SPL Kurumsal Yönetim Derecelendirme Lisansı Sınav Konuları Muhasebe ve Finansal Raporlama Konu Anlatımı

Muhasebe, işletmenin tamamen veya kısmen finansal nitelikli ve para ile ifade edilebilen işlemlerini toplayan, doğrulayan, kaydeden, sınıflandıran, raporlayan ve yorumlanabilir bilgiye dönüştüren bir sistemdir. Bu sistem işletme faaliyetleri ile karar vericiler arasında köprü kurar; geçmiş işlemleri güvenilir biçimde saklar ve finansal durum ile finansal performans hakkında rapor üretir. Temel kavramlar muhasebenin kuramsal omurgasını oluşturur. Sosyal sorumluluk, kişilik, işletmenin sürekliliği, dönemsellik, parayla ölçülme, maliyet esası, tarafsızlık ve belgelendirme, tutarlılık, tam açıklama, ihtiyatlılık, önemlilik ve özün önceliği, bilginin nasıl üretileceğini belirler. Genel muhasebenin teknik çekirdeği muhasebe temel denklemidir: varlıklar borçlar ve özsermayenin toplamına eşittir. Gelir tablosu ise gelir ve giderleri dönemsel olarak karşılaştırarak kar veya zararı gösterir; hesap sınıfları ve çift yanlı kayıt bu dengenin günlük işlemlere uygulanmasını sağlar.

Finansal raporlamaya ilişkin kavramsal çerçeve, finansal tabloların hangi kullanıcılar için, hangi amaçla ve hangi nitelikte bilgi üreteceğini açıklar. Genel amaçlı finansal raporlamanın temel hedefi, işletmeye kaynak sağlama ve diğer ekonomik kararlar için faydalı finansal bilgi sunmaktır. Mevcut ve potansiyel yatırımcılar, borç verenler ve kredi verenler asli kullanıcı kabul edilir; çünkü çoğu zaman işletmeden doğrudan özel bilgi talep etme imkanları sınırlıdır. Faydalı finansal bilginin temel nitelikleri ihtiyaca uygunluk ve gerçeğe uygun sunumdur. Karşılaştırılabilirlik, doğrulanabilirlik, zamanında sunum ve anlaşılabilirlik bu faydayı destekler. Kavramsal çerçeve ayrıca varlık, borç, gelir ve giderlerin hangi koşullarda tahakkuk edeceğini açıklar. Gelecekte ekonomik yarar olasılığı ve güvenilir ölçüm, finansal tablo kalemlerinin raporlanmasında ana eşiklerdir; ölçüm esasları ise tarihi maliyet ve cari değer yaklaşımları etrafında şekillenir.

TMS/TFRS başlığı, Türkiye'de finansal raporlamanın vergi kayıtlarından ayrılan standart temelli yönünü açıklar. Türk Ticaret Kanunu, tacirlerin yasal kayıtlarını esas olarak Vergi Usul Kanunu düzenine bağlarken, finansal tabloların KGK tarafından yayımlanan Türkiye Muhasebe Standartlarına, kavramsal çerçeveye ve yorumlara uygun hazırlanmasını öngörür. Bu standart seti dar anlamda TMS, TFRS ve yorumları; geniş anlamda ise KGK'nın işletme büyüklüğü, sektör ve özel ihtiyaçlara göre yayımladığı diğer çerçeveleri kapsar. KAYİK niteliğindeki işletmeler TFRS uygular; bağımsız denetime tabi olup TFRS kapsamına girmeyenler BOBİ FRS'ye, bağımsız denetime tabi olmayan küçük ve mikro işletmeler ise KÜMİ FRS'ye yönelir. Standartların amacı finansal durum, performans ve nakit akışları hakkında karar faydası olan, gerçeğe uygun ve karşılaştırılabilir bilgi üretmektir. Bu çerçeve tablo unsurlarını ve genel raporlama ilkelerini birlikte düzenler.

Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği II-14.1, sermaye piyasasında finansal raporların hazırlanması, kabulü, bildirimi, kamuya açıklanması ve saklanmasına ilişkin ana çerçeveyi kurar. Tebliğin amacı kamunun zamanında, yeterli ve doğru aydınlatılmasıdır. Kapsamdaki işletmeler finansal tablolarını KGK tarafından yayımlanan TMS/TFRS'ye göre hazırlar; yıllık finansal rapor düzenlemekle, belirli işletmeler ise üç, altı ve dokuz aylık ara dönem finansal rapor hazırlamakla yükümlüdür. Yönetim kurulu finansal tablo ve faaliyet raporlarının kabulüne ayrı karar alır; finansal raporlamadan sorumlu üyeler ve yöneticiler kamuya açıklanacak raporlara sorumluluk beyanı ekler. Borsada işlem gören işletmeler, portföy yönetim şirketleri ve yatırım kuruluşları raporlarını KAP'a bildirir. Tebliğ ayrıca bildirim sürelerini, internet sitesinde ilanı, özet bilgilerin açıklanmasını ve sermaye piyasası muhasebe defterini düzenler.

Bağımsız denetimde temel kavramlar, finansal tablo kullanıcılarının güvenilir bilgi ihtiyacından doğar. Denetim, işletme yönetiminin hazırladığı finansal tabloların geçerli finansal raporlama çerçevesine uygunluğu hakkında bağımsız denetçinin yeterli ve uygun kanıt toplayarak görüş oluşturmasıdır. Amaç, denetlenen tabloların önemli yanlışlık içerip içermediği konusunda makul güvence sağlamak ve bu güvenceyi denetim raporuyla kullanıcılara iletmektir. Makul güvence mutlak güvence değildir; denetim örnekleme, muhakeme, iç kontrol sınırlılıkları ve kanıtın ikna edici niteliği nedeniyle kalan riski tamamen ortadan kaldırmaz. Bağımsızlık, mesleki şüphecilik, mesleki muhakeme, yeterli ve uygun denetim kanıtı, önemlilik, denetim riski ve önemli yanlış beyan riski bu başlığın merkezindedir. Denetim standartları ise denetçinin planlama, kanıt toplama, değerlendirme ve raporlama sürecini ortak kalite ve güven çerçevesine bağlar.

Bağımsız denetime ilişkin düzenlemeler, Türkiye'de finansal tablo denetiminin hangi kurumlar, standartlar ve yükümlülükler çerçevesinde yürütüleceğini belirler. Kaynağın ana ekseni KGK'nın kamu gözetimi, muhasebe ve denetim standartlarını belirleme, bağımsız denetçi ve denetim kuruluşlarını yetkilendirme ve faaliyetlerini denetleme rolüdür. Uluslararası denetim standartları Türkiye'de Bağımsız Denetim Standartları olarak uygulanır; denetim planlama, kanıt, risk, önemlilik, raporlama ve özel hususlara ilişkin ayrıntılı kurallara bağlanır. Hangi şirketlerin bağımsız denetime tabi olacağı ise TTK ve ilgili Cumhurbaşkanı kararlarıyla belirlenen ölçütlere dayanır. Sermaye piyasasında ayrıca SPK düzenlemeleri, bağımsız denetim kuruluşlarının yetkilendirilmesi, finansal raporların denetimden geçirilmesi, sınırlı bağımsız denetim, denetim komitesi, sorumluluk beyanı ve raporlama süreleri gibi özel yükümlülükler getirir. Bu yüzden başlık, kurum, standart ve kapsam ilişkisinin birlikte okunmasını gerektirir.