SPL Ticaret Hukuku Türk Ticaret Kanununun Ticaret Şirketlerine İlişkin Genel Hükümleri (Madde 124-210) Konu Anlatımı

TTK'nın ticaret şirketlerine ilişkin genel hükümleri, farklı şirket tiplerinin ortak hukuk zeminini oluşturur.

Bu hükümler önce hangi şirketlerin ticaret şirketi sayıldığını belirler.

Kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler kanuni ticaret şirketi tipleridir.

Bu sayım sınırlı sayı ilkesinin sonucudur; kişiler kanunda düzenlenmeyen karma bir ticaret şirketi tipi yaratamaz.

Kollektif ve komandit şirketler şahıs şirketi niteliğindedir.

Anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler ise sermaye şirketi grubundadır.

Kooperatifler ticaret şirketi sayılmakla birlikte şahıs şirketi ve sermaye şirketi ayrımının dışında değerlendirilir.

TTK'da hüküm bulunmayan durumlarda Türk Medeni Kanunu'nun tüzel kişilere ve Türk Borçlar Kanunu'nun adi ortaklığa ilişkin hükümleri, niteliklerine uygun düştüğü ölçüde tamamlayıcı rol oynar.

Genel hükümlerin en önemli sonucu tüzel kişiliktir.

Ticaret şirketleri adi ortaklıktan farklı olarak ayrı bir hak süjesidir.

Şirketin kendi malvarlığı, ticaret unvanı, hak ehliyeti ve borç üstlenme kapasitesi bulunur.

Bu ayrılık özellikle alacaklıların başvuracağı malvarlığının belirlenmesinde önemlidir.

Şirket borcu kural olarak şirket malvarlığından karşılanır; ortağın kişisel borcu da kendiliğinden şirket borcu haline gelmez.

Tüzel kişilik, ortakların şirketle ilişkisini tamamen koparmaz; sermaye koyma borcu, sadakat yükümlülüğü veya şirket türüne göre sorumluluk hükümleri devam eder.

Fakat şirketin ekonomik varlığı ile ortakların kişisel malvarlığı arasındaki sınır, ticaret şirketleri hukukunun temel güvenlik çizgisidir.

TTK m. 125 ile eski ultra vires yaklaşımı terk edilmiştir.

Eski sistemde şirketlerin hak ehliyeti esas sözleşmede veya şirket sözleşmesinde yer alan işletme konusu ile sınırlandırılabiliyordu.

Yeni sistemde ticaret şirketleri, insana özgü nitelikler dışında kalan bütün haklardan yararlanabilir ve borç üstlenebilir.

Bu, işletme konusunun tamamen işlevsiz olduğu anlamına gelmez.

İşletme konusu esas sözleşmede yer alır ve özellikle anonim şirketlerde temsil yetkisinin sınırları bakımından önem kazanabilir.

Temsile yetkili kişilerin işletme konusu dışında yaptığı işlem kural olarak şirketi bağlar; fakat üçüncü kişinin bu aşımı bildiği veya bilebilecek durumda olduğu ispatlanırsa farklı sonuç doğabilir.

Esas sözleşmenin ilan edilmiş olması tek başına üçüncü kişinin bildiğini kanıtlamaz.

Sermaye koyma borcu şirket ilişkisinin ekonomik temelidir.

Şirket kavramı kişi, sözleşme, sermaye, ortak amaç ve ortak amaç için birlikte çalışma unsurlarıyla açıklanır.

Sermaye, şirketin faaliyete geçebilmesi ve alacaklı güvenliğinin sağlanması için zorunlu bir değerdir.

Para, alacak, kıymetli evrak, sermaye şirketi payları, fikri mülkiyet hakları, taşınırlar, taşınmazlar, ticari işletme ve devredilebilir elektronik ortamlar belirli koşullarla sermaye olarak getirilebilir.

Anonim şirketlerde ayni sermaye bakımından daha sıkı sınırlar vardır.

Üzerinde sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devredilebilen malvarlığı unsurları ayni sermaye olabilir.

Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar anonim şirkete sermaye olarak konulamaz.

Sermaye taahhüdü ile sermayenin şirkete fiilen geçmesi aynı şey değildir.

Taahhüt aşaması şirket sözleşmesi veya esas sözleşmeyle borcun doğmasını sağlar; tasarruf aşaması ise sermaye unsurunun şirkete geçmesi için gereken işlemlerin yapılmasını gerektirir.

Taşınmazlarda şirket sözleşmesindeki taahhüt özel şekil şartı yerine geçer; fakat şirketin taşınmaz üzerinde tasarruf edebilmesi için tapu sicilinde gerekli kayıtlar yapılmalıdır.

Taşınırlar güvenilir kişiye tevdi edilerek, fikri mülkiyet hakları özel sicillere kaydedilerek güvenceye alınır.

Alacağın sermaye olarak konulması halinde tahsil kabiliyeti ayrıca önemlidir.

Nakdi sermaye taahhüdünde anonim şirket paylarının itibari değerinin belirli bölümü tescilden önce, kalan kısmı ise kanunda öngörülen süre içinde ödenir.

Sermaye koyma borcunun yerine getirilmemesi yaptırıma bağlanmıştır.

Şirket borcun ifasını isteyebilir, eda davası açabilir ve gecikme zararı varsa tazminat talep edebilir.

Alacak sermaye olarak getirildiğinde tahsil için belirlenen sürenin aşılması temerrüt faizi doğurabilir.

Anonim şirketlere özgü olarak ıskat yaptırımı dikkat çeker.

Yönetim kurulu, borcunu ödemeyen pay sahibine usulüne uygun ihtarda bulunur; ödeme yapılmazsa pay sahibi ilgili paylardan doğan haklardan yoksun bırakılabilir, pay satılabilir ve varsa pay senetleri iptal edilebilir.

Bu yaptırım yalnız bedeli ödenmeyen paylar bakımından uygulanır.

Esas sözleşmede hüküm varsa temerrüt nedeniyle sözleşme cezası da gündeme gelebilir.

Ortakların kişisel alacaklıları konusu, şirket malvarlığı ile ortak malvarlığı ayrımının pratik sonucunu gösterir.

Şahıs şirketlerinde alacaklı, şirket devam ederken borçlu ortağa düşen kar payına, şirket sona ermişse tasfiye payına başvurabilir.

Sermaye şirketlerinde alacaklı, borçlu ortağın kar veya tasfiye payının yanında paylarını haczettirip paraya çevrilmesini isteyebilir.

Anonim şirkette pay senede bağlanmış olsun veya olmasın haciz konusu yapılabilir.

Ayrıca bütün ticaret şirketlerinde ortağın şirketten olan diğer alacakları haczedilebilir.

Bu özel hükümler, alacaklının borçlu ortağın şirket dışındaki kişisel malvarlığına başvurmasını engellemez.

Birleşme, bölünme ve tür değiştirme hükümleri şirketin hukuki yapısını tasfiyeye gitmeden değiştirmeyi sağlar.

Birleşme devralma veya yeni kuruluş şeklinde gerçekleşebilir.

Devralmada bir şirket diğerini aktif ve pasifleriyle devralır; yeni kuruluşta birden fazla şirket yeni kurulan şirkette birleşir.

Geçerli birleşmeler şirket türlerine göre sınırlıdır.

Sermaye şirketleri sermaye şirketleriyle, kooperatiflerle ve devralan olmak şartıyla şahıs şirketleriyle birleşebilir.

Birleşmede ortaklık paylarının ve haklarının korunması esastır.

Devrolunan şirket ortakları, eski paylarının değerini karşılayacak devralan şirket paylarını talep edebilir; gerekli hallerde sınırlı denkleştirme ödemesi yapılabilir.

Süreç yazılı birleşme sözleşmesi, birleşme raporu, inceleme hakkı, genel kurul onayı, tescil ve ilan gibi aşamalardan oluşur.

Bölünme tam veya kısmi olabilir.

Tam bölünmede şirketin bütün malvarlığı bölümlere ayrılarak başka şirketlere devredilir ve bölünen şirket sona erer.

Kısmi bölünmede malvarlığının bir kısmı devredilir; bölünen şirket varlığını sürdürebilir.

TTK'ya göre bölünebilecekler sermaye şirketleri ve kooperatiflerle sınırlıdır.

Tür değiştirme ise şirketin ekonomik devamlılığını koruyarak başka bir şirket tipine dönüşmesidir.