nakit benzeri olan varlıklardır.

Diğer varlıklar duran varlık olarak sınıflandırılır.

Yükümlülükler de normal faaliyet döngüsü, vade ve ödeme erteleme hakkı gibi ölçütlerle kısa veya uzun vadeli ayrılır.

Kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosu, işletmenin dönem performansını gösterir.

Hasılat, satışların maliyeti, brüt kâr veya zarar, faaliyet giderleri, finansman giderleri, vergi öncesi kâr veya zarar ve dönem sonucu gibi kalemler işletmenin yalnız ne kadar varlığa sahip olduğunu değil, bu varlıkları kullanarak nasıl sonuç ürettiğini gösterir.

Diğer kapsamlı gelir kısmı, bazı gelir ve gider unsurlarının dönem kârı dışında izlenmesini sağlar.

Nakit akış tablosu ise işletme, yatırım ve finansman faaliyetlerinden kaynaklanan nakit giriş ve çıkışlarını sınıflandırır.

Bir işletme kârlı görünebilir, fakat nakit yaratamıyorsa borç ödeme ve faaliyetleri sürdürme gücü zayıflayabilir.

Bu yüzden nakit akış tablosu, özellikle uzun vadeli projelerle çalışan inşaat işletmelerinde kritik bir tamamlayıcıdır.

Tekdüzen Muhasebe Sistemi, muhasebe bilgilerinin sağlıklı, güvenilir, tutarlı ve karşılaştırılabilir biçimde üretilmesi için ortak hesap dili sağlar.

Kaynakta Tekdüzen Hesap Planı'nın dönen varlıklar, duran varlıklar, kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar, özkaynaklar, gelir tablosu hesapları, maliyet hesapları ve nazım hesaplar gibi ana gruplardan oluştuğu belirtilir.

İşletmeler bu kodlamaları kendi istekleriyle değiştiremez; ortak hesap dili, farklı işletmelerin ve aynı işletmenin farklı dönemlerinin karşılaştırılmasını kolaylaştırır.

İnşaat işletmeleri tabi oldukları hukuki statüye ve büyüklüğe göre TMS/TFRS, BOBİ FRS, KÜMİ FRS veya Tekdüzen Muhasebe Sistemi çerçevesinde raporlama yapabilir.

Halka açık veya kamu yararını ilgilendiren kuruluşlarda TFRS, bağımsız denetime tabi büyük ve orta boy işletmelerde BOBİ FRS, diğerlerinde ilgili ulusal çerçeveler önem kazanır.