SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1 Konu Anlatımı

Kurumsal yönetim, şirketin yalnız sahipleri tarafından değil, pay sahipleri, yönetim kurulu, üst yönetim, çalışanlar, müşteriler, alacaklılar, fon sağlayanlar, devlet ve toplum gibi menfaat sahipleriyle kurduğu ilişkiler üzerinden anlaşılması gereken bir yönetim düzenidir.

Dar anlamıyla şirket yönetimi ile hissedarlar ve menfaat sahipleri arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallar bütünüdür.

Geniş anlamıyla iyi şirket yönetimini sağlayan kanun, yönetmelik, kod, uygulama ve yönetim tekniklerini kapsar.

Bu nedenle kurumsal yönetim sadece hukuki bir şekil şartı değil, sermaye piyasasında güvenin, hesap verebilirliğin ve yatırımcı korunmasının şirket içi karar alma yapısına taşınmasıdır.

Kurumsal yönetimin doğuşundaki temel sorun, mülkiyet ile kontrolün ayrılmasıdır.

Pay sahipleri sermayeyi koyarken şirketin günlük yönetimi çoğu zaman profesyonel yöneticilerin veya yönetim kurulunun elindedir.

Dağılmış mülkiyet yapısında küçük pay sahipleri yöneticileri yeterince denetleyemeyebilir; yoğun mülkiyet yapısında ise hakim ortak yönetim üzerinde güçlü etkiye sahip olup azınlık pay sahipleri aleyhine hareket edebilir.

Her iki modelde de şirket kaynaklarının kim tarafından, hangi çıkar için ve hangi denetim altında kullanılacağı sorusu ortaya çıkar.

Kurumsal yönetim ilkeleri bu soruya kurallı, şeffaf ve denetlenebilir bir cevap üretmeye çalışır.

Bu alanın dört ana ilkesi adillik, şeffaflık, hesap verebilirlik ve sorumluluktur.

Adillik, şirket yönetiminin bütün hak sahiplerine eşit davranmasını ve özellikle azınlık ile yabancı ortakların haklarının korunmasını ifade eder.

Şeffaflık, ticari sır ve henüz açıklanmamış bilgiler dışında finansal ve finansal olmayan bilgilerin zamanında, doğru, eksiksiz, anlaşılabilir ve erişilebilir biçimde kamuya duyurulmasıdır.

Hesap verebilirlik, yönetim kurulu üyelerinin şirket tüzel kişiliğine ve pay sahiplerine karşı kararlarının hesabını verebilmesini anlatır.

Sorumluluk ise şirket adına yürütülen faaliyetlerin mevzuata, esas sözleşmeye, şirket içi düzenlemelere, toplumsal ve etik değerlere uygun olmasını ve bu uygunluğun denetlenmesini gerektirir.

Kurumsal Yönetim Tebliği, Sermaye Piyasası Kanunundaki kurumsal yönetim ilkeleri hükmüne dayanır.

Kanun, Kurula halka açık ortaklıklar bakımından kurumsal yönetim ilkelerini belirleme, bunlardan bazılarını zorunlu tutma ve uyumu sağlama yetkisi verir.

Tebliğ, ortaklıkların uygulayacağı ilkeleri ve ilişkili taraf işlemlerinde uyulacak usulleri belirlemek amacıyla yürürlüğe konulmuştur.

İlişkili taraf işlemlerinde yönetim kurulu kararı, bağımsız üyelerin çoğunluğunun onayı, onay yoksa kamuyu aydınlatma ve genel kurul süreci gibi mekanizmalar, şirket kaynaklarının ilişkili kişiler lehine ve pay sahipleri aleyhine kullanılmasını önlemeye yöneliktir.

Tebliğ kapsamında payları borsada işlem gören halka açık ortaklıklar sistemik önemlerine göre gruplandırılır.

Gruplandırmada piyasa değeri ile fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri dikkate alınır.

Daha büyük ve piyasa etkisi daha yüksek ortaklıkların daha sıkı yükümlülüklere tabi tutulması, kurumsal yönetim yükünün risk ve önemle orantılı kurulmasını sağlar.

İlk kez halka arz veya borsada işlem görme başvurusunda bulunan ortaklıklar da işlem görecekleri pazar bakımından kapsama girebilir.

Grup listeleri Kurul tarafından belirlenir ve ilan edilir; üst gruba geçiş halinde yeni gruba ilişkin ilkelere uyum belirlenen zamanlama içinde sağlanır.

Tebliğde bazı kurumsal yönetim ilkeleri zorunlu tutulur.

Yönetim kurulu yapısı, bağımsız üyeler, komiteler, genel kurul, pay sahipliği hakları ve yönetim kurulu işleyişi gibi başlıklar bu zorunlu alanlarda karşımıza çıkar.

Zorunlu ilkelere uyulmaması halinde Kurul yalnız uyarı yapan pasif bir otorite değildir.

Uyumun sağlanması için karar alabilir, gerekli işlemleri resen yapabilir, hukuka aykırılığın tespiti veya iptali için dava ve ihtiyati tedbir yoluna başvurabilir.

Yönetim kurulu veya genel kurul gerekli uyum kararlarını almazsa belirli koşullarda bağımsız üyelerin resen atanması dahi gündeme gelebilir.

Bu yetkiler, kurumsal yönetimin piyasa düzeninin zorunlu parçası olduğunu gösterir.

Bağımsız yönetim kurulu üyeliği, bu rejimde özellikle dikkat çeken bir denge aracıdır.

Bağımsız üye, yönetim kurulunun yalnız hakim ortak veya yönetici çıkarıyla değil, ortaklığın ve tüm pay sahiplerinin menfaatiyle karar almasına katkı sağlar.

İlişkili taraf işlemlerinde bağımsız üyelerin çoğunluğunun onayının aranması bu nedenle anlamlıdır.

Onay çıkmazsa işlemin genel kurula taşınması, tarafların ve ilişkili kişilerin oy kullanamaması ve konunun kamuyu aydınlatma düzenlemeleri çerçevesinde duyurulması, çıkar çatışması riskinin görünür hale getirilmesini sağlar.

Burada amaç işlemi her durumda yasaklamak değil, karar alma sürecini pay sahipleri açısından izlenebilir ve denetlenebilir kılmaktır.

Bununla birlikte kurumsal yönetim rejimi yalnız zorunlu kurallardan oluşmaz.

Zorunlu olmayan ilkelerde uygula, uygulamıyorsan açıkla yaklaşımı benimsenir.

Bu yaklaşımda şirket bir ilkeye uymuyorsa bunu sessizce geçemez; neden uymadığını, uyumsuzluğun doğurduğu çıkar çatışmalarını, gelecekte değişiklik planı olup olmadığını ve aynı amaca farklı bir yöntemle nasıl yaklaşacağını açıklamalıdır.

Böylece yatırımcı, şirketin kurumsal yönetim kalitesini tek tek uygulama sonuçları üzerinden değerlendirebilir.

Gönüllü ilkelere uyum durumunun evet, kısmen, hayır, ilgisiz veya muaf gibi cevaplarla raporlanması, açıklamanın standartlaştırılmasını sağlar.

Kurumsal yönetim uyum raporlamasında iki ana araç öne çıkar.

Kurumsal Yönetim Uyum Raporu, gönüllü ilkelere uyum durumunu gösterir.

Kurumsal Yönetim Bilgi Formu ise mevcut uygulamalar hakkında veri temelli bilgi verir ve farklı kaynaklarda dağınık bulunan bilgilerin merkezi biçimde görülebilmesini amaçlar.

Bu şablonlar KAP üzerinden yıllık olarak doldurulur; ayrıca yıllık faaliyet raporunda anlatı formatında bir kurumsal yönetim bölümü bulunur.

Şirket bu bölümde zorunlu ve zorunlu olmayan ilkelere ilişkin uyum beyanını, yatırımcı ilişkileri faaliyetlerini, yönetim kurulu ve komitelerin çalışmalarını açıklayabilir.

Dönem içinde önemli değişiklik olursa özel durum açıklaması mantığıyla güncelleme yapılması beklenir.

Sürdürülebilirlik ilkeleri de raporlama mantığının genişlediğini gösterir.

Payları ilgili pazarlarda işlem gören ortaklıklar, yıllık faaliyet raporlarında sürdürülebilirlik ilkelerinin uygulanıp uygulanmadığını, uygulanmıyorsa gerekçesini ve tam uyumsuzluğun çevresel ya da sosyal risk yönetimine etkilerini açıklamak durumundadır.

Bu alan gönüllülük esasına dayansa da açıklama yükümlülüğü, yatırımcının şirketin yalnız finansal sonuçlarını değil, yönetim kalitesi ve risk yaklaşımını da değerlendirmesine yardım eder.

Kurumsal yönetim böylece pay sahipliği haklarıyla başlayıp menfaat sahipleri ve sürdürülebilirlik dahil daha geniş bir sorumluluk alanına uzanır.