TSPB Üyelerinin Meslek Kuralları ve Sermaye Piyasası Çalışanlarının Etik İlkeleri Soru Çöz — SPL Düzey 1

Üyelerin müşterilerine bilgi vermesi, hem yatırım kararının oluşumundan önce hem de hizmet devam ederken önem taşır. Bilgilerin dayanağı, kapsamı ve müşteriler arasında adil davranma yükümlülüğü birlikte düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi YANLIŞTIR?

1. AMüşterilere sunulan bilgiler güvenilir belge, destekleyici rapor ve analizlere dayandırılmalıdır.
2. BÜyeler, abartılı, yanıltıcı ve belirli bir getiriyi garanti eden yazılı veya sözlü ifadeleri kullanmaktan kaçınmalıdır.
3. CÜye, kamuya açık olmayan bir bilgiye ulaşırsa bu bilgiyi öncelikle yüksek işlem hacmine sahip yatırımcılara sunarak hizmet kalitesini artırabilir.
4. DBilgi verme, hizmet vermeye başlamadan önce ve hizmet sırasında olmak üzere iki aşamada gündeme gelir.
5. EKesin bilgiler ile yoruma dayalı bilgilerin ayrımının açıkça anlaşılmasına yönelik ifadelere ve bilgi kaynaklarına yer verilmelidir.

Bir portföy yöneticisine, yıl sonunda belirli getiri seviyesinin aşılması halinde müşterisi tarafından tatil olanağı sağlanacağı söylenmiştir. Çalışan bu menfaati hizmeti nedeniyle elde edecektir ve işvereni henüz durumdan haberdar değildir. Menfaatlerin bildirilmesi davranış kuralı bakımından aşağıdakilerden hangisi DOĞRUDUR?

1. AMenfaat nakit değilse davranış kuralı kapsamında değerlendirilmez.
2. BÇalışan, menfaati kabul etmeden önce işverenine bildirim yapmalı ve işvereninin yazılı iznini almalıdır.
3. CMenfaat yalnızca çalışanın ailesiyle paylaşılacaksa işverene açıklama yapılması gerekmez.
4. DMüşteri memnuniyetinin sonucu olan menfaatler tarafsızlığı etkileyemeyeceğinden yazılı izin aranmaksızın kabul edilebilir.
5. EMenfaat ancak yıl sonunda fiilen sağlanacağı için önceden işverene bildirilmesine gerek yoktur.

1. I.İdari para cezası SPKn 103üncü maddenin beşinci fıkrası uyarınca verilir.
2. II.Ceza tutarı Komite inceleme ve soruşturma raporu çerçevesinde Yönetim Kurulunca belirlenir.
3. III.Uygulamada SPKn 105inci maddesindeki usul ve esaslar uygulanır.
4. IV.Aynı fiil için SPKn 103 birinci fıkra uyarınca ceza verilmişse Birlik aynı fiil için ayrıca bu hükmü de uygular.

Bir üyeye, Birlikçe yayımlanan ilke ve yöntemlere aykırılık nedeniyle idari para cezası gündeme gelmiştir. İfadeler birlikte değerlendirildiğinde uygulamada hangi yükümlülüğün doğduğunu ayırt etmek gerekir. Yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

1. AIII ve IV
2. BI, III ve IV
3. CYalnız II
4. DYalnız IV
5. EI, II ve III

Yönetim Kurulu, Komite kararını inceledikten sonra farklı bir karar almak istemektedir. Bu durumda ilgili kuralın sınırı doğru belirlenmelidir. Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

1. AGerekçesini belirtmek suretiyle farklı bir karar alabilir.
2. BKomite kararını aynen kabul etmek zorundadır.
3. CFarklı karar için SPK onayı ön şarttır.
4. DYalnız daha hafif ceza verebilir.
5. EFarklı karar ancak şikayetçinin kabulüyle alınır.

Bir üye, kurum içi etik kurallarında bulunması gereken asgari hükümlerin tamamen kendi takdirinde olduğunu ve Birliğin bu konuda belirleme yapamayacağını ileri sürmektedir. Doğru değerlendirme hangisidir?

1. ABirlik yalnızca tavsiye yayımlar; asgari hükümlerin kapsamını belirleyemez.
2. BAsgari hükümler yalnızca çalışanların kendi hesaplarına işlem yapmasına ilişkin olabilir.
3. CKurum içi etik kurallar bağlayıcı olmadığından asgari hüküm kavramı uygulanmaz.
4. DBirlik, üyelerce hazırlanacak etik kurallar içinde yer alması gereken asgari hükümleri belirler.
5. EAsgari hükümlerin belirlenmesi yalnızca üye genel kurulunun yetkisindedir.

Bir çalışan, derinlik bilgisini göremeyen yatırımcılarda aktif işlem izlenimi yaratmak için ekonomik gerekçesi olmayan küçük emirleri sürekli girmeyi önermektedir. Piyasa bozucu eylem kuralı bakımından bu öneri nasıl değerlendirilir?

1. AEmirlerin küçük tutarlı olması piyasanın güven ve açıklığını etkileyemeyeceği için öneri uygundur.
2. BBu tür emirler yalnızca müşteri hesabından yapılırsa sakıncalıdır; kurum portföyünden yapılırsa serbesttir.
3. CPiyasa bozucu eylemler sadece haberleşme yoluyla yapılabilir; emir girişleri bu kapsamda değildir.
4. DMakul ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan ve piyasanın güven, açıklık ya da istikrarını bozabilecek emirlerden kaçınılmalıdır.
5. Eİşlem fiyat eğilimini tek başına değiştirmiyorsa hiçbir davranış kuralı ihlali oluşmaz.

Bir müşteri, kurumla ilişkisini sonlandırdıktan sonra eski temsilcinin müşteriye ait geçmiş işlem tercihlerini yeni iş fırsatları için kullanması gündeme gelmiştir. Gizliliğin korunması kuralı bakımından hangisi doğrudur?

1. ABilgiler yalnızca müşterinin zarar gördüğü kanıtlanırsa gizlilik kapsamında değerlendirilir.
2. BEski işlem tercihleri kimlik bilgisi içermiyorsa üçüncü kişilerle paylaşılabilir.
3. CGizliliğin korunması kuralı müşteriyle veya kurumla ilişki sona erse dahi devam eder; bilgiler çalışanın ya da başkasının menfaatine kullanılamaz.
4. DMüşteri ilişkisi bittiği için geçmiş bilgiler artık gizli bilgi niteliğini kaybeder.
5. EMüşteriye ait bilgiler kurum arşivinden silinirse çalışan bunları kişisel notlarından kullanabilir.

Bir portföy yöneticisi, kurum içi düzenleme kişisel işlemlerini sınırladığı için kız kardeşi adına açılmış hesapta vekaletsiz olarak aynı işlemleri yapmaya başlamıştır. Düzenleme ve talimatlara uyma kuralı bakımından doğru değerlendirme hangisidir?

1. AVekaletsiz işlem yapılması etik değerlendirme dışıdır; yalnızca müşteri şikayeti olursa dikkate alınır.
2. Bİşlem tutarı kurumun belirlediği sınırı aşmıyorsa başkası adına hesap kullanımı serbesttir.
3. CÇalışanın kişisel portföyü kazanç sağlamazsa düzenleme ihlali oluşmaz.
4. DSınırlama kurum içi düzenleme olduğu için çalışan isterse aile bireyinin hesabıyla dolanabilir.
5. EKurum içi düzenleme kanuna ve genel ahlaka uygun olduğu sürece çalışan buna uymalıdır; aile bireyi hesabı üzerinden dolanmak davranış kuralına aykırıdır.

Bir banka çalışanına, sermaye piyasası araçları için yatırım danışmanlığı yapmaması ve gelen talepleri yetkili kuruma yönlendirmesi talimatı verilmiştir. Çalışan iş telefonundan yanıt vermeyip daha sonra kişisel cep telefonuyla müşterilere öneri sunmaktadır. Bu davranış nasıl değerlendirilir?

1. AMüşteri talebiyle arama yapıldığı için çalışan yatırım danışmanlığı kısıtını aşabilir.
2. BÖneri kişisel telefondan verildiği için kurum talimatı uygulanmaz.
3. CÇalışan öneriyi ücretsiz verdiği için yatırım danışmanlığı kuralı uygulanmaz.
4. DTavsiye yalnızca genel piyasa yorumu içeriyorsa her durumda serbesttir.
5. EDavranış hem ilgili düzenlemelere hem de kurum içi talimata aykırıdır; kişisel telefon kullanılması ihlali ortadan kaldırmaz.

Bir analiste, yazdığı olumlu rapor sonrasında şirket yöneticisi tarafından pahalı bir etkinlik daveti yapılmıştır. Analist menfaati kabul etmeden önce işverene nasıl davranmalıdır?

1. AMenfaat şirketten değil yöneticiden geldiği için bildirim kuralının dışında kalır.
2. BAnalist sadece kurum içi arkadaşlarına haber verirse yazılı izin şartı karşılanmış olur.
3. Cİşvereni yazılı olarak bilgilendirmeli ve menfaati kabul etmeden önce yazılı izin almalıdır; yazılı iletişim elektronik posta gibi bir yolla da olabilir.
4. DDavet rapor yayımlandıktan sonra geldiği için işverene bildirim yapılmasına gerek yoktur.
5. EMenfaatin değeri yüksek olsa bile müşteri memnuniyeti sayıldığı için kabul edilebilir.

Bir çalışan, mesleki kararında dürüst ve özenli olmayı genel değer olarak kabul etmekte; buna karşılık müşteri emrinin hangi bilgiyle alınacağı ve hangi süreçle iletileceği konusunda daha somut yönlendirmeye ihtiyaç duymaktadır. Etik ilkeler ve davranış kuralları ayrımı bakımından en doğru değerlendirme hangisidir?

1. AEtik ilkeler ve davranış kuralları aynı kavramdır; ikisi arasında uygulama düzeyi bakımından fark yoktur.
2. BEtik ilkeler soyut değerleri, davranış kuralları ise mesleğin uygulanmasına yönelik somut yönlendirmeleri içerir.
3. CDavranış kuralları yalnız müşterilerin yazılı talimat verdiği işlemlerde dikkate alınır.
4. DEtik ilkeler sadece cezai yaptırım doğuran fiilleri sayar, davranış kuralları ise yalnız kurum reklamlarına uygulanır.
5. EDavranış kuralları yalnız kişilik gelişimini hedefler; iş ve işlem süreçlerine ilişkin yönlendirme içermez.

Bir çalışan, belirli bir karmaşık ürün konusunda sınırlı tecrübesi olmasına rağmen müşterilere bu alanda ileri düzey uzman olduğu izlenimini vererek hizmet pazarlamaktadır. Mesleki uzmanlığa uygun olmayan davranış bakımından en doğru değerlendirme hangisidir?

1. AÇalışan, yetkinliği konusunda yanlış izlenim uyandıran ve mesleki güvenilirliği zedeleyen davranışlardan kaçınmalıdır.
2. BSatış hedefleri nedeniyle yetkinliğin güçlü gösterilmesi mesleki davranış kuralının dışında kalır.
3. CYetkinlik beyanı sadece yazılı raporda yapılırsa davranış kuralı kapsamına girer.
4. DMüşteri sözleşme imzaladığı için çalışanın gerçek yetkinlik düzeyini açıklaması gerekmez.
5. EÜrün zarar doğurmadıkça yetkinliğin abartılması etik sorun oluşturmaz.

Bir müşteri, ürünlerini beğendiği bir şirketin paylarını sırf bu nedenle elinde tutmakta; mali veriler ve piyasa verileri zayıfladığı halde maliyetini düşürmek için ek alım yapmak istemektedir. Müşteriyle iletişim kuralı bakımından çalışan ne yapmalıdır?

1. AMüşteri kendi gerekçesini açıkladığı için çalışanın rasyonel olmayan davranış kalıbına müdahale etmemesi gerekir.
2. BŞirketin ürünleri kaliteli olduğundan finansal verilerin açıklanması gerekli değildir.
3. CMüşterinin beklentisiyle ortaya çıkabilecek sonuçlar arasındaki farkı açıklayarak doğru ve tam bilgiyle karar vermesine yardımcı olmalıdır.
4. DMüşteri daha önce aynı paydan kâr ettiyse gelecekte de aynı sonucun oluşacağı varsayılmalıdır.
5. EMaliyet düşürme amacı yatırım kararını her durumda rasyonel ve uygun hale getirir.

Bir kurum, çalışanlarına müşteri iletişiminde kullanılacak süreç ve özel talimatlar yayımlamıştır. Talimatlar kanuna ve genel ahlaka aykırı değildir. Çalışan, kişisel olarak daha hızlı bulduğu farklı bir yolu izlemek istemektedir. Düzenleme ve talimatlara uyma kuralı bakımından doğru yaklaşım hangisidir?

1. AKanuna ve genel ahlaka uygun kurum içi düzenleme, süreç ve özel talimatlara çalışan uymalıdır.
2. BÇalışan daha hızlı sonuç aldığını düşünüyorsa kurum talimatlarını serbestçe değiştirebilir.
3. CTalimatlar yalnız dış mevzuat tekrarından ibaretse uygulanır; iç süreçlere ilişkinse uygulanmaz.
4. DMüşteri memnun kalırsa kurum talimatına aykırılık davranış kuralı bakımından önem taşımaz.
5. EKurum içi talimatlar yalnız tüm çalışanlara aynı anda duyurulmuşsa bağlayıcıdır; özel talimat bağlayıcı olmaz.

Bir çalışan, işvereni adına sunduğu hizmet nedeniyle üçüncü bir kişiden menfaat kabul etmeyi düşünmektedir. Menfaat kabul edilmeden önce işverene bildirim ve izin süreci bakımından en doğru değerlendirme hangisidir?

1. AMenfaat ancak işlem tamamlandıktan sonra işverene sözlü olarak anlatılırsa yeterlidir.
2. BMenfaat müşteri dışındaki üçüncü kişiden geliyorsa bildirim zorunluluğu bulunmaz.
3. Cİşverenin bilgisi yerine müşterinin memnuniyet beyanı yeterli izin sayılır.
4. DÇalışan menfaati kabul etmeden önce işverene bildirmeli ve yazılı izin almalıdır; yazılı izin e-posta gibi yazılı iletişimle de olabilir.
5. EMaddi değeri yüksek olsa bile menfaat kurumun hizmet maliyetini etkilemediği için işverene açıklanmaz.

Bir müşteri, yatırım danışmanlığı sunumunda kullanılan karmaşık modelin varsayımlarını ve mantığını öğrenmek istemektedir. Çalışan modelin ayrıntılarına hâkim değildir. Özenli ve basiretli sunum bakımından en uygun davranış hangisidir?

1. AÇalışan anlamadığı modeli yine de basitleştirerek kesin sonuç gibi anlatmalıdır.
2. BMüşteriyi modelin arka planını açıklayabilecek uygun kişilere yönlendirmesi doğru bir davranış olur.
3. CÇalışan modele hâkim değilse müşterinin yatırım kararı üzerindeki etkisi dikkate alınmaz.
4. DMüşteri açıklama istediğinde raporun karmaşıklığı gerekçe gösterilerek bilgi verilmemelidir.
5. EKarmaşık modellerin varsayımları müşterilerle hiçbir durumda paylaşılmaz.

Bir portföy yöneticisi, sayısal veri tabanına dayalı bir modelin sonuçlarını portföy yönetiminde kullanmaktadır; ancak modelin hangi varsayımlara ve değişkenlere duyarlı olduğunu hiç bilmediğini söylemektedir. Özenli ve basiretli olma kuralı bakımından doğru değerlendirme hangisidir?

1. AModel geçmişte başarılıysa varsayımlar ve değişkenler açıklanmadan kullanılabilir.
2. BSayısal model kullanımı özenli davranış kuralını kendiliğinden karşılar.
3. CModelin mantığını kavrayabilecek düzeyde olunmalı; en azından sonuçların nasıl kullanılacağını açıklayabilecek bilgiye sahip olunmalıdır.
4. DModel teknik ekip tarafından üretildiği için portföy yöneticisinin mantığını kavramasına gerek yoktur.
5. EMüşteri profesyonelse modelin dayanakları hiçbir şekilde anlatılmaz.

Bir çalışan, müşterilere gönderdiği araştırma raporunda çeşitli resmi veriler ve makroekonomik değişkenlerle kurduğu modelden sonuç üretmiştir. Daha sonra müşteriler raporun dayanaklarını sormuştur. Kayıtların tutulması ve saklanması bakımından en doğru değerlendirme hangisidir?

1. AAnalizin arkasındaki veri, parametre, çıktı ve çalışma notları makul süre saklanmalı ve gerektiğinde açıklama yapılabilmelidir.
2. BKayıt tutma yükümlülüğü yalnız alım satım emirleri için geçerlidir; araştırma raporları için etik önem taşımaz.
3. CÇalışan yalnız nihai raporu saklar; modelin verileri ve varsayımları saklanmak zorunda değildir.
4. DMüşteri raporu aldıktan sonra dayanak belge soramaz.
5. EModel başarılı sonuç verdiyse dayanak kayıtların saklanmasına gerek kalmaz.

Bir çalışan, önceki işyerinde müşteri görüşmelerinde kendi ajandasına aldığı notları yanında götürmüş ve yeni işyerinde aynı notları ticari pazarlama amacıyla kullanmak istemektedir. Kayıtların mülkiyeti ve kullanım hakları bakımından doğru değerlendirme hangisidir?

1. AMüşteri notları ilişki bitince gizlilik ve kullanım sınırlarından çıkar.
2. BNotların fiziksel sahibi çalışan olabilir; ancak iş ile ilgili kayıtlardan doğan ticari kullanım hakları işverene ait olabileceğinden yeni işte ticari amaçla kullanılamaz.
3. CYeni işveren aynı sektörde faaliyet gösteriyorsa eski notların ticari kullanımı otomatik olarak mümkün olur.
4. DNotlar yalnız dijital ortamdaysa işverene ait sayılır; ajanda notları serbesttir.
5. ENotları fiziksel olarak çalışan yazdığı için bunlardan doğan ticari kullanım hakları da her zaman çalışana aittir.

Bir yatırım kuruluşu, portföy aracılığı faaliyeti kapsamında müşteriye karşı pozisyon alabileceği bir işlem sunmaktadır. Çalışan bu durumun müşterinin çıkarlarıyla kurumun çıkarlarını karşı karşıya getirebileceğini bilmektedir. Çıkar çatışması bakımından doğru yaklaşım hangisidir?

1. AMüşteri talimatı varsa karşı pozisyon bilgisi etik açıdan önemsizdir.
2. BMüşteriyle kurumun çıkarları çatışabilecekse durum anlaşılır ve fark edilebilir biçimde açıklanmalıdır.
3. CKurum işlemden kâr ederse müşteri zararı oluşmadığı varsayılır.
4. DÇıkar çatışması yalnız çalışan kişisel hesabıyla işlem yaparsa doğar.
5. EPortföy aracılığı faaliyeti izinli olduğundan çıkar çatışması ihtimali müşteriye açıklanmaz.