Bu Konu Neden Vatandaşlığın Merkezinde?
KPSS Vatandaşlık testi 9 soru üretir ve son sınavlarda anayasal kavramlar bloğu 4 soruya kadar çıkmıştır. Yasama, yürütme ve yargıya dair ne sorulursa sorulsun, cevap 16 Nisan 2017 halkoylamasıyla kabul edilen 6771 sayılı kanunun kurduğu Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'ne göre verilir. Eski parlamenter sistem bilgisiyle çözülen her soru, yanlış cevaba açık davetiyedir.
Temmuz 2026 itibarıyla 1982 Anayasası üzerindeki son kapsamlı değişiklik 2017 değişikliğidir; güncel anayasa metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz. Bu yazı, değişikliğin sınavda karşılık bulan tüm başlıklarını organ organ toplar.
Eski Sistem - Yeni Sistem: Özet Tablo
| Başlık | 2017 Öncesi | 2017 Sonrası |
|---|---|---|
| Hükûmet sistemi | Parlamenter sistem | Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi |
| Yürütme | İki başlı: Cumhurbaşkanı + Bakanlar Kurulu | Tek başlı: Cumhurbaşkanı |
| Başbakanlık | Var | Kaldırıldı |
| Milletvekili sayısı | 550 | 600 |
| Seçilme yaşı | 25 | 18 |
| TBMM seçim dönemi | 4 yıl | 5 yıl (CB seçimiyle aynı gün) |
| Gensoru | Var | Kaldırıldı |
| KHK | Bakanlar Kurulu çıkarır | Kaldırıldı; yerine CB kararnamesi |
| Cumhurbaşkanı-parti ilişkisi | Partisiyle ilişiği kesilir | Partili olabilir |
| HSK | HSYK, 22 üye | HSK, 13 üye |
| Askeri yüksek yargı | Var | Kaldırıldı |
| Sıkıyönetim | Var | Kaldırıldı (OHAL düzenlendi) |
Bu tabloyu ezberlemek, 2017 sorularının büyük bölümünü tek başına karşılar. Şimdi organ organ ayrıntıya inelim.
Yasamada Değişenler
TBMM üye sayısı 550'den 600'e çıkarıldı, milletvekili seçilme yaşı 25'ten 18'e indirildi. TBMM ve Cumhurbaşkanı seçimleri 5 yılda bir, aynı gün yapılır. Bu eşleşme bilinçli bir tasarımdır: iki organın demokratik meşruiyeti aynı sandıktan, aynı tarihte yenilenir.
Denetim tarafında en kritik değişiklik gensorunun kaldırılmasıdır. Kalan dört bilgi edinme ve denetim yolu şunlardır:
- Yazılı soru: Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilir; 15 gün içinde cevaplanması gerekir.
- Genel görüşme: Toplumu ve devleti ilgilendiren bir konunun Genel Kurulda görüşülmesidir.
- Meclis araştırması: Belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan incelemedir.
- Meclis soruşturması: Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında, görevle ilgili suç iddiasıyla işletilir; Yüce Divana sevk kararı gerektirir.
Kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerine aittir; "kanun tasarısı" kavramı sistemden çıkmıştır. Tek istisna bütçedir: bütçe kanun teklifini Cumhurbaşkanı sunar.
Yürütmede Değişenler
Yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanı'na aittir; Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır. Cumhurbaşkanı seçilme şartları: 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı olmak. Görev süresi 5 yıldır; bir kişi en fazla iki kez seçilebilir. Cumhurbaşkanı'nın partisiyle ilişiğini kesme zorunluluğu kaldırılmıştır.
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: Sınırları Ezberleyin
Kararname rejimi, bu konunun en ince eleyen sınav içeriğidir. Dört sınır vardır:
- Yalnızca yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir.
- Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi hak ve ödevler kararnameyle düzenlenemez.
- Kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılamaz.
- Kararname ile kanun çatışırsa kanun uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hâle gelir.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar TBMM dışından atanır, milletvekili olamaz ve Meclis önünde ant içer. Cumhurbaşkanı kanunları 15 gün içinde ya yayımlar ya da bir daha görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir; Meclis, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (301) kanunu aynen kabul ederse kanun yayımlanır.
Olağanüstü Hâl
Sıkıyönetim anayasadan çıkarılmıştır. OHAL'i Cumhurbaşkanı ilan eder, karar aynı gün TBMM onayına sunulur. Süre en fazla 6 aydır; TBMM her defasında 4 ayı geçmemek üzere uzatabilir.
Yargıda Değişenler
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) adını almış ve üye sayısı 13'e inmiştir; başkanı Adalet Bakanı'dır. Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmış, askeri mahkemelerin kurulması savaş hâli istisnasına bağlanmıştır. Yargı yetkisinin "bağımsız mahkemelerce" kullanılacağı ifadesine "ve tarafsız" ibaresi eklenmiştir.
Anayasa Mahkemesi 15 üyelidir ve Yüce Divan sıfatıyla Cumhurbaşkanı'nı, Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları yargılar; asker üyelere ilişkin hükümler kaldırılmıştır.
Değişmeyenleri de Bilin
2017 soruları kadar sık görülen bir çeldirici türü, değişmeyen hükümleri değişmiş gibi sunmaktır. Şunlar 2017 değişikliğinden etkilenmemiştir:
- Anayasanın ilk üç maddesi ve bunların değiştirilemezliğini güvenceleyen 4. madde aynen durur.
- Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru 2017'nin değil 2010 değişikliğinin ürünüdür; iki reformu karıştırmak tipik hatadır.
- Cumhurbaşkanı'nın halk tarafından seçilmesi de 2017'de gelmemiştir; 2007 değişikliğiyle kabul edilmiş, ilk kez 2014'te uygulanmıştır. 2017'nin katkısı, seçimin TBMM seçimiyle aynı güne bağlanmasıdır.
- Seçme (oy kullanma) yaşı 18 olarak kalmıştır; 2017'de değişen seçilme yaşıdır.
- Yüksek mahkemelerin temel görev ayrımı (Yargıtay adli, Danıştay idari temyiz) korunmuştur; kaldırılan yalnızca askeri yüksek yargıdır.
Bu listeyi eski-yeni tablosunun yanına koyduğunuzda, çeldiricilerin iki ana silahı da (değişeni bilmemek, değişmeyeni değişmiş sanmak) etkisiz kalır.
Sınavda Bu Konu Nasıl Karşınıza Çıkar?
Soru kalıpları üç eksende yoğunlaşır: 2017 sonrası sayısal değerler (600 milletvekili, 18 seçilme yaşı, 5 yıl, 13 üyeli HSK, 6 ay OHAL), kaldırılan kurumlar (başbakanlık, gensoru, KHK, sıkıyönetim, askeri yüksek yargı) ve kararnamenin sınırları. Çalışırken her maddeyi "eski hâli neydi, yeni hâli ne oldu" karşılaştırmasıyla not edin; sorular tam bu karşıtlık üzerinden kurulur.
Çalışma tekniği olarak konuyu üç oturuma bölmek verimlidir: bir oturum yasama, bir oturum yürütme (kararname sınırlarına ayrı zaman), bir oturum yargı ve OHAL. Her oturumun sonunda kendi eski-yeni tablonuzu kapalı kitapla yeniden yazmayı deneyin; yazamadığınız satır, ezber değil anlama eksiğine işaret eder ve ilgili maddeyi yeniden okumak gerekir. Sayısal değerleri (600, 18, 5 yıl, 13, 6 ay, 301) tek bir karta toplayıp günlük tekrar listesine eklemek, bu konunun en ucuz sigortasıdır; çünkü Vatandaşlık'ta yanlışların çoğu kavramdan değil sayı karışıklığından çıkar.
benzersor ile Vatandaşlık Pratiği
benzersor'da KPSS Vatandaşlık sorularını konu bazında çözebilir, anayasal kavramlar ve devlet organları başlıklarındaki eksiklerinizi analizle görebilirsiniz. Güncel sisteme göre yazılmış sorularla pratik yapmak, eski bilgilerle yeni sistemi karıştırma riskini ortadan kaldırır. KPSS soru çöz sayfasından Vatandaşlık pratiğine başlayın.
