TUS Tıbbi Patoloji Konu Anlatımı

Genel patoloji, zedeleyici etkenlere karşı hücre ve dokuların temel reaksiyonlarını inceler; özel patoloji ise organ sistemlerinin bu etkenlere verdiği reaksiyonlara odaklanır. Patolojide hastalık süreci etiyoloji, patogenez, morfolojik bulgular ve klinik bulgular olarak dört temel öğeyle anlaşılır. Hücre homeostaz adı verilen kararlı denge içinde işlevini sürdürür; çevresel değişikliklere adaptasyonla yanıt verir. Artmış gereksinim hiperplazi veya hipertrofiye, azalmış besin ya da uyarı atrofiye, kronik irritasyon metaplaziye yol açabilir. Adaptasyon kapasitesi aşılırsa hücre zedelenmesi ve ölüm gelişir. Nekroz, enzimatik sindirim ve protein denatürasyonu sonucu oluşan morfolojik değişiklikler bütünüdür; koagülasyon, likefaksiyon, kazeifikasyon, yağ ve fibrinoid nekroz tipleri altta yatan neden hakkında fikir verir. Apoptoz ise programlı hücre ölümüdür; membran geç evreye kadar korunur, hücre içeriği dışarı sızmaz ve genellikle inflamasyon gelişmez. İntrensek mitokondriyal yolak ve ekstrensek ölüm reseptörü yolağı kaspaz aktivasyonuyla hücre ölümünü yürütür.

Sistem patolojisi, hastalığı tek bir genel mekanizma olarak değil, belirli organ ve dokularda ortaya çıkan morfolojik değişiklikler üzerinden okur. Tıbbi Patoloji müfredatı baş-boyun, endokrin, üriner sistem, erkek genital sistem, nefropatoloji, kemik-yumuşak doku, jinekopatoloji, pediatrik ve perinatal hastalıklar, akciğer, hepatobiliyer-pankreas, deri, gastrointestinal sistem, hematopatoloji, kardiyovasküler sistem, meme, nöropatoloji, oftalmopatoloji, transplantasyon patolojisi ve sitopatolojiyi ayrı çalışma alanları olarak sıralar. Bu geniş yapı, sistem patolojisinde asıl becerinin yalnızca hastalık adı ezberlemek olmadığını gösterir. Öğrenci; materyalin doğru alınması, makroskopik örnekleme, mikroskobik değerlendirme, gerekli ek incelemenin seçimi, klinik bilgiyle ilişkilendirme ve rapora dönüştürme zincirini organ sistemi bağlamında kurmalıdır. Patoloji uzmanı tanı koyarken aynı zamanda tedaviyi yönlendiren prognostik, prediktif, immünhistokimyasal ve moleküler bilgileri de rapora entegre eder.

Neoplazi yeni büyüme anlamına gelen, normal dokulardan daha hızlı ve otonom büyüyebilen anormal doku kitlesidir. Tümörler klinik davranışlarına göre benign ve malign olarak ayrılır; malign tümörler kanserdir ve kökenlerine göre karsinom, sarkom, lösemi veya lenfoma gibi adlar alır. Benign-malign ayrımı diferansiyasyon ve anaplazi, büyüme hızı, lokal invazyon ve metastaz üzerinden yapılır. Displazi epitelde uniformite ve oriyantasyon kaybıdır; tüm kat epitel displazisi karsinoma in situ adını alır, bazal membranı aşmadığı için preinvazivdir. Maligniteyi belirleyen en kritik davranışlar komşu dokulara invazyon ve primer kitleyle bağlantısız organlarda metastazdır. Etiyolojide kimyasal karsinojenler, radyasyon, viral ve mikrobiyal ajanlar genetik hasar oluşturur. Onkogenez protoonkogenler, tümör baskılayıcı genler, apoptoz ve DNA onarım genleri üzerinden ilerler; telomeraz, anjiyogenez, invazyon ve metastaz tümör progresyonunu tamamlar.