Genel Esaslar Konu Anlatımı

Kredi derecelendirmesinin genel esasları, finansal piyasalarda borç alan ile borç veren arasındaki bilgi ihtiyacından doğar.

Bir yatırımcı, devletin, belediyenin, bankanın, şirketin veya belirli bir borçlanma aracının yükümlülüklerini zamanında yerine getirip getiremeyeceğini tek başına ayrıntılı biçimde analiz edemeyebilir.

Derecelendirme kuruluşları bu noktada borçlunun kredi riski hakkında bağımsız görüş üretir.

Kaynakta kredi derecelendirmesi, borçlunun finansal yükümlülüğünü zamanında geri ödeme kapasitesi ve isteği hakkındaki görüş olarak açıklanır.

Bu görüş, kesin bilgi veya garanti değil, mevcut ve geçmiş bilgiler ile öngörülebilir gelişmelerin değerlendirilmesine dayanan nisbî bir kredi değerliliği yargısıdır.

Derecelendirmeye konu olan taraf geniştir.

Bir devletin borçlanması, bir belediyenin yükümlülüğü, bir finansal kuruluşun borcu, bir şirketin tahvili veya doğrudan ihraç edilmiş finansal varlığın kendisi derecelendirilebilir.

Bu nedenle kredi derecelendirmesi yalnız şirket analizi değildir; borç ilişkisinin bulunduğu farklı piyasa kesimlerinde kullanılabilir.

Dereceler genellikle halka açıklanır ve kolay anlaşılabilmesi için sembollere dönüştürülür.

AAA, BB gibi notlar, karmaşık kredi analizi sonucunu piyasa katılımcılarının hızlı okuyabileceği işaretlere indirger.

Fakat bu sade gösterim, notun arkasındaki muhakemenin tamamen mekanik olduğu anlamına gelmez.

Kredi dereceleri, derecelendirme komitelerinin uzman görüşlerini ve kantitatif değerlendirmeleri birlikte içerir.

Kaynak, dereceleri açıklayan tamamen formel kurallar ve eksiksiz veri setine ulaşmanın söz konusu olmadığını belirtir.

Bu bilgi, sınavda rating ile matematiksel scoring ayrımını kavramak için önemlidir.

Rating, uzman kuruluşun borçlunun göreli kredi değerliliği hakkında açıkladığı görüştür.

Bu görüş istatistiksel bir temerrüt yüzdesiyle bire bir aynı şey değildir.

Derecelendirme kuruluşları da kredi derecelerinin borçluların diğer borçlulara göre göreli kredi değerliliğini ifade ettiğini özellikle vurgular.

Kredi derecesi yatırım tavsiyesi değildir.

Bir borçlanma aracını satın alma, satma veya elde tutma önerisi olarak okunmamalıdır.

Aynı şekilde tahvil fiyatı hakkında doğrudan yorum içermez ve temerrüt olasılığını yüzde olarak vermez.

Derecelendirme kuruluşu cari ve geçmiş bilgileri, ayrıca ileriye dönük görülebilir olayların potansiyel etkilerini dikkate alabilir; buna rağmen verilen not gelecekteki kredi kalitesinin kesin garantisi değildir.

Bu sınır, derecelerin piyasa işlevini zayıflatmaz; yalnızca notların ne için kullanılacağını doğru belirler.

Dereceler kredi riski konusunda bilgi sağlar, yatırım kararının tamamının yerine geçmez.

Yatırımcılar kredi derecelerini, yatırım kararlarında ve portföy yönetiminde kredi riskini değerlendirmek için kullanır.

Kurumsal yatırımcılar, bankalar, sigorta şirketleri, emeklilik fonları ve aracı kurumlar farklı ihraççıları ve borçlanma araçlarını karşılaştırırken derecelerden yararlanabilir.

Bazı fonlar belirli bir notun altındaki enstrümanlara yatırım yapmama kuralı uygulayabilir.

Bu durumda derece, yatırım evrenini belirleyen bir eşik işlevi de görür.

Ancak yatırımcıların kendi analizlerini tamamen bırakması beklenmez; derece, kredi analizini destekleyen ve karşılaştırmayı kolaylaştıran bir bilgi kaynağıdır.

Aracı kuruluşlar açısından dereceler, borç enstrümanlarının göreli riskini kıyaslamaya ve ihraçların faiz oranlarının belirlenmesine yardımcı olur.

Yatırım bankacıları tasarrufların yatırımcılardan ihraççılara aktarılmasında aracılık ederken, piyasaya sunulan borcun hangi risk düzeyinde algılanacağını bilmek ister.

Borç ihraç edenler için derecelendirme, piyasaya kendi kredi değerlilikleri hakkında bağımsız bir sinyal verme aracıdır.

Daha yüksek not, genel kural olarak daha güçlü kredi değerliliği ve daha düşük borçlanma maliyetiyle ilişkilendirilebilir; düşük not ise zayıf kredi değerliliği nedeniyle daha yüksek faiz beklentisi doğurabilir.

Şirketler, hükümetler ve belediyeler kredi dereceleri sayesinde sermaye piyasalarından fon bulma sürecini kolaylaştırabilir.

Banka kredisi yerine tahvil ihraç ederek doğrudan yatırımcılardan borçlanmak isteyen kurumlar, yatırımcılara kendi riskleri hakkında anlaşılır bilgi sunmak zorundadır.

Kaynakta kredi derecelerinin tahvil ihraç etme ve satın alma süreçlerini kolaylaştıran, uzun vadeli ve geniş çevrede kabul gören göreli kredi riski ölçüsü sağladığı belirtilir.

Derecelendirilmemiş bir borç enstrümanını piyasaya sunmanın güçleşmesi de bu işlevle ilgilidir.

İşletmeler ve finansal kurumlar, kredi duyarlı işlemlerde karşı taraf riskini değerlendirirken dereceleri kullanabilir.

Karşı taraf riski, sözleşmenin diğer tarafının yükümlülüklerini yerine getirmeme ihtimalidir.

Bir işletme potansiyel ortaklık, ticari ilişki veya finansal işlem kararı alırken derecelendirme kuruluşlarının sağladığı bilgilerden yararlanabilir.

Bankalar ise sermaye yeterliliği hesaplamalarında, özellikle standart yöntemde dışsal kredi kuruluşlarının notlarını kullanabilir.

Böylece kredi dereceleri sadece yatırımcı davranışını değil, finansal kurumların risk ölçümü ve düzenleyici sermaye uygulamalarını da etkileyebilir.

Makro ekonomik açıdan derecelerin temel katkısı bilgi asimetrisini azaltmak ve fon maliyetinin daha sağlıklı oluşmasına yardım etmektir.

Borcun maliyeti risksiz faiz oranı, geri ödenmeme riski, vade riski, likidite riski ve ülke riski gibi unsurlardan etkilenir.

Kredi dereceleri özellikle geri ödenmeme riski ve ülke riskiyle doğrudan ilişkilidir.

Risklerin doğru yansıtılması, borçlanma faizlerinin de daha doğru fiyatlanmasına katkı verir.

Böylece yüksek kredi değerliliği olan borçlular daha kolay ve daha ucuz fon bulabilirken, çok riskli alanlara fonların bilinçsizce yönelmesi engellenebilir.

Bu faydaların gerçekleşmesi, derecelerin zamanında, doğru ve tarafsız verilmesine bağlıdır.

Kaynak, kredi derecelendirme kuruluşlarının bu konuda her zaman başarılı sayılamayacağını ve bazı kriz örneklerinde not değişikliklerinin geç kaldığını belirtir.

Bu nedenle genel esasları öğrenirken iki taraflı düşünmek gerekir.

Bir yandan kredi dereceleri piyasaya şeffaflık sağlar, temsil maliyetlerini azaltır, fon aktarımını kolaylaştırır ve risk bazlı fiyatlamayı destekler.

Diğer yandan dereceler garanti değildir; piyasa katılımcıları notları bağımsız analiz, makro koşullar ve borçlunun güncel durumu ile birlikte değerlendirmelidir.

Kredi derecelerinin borçlu taraf açısından sonucu sermaye maliyetinde görülür.

Kaynakta yüksek notun yüksek kredi değerliliği anlamına geleceği ve genel olarak daha düşük borçlanma faiziyle ilişkilendirileceği, düşük notun ise zayıf kredi değerliliği nedeniyle daha yüksek faiz doğurabileceği belirtilir.

Bu ilişki mekanik bir garanti değildir; piyasa koşulları, vade, likidite ve ülke riski de fiyatı etkiler.

Yine de derece, ihraççının daha geniş yatırımcı kitlesine ulaşmasına ve piyasayı kendi göreli riskliliği hakkında bilgilendirmesine yardım eder.