SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1 Konu Anlatımı

Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği, yatırım fonlarının nasıl kurulacağını, nasıl yönetileceğini, katılma paylarının nasıl ihraç edileceğini ve yatırımcının hangi belgelerle bilgilendirileceğini düzenler.

Yatırım fonu, tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan para veya diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına portföy işletmek üzere kurulan tüzel kişiliği bulunmayan bir malvarlığıdır.

Bu tanımda üç unsur özellikle önemlidir: fon yatırımcı hesabına işletilir, portföy yönetim şirketi tarafından içtüzükle kurulur ve fonun kendisi ayrı bir tüzel kişi değil, ayrılmış bir malvarlığıdır.

Bu nedenle fonu anlamak için şirketten çok malvarlığı, kurucu, yönetici, saklayıcı ve katılma payı ilişkisine odaklanmak gerekir.

Tebliğ, yatırım fonlarında yeni yapıyı portföy yönetim şirketi merkezli kurar.

Münhasıran portföy yönetim şirketleri fonların kurucusu ve yöneticisi olur.

Fon portföyünde yer alan varlık ve işlemler ise portföy saklama hizmeti veren yetkili kuruluşlar tarafından saklanır.

Kurucu, fonun temsilinden, yönetiminden, yönetimin denetlenmesinden ve faaliyetlerin içtüzük ile izahname hükümlerine uygun yürütülmesinden sorumludur.

Dışarıdan portföy yöneticiliği dahil hizmet alınması bu sorumluluğu kaldırmaz.

Portföy yöneticileri, fonun stratejisine uygun biçimde yatırımcı lehine ve yatırımcının çıkarını gözeterek hareket etmek zorundadır.

Tebliğin kapsamı da doğru çizilmelidir.

Borsa yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonları bu Tebliğ dışında bırakılmıştır.

Bunlar dışında kalan yatırım fonları bakımından şemsiye fon yapısı esastır.

Şemsiye fon, katılma payları tek bir içtüzük kapsamında ihraç edilen fonları kapsayan üst yapıdır.

Şemsiye fona bağlı farklı fonlar ise her katılma payı ihracı için ayrı izahname ve yatırımcı bilgi formu düzenlenmesi şartıyla oluşturulur.

Bu model, tek içtüzük altında farklı stratejilere sahip fonların kurulmasını kolaylaştırır; ancak her fonun varlıkları, yükümlülükleri ve yatırımcıya açıklanan stratejisi ayrı ayrı izlenir.

Fon malvarlığının ayrılığı yatırımcı korumasının çekirdeğidir.

Fonun malvarlığı kurucunun ve portföy saklayıcısının malvarlığından ayrıdır.

Fon hesabına olması ve içtüzük ile izahnamede hüküm bulunması gibi sınırlı haller dışında fon malvarlığı teminat gösterilemez ve rehnedilemez.

Kurucunun veya portföy saklayıcısının yönetiminin ya da denetiminin kamu kurumlarına devredilmesi halinde bile fon malvarlığı başka amaçla kullanılamaz, kamu alacakları dahil haczedilemez, ihtiyati tedbire konu edilemez ve iflas masasına dahil edilemez.

Kurucunun üçüncü kişilere olan borçları ile fonların aynı kişilerden alacakları da mahsup edilemez.

Bu kurallar yatırımcının fon varlıklarına ilişkin ekonomik hakkını kurucu riskinden ayırır.

Şemsiye fonun yatırım yapabileceği varlıklar geniştir.

Türkiye'de kurulan ihraççılara ait paylar, özel sektör ve kamu borçlanma araçları, yabancı borçlanma araçları ve paylar, vadeli mevduat ve katılma hesapları, altın ve diğer kıymetli madenler, fon katılma payları, repo ve ters repo işlemleri, kira sertifikaları, gayrimenkul sertifikaları, varantlar, sertifikalar, para piyasası işlemleri, türev araç işlemlerinin nakit teminatları ve primleri, özel tasarlanmış yabancı yatırım araçları ve Kurulca uygun görülen diğer araçlar bu evrende yer alabilir.

Buna rağmen şemsiye fon, bu portföyleri işletmek dışında herhangi bir işle uğraşamaz.

Böylece fonun amacı yatırım portföyü işletmekle sınırlı tutulur.

Şemsiye fon türleri fonun ana yatırım stratejisini gösterir.

Borçlanma araçları şemsiye fonu, hisse senedi şemsiye fonu, kıymetli madenler şemsiye fonu, fon sepeti şemsiye fonu, para piyasası şemsiye fonu, katılım şemsiye fonu, değişken şemsiye fon, serbest şemsiye fon, garantili şemsiye fon ve koruma amaçlı şemsiye fon farklı yatırım mantıklarına karşılık gelir.

Örneğin borçlanma araçları fonunda fon toplam değerinin önemli kısmı borçlanma araçlarına yönelir; para piyasası fonunda kısa vadeli ve likit araçlar öne çıkar; katılım fonunda faize dayalı olmayan para ve sermaye piyasası araçları kullanılır.

Hisse senedi yoğun fon ise belirli oranda Borsa İstanbul'da işlem gören paylardan oluşması gereken özel bir sınıflandırmadır.

Fon türleri arasındaki ayrım, portföy sınırlamaları ve yatırımcı beklentisi bakımından sonuç doğurur.

Bir fonun borçlanma aracı, hisse senedi, para piyasası veya kıymetli maden ağırlıklı olması, yatırımcının maruz kalacağı riskin ve getirinin farklı kaynaklardan doğacağını gösterir.

Serbest şemsiye fon, katılma payları yalnız nitelikli yatırımcılara satılmak üzere kurulmuş fonları kapsar; bu da yatırımcı kitlesine göre koruma ve esneklik dengesinin değişebileceğini gösterir.

Garantili ve koruma amaçlı fonlarda ise yatırımcının başlangıç yatırımının belirli bir bölümünün veya üzerinde belirli getirinin geri ödenmesi, garanti veren veya yatırım stratejisiyle kurulan özel bir beklenti yaratır.

Bu nedenle fon türü adı, fonun ekonomik mantığını anlamada başlangıç noktasıdır.

Fon unvanı yatırımcıyı bilgilendiren ilk işaretlerden biridir.

Bu nedenle fonun yatırım stratejisine uygun olmalı, başka bir fonla aşırı benzerlik göstermemeli, ilgisiz kişi veya kurum çağrıştırmamalı ve kurucunun ya da yöneticinin ispatlanamayan üstünlüklerini ima etmemelidir.

Bazı ibarelerin kullanımı zorunludur.

Yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına belirli yoğunlukta yatırım yapan fonlarda yabancı ibaresi, belirli koşullarda döviz veya TL ibaresi, endeks izleyen fonlarda endeks ibaresi, özel yatırımcı kitlesine tahsisli fonlarda özel ibaresi, hisse senedi yoğun fonlarda bu niteliği gösteren ibare kullanılır.

Unvan bu nedenle pazarlama süsü değil, strateji ve risk bilgisinin kısa formudur.

Kuruluş ve ihraç süreci içtüzük, izahname ve yatırımcı bilgi formu üzerinden ilerler.

Şemsiye fon içtüzüğü, katılma payı sahipleri ile kurucu, portföy saklayıcısı ve varsa yönetici arasındaki genel işlem şartlarını içeren iltihaki sözleşme niteliğindedir.

Şemsiye fon kurulması için kurucu taslak içtüzük ve gerekli belgelerle Kurula başvurur; içtüzüğün Kurulca onaylanması, tescil edilmesi ve ilan edilmesi gerekir.

Her bir fonun katılma payı ihracında ise izahname ve yatırımcı bilgi formu düzenlenir.

Katılma paylarının ihraç edilebilmesi için izahnamenin Kurul tarafından onaylanması gerekir; ancak bu onay, izahnamedeki bilgilerin doğruluğunun Kurul tarafından garanti edildiği veya yatırım tavsiyesi verildiği anlamına gelmez.

İzahname yatırımcı açısından fonun ayrıntılı kimliğidir.

Fonun unvanı, türü, süresi, kurucusu, yöneticisi, portföy saklayıcısı, portföy yöneticileri, yatırım stratejisi, amacı, sınırlamaları, riskleri, alım satım usulleri, portföyün yönetimi, saklanması, değerlemesi, fon malvarlığından yapılabilecek harcamalar ve tasfiye esasları gibi bilgiler bu belgeyle açıklanır.

Başvuru sırasında bilgilerin tutarlı, anlaşılır ve standartlara uygun olması aranır.

Eksik bilgi varsa tamamlatılır.

Bu süreçte Kurulun onayı, yatırımcıya fonun tavsiye edildiği anlamına gelmez; yatırımcının doğru belgeye ulaşmasını sağlayan düzenleyici kontroldür.

Yatırımcı bilgi formu fonun yapısını, yatırım stratejisini ve risklerini özetleyen belgedir.