SPL Ticaret Hukuku Türk Ticaret Kanununun Anonim Şirketlere İlişkin Hükümleri (Madde 329-562) Konu Anlatımı

Anonim şirket hükümlerinin başlangıç noktası TTK m. 329'daki tanımdır.

Buna göre anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu olan şirkettir.

Sermayenin belirli olması, esas sermayenin kuruluşta gösterilmesini ve kanuni usuller dışında kendiliğinden değişmemesini ifade eder.

Sermayenin paylara bölünmesi, ortaklık konumunu bağımsız pay birimlerine bağlar.

Her pay, pay sahibinin sermayeye katılımını ve buna bağlı mali ve yönetsel haklarını gösterir.

Payı temsil eden senetler kıymetli evrak niteliği taşıyabilir ve sermaye piyasası bakımından menkul kıymet karakteri kazanabilir.

Bu nedenle anonim şirket, hem şirketler hukuku hem de sermaye piyasası hukuku açısından merkezi bir kurumdur.

Anonim şirketin borçlarından yalnız şirket malvarlığıyla sorumlu olması tüzel kişilik ayrılığının sonucudur.

Şirket, ortaklarından ayrı bir hak süjesidir; alacaklılar kural olarak pay sahiplerinin kişisel malvarlığına başvuramaz.

Pay sahiplerinin sorumluluğu ise taahhüt ettikleri sermaye payı ile ve şirkete karşıdır.

Pay sahibi sermaye borcunu yerine getirdiğinde şirket borçları nedeniyle ek ödeme yapmak zorunda kalmaz.

Tek borç ilkesi bu yapının tamamlayıcısıdır.

Kanunda öngörülen istisnalar dışında esas sözleşmeyle pay sahibine pay bedelini veya itibari değeri aşan prim dışında ek borç yüklenemez.

Böylece anonim şirket, sermaye katılımı ile sorumluluk sınırı arasında öngörülebilir bir bağ kurar.

Sınırlı sorumluluk mutlak koruma anlamına gelmez.

Kaynakta tüzel kişilik perdesinin aralanması, tüzel kişiliğin dürüstlük kuralına aykırı biçimde araçsallaştırıldığı istisnai durumlar için açıklanır.

Şirket ile pay sahibinin malvarlıkları birbirine karıştırılmışsa, şirket yalnız alacaklılardan kaçınmak için kullanılıyorsa veya tüzel kişilik hakkın kötüye kullanılmasına hizmet ediyorsa ayrılık perdesi kaldırılabilir.

Bu olağan bir sorumluluk rejimi değil, istisnai bir düzeltme aracıdır.

Sınav açısından dikkat edilmesi gereken nokta, anonim şirketin kuralının sınırlı sorumluluk olduğu; perde aralamanın ise kötüye kullanım koşullarında gündeme gelen dar yorumlu bir istisna olduğudur.

Anonim şirketler kanunen yasaklanmamış her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir.

Amaç genellikle kar elde etmek ve paylaşmaktır; fakat şirket konusu kanuna, ahlaka veya kamu düzenine aykırı olamaz.

Anonim şirket tacir sayıldığı için ticaret unvanı kullanır ve unvanda şirket türünü gösteren ibare yer alır.

Gerçek kişinin adı veya soyadı unvanda bulunuyorsa şirket türünü gösteren ibare kısaltılamaz.

TTK, anonim şirketin tek pay sahibiyle kurulmasına izin verir.

Tek pay sahibi gerçek veya tüzel kişi olabilir.

Ancak şirketin kendi paylarının tamamını iktisap ederek tek pay sahibi haline gelmesi yasaktır.

Bu düzenleme, tek kişilik anonim şirketi mümkün kılarken şirketin kendi kendisinin ortağı haline gelmesini engeller.

Kuruluş bakımından esas sermaye sistemi ve kayıtlı sermaye sistemi ayrımı önemlidir.

Esas sermaye sisteminde sermaye esas sözleşmede belirlenir ve artırılıp azaltılması kanuni usule tabidir.

Kayıtlı sermaye sistemi, özellikle sermaye piyasasına açık şirketlerde yönetim kuruluna belirli tavan içinde sermaye artırımı esnekliği sağlar.

Kaynak, halka kapalı anonim şirketler için asgari sermaye tutarlarını ve halka açık kayıtlı sermaye bakımından SPK eşiğini ayrıca ele alır.

Sermaye şartları yalnız rakamsal bir kuruluş koşulu değildir; anonim şirkette alacaklıların esas güvencesi şirket malvarlığı olduğu için, sermayenin gerçekliği ve korunması hukuk düzeninin temel kaygısıdır.

Anonim şirketin kuruluşunda kurucu, pay taahhüt edip esas sözleşmeyi imzalayan kişidir.

Ani kuruluşta kurucular esas sözleşmeyi hazırlar, imzalar noterce onaylanır, sermaye taahhüt edilir ve gerekli ödemeler yapılır.

Bazı şirketler için Bakanlık izni gerekir.

Daha sonra ticaret siciline tescil ve ilanla şirket tüzel kişilik kazanır.

Tescilden önce ön şirket aşaması doğar; ancak anonim şirketin tam hak süjesi haline gelmesi tescille gerçekleşir.

Nitelikli ani kuruluşta ayni sermaye konulması, işletme veya ayın devralınması ya da kurucu menfaati tanınması gibi özel unsurlar bulunduğundan değerleme, belge ve koruma kuralları daha fazla önem kazanır.

Kuruluş belgelerinin sicil dosyasına konulması ve şirket tarafından saklanması da düzenin izlenebilirliği açısından gereklidir.

Anonim şirket hukukunda malvarlığının ve sermayenin korunması ilkesi geniş bir alana yayılır.

Ayni sermaye değerlemesinde objektiflik, nakdi sermaye ödeme kuralları, sermaye kaybı ve borca batıklık durumlarında yönetim kurulunun alacağı tedbirler, kar dağıtım sınırları ve şirketin pay sahiplerine borç vermesine ilişkin yasaklar bu ilkenin görünümüdür.

Pay sahiplerinin şirkete borçlanma yasağı, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçların ifa edilmesini ve şirketin serbest kaynaklarının zararları karşılayacak düzeyde olmasını arar.

Amaç, şirket kaynaklarının pay sahiplerine örtülü biçimde aktarılmasını ve alacaklı güvencesinin zayıflamasını önlemektir.

Emredici hükümler ilkesi, anonim şirket esas sözleşmesinin kanundan sapma alanını sınırlar.

Esas sözleşme, anonim şirketlere ilişkin hükümlerden ancak kanunda açıkça izin verildiği ölçüde ayrılabilir.

Bu ilke, pay sahipleri ve alacaklılar açısından öngörülebilir bir çerçeve yaratır.

Eşit işlem ilkesi, pay sahiplerinin eşit şartlarda eşit işleme tabi tutulmasını gerektirir.

Oransallık ilkesi, kar payı, tasfiye payı, rüçhan hakkı ve oy hakkı gibi haklarda sermaye katılım oranının önemini gösterir.

Buna karşılık genel kurula katılma, bilgi alma, inceleme, özel denetim isteme ve iptal davası açma gibi koruyucu haklar, yalnız sermaye oranına indirgenemez.

Yönetim kurulu anonim şirketin yönetim ve temsil organıdır.

Şirketin stratejik kararlarının alınması, temsil yetkisinin kullanılması, defter ve kayıt düzeninin sağlanması, finansal tabloların hazırlanması, genel kurulun toplantıya çağrılması ve riskin erken saptanmasına ilişkin görevler bu organın önemini gösterir.

Yönetim kurulu üyeleri görevlerini kusurlu biçimde ihlal ettiklerinde şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumlulukla karşılaşabilir.

Sorumluluk rejiminde doğrudan zarar ile şirketin uğradığı zarar ayrımı önemlidir.

Şirket zarar gördüğünde tazminatın şirkete ödenmesi istenir; pay sahibi şirket zararı nedeniyle kişisel ödeme talep edemez.