SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Özel Durumlar Tebliği II-15.1 Konu Anlatımı

Özel Durumlar Tebliği, sermaye piyasasında kamuyu aydınlatmanın en hareketli alanlarından birini düzenler.

Bir yatırımcı için fiyatı etkileyebilecek bilginin geç, eksik veya eşit olmayan biçimde açıklanması, yalnız bireysel zarar ihtimali doğurmaz; piyasanın güvenilirliğini de bozar.

Bu nedenle Tebliğin amacı yatırımcıların zamanında, tam ve doğru bilgilendirilmesini sağlamak ve sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi çalışmasına katkı vermektir.

Tebliğ, hangi bilgi, olay ve gelişmelerin kamuya duyurulacağını, açıklamanın kim tarafından ve hangi mantıkla yapılacağını belirler.

Bu düzenlemenin merkezinde özel durum kavramı bulunur.

Özel durum kavramı, yatırımcının kararını ve aracın piyasadaki oluşan değerini etkileyebilecek açıklama konularını içsel bilgi ve sürekli bilgi başlıkları altında toplar.

İçsel bilgi, henüz kamuya açıklanmamış olmakla birlikte yatırım kararını etkileyebilecek nitelikteki bilgi, olay ve gelişmedir.

Sürekli bilgi ise içsel bilgi tanımı dışında kalan tüm bilgi, olay ve gelişmeleri ifade eder.

Bu ayrım önemlidir, çünkü içsel bilgi gizlilik, erteleme ve erken açıklama bakımından daha hassas bir rejime tabidir.

Sürekli bilgilerde ise düzenli izleme, sermaye ve yönetim kontrolündeki değişiklikler gibi daha kalıcı açıklama başlıkları öne çıkar.

Açıklama yükümlülüğünün yerine getirilme biçimi, açıklamanın içeriği kadar önemlidir.

Açıklama bilgiye hızlı erişimi sağlamalı, yatırımcılar arasında eşit işlem ilkesine aykırı sonuç doğurmamalıdır.

Yanlış, yanıltıcı, temelsiz, abartılı veya eksik ifadeler kullanılmamalı; ihraççının mevcut koşulları hakkında yatırımcıların yanlış kanaate ulaşmasına neden olunmamalıdır.

Bu kural, kamuyu aydınlatmanın yalnızca bir duyuru yapma işlemi olmadığını gösterir.

Duyurunun dili, kapsamı, zamanlaması ve erişilebilirliği yatırımcı korumasının parçasıdır.

Açıklanması gereken özel durumları öğrenen kişiler de açıklama yapılıncaya kadar bilginin gizliliğini korumak zorundadır.

İçsel bilgilerin açıklanmasında temel kural, bilgi veya bu bilgiye ilişkin daha önce açıklanan hususlardaki değişiklik ortaya çıktığında ya da öğrenildiğinde ihraççı tarafından kamuya açıklama yapılmasıdır.

Bazen içsel bilgi ihraççının bilgisi dışında, ihraççı üzerinde belirli oranlarda paya, oy hakkına veya yönetim kurulu üyesi seçme ya da aday gösterme imtiyazına sahip kişilerce öğrenilebilir.

Bu durumda açıklama yükümlülüğü ilgili kişiler bakımından da doğabilir.

İhraççının ana ortaklığı veya bağlı ortaklıklarının faaliyetlerinde, finansal yapısında ya da yönetim ve sermaye ilişkilerinde ihraççıyı önemli ölçüde etkileyen değişiklikler de açıklama konusu olur.

Böylece piyasa, yalnız doğrudan ihraççı içindeki olaylarla değil, ihraççıyı etkileyen grup içi gelişmelerle de bilgilendirilir.

Tebliğ içsel bilginin açıklanmasının ertelenmesine de izin verir; fakat bu izin sınırsız değildir.

İhraççı, sorumluluğu kendisine ait olmak üzere, meşru çıkarlarının zarar görmemesi için açıklamayı erteleyebilir.

Bunun için üç koşul birlikte düşünülür: erteleme yatırımcıların yanıltılmasına yol açmamalı, bilgi gizli tutulabilmeli ve erteleme meşru çıkarı korumaya hizmet etmelidir.

Erteleme sebebi ortadan kalktığında bilgi açıklanır ve açıklamada erteleme kararı ile temel sebepleri belirtilir.

Kurul gerekirse erteleme gerekçesinin yerinde olup olmadığını inceleyebilir.

Eğer ertelenen olaya konu gelişme hiç gerçekleşmezse açıklama yapılmayabilir.

Bu yapı, hem şirketin meşru çıkarını hem yatırımcının bilgi hakkını dengelemeye çalışır.

Gizliliğin korunması erteleme rejiminin ayrılmaz koşuludur.

İhraççılar, ertelenen içsel bilgiye erişimi olan kişiler dışındakilerin bu bilgiye ulaşmasını önleyecek düzenlemeler yapmak zorundadır.

İçsel bilgiye erişen kişilerin kanuni yükümlülükleri ve bilginin kötüye kullanılması ya da yayılması halinde karşılaşılacak yaptırımlar konusunda bilgilendirilmesi gerekir.

Gizlilik sağlanamazsa açıklama yapılmalıdır.

Bu nedenle erteleme, bilgiyi saklamak için kolay bir yol değil, sıkı kontrol gerektiren geçici bir istisnadır.

İçsel bilgilere düzenli erişimi olan kişiler ayrıca MKK'ya bildirilir; listede yer alma sebebi değiştiğinde, yeni kişi eklendiğinde veya erişim kalktığında liste güncellenir.

Tebliğ olağan dışı fiyat ve miktar hareketleri ile haber ve söylentileri de açıklama rejimine bağlar.

Sermaye piyasası aracının fiyatında veya işlem hacminde olağan piyasa koşullarıyla açıklanamayan değişim olduğunda ilgili borsanın talebi üzerine ihraççı açıklama yapmak zorundadır.

Bu açıklamada kamuya duyurulmamış özel durum bulunup bulunmadığı belirtilir.

Benzer şekilde, aracın değerini, fiyatını veya yatırım kararını etkileyebilecek önemdeki haber veya söylentiler ilk kez kamuya yayılırsa ya da daha önce açıklanan bilgilerden farklı içerik taşırsa ihraççı bunların doğru veya yeterli olup olmadığı konusunda açıklama yapar.

Eğer haber ertelenmiş bilgiye ilişkinse erteleme sebebinin ortadan kalktığı kabul edilerek açıklama gündeme gelir.

Geleceğe yönelik değerlendirmeler bu rejimde dikkatli ele alınır.

Tebliğ, bu tür değerlendirmelerin kamuya açıklanmasını zorunlu tutmaz; fakat açıklama yapılmak istenirse bunun özel durum açıklaması disiplini içinde yapılmasını bekler.

Böylece şirketin beklenti, tahmin veya plan niteliğindeki ifadeleri yatırımcıyı kesin gerçekleşecek bir sonuç varmış gibi yönlendirmemelidir.

Daha önce yapılmış özel durum açıklamalarında gelişme veya değişiklik olursa bunların güncellenerek kamuya duyurulması gerekir.

Bu kural, kamuyu aydınlatmanın tek seferlik bir bildirim değil, açıklanan olayın gelişimini izleyen dinamik bir sorumluluk olduğunu gösterir.

Sürekli bilgi alanında sermaye yapısı ve yönetim kontrolüne ilişkin eşikler önemlidir.

Payları borsada işlem gören bir ihraççıda belirli pay veya oy hakkı oranlarına ulaşılması ya da bu oranların altına düşülmesi açıklama yükümlülüğü doğurur.

Bu oranlar yönetim kontrolünün ve yatırımcı beklentisinin değişebileceği eşikleri gösterir.

Halka açık olmayan ancak sermaye piyasası araçları borsada işlem gören ortaklıklarda bazı daha yüksek oranlar esas alınır.

Oy hakkının hesaplanmasında yalnız doğrudan sahip olunan paylar değil, birlikte hareket, dolaylı kontrol, oy hakkı devri, intifa, teminat veya vekalet gibi durumlar da dikkate alınabilir.

Böylece ekonomik etki ile hukuki görünüm arasındaki farkın piyasayı yanıltması önlenmeye çalışılır.

Açıklama yükümlülüğünün kapsamı, açıklamanın hangi bilgileri içereceğini de düzenler.

Sermaye yapısı veya yönetim kontrolüne ilişkin değişikliklerde açıklamayı yapmakla yükümlü kişinin adı ya da unvanı, işlem yapılan ihraççı, işlem tarihi, nominal değer, işlem tutarı, işlem öncesi ve sonrası pay veya oy hakkı oranı gibi bilgiler yatırımcının değişikliği anlamasına hizmet eder.

Paya dayalı araçlarda ise doğrudan paya sahip olunmasa bile gelecekte pay edinme hakkı veren aracın oy hakları üzerindeki etkisi dikkate alınır.

Bu yaklaşım, açıklama rejiminin yalnız mevcut pay defterine değil, ekonomik kontrol ihtimaline de baktığını gösterir.