SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları Konu Anlatımı

TSPB meslek kuralları, sermaye piyasası faaliyetlerinin yalnız mevzuata teknik uyumla değil, güven ve meslek disiplini içinde yürütülmesi gerektiğini anlatır.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği, yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmaya yetkili kuruluşlar ile sermaye piyasalarında faaliyet gösteren ve Kurul tarafından uygun görülen kurumların üye olduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

Aracı kurumlar, bankalar, menkul kıymet yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile portföy yönetim şirketleri bu üyelik çevresinde yer alabilir.

Birliğin amacı üyelerin müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetleri kolaylaştırmak, sermaye piyasasının gelişmesine katkı sağlamak, dürüstlük ve güveni hakim kılmak, meslek disiplini ve ahlakını korumaktır.

Meslek kurallarının temel işlevi, üyelerin birbirleriyle, müşterileriyle ve çalışanlarıyla ilişkilerinde hangi davranış standardına bağlı kalacağını belirlemektir.

Bu kurallar sermaye piyasasının ülke ekonomisine katkı sağlaması ve yatırımcıya daha kaliteli ürün ve hizmet sunulması hedefiyle oluşturulur.

Üyelerin çalışanlarının mesleki bilgiyle donanmış, etik değerlere bağlı ve saygın meslek mensupları olarak hareket etmesi beklenir.

Kurallara aykırı fiil ve işlemler ise yalnız ahlaki eleştiri konusu değildir; fiilin niteliğine göre uyarı, kınama, idari para cezası, üyelikten geçici çıkarma veya üyelikten sürekli çıkarma gibi disiplin yaptırımları uygulanabilir.

Genel ilkeler, bütün meslek kurallarının omurgasıdır.

Üyeler kanun, tüzük, yönetmelik ve düzenlemeleri bilmek ve bunlara bağlı kalmak zorundadır.

Dürüst ve adil davranma ilkesi, müşteri çıkarları ile piyasaların bütünlüğünü gözeterek doğru beyana dayalı ve mesleki gereklere uygun hareket etmeyi gerektirir.

Bağımsızlık ve tarafsızlık ilkesi, üyenin kendisinin, başka üyelerin, müşterilerin veya çalışanların bağımsızlığına gölge düşürebilecek teklif ve taleplerden kaçınmasını ve aynı koşullardaki müşterilere eşit davranmasını anlatır.

Mesleki özen ve titizlik, dikkatli ve basiretli hareket etmeyi, teknik bilgi birikimini sağlamayı, gelişmeleri takip etmeyi ve düzenlemelere bağlı kalmayı gerektirir.

Saydamlık ilkesi, üyelerin işlem ve ilişkilerinde ilgili tarafları ve kamu kurumlarını mevzuatın ve mesleki teamüllerin gerektirdiği şekilde tam, doğru, hızlı ve eşit bilgilendirmesini ister.

Kaynakları etkin kullanma ilkesi, işletmenin devamlılığı ve müşterilerin haklarının korunması için maddi, teknolojik ve beşeri kaynakların verimli kullanılmasını ifade eder.

Rekabet ve toplumsal yararı gözetme ilkesi, faaliyetlerin haksız rekabete yol açmayacak şekilde, meslek adabı içinde ve çevreye saygı da dahil toplumsal yarar düşünülerek yürütülmesini gerektirir.

Suç gelirlerinin aklanması, yolsuzluk ve benzeri suçlarla mücadele ise piyasanın güven ve açıklık içinde işlemesi için ulusal ve uluslararası kurallara uygun önlemler alınmasını, kurumlarla işbirliği yapılmasını ve çalışanlara eğitim verilmesini kapsar.

Müşterilerle ilişkilerde ilk basamak müşteriyi tanımadır.

Üyeler iş ilişkisi kurmadan önce kimlik bilgilerini alır, mesleki faaliyetlerini yazılı sözleşmeler çerçevesinde yürütür ve müşterinin mali durumu, yatırım amacı, yatırım süresi, risk ve getiri tercihleri hakkında gerekli bilgileri edinir.

Standart testler yapılır ve bilgiler güncel tutulur.

Bir ürün veya hizmetin müşteri için uygun olmadığı kanaatine ulaşılırsa müşteri uyarılır.

Müşteri bilgi vermez, eksik ya da güncel olmayan bilgi verirse hangi ürün ve hizmetlerin uygun olduğunun tespit edilemeyeceği belirtilir.

Bu kural, yatırım hizmetinin soyut tavsiye değil, müşteri profiliyle bağlantılı bir sorumluluk olduğunu gösterir.

Müşteri talimatlarına uyma ve bilgi verme de merkezi önemdedir.

Üyeler, çerçeve sözleşmenin sınırları içinde müşterinin yatırım tercihlerini, portföy durumunu, kişisel ihtiyaçlarını ve finansal bilgilerini dikkate alarak müşteri çıkarını korumaya yönelik davranır.

Talimatların kesin, açık ve anlaşılır olması için gerekli önlemler alınır.

Müşterilere verilen bilgiler güvenilir belge, destekleyici rapor ve analizlere dayanmalı; kesin bilgi ile yoruma dayalı bilgi ayrımı anlaşılabilir olmalıdır.

Abartılı, yanıltıcı, yanlış anlaşılabilecek veya belirli bir getiriyi garanti eden ifadeler kullanılmamalıdır.

İşlemlerden doğan ücret, komisyon, masraf, karşılıklı yükümlülükler ve yaptırımlar doğru, eksiksiz ve zamanında açıklanmalıdır.

Müşteri menfaatleri, çıkar çatışmaları ve sır saklama kuralları üyelerin günlük faaliyetlerinde sınır çizer.

Üyeler sadakat ve özen borcunu gözetir, sözleşmelere müşteri haklarını zedeleyen veya iyi niyete aykırı hükümler koyamaz, müşterinin bilgisizlik ve tecrübesizliğinden yararlanarak kendi lehine kazanç sağlayamaz.

Çıkar çatışması üye ile müşteri arasında ya da müşteriler arasında doğabilir.

Önlenemeyen çatışmalarda önce müşteri menfaati gözetilir ve durum müşteriye bildirilir; müşteriler arası çatışmalarda adil ve tarafsız davranılır.

Sır saklama kuralı, müşteriye ait kimlik ve faaliyet bilgilerinin yetkili merciler dışında açıklanmamasını ve üye ya da başkası lehine kullanılmamasını gerektirir.

İlan, reklam ve promosyon faaliyetleri de meslek kurallarının kapsamındadır.

Üyeler mali yapıları, sundukları hizmetler ve sermaye piyasası araçlarına ilişkin duyurularda dürüst ve gerçekçi davranmalı, haksız rekabet doğuracak fiillerden kaçınmalıdır.

Aldatıcı, küçük düşürücü, yanıltıcı, deneyim ve bilgi eksikliğini istismar eden kampanyalar yapılamaz.

En iyi, en güvenilir, en çok kazandıran gibi subjektif ve abartılı ifadeler haksız rekabet riski taşıdığı için kullanılmamalıdır.

Mutlak getiri veya zarara karşı garanti taahhüdü verilmemeli, diğer üyelerin ticari ününü zedeleyen ifade ve görüntülerden kaçınılmalıdır.

Promosyon maliyetlerinin yatırımcı hesaplarına yansıtılmaması ve müşteri aleyhine komisyon değişikliği yapılmaması da bu yaklaşımın parçasıdır.

Diğer üyelerle ilişkilerde dayanışma, bilgi paylaşımı ve haksız rekabetten kaçınma öne çıkar.

Üyeler sermaye piyasasının sağlıklı gelişmesi ve finansal suçların önlenmesi için dayanışma içinde hareket eder.

Diğer üyelerin ticari itibarını zedeleyici, yanlış veya kötüleyici beyanlarla müşteri elde etmeye çalışamaz.

Kamuya açıklanmamış bilgileri kullanarak kendileri veya müşterileri için işlem yapamaz, başkalarını bu yönde yönlendiremez; piyasa dolandırıcılığına yönelik işlemlerden ve piyasa bozucu eylemlerden kaçınır.

Komisyon, ücret ve masraflarda basiretli tacir gibi davranılması, tarifelerde yer alan oranların dolanılmaması ve başka üyelerin faaliyetlerini kesintiye uğratacak personel transferlerinden kaçınılması da rekabet düzeninin parçasıdır.

Çalışanlarla ilişkilerde mesleki yeterlilik, lisans, etik ilkelere uyum, iç kontrol, kariyer gelişimi ve müşterilerle uygun olmayan kişisel ilişkilerden kaçınma kuralları bulunur.

Üyeler çalışanlarının görevin gerektirdiği bilgi birikimi ve sorumluluk duygusuna sahip olmasını gözetir.

Mesleki yeterlilik, gerekli eğitim ve deneyimin faaliyetleri yürütecek düzeyde olmasını ifade eder; mevzuatın aradığı lisansa sahip olmak ve etik ilkelere bağlı kalmak bu yeterliliğin parçasıdır.

Mesleki özen ve titizlik ise ayrıntılara dikkat, basiretli çalışma ve iç kontrol sistemiyle desteklenir.

Çalışanların müşterilerle borç, kefalet, müşterek hesap, yüksek değerli hediye veya yetkisiz vekalet ilişkisine girmemesi, müşteri güveninin kişisel çıkar ilişkileriyle zedelenmesini önler.