SPL Kurumsal Yönetim Derecelendirme Lisansı Sınav Konuları Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Konu Anlatımı

Paranın zaman değeri, bugünkü tüketimden vazgeçmenin ödülünü veya bugünkü tüketimi artırmak için gelecekte daha az tüketmeyi kabul etmenin bedelini açıklar. Fiyat düzeyi sabit ve belirsizlik yoksa saf zaman değeri yeterlidir; gerçek dünyada ise zaman, satın alma gücü değişimi ve belirsizlik gerekli getiri oranını oluşturur. Faiz, borç verilen fonun geliri veya borç alınan fonun maliyetidir. Basit faiz yalnız anapara üzerinden, bileşik faiz ise önceki dönem faizlerinin de anaparaya eklenmesiyle hesaplanır. Bileşikleşme sıklığı arttıkça efektif yıllık faiz oranı nominal orandan ayrışır; sürekli bileşik faiz teorik ve türevsel hesaplarda kullanılır. Paranın zaman değeri hesaplamalarında gelecekteki değer bugünkü nakdin büyütülmesi, bugünkü değer ise gelecekteki nakdin iskonto edilmesidir. Tek nakit akışı, farklı nakit akışları, anüite ve perpetüite hesapları bu temel büyütme ve indirgeme mantığının farklı uygulamalarıdır.

Finansal varlıklar temel olarak getiri ve risk özellikleriyle değerlendirilir. Getiri, dönemsel gelir ile fiyat değişiminden doğan sermaye kazancı veya kaybının toplam etkisidir. Tek dönem için elde tutma getirisi kullanılırken, çok dönemli performansta aritmetik ve geometrik ortalama farklı sonuçlar verir; bileşik etki nedeniyle geometrik getiri uzun dönem performansını daha gerçekçi özetler. Portföye para giriş ve çıkışları varsa para ağırlıklı getiri, portföy yöneticisinin performansı ayrıştırılacaksa zaman ağırlıklı getiri önem kazanır. Risk, beklenen getiriden sapma olasılığıdır ve genellikle varyans veya standart sapma ile ölçülür. Yalnız olumsuz sapmalar dikkate alınmak istendiğinde semivaryans kullanılır. Portföy riskinde tekil varlık riskleri kadar kovaryans ve korelasyon belirleyicidir. Risk ile beklenen getiri arasında pozitif ilişki vardır; yatırımcının fazladan aldığı risk için talep ettiği ek getiri risk primi olarak adlandırılır.

Portföy teorisi, yatırım kararını tek tek varlıkların beklenen getirisine indirgemek yerine, getiri ve riskin birlikte yönetilmesi gerektiğini açıklar. Markowitz yaklaşımında beklenen getiri istenen, varyans ise kaçınılan unsur olarak ele alınır; riskin azaltılmasında temel araç çeşitlendirmedir. Portföy getirisi varlık ağırlıklarıyla doğrusal biçimde hesaplanırken, portföy riski kovaryans ve korelasyon nedeniyle doğrusal değildir. Düşük veya negatif korelasyon, aynı getiri düzeyinde daha düşük risk sağlayabilir. Fırsat kümesi, piyasadaki varlıklarla oluşturulabilecek tüm portföyleri gösterir; belirli risk düzeyinde en yüksek getiriyi veya belirli getiri düzeyinde en düşük riski sunan portföyler etkin portföylerdir. Bu portföylerin oluşturduğu eğri etkin sınırdır. Optimal portföy, yatırımcının riskten kaçınma derecesini temsil eden kayıtsızlık eğrisiyle etkin sınırın teğet olduğu noktada belirlenir. Risksiz varlığın eklenmesi, etkin riskli portföy ile risksiz varlık arasında yeni bileşimler oluşturur.

Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli, sermaye piyasası dengede olduğunda riskli varlıkların beklenen getirisi ile sistematik riski arasındaki ilişkiyi açıklar. Model, Markowitz portföy teorisi ve sermaye pazarı teorisi üzerine kurulur; fakat toplam risk yerine çeşitlendirme ile yok edilemeyen sistematik riske odaklanır. Sermaye Pazarı Doğrusu iyi çeşitlendirilmiş portföyler için standart sapma üzerinden risk-getiri ilişkisini gösterirken, FVFM tekil varlıklar için risk ölçüsü olarak betayı kullanır. Beta, bir varlığın getirisinin pazar portföyü getirisine duyarlılığını ve portföy riskine yaptığı katkıyı gösterir. Beklenen getiri, risksiz faiz oranı ile beta çarpı pazar risk priminin toplamıdır. Menkul Kıymet Pazarı Doğrusu, beta ile beklenen getiri arasındaki doğrusal ilişkiyi temsil eder. Varlığın beklenen getirisi bu doğrunun üzerindeyse düşük fiyatlanmış, altındaysa yüksek fiyatlanmış olarak yorumlanabilir. Model sade varsayımlara dayanır, fakat karşılaştırma getirisi ve özsermaye maliyeti tahmininde yaygın kullanılır.

Arbitraj Fiyatlama Modeli, riskli varlıkların beklenen getirisini tek bir pazar değişkeniyle değil, birden fazla sistematik risk faktörüne duyarlılık üzerinden açıklar. Kaynak metindeki temel hareket noktası, denge piyasasında risksiz arbitraj fırsatlarının kalıcı olamayacağıdır. Arbitraj, benzer nitelikteki varlıkların farklı fiyatlanmasından yararlanarak eşanlı alım satımla risksiz kazanç elde etme çabasıdır. Böyle bir fırsat ortaya çıktığında yatırımcı işlemleri fiyat farkını kapatır. Modelde menkul kıymet getirileri, ekonomik büyüme, enflasyon, faiz veya benzeri ortak faktörlerden etkilenir; varlığa özgü risk ise iyi çeşitlendirilmiş portföylerde azalır. Bu nedenle beklenen getiri, faktör betaları ile her faktör için talep edilen risk primlerinin birleşimi olarak düşünülür. AFT, pazar portföyünü zorunlu tek referans yapmadığı için esnek, fakat faktör seçimi konusunda dikkat isteyen bir fiyatlama çerçevesidir.

Diğer modeller başlığı, tek pazar betasına dayalı fiyatlama yaklaşımının ötesine geçen faktör temelli varlık fiyatlama modellerini kapsar. Kaynak metinde özellikle çok faktörlü modellerin menkul kıymet getirilerini ekonomik büyüme, enflasyon, faiz oranı ve tahvil getiri farkları gibi ortak risk kaynaklarıyla açıklayabileceği anlatılır. Bu modellerde faktör betası, varlığın ilgili faktöre duyarlılığını gösterir; risk primi ise yatırımcının o riski taşımak için istediği ek getiriyi temsil eder. Fama-French üç faktör modeli, pazar riskine ek olarak şirket büyüklüğü ve defter değeri-piyasa değeri etkilerini kullanır. Bu değişkenler geçmiş getirileri açıklama gücü nedeniyle modele alınır ve bilinmeyen daha temel risk kaynaklarının göstergesi olarak yorumlanabilir. Bu modeller, değerleme ve kurumsal analizde riskin tek boyutlu olmadığını açık biçimde gösterir.

Temel analiz, bir şirketin değerini yalnız mevcut piyasa fiyatına bakarak değil, ekonomik çevre, sektör yapısı, rekabet koşulları, finansal projeksiyonlar ve değerleme yöntemleriyle birlikte değerlendiren yaklaşımdır. Kaynak metinde temel analiz makroekonomi ve sektör analiziyle başlar; ekonomik döngü, büyüme, faiz ve enflasyon gibi değişkenler şirket performansını etkiler. Stratejik rekabet analizi, yeni giriş tehdidi, tedarikçi ve alıcı gücü, ikame ürünler ve mevcut rekabet üzerinden sektör kârlılığını yorumlar. Finansal modelleme ise bu nitel değerlendirmeleri gelir tablosu, bilanço ve nakit akışı tahminlerine dönüştürür. Değerleme aşamasında maliyet, piyasa ve gelir yaklaşımları kullanılabilir. Sağlıklı temel analiz, nitel içgörü ile nicel disiplin arasında tutarlı bağ kurar; bu nedenle kurumsal yönetim incelemelerinde şirketin sürdürülebilir değer yaratma kapasitesini anlamak için merkezi önemdedir.

Teknik analiz, hisse senedi fiyatları ve işlem hacimlerinin grafikler üzerinden incelenmesine dayalı bir değerleme ve zamanlama yaklaşımıdır. Kaynak metinde teknik analiz, şirketin bilançosu veya sektör beklentilerinden çok fiyat hareketlerinin piyasa katılımcılarının davranışlarını yansıttığı varsayımıyla açıklanır. Fiyat değişimleri, zaman ufku, işlem miktarı ve genel piyasa durumu temel inceleme alanlarıdır. Trendler, fiyatların belirli bir yönde ilerleme eğilimini gösterir; yükselen, alçalan ve yatay piyasa ayrımı bu nedenle önemlidir. Hareketli ortalamalar, MACD ve RSI gibi göstergeler trendin yönünü, gücünü veya momentumunu yorumlamaya yardım eder. Destek, direnç, kanal, omuz-baş-omuz, ikili tepe-dip ve boşluklar ise fiyat davranışındaki kritik bölgeleri gösterir. Teknik analiz kesin değer değil, alım satım zamanlamasına yönelik destekleyici piyasa sinyali üretir ve teyit gerektirir.

Sermaye piyasası araçlarının değerlemesi, tahvil, bono ve hisse senedi gibi menkul kıymetlerin gelecekte sağlayacağı nakit akışlarının uygun iskonto oranıyla bugüne indirgenmesine dayanır. Kaynak metinde menkul kıymet, ortaklık veya alacaklılık sağlayan, dönemsel gelir getirebilen ve yatırım aracı olarak kullanılan kıymetli evrak olarak ele alınır. Sabit getirili araçlarda değerleme özellikle tahvil ve bono nakit akışları üzerinden açıklanır. Tahvil yatırımcısı anapara ve faizin ödenmeme riski, faiz oranı riski, enflasyon riski, vade riski, likidite riski ve erken itfa riskiyle karşılaşabilir. Tahvil değeri, kupon ödemeleri ile vade sonundaki anaparanın bugünkü değeridir. Nominal verim, cari verim ve vadeye kadar verim karar sürecinde kullanılır. Spot, başa baş ve vadeli faiz oranları da iskonto ve getiri eğrisi analizinin temel araçlarıdır.

Portföy performans ölçümü, yatırım kararının sonucunu yalnız getirinin büyüklüğüyle değil, bu getirinin hangi riskler, maliyetler ve karşılaştırma zemini altında oluştuğuyla değerlendirir. İlk adım portföy getirisini doğru ölçmektir; nakit giriş çıkışlarının yöneticinin kontrolünde olmadığı fonlarda zaman ağırlıklı getiri, yatırımcının fiili servet değişimini görmekte para ağırlıklı getiri daha anlamlıdır. Riske göre düzeltilmiş performans, aynı getiriyi sağlayan portföyler arasında daha az risk alanı üstün görür. Sharpe toplam riske, Treynor sistematik riske, Sortino aşağı yönlü riske, M2 ise piyasa riskiyle uyumlu getiri yorumuna odaklanır. Jensen alfası gerçekleşen getiriyi beta düzeyine göre beklenen getiriyle karşılaştırır. Bilgi ölçütü ve yakalama oranları referans portföye göre aktif yönetim başarısını, bileşen ve faktör analizleri ise getirinin hangi karar ve risk kaynaklarından doğduğunu açıklar.